transformatio

transformatio -onis f. 1. Umwandlung (einer Kirchentonart in eine andere), Umbildung (der Intervallstruktur eines Gesangs) 2. Transposition (Versetzung eines Gesangs auf eine andere Tonstufe) 3. Modulation (Wechsel von einer Kirchentonart zu einer anderen) — 1. ‘transformation’ (of one mode into another), reformation (of the intervallic structure of a chant) 2. transposition (transfer to another pitch while maintaining the intervallic structure) 3. modulation (alteration of one mode to another) 1 Umwandlung (einer Kirchentonart in eine andere), Umbildung (der Intervallstruktur eines Gesangs) — ‘transformation’ (of one mode into another), reformation (of the intervallic structure of a chant) [s.XI] LmLGuido micr. 8, 14: In eodem vero cantu maxime ⋅b⋅ molli utimur, in quo ⋅F⋅f⋅ amplius continuatur gravis vel acuta, ubi et quandam confusionem et transformationem videtur facere, ut ⋅G⋅ sonet protum, ⋅a⋅ deuterum, cum ipsa ⋅b⋅ sonet tritum (inde LmLLib. argum. 40 p. 22. ad loc.: LmLAnon. Lips. p. 158). LmLGuido micr. 9, 8: si quis vellet antiphonam, cuius principium esset in ⋅D⋅, in ⋅E⋅ vel in ⋅F⋅, quae sunt alterius modi voces, incipere, mox auditu perciperet, quanta diversitatis transformatio fieret. LmLComm. Guid. 51 p. 120: non potest discerni, cuius modi sit cantus, per errorem ⋅b⋅ mollis, qui apponitur. Et non solum facit confusionem dubietatis, ut ignoretur, cui magis possit attribui, sed etiam transformationem, quia transformat eum ita in alterum modum, ut magis videatur [] formam tenere modi illius, cuius non est, quam eius, cuius est (sim. LmLAnon. Lips. p. 155). LmLComm. Guid. 84 p. 123: ⋅b⋅ vitando, ubi est transformatio cantuum. LmLQuaest. mus. 1, 20 p. 50: Transformatus modus dicitur, qui trans formam propriae qualitatis in formam convertitur alterius proprietatis ita, ut melodia plerumque magis videatur eius esse modi, cuius non est, quam eius, cuius est. Quae vitiosa transformatio maxime fit per ⋅b⋅ molle et frequentius in septimo et octavo tono, quando scilicet cantilena per sinemmenon decurrit tetracordum, ut ⋅G⋅ sonet prothum, ⋅a⋅ deuterum, ⋅b⋅ tritum, ⋅c⋅ tetrardum. [s.XIII] LmLTon. Lips. p. 107: Quartus tonus in toto graduali nusquam transformatur nisi in sola antyphona „Iuxta vestibulum“ secundum libros Magdeburgensis dyocesis et terminatur in ⋅a⋅. Similiter offertorium „Tollite“, cum sit secundi toni, terminatur in ⋅G⋅. Quae duae propter suam transformationem tantam in fine faciunt dissonantiam, ut a plerisque vix cantari valeant. LmLVers. Postquam pro 201. [s.XIV] LmLIac. Leod. comp. 2, 5, 8: Transformatio in tonis est trans tropicam formam elevatione vel depressione vocis debacchatio. LmLIac. Leod. spec. 6, 78, 8: alibi terminari possunt cantus quam in illis quattuor clavibus proprie finalibus. Qui autem cantus convenienter in re et qui non terminentur et similiter de aliis vocibus, puto, quod sciri potest ex dictis et dicendis. Cantus autem irregulares, cuius determinati fuerint toni, imparis scilicet vel paris, si terminentur convenienter et non per transformationem in re, in mi, in fa vel in sol, ex his, quae superius tacta sunt, de cantibus regularibus decernatur. Ptolom. 13, 3: Nam si velis cantum proti modi in deuterum vel tritum transferre, quanta transformacio et quam grandis dissonancia fieret, continuo evidenter agnosceres, quia nec toni nec semitonia in suis locis invenirentur (inde LmLTrad. Holl. VIII 23, 28. LmLTrad. Holl. IX 2, 3, 25. LmLTrad. Holl. I 2, 3, 3. LmLTrad. Holl. VI 25, 14. LmLTrad. Holl. VI 37, 4). 2 Transposition (Versetzung auf eine andere Tonstufe unter Beibehaltung der Intervallstruktur) — transposition (transfer to another pitch while maintaining the intervallic structure) a allgemein — general [s.XI] LmLTon. Aug. p. 133b. [s.XII] LmLTon. Vatic. 12, 6 p. 207. [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 4, 27, 7: In litteris et vocibus propriis uni tono non potest incipi cantus alterius toni nisi per transformacionem. ... una littera et vox alterius cantum in eodem tono non occupat neque recipit nisi per transformacionem, ut predictum est. Est autem transformacio tonorum, quando unus tonus extra regularem litteram sue incepcionis vel propter mutacionem semitonii aut defectum vel propter irregularem ascensum vel descensum extra terminos regulares incepcionem habet in alia littera sibi per vocem consimilem vel consonanciam respondente. LmLEngelb. Adm. 4, 38, 6: Cum vero propter mutatam aliquam consonanciam per occursum semitonii transpositi conpellimur cantum alicuius toni non in loco sibi proprio et naturali incipere aut finire, sed in consimili, tunc dicitur cantus sive tonus transformatus sive transpositus. ... Dicitur autem ideo transpositus, quia sua incepcio et terminacio transponitur a sua sede naturali ad consimilem, et dicitur transformatus, quia ex tunc, cum est transpositus, non decantatur in naturalibus speciebus dyatesseron et dyapente et dyapason illius toni, sed in consimilibus secundum formam et aliis secundum locum et sedem naturalem. Ad istam autem transposicionem sive transformacionem deserviunt ⋅B⋅fa et ⋅B⋅mi. LmLEngelb. Adm. 4, 38, 11: a ⋅D⋅lasolre usque in ⋅G⋅solreut quartam finalium possunt formari descendendo due species dyapente ... et ab ⋅A⋅lamire prima superiorum ad eandem ⋅D⋅lasolre due species dyatesseron ... propter mutacionem semitonii ad ⋅A⋅lamire et ad ⋅C⋅solfaut, cuius mutacio sive transposicio mutat speciem [] consonancie, et per consequens in ipsis potest fieri transformacio cantus. al. b eine Quarte aufwärts — a fourth upwards [s.XI] LmLAnon. Lips. p. 159: Transformatio igitur ex necessitate fit, quando cantus nec in naturali finali regulari tramite finiri, nec in equivoca transponi potest, ut verbi gratia patet in antiphona quarti toni „Apud Dominum“. In huiusmodi autem transformationibus ⋅b⋅ mollem non solum dicam nullam confusionem facere, immo maximam tollere, quia, si huius modi transformatione adiumento ⋅b⋅ mollis non fieret, quibuslibet minus in hac arte peritis, magnum cantus iste dubietatis errorem incuteret. Alia secunda autem transformatio nulla prorsus necessitate fit, quando cantus in naturali finali regulari cursu finiri et in affini transponi potest, sicut in autenti prothi patet antiphona „Angelus Domini nuntiavit“. In hac autem transformatione et in huic similibus dicam e converso ⋅b⋅ mollem maximam mihi meique similibus confusionem incutere, cum cantum istum autento protho naturaliter ascribendum in litteram septimi et octavi modi, in ⋅G⋅ videlicet, quasi regulariter transformat. al. c eine Quinte aufwärts — a fifth upwards [s.XV] LmLTrad. Holl. VI 41, 4: Nota, quod hoc responsorium „Sancta et inmaculata virginitas“ est de thono 2^o, ergo deberet finiri in ⋅D⋅solre, ubi est finis 2ⁱ thoni, et per consequens ibidem incipitur versus; tamen in illa distinccione „Non poterant“ descendit versus <ad> ⋅Γ⋅ut per semitonium, ubi tamen semitonium non est ... Minus scientes transferunt hunc cantum ad affinalem, scilicet ad <⋅a⋅> acutum ... ibi eum finientes et incipentes. Si quis tamen sciret coniunctas, posset hunc errorem faciliter astringere <et> eum suo loco finali incipere ... Sed quoniam per impericiam coniunctarum huiusmodi cantuum transformacio et cetera. 3 Modulation (Wechsel von einer Kirchentonart zu einer anderen) — modulation (alteration of one mode to another) [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 40, 15: Procedit enim quandoque cantus aliquis de modo uno usque prope finem et in fine mutatio et transformatio fit ad modum alium; cum deberet finiri per ⋅♮⋅ durum, finitur per ⋅b⋅ molle. Et haec transmutatio in multis patet cantibus. cf. LmLPesce, Affinities v. punctus transportationis (transformationis, translationis)