versus

versus -us m. I. ‚Vers‘ (Versus) II. Bezeichnung für die einzelnen Stimmen des Organums — I. ‘verse’ II. term for the single voices of the organum I ‚Vers‘ (Versus) — ‘verse’ A als Psalm- (oder Canticum-)Vers — as psalm (or canticle) verse 1 zu einem Responsorium — for a responsory a generell — general [s.VII] LmLIsid. etym. 6, 19, 8: Inter responsorios autem et antiphonam hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit, in antiphonis autem versibus alternant chori (inde LmLAurelian. 20, 9). [s.IX] LmLAurelian. 16, 9: Secunda in responsoriorum versibus est varietas, quando melodia in diversam inflectitur partem. al. LmLAlia mus. 169 p. 171. al. LmLReg. Prum. ton. p. 224b. al. [s.XI] LmLBerno prol. 8, 9. LmLGuido micr. 13, 24: Supradictae autem regulae permaxime caventur in antiphonis et responsoriis, quorum cantus, ut psalmis et versibus coaptentur, oportet, ut (om. ed.; cf. app. crit.) communibus regulis fulciantur (inde LmLComm. Guid. 64 p. 145. LmLMetrol. 30 p. 81. ad loc.: LmLGuido Aug. 491. LmLAnon. Cist. I 27 p. 37). LmLOdor. Sen. p. 157. al. LmLComm. Guid. 25 p. 142: In versibus enim responsoriorum, quomodocumque variatus sit cantus in responsoriis, magis servatur regula modorum quam in ipsis responsoriis. al. LmLFrut. ton. p. 131. LmLPs.-Osbern. 30. LmLQuaest. mus. 1, 11 p. 21 (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 18, 4). LmLIoh. Cott. mus. 16, 21. al. [s.XII] LmLGuido Aug. 491. al. LmLTon. Cist. 163: Miror similiter de versibus responsoriorum, quod in eisdem finalibus cum suis responsoriis terminari non habeant et alterius toni esse convincantur, praeter versus sexti et octavi toni. LmLAnon. Cist. I 19 p. 24. al. LmLAnon. Cist. II c. 1152C. LmLTon. Seligenst. p. 110. eqs. LmLTon. Vatic. 12, 3 p. 197. al. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 498b. LmLMus. man. 43, 14: in responsoriis usitatis, [] quorum versus sub eadem sexta semitonium frequentant. al. Ton. Praed. 24: Responsoria talem solent habere cantum communiter in versu: „Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto“ (cum melodia) (inde LmLHier. Mor. 22, 82 (p. 162)). eqs. al. LmLAmerus 8, 17: versus responsoriorum maiorum primi toni incipitur in duobus locis: primus in ⋅a⋅ acutum, secundus in ⋅d⋅ gravi, et finitur in ⋅f⋅ grave. eqs. LmLAmerus 8, 18: versus responsoriorum maiorum non sequuntur regulam aliarum cantionum, quia habent regulam per se. al. LmLElias Sal. 31 p. 62a. eqs. al. LmLHier. Mor. 23, 109 (p. 171). Ton. Sar. p. 17. eqs. LmLPs.-Mur. summa 1945: quemadmodum secundum varietatem tonorum variantur modulationes psalmorum, sic et versus responsoriorum. al. LmLWalt. Odingt. 5, 7, 6: Responsorium dictum, quod uno desinente alter respondeat; versus, quia finem huius certum revertitur. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 4, 121. al. LmLGuido Dion. 1, 3, 156. al. LmLIac. Leod. inton. 4, 26: Versuum igitur communium respons<ori>orum primi toni „Gloria“ tale est: (sequitur exemplum). eqs. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 3: Dicit autem Hugucio, quod stropha dicitur simpliciter ‚conversio‘ in cantilenis, cum fit mutatio de responsorio vero ad versum, et anastropha, quando finito versu reincipitur ipsum responsorium vel eius medietas (sim. LmLComm. Boeth. II p. 40, 7. LmLComm. Boeth. II p. 40, 12). LmLIac. Leod. spec. 6, 41, 14: responsorium et eius versus ad eundem pertinent tonum, quod etiam patet ex resumptione finis ipsius responsorii post versus decantationem. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 143: autor subiungit varias formas versuum, qui respiciunt responsoria octo tonorum, qui versus finitis responsoriis in choro a senioribus per duos pueros seu scholares dulciter dicantur cum suis „Gloria Patri“. al. LmLSumm. Guid. comm. 4, 89-92. LmLAnon. Michaelb. I p. 44: versus responsoriorum incipiuntur in duobus locis, scilicet in ⋅D⋅ gravi et ⋅a⋅ acutum et finiuntur in ⋅F⋅ gravi. At nota, quod versus responsoriorum maiorum non sequuntur responsoria (ms.; ed.: responsoriam) altera (lectio incerta ms.; ed.: aliam) cantionum. al. LmLHeinr. Eger 5 p. 62-63. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 25, 25: Omnia nempe responsoria, que finiunt in ⋅D⋅ gravi et versus eorum incipit in ⋅D⋅ vel in ⋅F⋅ gravibus vel in ⋅a⋅ acuta, sunt primi toni (sim. LmLTrad. Holl. VI 11, 2. LmLTrad. Holl. VI 45, 2). eqs. LmLIoh. Olom. 9 p. 69. LmLIac. Twing. p. 148, 16. al. Prosd. plan. 2, 11 p. 106, 22: omne responsum desinens in ⋅D⋅ grave, cuius versus in ⋅A⋅ acutum sumit exordium vel in ⋅D⋅ grave et ascendit usque ad ⋅A⋅ acutum, primi toni esse dicitur. eqs. al. LmLNicol. Cap. p. 313. al. LmLGob. Pers. p. 196a. LmLAnon. Claudifor. 4, 2, 19-22 (sim. Anon. Gemnic. 3, 3, 16-21). al. LmLUgol. Urb. 1, 104, 1: De fine responsorii prothi et principio versus eius. eqs. al. LmLTrad. Holl. IX 2, 4, 48: forma super versus responsoriorum primi toni, qua omnes versus in cantu Gregoriano responsoriorum primi toni formantur (sim. LmLTrad. Holl. II 4, 103. LmLTrad. Holl. V 4, 240). eqs. al. LmLTon. Subl. p. 63, 12: Offertorium et communio penes suos tropos cognoscuntur, similiter responsoria penes suos versus. LmLAnon. Carthus. nat. 8, 40. al. LmLTrad. Holl. I 2, 9, 3: Versus vero post responsorium (sc. secundi toni) in eadem finali, scilicet in ⋅D⋅ gravi, vel in proxima sub finali incipitur. eqs. al. Trad. Holl. XI 5, 50. al. LmLTrad. Holl. II 4, 107: secundum modernos versus responsoriorum (sc. primi toni) finiuntur in ⋅D⋅ gravi ... secundum antiquos versus responsoriorum finiuntur in ⋅F⋅ gravi (sim. LmLTrad. Holl. V 4, 243). al. LmLTrad. Holl. III 9, 35. eqs. LmLTrad. Holl. IV 72. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 6, 6. al. LmLTrad. Holl. V 4, 246. al. LmLTrad. Holl. VI 38, 7. al. LmLTrad. Holl. VII 4, 98. eqs. al. LmLBonav. Brix. 20, 2. eqs. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8. al. LmLFlor. Fax. 1, 14, 12. al. LmLAnon. La Fage III p. 247. LmLAnon. Tegerns. III p. 100: sepius contingit, ut introitus vel responsoria vel antiphone toni autenti possideant versus autem „seculorum amen“ sui toni placalis vel e converso. [] b des Nachtoffiziums — of the night office [s.IX] LmLAurelian. 12, 12: In responsoriis nocturnalis officii in fine eorum versuum dupla reperitur divisio. LmLAurelian. 13, 17: versus nocturnalis responsorii, si integer canitur, nequit habere minus quam XVI syllabas. LmLAurelian. 13, 31: est altera divisio in fine versuum nocturnalium responsoriorum, quae ita finem versus peragit, ut modulatio inest responsorii ante ipsius repetitionem. LmLAurelian. 19, 18: versus nocturnalium responsoriorum quattuor debent cum sui fine distinctiones habere. al. LmLAlia mus. 53 p. 130. [s.X-XI] Ton. Leod. 1, 46. eqs. LmLBerno ton. p. 103a: Modi vel tropi, quos usualiter tonos vocamus, nocturnalium responsoriorum ... per uniformem versuum suorum modulationem facilem sui prebet cognitionem. ibid. al. LmLGuido micr. 13, 8: versus nocturnalium responsoriorum et psalmi officiorum et omnia, quae in modorum formulis praescribuntur (inde LmLComm. Guid. 22 p. 142). [s.XII] LmLTon. Baumg. 1, 14. [s.XIII] LmLHier. Mor. 24, 160 (p. 178): primum nocturnum cum antiphonis, responsoriis et versibus. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 4, 58. [s.XV] LmLNicol. Cap. p. 333: quomodo intonantur „Gloria Patri“ in versibus responsoriorum matutinalium. LmLPetr. Talh. p. 20: versus vero responsoriorum (ms.; ed.: responsorium) matutinalium. ibid. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 6, 23: illa duo responsoria matutinalia versus habent, quos nunc tonus habet secundus proprios. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 8, 6: quatuor aptavere versus dissimiles pro responsoriis matutinalibus. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 9, 36: Nonne versus innovatos videmus non paucos in officiis propriis sanctorum et quarundam ecclesiae festivitatum post responsoria videlicet matutinarum? al. LmLTrad. Holl. VI 13, 9: in versibus nocturnis. LmLBonav. Brix. 15, 41: de responsoriis nocturnis cum eorum versibus. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8: ex versibus nocturnalium responsoriorum primi toni. al. c der Messe (Graduale) — of the mass (gradual) [s.IX] LmLAurelian. 13, 25: de hoc eodem tono in versu gradalis responsorii demus exemplum. al. [s.XI] LmLFrut. ton. p. 148: Graduales hypophrygii cum authento suo, cuius pene omnes versus sunt. al. LmLIoh. Cott. mus. 15, 10. LmLIoh. Cott. ton. 27, 20. [s.XIII] LmLMetrol. 17 p. 80. Ton. Praed. 27 (inde LmLHier. Mor. 22, 95-96 (p. 162)). Ton. Sar. p. 1. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 4, 55: posset aliquis dicere: Quare graduale istud propter eius descensum non iudicatur de secundo tono et versus eius propter eius ascensum de primo? Respondemus, quod graduale et eius versus una et eadem consequentia cantus est, nam habito proprio fine gradualis consideratisque ascensu et descensu eius et versus necessario ipsorum speciebus a fine proprio gradualis debemus ipsum et eius versum continue iudicare. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 87, 16: quandoque graduale est toni paris et versus eius, si per se sumatur, toni imparis. al. [s. XV] LmLNicol. Cap. p. 313. LmLUgol. Urb. 1, 120, 9: Gradualia, quae cum versibus suis in terminis voce et loco aequalia sunt et diapente distant. LmLUgol. Urb. 1, 121, 6: quando inter graduale et versum vocum ac loci aequalitas invenitur. eqs. passim LmLPs.-Guido corr. 48. LmLTon. Subl. p. 63, 11: graduale penes suum versum (sc. cognoscitur). LmLTrad. March. 426. al. LmLPetr. Talh. p. 20. Trad. Holl. XI 6, 26. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 4, 14. al. LmLFr. Gafur. extr. 8, 13, 1-5. LmLBonav. Brix. 15, 36: quando graduale terminat in finali suo et versus eius terminat in alia finali litera. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8. 2 zu einer Antiphon — for an antiphon [s.VII] LmLIsid. etym. 6, 19, 8: Inter responsorios autem et antiphonam hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit, in antiphonis autem versibus alternant chori (inde LmLAurelian. 20, 9). [s.IX] LmLMod. Autenticus p. 53, 4. LmLAurelian. 19, 48: Enimvero versus antiphonarum istius toni (sc. authenti deuteri) iunguntur sonoritati versuum autenti proti usque prope [] finem. al. LmLComm. br. 91: et aliae psalmorum modulationes aptantur, utpote ad antiphonas istas ..., quae per duos diversos modos alternatim valent inter choros cantari, ut suo modo unus chorus suum versum pronuntiat et alter alio modo respondeat. LmLComm. br. 117: pro diversitate antiphonarum, quae psalmis adiunguntur, per omnes pene octo tonorum melodias finis versuum variatur. LmLComm. br. 343: Repetitio antiphonarum, quae in fine versuum inter cantandum (?) fit, eadem, qua psalmus, celeritate percurrat. al. [s.XI] LmLComm. ton. I 7, 9. LmLGuido micr. 13, 24: Supradictae autem regulae permaxime caventur in antiphonis et responsoriis, quorum cantus, ut psalmis et versibus coaptentur, oportet, ut (om. ed.; cf. app. crit.) communibus regulis fulciantur (inde LmLComm. Guid. 64 p. 145. LmLMetrol. 30 p. 81. ad loc.: LmLGuido Aug. 491. LmLAnon. Cist. I 27 p. 37). LmLOdor. Sen. p. 157. al. LmLQuaest. mus. 1, 11 p. 21 (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 18, 4). al. [s.XII] LmLGuido Aug. 491. al. LmLAnon. Cist. I 20 p. 24. al. LmLTon. Vatic. 12, 3 p. 197. al. [s.XV] LmLThom. Bad. p. 89. LmLPetr. Talh. p. 20. eqs. LmLTrad. Holl. II 4, 401: in „secula seculorum amen“ solum datur differencia et non in unoquoque versu, cum non post quemlibet versum sit inchoacio antifone (sim. LmLTrad. Holl. V 4, 543). al. LmLTrad. Holl. VII 4, 288. al. LmLAnon. Tegerns. III p. 100: sepius contingit, ut introitus vel responsoria vel antiphone toni autenti possideant versus autem „seculorum amen“ sui toni placalis vel e converso. 3 generell — general [s.IX] LmLAurelian. 19, 1-5. al. LmLAlia mus. 44 p. 185: Huius (sc. primi tropi) autem in nocturnis sic currit versus: „Gloria Patri“ etc. In diurnis sic currit versus: „Gloria Patri“ etc. (inde LmLAnon. Bernh. 1, 56). eqs. [s.XI] LmLGuido micr. 11, 16: Deinde si eidem cantui versum aut psalmum aut aliquid velis subiungere, ad finalem vocem permaxime opus est coaptare, non ad primae vel aliarum adeo inspectionem redire (inde LmLComm. Guid. 40 p. 135. LmLMetrol. 98 p. 77). LmLGuido micr. 12, 3: De divisione quattuor modorum in octo. Interea cum cantus unius modi, utpote proti, ad comparationem finis tum sint graves et plani, tum acuti et alti, versus et psalmi et siquid, ut diximus, fini aptandum erat uno eodemque modo prolatum, diversis aptari non poterat (inde LmLComm. Guid. 87 p. 139. LmLAnon. Cist. I 25 p. 36. LmLMetrol. 6 p. 78. LmLGuido Dion. 1, 2, 58). LmLWilleh. Hirs. 22 (c.21), 6-7. LmLMot. Musica est p. 162. al. LmLAribo 35 p. 29: evenit saepe propter cantus prolixitatem, ut aliquis versus seu brevis psalmus adiunctus ab illo discordaret, cum omnem suum ascensum descensumve non potuisset implere. LmLComm. Guid. 39 p. 135: cur finalis vox est principalis in cantu, quia non solum per eam cantus cognoscitur, sed etiam scitur per eam, quomodo versus et psalmi ad cantum aptantur. al. [s.XII] LmLTrad. Guid. 7: Omnes autem cantus, qui dicuntur versus, eius sunt modi, cuius et ipsi sunt praecedentes, quibus relativi dicuntur, in quibus reciprocum finem habent et finales neumas possident. LmLGuido Aug. 489. LmLAnon. Cist. IV 7. LmLTon. Vatic. 12, 3 p. 196. [s.XIII] LmLInst. patr. 7: psalmodia ... sillabas, verba, metrum in medio et in fine versus, id est initium, medium et finem simul incipiamus et pariter dimittamus. LmLInst. patr. 10: una aspiratione sive uno anhelitu usque ad punctum rithmice vel metrice psallamus: post medium metrum modica modulatione peracta, pausam bonam et conpetentem faciamus: facta pausa, quod de versu restat, morosiori modulatione deponatur salvo tono. LmLInst. patr. 16: in depositione fere omnium tonorum musica in finalibus versuum per melodiam subprimit sillabas et accentus sophisticat et hoc maxime in psalmodia. al. LmLElias Sal. 15 p. 34a. al. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 4, 375. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 34, 9. al. LmLQuat. princ. 3, 19: versus et psalmi, et si quid fini aptandum erat, qui subiungebatur, si cum acutis conveniebat, a gravibus discrepabat, et si cum gravibus [] consonabat, ab acutis discrepabat, et sic magna fiebat inconveniencia (sim. LmLTrad. Holl. VIII 23, 15). [s.XV] LmLIac. Twing. p. 138, 18: Sicque omnes toni in medio descendunt vel ascendunt in versibus psalmorum preter solum tercium, qui ante medium ascendit. Prosd. plan. 2, 11 p. 108, 4: per hunc modum omnes cantus versum habentes cognoscuntur. Scias tamen, quod ad bene cognoscendum modos sive tonos omnium cantuum versus habentium oportet te fines illorum cantuum intuere et ipsorum et suorum versuum elevationem et depositionem vocum supra <et infra> finales illorum cantuum versus habentium inspicere, quoniam quilibet cantus cum eius versu eundem modum intonandi sive tonum insequi debet. al. LmLGob. Pers. p. 196a: iuxta octo tonos sunt modi sive melodiae incipiendi psalmum secundum suum tonum, qui nec in principio nec in medio, sed in fine versus solummodo secundum diversas differentias tonorum diversimode variatur. LmLUgol. Urb. 1, 65, 8: Reperiuntur autem differentiae in fine versus psalmi vel „Gloria Patri“, ubi dicitur „seculorum amen“. LmLThom. Bad. p. 88. LmLTrad. Holl. IX 2, 3, 75. LmLTrad. Holl. I 2, 5, 8. al. Trad. Holl. XI 6, 18. LmLTrad. Holl. II 4, 8: Illos enim tonos, quos nos impares consideramus ... ipsi Greci dixerunt autentos et nos principales vel magistrales ex eo, quod communiter suum „Euouae“ et suum versum alcius assumunt. Quos vero tonos nos pares consideramus ... ipsi Greci dixerunt vel plagales vel colaterales ex eo, quod communiter suum „Euouaen“ et suum versum et discursum gravius, id est declivius, assumunt (sim. LmLTrad. Holl. V 4, 19). al. LmLConr. Zab. tract. BI 3: initium versus vel mediam distinctionem, qualiter perstrepent, parvi pendentes finem versus, utcumque, si tono aptant, pro magno ducunt (sc. cantores). al. LmLConr. Zab. chor. append. 1, 1: illa, quae in psalmodia veniunt diligenter observanda: Versus sequens ante finem praecedentis non incipiatur; in medio versuum pausa competens fieri non omittatur. ... a caudis in medio et in fine versuum omnino abstineatur. Mensuraque per omnia uniformiter custodiatur excepta prima versus syllaba, quae paululum trahatur. LmLBonav. Brix. 15, 36. 4 zum Introitus — for the introit [s.IX] LmLAurelian. 10, 5. al. [s.XI] LmLBerno ep. 19: regulae versus ad introitus ... pertinentes. LmLOdor. Sen. p. 161. eqs. LmLPs.-Osbern. 30. [s.XII] LmLTon. Vatic. 12, 3 p. 197: psalmi versus tam antiphonarum quam officiorum (sc. prothi) in ⋅F⋅ incipiunt. eqs. al. [s.XIII] LmLElias Sal. 15 p. 34b. LmLHier. Mor. 22, 6 (p. 160). Ton. Sar. p. 71: de versibus officiorum ad introitum misse. LmLIoh. Groch. 265: Introitus missae vel officium est cantus recte ascendens et descendens secundum aliquem tonorum. Et post eum intonatur versus alicuius psalmi cum eo in sententia concordans cum „Gloria Patri“. Et iterum post hoc resumitur quemadmodum antiphona post psalmos. al. LmLPs.-Mur. summa 1967: Introitus et habent versus et „Gloria“ cuncti. al. [s.XIV] LmLHugo Spechtsh. comm. p. 148: ad pleniorem cognitionem tonorum subiungit inceptiones versuum, qui associantur introitibus. al. LmLHeinr. Eger 5 p. 63: Eiusdem sunt naturae introitus in hoc et alleluia, invitatoria (mss.; ed.: invitationes) et responsoria, quod in finalibus ipsorum attenditur tonus, non autem in psalmorum ipsorum vel versuum finalibus. al. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 25, 32: omnis introitus, qui finit in ⋅D⋅ gravi et eius versus incipit in ⋅F⋅ gravi et tendit ad ⋅c⋅ acutum, ut invenitur in hoc introitu „Gaudete in Domino semper“ etc., est primi toni (sim. LmLTrad. Holl. VI 12, 3. LmLTrad. Holl. VI 46, 2). eqs. LmLIoh. Olom. 9 p. 47: Introitus primi toni sequentibus utuntur differentiis, et versus eorum incipiunt in ⋅F⋅ gravi. eqs. al. Prosd. plan. 2, 11 p. 106, 2: omnis introitus desinens in ⋅D⋅ grave, cuius versus sive psalmus in ⋅F⋅ grave sumit exordium, primi toni esse dicitur; si vero eandem finem retinendo eius versus in [] ⋅D⋅ grave sumat exordium et postea in ⋅C⋅ grave descendat, ad ⋅F⋅ grave postea ascendendo, secundi toni esse dicitur. eqs. al. LmLAnon. Claudifor. 4, 2, 14: etiam in introitibus reperiuntur diversae differentiae versuum in fine (sim. Anon. Gemnic. 3, 3, 12). al. LmLUgol. Urb. 1, 134, 12. LmLTrad. Holl. I 2, 8, 12: Versus vero post introitum primi toni ab ⋅F⋅faut incipitur et gradatim ascendens ab ⋅a⋅lamire ad ⋅c⋅solfaut saltu elevatur. Trad. Holl. XI 5, 50. al. LmLTrad. Holl. II 4, 114: forma seu melodia super psalmos officiorum, secundum quam omnes psalmi seu versus introituum iubilantur (sim. LmLTrad. Holl. V 4, 251). eqs. LmLTrad. Holl. II 4, 189: versus introituum tercii toni inchoandi sunt in ⋅G⋅solreut (sim. LmLTrad. Holl. V 4, 327). LmLTrad. Holl. II 4, 394: capitalis tonus super psalmos introituum octavi toni semper est tenendus. Sed differencialis regula solum asignari debet in ultimo versu „Gloria Patri“ et non in psalmo (sim. LmLTrad. Holl. V 4, 535). LmLTrad. Holl. II 4, 396: in unoquoque versu psalmorum, „Magnificat“ et introituum (sim. LmLTrad. Holl. V 4, 537. LmLTrad. Holl. VII 4, 284). al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 5, 4: versus responsoriorum matutinalium ac introituum missarum. al. LmLTrad. Holl. VI 13, 8. LmLBonav. Brix. 21, 2: versus et „Gloria“ cuiuslibet introitus sunt eius<dem> toni cum suo introitu. al. LmLFlor. Fax. 1, 14, 12. al. LmLAnon. Tegerns. III p. 100: sepius contingit, ut introitus vel responsoria vel antiphone toni autenti possideant versus autem „seculorum amen“ sui toni placalis vel e converso. 5 zum Offertorium — for the offertory [s.IX] LmLAurelian. 10, 12: Quod versus offertoriorum per tonos in ipsis intromittantur, cantor nemo qui dubitet. LmLAurelian. 10, 22: si offertorium fuerit, debet vel unum quemlibet habere versum, sicut habent et cetera offertoria. LmLAurelian. 10, 30: in offertoriis et responsoriis atque invitatoriis non aliubi requirendi sunt toni, nisi ubi fines versuum intromittuntur. al. LmLCant. Observandum 6: Ut dominicis diebus versus offertorii omnes canantur, similiter ubi speciale officium evenit. al. [s.XI] LmLHermann. mus. p. 63 (p. 147b): in lidio offertorium „Sanctificavit“ cum versibus suis. LmLComm. Guid. 43 p. 151: in versu offerendae „Legem pone mihi Domine“. eqs. LmLFrut. brev. 10 p. 65. LmLIoh. Cott. ton. 27, 31. LmLQuaest. mus. 1, 10 p. 20. al. [s.XV] LmLNicol. Burt. 1, 28, 166 (inde LmLBonav. Brix. 22, 14). 6 zum Invitatorium — for the invitatory [s.IX] LmLAurelian. 10, 30: in offertoriis et responsoriis atque invitatoriis non aliubi requirendi sunt toni, nisi ubi fines versuum intromittuntur. LmLAurelian. 13, 15 p. 145: Versus istorum invitatoriorum in fine suarum novissimarum partium tremullam acclivemque emittunt vocem. al. [s.XIII-XIV] LmLIoh. Groch. 237: Invitatorium est cantus ex pluribus concordantiis compositus, habens ascensum et descensum iuxta aliquem tonum. Qui ante „Venite“ incipitur, et post totus vel eius pars post quemlibet versum eius resumitur. ... „Venite“ est cantus ex pluribus versibus compositus. Cuius cantus diversificatur secundum suum invitatorium et <eius> tonum. Et ideo post quemlibet eius versum semper invitatorium resumitur vel pars eius (sim. LmLIac. Leod. spec. 6, 87, 17). 7 zur Communio — for the communion [s.IX] LmLAurelian. 19, 17: Versus autem communionum eodem ritu canentur usque ad differentiarum reciprocationem. al. [s.XI] LmLBerno ep. 19: regulae versus ad ... communiones pertinentes. 8 zum „Alleluia“ — for the ‘alleluia’ [s.XIII] LmLMus. man. 50, 9. Ton. Praed. 27 (inde LmLHier. Mor. 22, 96 (p. 162)). LmLIoh. Groch. 273: „Alleluia“, qui est cantus laetitiae ascendens et descendens secundum regulas tonorum. ... Primo enim incipitur „Alleluia“ ... et post hoc in versu specificatur magis, ut cum dicitur „Alleluia. Laetabitur iustus“. In fine autem versus resumitur „alleluia“. [] Et in „alleluia“ additur cauda quaedam sicut neupma in antiphonis. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 4, 58: de quolibet alleluya et eius versu. LmLIac. Leod. spec. 6, 41, 13: Pertinent autem ad tonum vel modum eundem „Alleluia“ cum versu suo sequente, quia finis versus finis est ipsius „Alleluia“. LmLIac. Leod. spec. 6, 87, 16: „Alleluia“ toni paris et versus eius toni imparis, cum per se consideratur. al. [s.XV] LmLNicol. Cap. p. 313. LmLUgol. Urb. 1, 121, 20: in „Alleluia“ sequenti et eius versu. al. LmLThom. Bad. p. 89. LmLTrad. March. 426: Ut possis plene cognoscere cantus, videlicet „Alleluia“ cum versibus, graduale cum versu, tractus cum versu. LmLTrad. March. 432: „Alleluia“ et eius versus unus cantus est, graduale cum versu, tractus cum versu. LmLPetr. Talh. p. 20. LmLBonav. Brix. 21, 12. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8: Cui enim tono gradualium et „Alleluya“ atque responsoriorum cantica tribuuntur, eidem et eorum versus sunt ascribendi. Inde sicut se habet principium „Euouae“ ad finem antiphonae, ita principium versuum ad praecedentem suorum canticorum terminationem. ibid. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 15: in canticis, ut sunt „Alleluya“ et versus. 9 zum Tractus — for the tractus [s.XIII-XIV] LmLIoh. Groch. 278: tractus, qui est cantus ex versibus aggregatus. [s.XV] LmLTrad. March. 426: Ut possis plene cognoscere cantus, videlicet ... tractus cum versu. LmLTrad. March. 432: „Alleluia“ et eius versus unus cantus est, graduale cum versu, tractus cum versu. LmLUgol. Urb. 1, 128, 4: Hoc enim musicae genus tractum appellamus ... Duorum troporum plagalium, secundi scilicet et octavi, hi tractus videntur tenere formam et in plures partes, id est versus, quilibet tractus divisus est. Primus autem versus tractus secundi tropi in ⋅D⋅ primo habet suum ortum, sed ceteri habent sua exordia versus eidem secundo tropo pertinentia et vario modo in suo fine, scilicet ⋅D⋅ primo, terminantur. al. B als Formabschnitt (Strophe, Zeile) eines Gesangs bzw. einer Kompositionsgattung — as segment (strophe, line) of a chant or a compositional genre 1 Hymnus — hymn [s.X] LmLInch. Uchub. 161. [s.XIII-XIV] LmLIoh. Groch. 241: Hymnus est cantus ornatus plures habens versus. [s.XV] LmLConr. Zab. chor. 2, 15: quando vicissim sive alternatim aliquid cantant (sc. chori) per versus, ut hymnum. LmLLe Munerat moderat. 12: per decursum hymni in quolibet versu sunt tres vel quatuor pause morose super syllabas breves. al. LmLAnon. Couss. I p. 446a: in sequentiis aut in hymnis excepto primo et ultimo versibus. 2 Organum — organum [s.X-XI] LmLOrg. Paris. 49: legitimum organi responsum deest, etenim si quartus sub se sonus organum ei respondeat, transgresso naturali termino absonum fiet, et haec est lex organi naturalis, a qua ubi deviatur, non regulare organum fit, quamvis in superioribus exemplorum descriptiunculis figurae quidem in inicio versus illi sono, qui finalis et rector extat in modo, sonus respondeat de<uterus> subquartus. (?) 3 Sequenz — sequence [s.XI] LmLFrut. ton. p. 181: De sequentiis. ... initium versus illius, qui dicitur „Gaudent in hac die“ a finali sua ..., in qua omnes praecedentes versus terminantur, quasi pro sonorioris dulcedine vocis in diapente elevatur sicque postea omnes sequentes versus usque in finem ibi extra legem finiuntur. al. [s.XIII] LmLHier. Mor. 24, 98 (p. 177): in sequenciis versus post versum resumitur. [s.XIV] LmLGuido Dion. 2, pr. 26: in illa sequentia de Natali „Nato canunt omnia“, ubi dicitur in secundo versu „sillabatim neumata perstringendo organica“, et in sequentia „Epiphaniam Domino“ in illo versu „Omnis nunc caterva“. [s.XV] LmLPs.-Guido corr. 51: „Eya recolamus“. Huius sequencie sedes est ⋅G⋅ grave, et finito hoc versu, scilicet „Deus qui creavit“, in ⋅d⋅ acuto sequens versus, scilicet [] „Mirabilis“, non incipiatur in ⋅g⋅ acuto, velud usuales depravaverunt, sed in ⋅d⋅ acuto. al. LmLConr. Zab. chor. 2, 15: quando vicissim sive alternatim aliquid cantant (sc. chori) per versus, ut ... sequentiam. LmLAnon. Couss. I p. 446a: in sequentiis aut in hymnis excepto primo et ultimo versibus. 4 Conductus — conduct [s.XIII] LmLAnon. Couss. IV p. 82, 14: Tertium volumen est de conductis triplicibus caudas habentibus sicut „Salvatoris hodie“ et „Relegentur ab area“ et similia, in quibus continentur puncta finalia organi in fine versuum et in quibusdam non, quos bonus organista perfecte scire tenetur. 5 Cantica — canticles [s.XIII-XIV] LmLIoh. Groch. 245: Sunt autem psalmi evangelistas, cuiusmodi est „Benedictus“, „Magnificat“ et „Nunc dimittis“. Istum autem cantum secundum octo modos vel tonos non diversificant, quamquam forte possit secundum eorum regulas variari, sed eum variant per cantum versuum vel diversitatem syllabarum. LmLIac. Leod. inton. 4, 18. LmLHeinr. Eger 5 p. 62: „Magnificat“ autem et „Benedictus“, quia sollemnia sunt cantica, in aliquibus tonis immodice aliter etiam ad singulos versus inchoantur vel mediantur quam communis psalmodia. [s.XV] LmLTrad. Holl. II 4, 396: in unoquoque versu psalmorum, „Magnificat“ et introituum (sim. LmLTrad. Holl. V 4, 537. LmLTrad. Holl. VII 4, 284). al. LmLTrad. Holl. II 4, 408: in „Magnificat“ differencie per singulos versus propter congruitatem turificacionis teneri possunt (sim. LmLTrad. Holl. V 4, 551. LmLTrad. Holl. VII 4, 293). LmLConr. Zab. tract. BK 1: per omnes versus praedictorum trium canticorum evangelicorum. LmLBart. Ram. 3, 1, 4 p. 91. 6 „Gloria (in excelsis Deo)“ [s.XIII-XIV] LmLIoh. Groch. 269: „Gloria in excelsis Deo“, qui est cantus ex pluribus concordantiis ascendendo et descendendo sicut alius quasi ex versibus compositus. Dico autem ‚quasi ex versibus‘, quia ibi sunt quasi versiculi, puta „qui sedes ad dexteram“ et „qui tollis peccata mundi“ et sic de aliis. LmLMens. Item notandum p. 414b: in uno versu „et in terra“ (Zeltenpferd), scilicet „qui tollis“, ubi precedentes versus cantabantur de prolatione maiori, et ille cantandus est de minori temporis imperfecti. [s.XV] LmLConr. Zab. chor. 2, 15: quando vicissim sive alternatim aliquid cantant (sc. chori) per versus ut hymnum vel sequentiam, „et in terra“ et alia huiusmodi. 7 Präfation — preface [s.XIII-XIV] LmLIoh. Groch. 282: Praefatio est cantus levem habens concordantiam ad modum quasi ductiae, ex pluribus versibus compositus in eadem concordantia exeuntibus. Et in diversis sollemnitatibus eius versus diversificantur. 8 „Agnus Dei“ [s.XIII-XIV] LmLIoh. Groch. 286: „Agnus Dei“ est cantus tres versus habens, quorum duo eundem cantum habent et tertius differentem. 9 weltliche Kompositionsgattungen — secular compositional genres [s.XIII-XIV] LmLIoh. Groch. 124: Sic igitur apparet descriptio istorum tam cantuum quam cantilenarum. Partes autem eorum multipliciter dicuntur ut versus, refractorium vel responsorium et additamenta. Versus autem in cantu gestuali (ed. add.: <est>), qui ex pluribus versiculis efficitur, et (mss.; ed.: <Versiculi>) in eadem consonantia dictaminis cadunt. In aliquo tamen cantu clauditur per versum (mss.; ed.: <versiculum>) ab aliis consonantia discordantem sicut in gesta, quae dicitur de Girardo de Viana. Numerus autem versuum in cantu gestuali non est determinatus, sed secundum copiam materiae et voluntatem compositoris ampliatur. Idem etiam cantus debet in omnibus versibus (mss.; ed.: <versiculis>) reiterari. Versus vero in cantu coronato est, [] qui ex pluribus punctis et concordantiis ad se invicem harmoniam facientibus efficitur. Numerus vero versuum in cantu coronato ratione septem concordantiarum determinatus est ad septem. Tot enim versus debent totam sententiam materiae, nec plus nec minus, continere. Versus vero in cantu versiculari illi de cantu coronato, secundum quod potest, assimilatur. Numerus vero versuum in tali cantu non est determinatus, sed in aliquibus plus, in aliquibus minus secundum copiam materiae et voluntatem compositoris ampliatur. ... In ductia etiam et stantipede responsorium cum additamentis versus appellatur, quorum numerus non est determinatus, sed secundum voluntatem compositoris et copiam sententiae augmentatur. LmLIoh. Groch. 241. [s.XV] LmLOrig. et eff. 19, 1: De rondellis et balladis. Rondellis, baladis, carollis, springis, quaedam illorum in operto in secundi versus fine desinunt, in ultimo in clauso. LmLGen. disc. Differentia 3: balladi vocantur illi, qui habent overtum et clausulum in primo versu. ... omnes sunt vireleti, qui non habent in primo versu clausulum nec overtum, sed in secundo versu habent clausulum et overtum ... rondelli non habent clausulum nec overtum in primo nec in secundo <versu> ... Etiam „De petit peu“ est balladus, propter quod habet clausulum et overtum in primo versu, et non habet nisi unum versum ultimum. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 1 p. 59. LmLFlor. Fax. 2, 17, 4-5. II Bezeichnung für die einzelnen Stimmen des Organums — term for the single voices of the organum [s.IX] LmLMus. ench. 14, 6: Ratio descriptionis eiusdem. Sive namque simplici cantui duplex adiungas organum, quod potest significare primus versus ac tertius, qui ad secundum versum vicem tenent organi, sive ad duplicem cantum simplex organum referatur, quod versus secundus designat et quartus, organum in sui medio continentes, seu et organum gemines et cantum, sive etiam triplum utrumque facias, descripta ad invicem consonat ratione. LmLMus. ench. 15, 6: Ratio descriptionis eiusdem. Quadripartita huius descriptionis series eodem digesta ordine, quo superior: In primo quoque ac tertio versu organum respondet ad medium, in secundo et quarto tertius, qui est in medio, sese cum simplici organo diapason miscet consonantiae, vel certe geminum portendit organum cum cantu duplici. Ubi etiam aspicis ab inferiore parte tertium versum quinta regione conferri ad secundum ac rursus tertium quarto primumque secundo quartana consonare distantia. LmLMus. ench. 16, 6: Necnon si canentes in unum secundum et quartum prioris descriptionis versum iungamus et quintum quarto dumtaxat loco ad gravem partem, et sic rite ad diapason simpliciter consonat diatessaron.