variatio

variatio -onis f. 1. Ordnungsbegriff für Gesänge mit einem bestimmten melodischen Initium 2. Bezeichnung für die Mutation 3. Bezeichnung für die Differenz („Saeculorum amen“-Formel) in der Psalmodie — 1. concept for categorizing chants with a particular melodic initium 2. term for the mutation 3. term for the differences (‘saeculorum amen’ formulas) in psalmody 1 Ordnungsbegriff für Gesänge mit einem bestimmten melodischen Initium — concept for categorizing chants with a particular melodic initium [s.XII] LmLUdalsc. 37: Prima autem variatio est, ubi cantus a sua principali semitonio inchoatur et semiditono deponitur ... Secunda autem variatio est, ubi cantus semiditono a suo „seculorum“ intenditur ... Tercia autem variatio est eo, quod gradatim a sua principali ascendat. eqs. [s.XIII] LmLTon. Franc. p. 125b. al. Ton. Sar. p. 2: Ad primam differenciam primi toni pertinent quinque variaciones, quarum prima est variacio hec: Omnis antiphona primi toni, que incipit in ⋅De⋅solre descendendo in ⋅Ce⋅faut et statim saltat ad ⋅G⋅solreut per ⋅Ef⋅faut (ed.: Efaut) et postea ab ⋅Ef⋅faut (ed.: Efaut) per ⋅Ge⋅solreut vel sine ⋅Ge⋅solreut ascendit ad ⋅a⋅lamire <sic:> (sequitur exemplum). Secunda variacio est hec: Omnis antiphona primi toni, que incipit in ⋅Ef⋅faut (ed.: Efaut) grave descendendo ad ⋅Ce⋅faut, deinde ⋅De⋅solre bis percuciens statim saliendo ad ⋅a⋅lamire sic: (sequitur exemplum). ibid.: Ad secundam differenciam primi toni pertinet una sola variacio, [] que talis est: Omnes antiphone primi toni, que incipiunt in ⋅de⋅solre et saltant ad ⋅ef⋅faut (ed.: efaut), deinde descendunt per ⋅de⋅solre in ⋅ce⋅faut et postea ascendentes percuciunt ⋅a⋅lamire sic: (sequitur exemplum). ibid. al. Ton. Sar. p. 3-63. 2 Bezeichnung für die Mutation (Wechsel von Solmisationssilben bzw. Hexachorden) — term for the mutation (change of solmization syllables or hexachords) [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 65, 20: mutatio ipsius re in mi et e contrario in duabus stat litteris, quae sunt ⋅a⋅ tam acuta quam superacuta et <ibi> quattuor sunt mutationes. Item variatio ipsius re in sol et e converso quattuor habet loca, idest ⋅D⋅ in regula et ⋅d⋅ in spatio et ⋅G⋅ in spatio et in regula, sic octo. al. [s.XV] LmLIac. Twing. p. 100, 5: Per has itaque sillabas (ms.; ed.: namque silbas) vel notas iuvenis cantare discat earumque ascensiones et descensiones multasque ipsarum (ed.; ms.: ipsorum) mutaciones et varietaciones (ms. et ed. pro variaciones vel varietates) plene et sedulus asuescat. LmLProsd. contr. II 5, 6: si variatio aliqua in cantu superiori fiat per b rotundum, in cantu inferiori fiet per C quadrum, et si in cantu superiori fiat variatio per C quadrum, in cantu inferiori fiet per b rotundum. Prosd. plan. 1, 9 p. 58, 18: Habes ergo in suma sex nomina notarum triplici variatione cantari posse, scilicet per naturam, per b rotundum sive molle et per ♮ quadrum sive durum, ad cuius variationis maiorem noticiam tale solet assignari carmen: ⋅C⋅ naturam dat, ⋅F⋅ b molle, ⋅G⋅ quoque ♮ quadrum. al. Anon. Gemnic. 1, 2, 1: de diversarum vocum in singulis clausulis monochordi positarum variacione sive mutacione. Anon. Gemnic. 1, 3, 32: Unica si fuerit vox, invariata manebit. / Si duplex detur hanc, bis decet ut varietur. / ... / Sed cum sit trina, tunc fit variacio sena (sim. LmLTrad. Holl. IX 1, 2, 9. LmLTrad. Holl. I 1, 7, 9). al. LmLUgol. Urb. 1, 16, 1: De vocum variatione seu mutatione. Proprietatum variatione ostensa sequitur, ut vocum seu notarum variatio demonstretur, quoniam ad ipsarum proprietatum variationem necesse est vocum variationem fieri, quae mutatio nuncupatur (inde LmLFr. Gafur. extr. 5, 7, 1). LmLUgol. Urb. 1, 17, 2: Ut troporum perfectiones valeant adimpleri, proprietatum atque vocum necessaria est variatio. LmLUgol. Urb. 1, 17, 8: Ex duabus igitur vocibus duas habemus variationes, quia una semel mutatur in alteram et e contra. LmLUgol. Urb. 1, 17, 10: in tribus vocibus ex bina uniuscuiusque vocis replicatione sex facimus variationes. al. LmLAnon. Carthus. pract. 14, 5: Clavis, ubi sola vox est, tibi nil variabit. / Sed si sint bine, fiat mutatio bina, / Preter utrumque ⋅b⋅fa<⋅♯⋅my>, que fit variatio nulla. LmLTrad. Holl. II 3, 1 (sim. LmLTrad. Holl. V 3, 4. LmLLad. Zalk. 2, 4. Trad. Holl. XIV 8, 2). LmLTrad. Holl. III 4, 12: quelibet clavis aut habet unam <vocem> aut duas aut tres. Si unam, tunc eadem vox non mutatur, quia unum non mutatur in seipsum. Si duas, tunc fit unius in aliam duplex mutacio. Si tres, tunc erit sextuplex earum variatio (sim. Trad. Holl. XIII 2, 7). Trad. Holl. XIII 2, 12 comm. al. Trad. Holl. XX 2, 21: que mutacio fiat ascendendo aut que descendendo, ac de quo cantu fit queque vox et de quo cantu in quem vel de voce in vocem fiat variacio. al. LmLConr. Zab. tract. P 1. LmLFr. Gafur. extr. 4, 9, 4: De proprietatibus et aliis differentiis ac mutatione seu variatione vocum dicetur. al. LmLBart. Ram. 1, 2, 7 p. 44. Vers. Palmam II 79: Vocem cum clavis habet unam, non variabis. / Si fuerit duplex, detur variacio duplex. / Si fuerit trina, tunc fit mutacio sena. 3 Bezeichnung für die Differenz („Saeculorum amen“-Formel) in der Psalmodie (ohne Einschluß der Hauptdifferenz) — term for the differences (‘saeculorum amen’ formulas) in psalmody (without inclusion of the principal difference) [s.XV] LmLIoh. Olom. 9 p. 57: Habet autem (sc. tonus quintus) unum tonum capitalem et unam differentiam. ... Differentia toni quinti incipit cantum in ⋅F⋅ gravi, tendens in altum et [] quandoque in ⋅G⋅ gravi ... Versus: Unica sit, quinti quae vult variatio iungi. LmLIac. Twing. p. 112, 5: secundus tonus habet unum principalem et nullam differenciam. Versus: Alter ut „O virgo“, variacio nulla secundo (sim. Ton. Vratisl. 1, 60. LmLTrad. Holl. V app. 3, 24. Trad. Holl. XIX 347. Trad. Holl. XIX 409). LmLIac. Twing. p. 126, 17: versus: Sextus ut „O Christi“ variacio nullaque sibi.