tempus

tempus -oris n. I. Zählzeit, Zeiteinheit II. Mensurbezeichnung für die Unterteilung der Brevis in Semibreven — I. temporal measure, temporal unit II. term for the mensuration related to the subdivision of the breve into semibreves I Zählzeit, Zeiteinheit (als Maß zur Bestimmung des Zeitwerts von Noten oder Mensureinheiten) — temporal measure, temporal unit (as measure for the determination of note values or mensural units) A Definition 1 als Maß der Brevis — as measure of the breve [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 1, 21: posset fieri quaestio, quid appellatur unum solum tempus. Ad quod dicendum, quod unum solum tempus, prout hic sumitur, est illud, in quo recta brevis habet fieri in tali tempore, quod fit indivisibile. LmLLambertus mens. 161: Quoniam fieri posset questio, quid [] sit tempus, ad quod respondendum est, quod tempus, ut hic sumitur, est quedam proportio iusta, in qua recta brevis habet fieri in tali videlicet proportione, quod possit dividi in duas partes non equales vel in tres tantummodo equales et indivisibiles ita, quod vox non ulterius in tempore discretionem habere possit. Unde sciendum est, quod tempus habet fieri tripliciter; aliquando enim voce recta, aliquando cassa, aliquando omissa (inde LmLIac. Leod. spec. 7, 11, 5). LmLAnon. Emmeram. 1 p. 102, 30: Tempus igitur, prout hic sumitur, est morula, ubicumque recta brevis habet fieri. ... Et nota, quod tempus potest tripliciter considerari et hoc proportionaliter, quoniam aut per vocem rectam aut cassam aut omissam. 2 allgemein — general [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. append. 1, 10: Unum tempus est, quod minimum in plenitudine vocis est (sim. LmLFranco Col. 5, 12. LmLPs.-Petr. Cruc. U A, 1. LmLMarch. pom. 19, 1. LmLMarch. pom. 19, 7. LmLMarch. pom. 19, 12. LmLAnon. Barcin. I p. 18. LmLIoh. Hanb. sum. 11 p. 242, 20. LmLGuido fr. 2, 1. LmLAnon. La Fage III p. 242). LmLFranco Col. 1, 2: videndum est, quid sit mensura et quid tempus. ... Tempus est mensura tam vocis prolatae quam eius contrarii, scilicet vocis amissae (inde LmLPs.-Petr. Cruc. U A, 2-4. LmLIac. Leod. spec. 7, 11, 3. LmLQuat. princ. 4, 1, 2. LmLQuat. princ. 4, 1, 23. LmLIoh. Hanb. sum. p. 182, 10-12. LmLAnon. Vratisl. p. 332a. LmLMens. Circa artem p. 513, 8-10. LmLAnon. Vipiten. 1, 5. LmLAnon. Couss. XII 4, 1. LmLMens. Cum animadv. 7. sim. LmLAnon. Mell. 4, 3: tempus est mensura vocis prolate seu submisse sub uno motu continuo; vel specialius sic: tempus est mensura tam vocis prolate quam eius contrarie, puta vocis submisse, id est pause. LmLFr. Gafur. extr. 10, 4, 7. LmLAdam Fuld. 3, 4). LmLHier. Mor. 25, 16 (p. 180): Tempus autem, prout hic sumitur, est discretus sonus resolubilis in tres instancias. Instans vero hic sumptus est illud minimum et indivisibile, quod in sono auditus clare et distincte potest percipere. Quod etiam aput veteres dicebatur esse tempus (cf. LmLBerktold, Zeit). LmLHier. Mor. 25, 34 (p. 180): oportet omnino in ipso (sc. tempore harmonico) ponere successionem trium scilicet instanciarum, quam veteres tollunt ponentes quid indivisibile tempus, unam scilicet solam instanciam. Potest tamen, licet inproprie, instancia dici tempus, sicut et vulgariter dicitur nunc temporis esse quoddam tempus brevissimum. LmLAnon. Couss. IV p. 23, 8: Sonus sub uno tempore <acceptus> potest dici sonus acceptus sub tempore non minimo, non maximo, sed medio legittimo breviter sumpto, quod possit frangi veloci motu in duobus, in tribus vel quatuor <ad> plus in voce humana, quamvis in instrumentis possit aliter fieri. LmLIoh. Groch. 154: Prima autem mensura tempus dicitur ... Est enim tempus mensura motus ... Istam autem mensuram antiqui consideratores ad sonos et voces applicaverunt, quam tempus communi nomine vocaverunt. Est autem tempus, prout hic specialiter accipitur, illud spatium, in quo minima vox vel minimus sonus plenarie profertur seu proferri potest. [s.XIV] LmLMarch. pom. 21, 3: et dicis hoc tempus (sc. musicum) esse mensuram cantus. LmLMarch. comp. 1, 14: Et istud (sc. tempus) fiet, quando cum canna pulmonis seriose et decenter impleta anhelitu cum decenti inflatione ventris ad hoc exprimendum emittitur anhelitus feritque sic auditum, quod sentit proferens hunc prolatum sonum in sui ipsius seu in alterius proferentis pectore seu in quodam tintinnabulo resonare. Hoc est tempus, quod format omnia tempora musice mensurate (inde LmLFr. Gafur. extr. 12, 15, 9). LmLIoh. Mur. not. 2, 1, 4: tempus est mensura vocis prolatae cum motu continuo (sim. LmLIoh. Mur. comp. 1, 4. LmLIac. Leod. spec. 7, 11, 1. LmLAnon. Vratisl. p. 332a. LmLMens. Circa artem p. 513, 8. LmLMens. Cum animadv. 5). LmLPs.-Theodon. pr. p. 31: Tempus in musica mensurabili est motus, mora valorum alterum alteri concurrentium, pulsu atque percussione [] cantantium secundum maius et minus, prius ac posterius sonum in tempore relatum, et in sui esse quanto commensurato et limitatur in modulis. (?) B Gebrauch — usage 1 zur Bestimmung von Notenwerten — for the determination of note values [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 1, 20: Recta vero brevis est, quae unum solum tempus continet (sim. LmLIoh. Garl. mens. append. 1, 9. LmLPs.-Petr. Cruc. U 1, 12. inde LmLAnon. Emmeram. 1 p. 102, 31. LmLFranco Col. 5, 10. LmLIoh. Hanb. sum. 11 p. 242, 20). LmLIoh. Garl. mens. 1, 23: huiusmodi tempus habet fieri tripliciter: aliquando enim per rectam vocem, aliquando per vocem cassam, aliquando per vocem amissam. Unde recta brevis habet fieri in primo tempore, videlicet per vocem rectam. LmLIoh. Garl. mens. append. 1, 21: longa ante longam valet tria tempora (sim. LmLMens. Sciendum 22. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 104, 27. LmLAnon. Emmeram. 2 p. 196, 30. LmLAnon. Emmeram. 2 p. 198, 41. LmLIoh. Balloce 1, 10. LmLTrad. Franc. I p. 4. LmLTrad. Franc. II 1, 9. LmLTrad. Franc. III 1, 14. LmLTrad. Franc. IV 1, 10. LmLTrad. Franc. V 23. LmLRob. Handlo p. 88, 4. LmLIoh. Vetul. 51, 2. LmLIoh. Vetul. 54, 36. LmLAnon. Mediol. 3, 4. LmLMens. Notularum non p. 140. LmLMens. Cum de p. 75. LmLAnon. Monac. II 173. LmLAnon. Vratisl. p. 336b. LmLMens. Circa artem p. 518, 10). al. LmLDisc. pos. vulg. 26, 26 (p. 190): Mensurabile est, quod mensura unius temporis vel plurium mensuratur. Ultra mensuram sunt, que minori quam uno tempore et ampliori quam duobus mensurantur. LmLDisc. pos. vulg. 26, 55 (p. 190): omnes note plane musice sunt longe et ultra mensuram eo, quod mensuram trium temporum continent. al. LmLMens. Sciendum 6: quelibet notula tenoris possidebit tria tempora. al. LmLAnon. Couss. VII 1, 5: Et est recta longa, quae continet in se duo tempora solum. LmLAnon. Couss. VII 4, 4: Omnes pausae in isto secundo modo sunt duorum temporum. LmLAnon. Couss. VII 5, 8: Ergo de duabus brevibus prima est unius temporis, reliqua vero duorum. LmLAnon. Couss. VII 8, 2: Quaedam est longa duorum, quaedam trium, quaedam sex temporum. LmLAnon. Couss. VII 8, 7: Quaedam est recta brevis continens unum tempus. LmLAnon. Couss. VII 8, 8: Quaedam semibrevis continens in se dimidium tempus. al. LmLPs.-Dietr. p. 7: pausa occupans unicum spatium ... brevis est unius temporis. ibid.: Pausa occupans duo spatia longa est duorum temporum. Si vero ultra extendatur, erit longa trium temporum. LmLLambertus mens. 10: quot tempora quelibet figura pro sua parte continet in se (sim. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 86, 12. al.). LmLLambertus mens. 23: recta brevis dicitur ab eo, quod unum rectum et integrum continet in se tempus. al. LmLAnon. Emmeram. pr. p. 70, 22: immensurabilis est illa (sc. musica), ubi non sunt longae vel breves vel aliqua quantitas temporum sub certo numero distributa. Mensurabilis est illa, in qua sua quantitas temporum reperitur. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 94, 38: Maior semibrevis ... in se duas partes unius rectae brevis vel unius temporis repraesentat. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 108, 23: talis vox longa duplex dicitur in se sex tempora comprehendens. LmLAnon. Emmeram. 3 p. 248, 19: pausa tot spatia continet, quot tempora comprehendit (sim. LmLPs.-Petr. Cruc. 6, 2. LmLMens. Notularum p. 85. LmLQuat. princ. 4, 1, 39. LmLAegid. Mur. p. 128a. LmLIoh. Pipudi p. 44. LmLAnon. Mediol. 5, 9. LmLMens. Notularum non p. 142. LmLAnon. Couss. V p. 252, 22. LmLAnon. Kellner 4, 3. LmLAnon. Kellner 4, 10. LmLAnon. Vratisl. p. 337a. LmLMens. Si ille p. 494, 14. LmLAnon. London. II 4, 2. LmLAnon. Tegerns. II 23. LmLNicol. Burt. 3, 6, 37). al. LmLFranco Col. 4, 8: Perfecta dicitur (sc. longa) eo, quod tribus temporibus mensuratur. LmLFranco Col. 9, 6: Brevis (sc. pausatio) est obmissio rectae brevis in se includens solum tempus. al. LmLHier. Mor. 25, 52 (p. 181): Nota longa in cantu ecclesiastico sumpta habet et habere debet duo tempora modernorum, resolvendo [] vero VI tempora antiquorum, longior (sc. nota) tria tempora modernorum (sc. habet), sed IX tempora antiquorum, longissima vero quatuor tempora modernorum, sed XII tempora antiquorum ... nota brevis sumpta in cantu eclesiastico habet et habere debet unum tempus modernorum resolvendo vero tria tempora antiquorum, brevior duas instancias modernorum vel duo tempora antiquorum, brevissima vero unam instanciam modernorum, que quidem secundum modernos et antiquos indivisibilis est, vel unum tempus antiquorum. ... Omnis cantus planus et eclesiasticus notas primo et principaliter equales habet, unius scilicet temporis modernorum, sed trium temporum antiquorum, id est breves. al. LmLPetr. Pic. 3, 1: Longa perfecta valet tria tempora (sim. LmLTrad. Franc. I p. 4. LmLTrad. Franc. II 1, 10. LmLTrad. Franc. III 1, 6. LmLTrad. Franc. IV 1, 11. LmLTrad. Franc. V 24. LmLMens. Notularum p. 82. LmLMens. Sciendum est 5, 3. LmLMens. Notularum non p. 140). LmLPetr. Pic. 6, 3: prima minor, secunda vero maior semibrevis dicitur, hec duas partes valet unius temporis vel recte brevis. al. LmLPs.-Petr. Cruc. P 1, 8: Duplex longa ... valet sex tempora (sim. LmLPs.-Petr. Cruc. U 1, 9. LmLIoh. Balloce 1, 11. LmLTrad. Franc. I p. 4. LmLTrad. Franc. II 1, 12. LmLTrad. Franc. III 1, 15. LmLTrad. Franc. IV 1, 14. LmLTrad. Franc. V 25. LmLMens. Notularum p. 82). LmLPs.-Petr. Cruc. P 1, 10: Semibrevium ... ponuntur aliquando duae pro tempore, aliquando tres vel quatuor vel quinque vel sex vel septem. al. LmLIoh. Balloce 1, 9. al. LmLTrad. Franc. III 3, 3 (sim. LmLMens. Notularum p. 83). LmLTrad. Franc. IV 1, 13: Simplex longa valet quatuor tempora. al. LmLTrad. Franc. V 28. al. LmLAnon. Couss. IV p. 26, 2: brevis primi, secundi et sexti (sc. modi) est semper unius temporis, longa eorundem duorum temporum. LmLAnon. Couss. IV p. 44, 12: est et alia longa, quae dicitur duplex longa, quae significat duplicem longam sex temporum vel quinque ad minus. al. LmLIoh. Groch. 175: per brevem tempus vel duo tempora, per dictam vero semibrevem partes temporis designantur. al. LmLWalt. Odingt. 6, 1, 13: Longa autem apud priores organistas duo tantum habuit tempora sicut in metris (inde LmLWillelm. 3, 27). al. [s.XIV] LmLMarch. pom. 8, 1: moderni autem ipsas tres partes temporis in ultimiores partes diviserunt formando sex, novem et duodecim semibreves. LmLMarch. pom. 19, 4: Cum igitur mensura ipsius cantus sive notarum consistat in ipso tempore, ... concluditur, quod minimum tempus, quod est reperiri in ipsa musica, sit causa et perfectio mensurandi (sim. LmLMarch. pom. 19, 5. LmLMarch. comp. 1, 8). al. LmLMarch. comp. 5, 10: Si autem undecim semibreves pro tempore ponantur uniformiter. al. LmLPhil. Vitr. 17, 15: quotiescumque pausae trium temporum in uno corpore reperiuntur, modus est perfectus. al. LmLPhil. Vitr. 17, 6: in modo perfecto longa ante longam semper valet tria tempora. LmLPhil. Vitr. 17, 8: In modo vero imperfecto simplex longa duo valet tempora. al. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 41a-b. al. LmLMens. Duplex p. 160-163. LmLMens. Omnis nota sic 1, 2. al. LmLTrad. Phil. I f. 61vD, 23. al. LmLAnon. Paris. I 1, 3. al. LmLTrad. Phil. II 1, 2. al. LmLAnon. Paris. II 2, 1. al. LmLIoh. Mur. not. 2, 4, 8: Notula musicalis est figura quadrilatera soni numerati tempore mensurati significativa ad placitum (inde LmLIac. Leod. spec. 7, 20, 7. LmLFr. Gafur. extr. 10, 5, 1. sim. LmLIoh. Mur. not. 2, 9, 14. LmLIoh. Mur. comp. 6, 5). al. LmLIoh. Mur. spec. 2, 79: omnisque cantus mensuratus per tempora certa ut in conductis, organis, modulis, cantilenis ceterisque modis (inde LmLTrad. Holl. VIII 3, 42). LmLRob. Handlo p. 100, 6: Quandocunque due semibreves inter duas longas vel breves ... inveniantur, prima semibrevis habebit unum tempus semibrevis, id est tertiam partem unius temporis, secunda vero duo (inde LmLIoh. Hanb. sum. 12 p. 256, 7). al. LmLIac. Leod. spec. 7, 32, 7: de brevi imperfecta, quae significat tempus divisibile in duas partes aequales. al. LmLIoh. Mur. lib. 10, 1: [] pausa dicitur vocum amissio seu aspiratio mensurata pro tot temporibus, quot fuerit spatiis figurata (sim. LmLGoscalc. 3, 9 p. 178, 12. LmLTrad. Phil. III p. 10. LmLProsd. exp. 85, 2. LmLUgol. Urb. 3, 9-1, 11. al. LmLGuil. Dufay p. 388. LmLNicol. Burt. 3, 6, 37). al. LmLAnon. Deodat. 1, 3. al. LmLMens. Primo punctus p. 34-35. al. LmLPs.-Mur. motet. p. 76a. al. LmLQuat. princ. 3, 58: suspiracio dimidii temporis... dimidii temporis respiracio. LmLQuat. princ. 4, 1, 1: sic minima non est tempus, sed principium temporis mensurati. al. LmLAegid. Mur. p. 124b. passim LmLWillelm. 3, 23: Omnis nota vel est simpla vel est fecunda. Simpla nota, quae minimo tempore mensuratur sine soni ulterioris divisione. Fecunda nota, quae certo tempore mensuratur et in eodem tempore certis divisionibus est partibilis. al. LmLGoscalc. 3, 9 p. 178, 13-16. al. LmLHeinr. Eger 4 p. 45-46. LmLPs.-Theodon. 2 p. 34. al. LmLIoh. Vetul. 3, 2: id, quod agitur in tempore, videlicet harmonia cantus vel vocum melodia, quae per tempus mensuratur. al. LmLTract. figur. 4 p. 76, 3-7. LmLMens. Quandoc. due 1, 1-4. al. LmLGuido fr. 2, 36: Maiores naturales dicuntur semibreves in prima divisione temporis, minores, que existunt in secunda divisione, minime, que in tertia. passim LmLPetr. Cap. 4b, 2. al. LmLIoh. Pipudi p. 44-45. LmLAnon. Mediol. 3, 2. al. LmLMens. Notularum non p. 140-142. LmLAnon. Couss. V p. 224, 5. al. LmLAnon. La Fage II p. 425. LmLAnon. Seay p. 40. al. LmLMens. Cum de p. 76. al. LmLAnon. Kellner 2, 2-3. al. LmLAnon. Monac. II 144. al. LmLAnon. Vratisl. p. 333b: totum tempus in quatuor fusieles resolvitur. al. LmLMens. Si ille p. 497, 23. al. LmLMens. Circa artem p. 518, 8: duplex longa ante duplicem longam secundum antiquos valebat novem tempora. al. [s.XV] LmLThom. Wals. 4, 3. al. LmLProsd. exp. 3, 2. al. LmLProsd. ital. I p. 245b. al. LmLUgol. Urb. 3, 2-1, 8. al. LmLGeorg. Ans. 3, 132. passim LmLAnon. Couss. XII 6, 4. al. LmLAnon. London. II 8, 4. al. LmLAnon. Monac. 2, 6. al. LmLAnon. Mell. 3, 13. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 2 p. 64-66. LmLFr. Gafur. extr. 10, 2, 2. al. LmLBart. Ram. 3, 1, 3 p. 86. al. LmLAnon. Tegerns. II 5. al. LmLNicol. Burt. 3, 2, 19. al. LmLAnon. Salisb. 7, 3-5. al. LmLGuill. Pod. 7, 36. al. LmLFr. Gafur. pract. 2, 2. al. LmLAnon. Couss. I p. 435b. al. LmLMens. Cum animadv. 21. al. LmLContr. Cum notum 16 p. 302. Contr. Speties discantus p. 284. 2 zur Bestimmung von Mensureinheiten — for the determination of mensural units [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 9, 3: Concordantia dicitur esse, quando duae voces iunguntur in eodem tempore ita, quod una vox potest compati cum alia secundum auditum (sim. LmLLambertus plan. 197. LmLAnon. Emmeram. 4 p. 258, 17. LmLFranco Col. 11, 3). LmLIoh. Garl. mens. append. 1, 27: quoad tempora cognoscenda prius est modus rectus quam obliquus. LmLIoh. Garl. mens. append. 15, 18: Repetitio diversae vocis est idem sonus repetitus in tempore diverso a diversis vocibus. LmLIoh. Garl. mens. append. 15, 24: Copula ... altera est, quae fit in abscisione sonorum aut sumendo tempus post tempus et tempora post tempora. al. LmLAnon. Emmeram. 5 p. 276, 32: Comitatur namque (sc. copula) cum discantu in figuris et in recta proportione temporum et mensura. al. LmLFranco Col. 5, 16: tria tempora tam uno accentu quam diversis prolata unam perfectionem constituunt (inde LmLMens. Cum de p. 74). LmLFranco Col. 11, 2: videndum est de consonantiis et dissonantiis factis in eodem tempore et in diversis vocibus (inde LmLQuat. princ. 4, 2, 11. sim. LmLTrad. Garl. plan. II 76: Sequitur de consonanciis in eodem tempore vel in diversis temporibus). LmLFranco Col. 13, 8: notandum, quod in omnibus istis (sc. oketis) observanda est aequipollentia in temporibus et concordantia in vocibus rectis (inde LmLQuat. princ. 4, 2, 47). LmLHier. Mor. 25, 262 (p. 187). al. LmLTrad. Franc. III 1, 9: cantus mensurabilis semper procedit insimul per tria tempora. LmLAnon. Couss. IV p. 35, 3: pedes sunt trium temporum: longa [] pausatio cum brevi sequenti pes est. LmLAnon. Couss. IV p. 59, 8: perfecta (sc. pausatio) supradicta erit sub numero imparium punctorum vel temporum secundum aequipollentiam eorundem. LmLAnon. Couss. IV p. 74, 15: est (sc. brevis) unius temporis contra unum tempus in tenore. LmLIoh. Groch. 21: Dico autem concordantiam, quando unus sonus cum alio harmonice continuatur, sicut una pars temporis vel motus cum alia continua est. Consonantiam autem dico, quando duo soni vel plures simul uniti et in uno tempore unam perfectam harmoniam reddunt (sim. LmLGuido Dion. 1, 1, 92). LmLIoh. Groch. 158: Est autem perfectio mensura ex tribus temporibus constans. Quemadmodum enim in corporibus ex trina dimensione attenditur perfectio, ita in sonis ex tribus temporibus perfectionem vocaverunt. Ista autem mensura moderni utuntur et hac totum suum cantum et cantando et figurando mensurant. LmLWalt. Odingt. 6, 18, 2: Acutiorem cantum cantaturus incipiat ... cui omnes alii succedant, qui distincte canant et aequaliter secundum commensurationem temporum. [s.XIV] LmLMarch. pom. 22, 28: in ratione mensurandi, postquam inventa est mensura, quae vadit usque ad tria et non ultra, oportet, quod in ipsis tribus temporibus primo et per se omnia alia tempora mensurentur, quoniam ipsa tria tempora continent in se omnem perfectionem. LmLMarch. pom. 24, 10: mensurando de una nota in aliam, donec ad perfectionem mensurae trium temporum perveniat. LmLMarch. pom. 25, 6: Postquam ergo in cantu ... sunt tria tempora mensurata, oportet nos iterato ... reincipere ad alia tria tempora mensuranda. al. LmLMarch. comp. 1, 18: unum tempus mensurat duo et tria tempora, per que mensurantur omnia alia tempora in musica mensurata. LmLMarch. comp. 2, 5: in ultimo loco perfectionis, quem locum appellamus, ubi tria tempora sunt completa (inde LmLFr. Gafur. extr. 12, 16, 5). LmLPhil. Vitr. 17, 5: Modus perfectus vocatur, quando tria tempora, sive perfecta sive imperfecta, pro perfectione qualibet accipiuntur. al. LmLMens. Omnis nota sic 3, 3: Omnis cantus moctectorum computatur per tria tempora, licet faciat longas vel breves vel semibreves. LmLAnon. Paris. I 6, 3. al. LmLIoh. Mur. not. 2, 9, 17: Unum enim tempus tria tempora ponitur comprehendens et in hoc perfectum est. LmLIac. Leod. cons. 3. LmLIac. Leod. comp. 3, 1, 4: Diaphonia est duarum vocum simul in eodem tempore vel quasi eodem prolatarum unio. LmLIac. Leod. spec. 1, 16, 1. al. LmLIoh. Mur. lib. 4, 12: brevis alteratur ad perficiendum modum, semibrevis ad perficiendum tempus (sim. LmLGoscalc. 3, 4 p. 166, 16. LmLIoh. Pipudi p. 43. inde LmLProsd. exp. 48, 5. LmLFr. Gafur. extr. 11, 11, 10). LmLIoh. Mur. lib. 5, 6: Si autem punctus ponatur inter duas semibreves, pro divisione temporis assignatur (inde LmLProsd. exp. 54, 1-3. LmLUgol. Urb. 3, 5-4, 1. LmLUgol. Urb. 3, 5-4, 2. LmLFr. Gafur. extr. 11, 12, 11). LmLIoh. Mur. lib. 10, 5: nec debet poni pausa brevis neque maior, nisi completo tempore (sim. LmLGoscalc. 3, 9 p. 180, 4. LmLAnon. Mediol. 5, 12. inde LmLProsd. exp. 88, 1. al. LmLProsd. mens. p. 223a. LmLProsd. ital. I p. 246a. LmLProsd. ital. II p. 67. LmLUgol. Urb. 3, 8-5, 6. al.). LmLMens. Primo punctus p. 35. al. LmLQuat. princ. 4, 2, 4: aut enim frangitur tempus in duas partes aut in tres. al. LmLAegid. Mur. p. 125a. LmLIoh. Hanb. sum. 1 p. 182, 20. al. LmLPs.-Theodon. pr. p. 31. al. LmLTract. figur. 6 p. 82, 11. al. LmLPetr. Cap. 4a, 3. al. LmLSemibr. caud. p. 71. al. LmLAnon. Couss. V p. 252, 3: nec in minima cantor potest pausare, quia remanet tempus incompletum. LmLGen. disc. Postquam 4, 4: quod tempora unius (sc. cantus) correspondeant ad tempora alterius. al. LmLAnon. Kellner 5, 2 (sim. LmLMens. Si ille p. 496, 4. LmLMens. Circa artem p. 512, 5). LmLAnon. Monac. II 170. al. LmLAnon. Vratisl. p. 331b. al. LmLMens. Si ille p. 495, 15. al. LmLAnon. Vipiten. 3, 4. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 1 p. 4: mensuratus (sc. cantus), qui in varia vocum consonantia temporibus seu quantitatibus mensuratur. LmLProsd. exp. [] 79, 5: semibreves ... reducuntur adinvicem numerando perfectiones supple temporis. LmLProsd. exp. 80, 2: semibreves ... reducuntur adinvicem numerando inperfectiones temporis. al. LmLProsd. ital. I p. 232b: notandum, quod Italici ... in mensura temporum quodlibet tempus claudunt etiam inter duo puncta vel sibi conformia (sim. LmLProsd. ital. II p. 44). al. LmLUgol. Urb. 3, 5-3, 9: Tempus dividitur, quando notae brevem constituentes ... per punctum separantur. al. LmLGen. disc. Differentia 6: primus incipit et secundus exspectat per unum tempus vel per plura, sicut ordinatum est; et sic habetis fugas. LmLPetr. Betschk p. 539, 17: numerentur tempora, an sint totaliter posita vel non, ne inveniretur unum tempus superfluum vel una semibrevis. al. LmLTrad. Holl. I 1, 1, 24. al. LmLAnon. Monac. 2, 20. al. LmLCompos. Natura 4, 10: Antequam componatur discantus, distinguendus est tenor per tempora et clausulas sic, quod inter duo tempora posita sit regula una. al. LmLCompos. Cum igitur 1, 16: de fuga ... ponat (sc. volens componere duplum) unum tempus sibi placens bene coloratum per floraturam in discantu vel in tenore; si in discantu, ponat tot pausas in tenore, scilicet unum tempus; si autem in tenore, ponat unum tempus pausarum in discantu. al. LmLBart. Ram. 3, 1, 1 p. 77-78. LmLAnon. Tegerns. II 124: clausulae possunt poni ad placitum cum completo tempore. LmLAdam Fuld. 3, 12. al. LmLFr. Gafur. pract. 2, 7. al. LmLAnon. Couss. I p. 443a. al. LmLMens. Cum animadv. 2. al. LmLContr. Prima regula 40-42. 3 mit näherer Bestimmung der Zählzeit — with more precise determination of temporal measure [s.XIII] LmLAnon. Couss. IV p. 83, 21: tempore debito tarde procedendo, tardiori, tardissime; velociter, velociori, velocissime; mediocri<ter>, mediocriori, mediocrissime. Et dicuntur in primo statu mensurationis temporum vel secundo vel tertio et hoc augmentando vel decrescendo vel mediando. [s.XIV] LmLMarch. pom. 20, 5: Omne igitur tempus, quodcunque sit illud, quod non sit minimum in plenitudine vocis, sed plus quam minimum, non est perfectum, sed plusquamperfectum; et illud, quod est minimum et non in plenitudine vocis, non est perfectum, sed de perfectione plenitudinis vocis deest sibi, et sic est imperfectum. LmLMarch. pom. 21, 10: tempus imperfectum, quod est in semibrevibus. LmLMarch. pom. 21, 21: Tempus, quo mensurantur semibreves, est tempus imperfectum. LmLMarch. pom. 29, 4: tempus perfectum est, quod mensurat brevem notam perfectam. al. LmLMarch. comp. 1, 9: Hoc (sc. minimum tempus) est autem illud tempus, in quo debet formari plenitudo vocis. LmLIoh. Mur. not. 2, 1, 5: Temporis aliud maius, aliud minus: maius, quod motum prolixiorem, minus, quod breviorem habet. LmLIoh. Mur. comp. 3, 4: Quantae durationis est unum tempus? Duplicis. Quomodo? Voluntariae <durationis> vel artificialis. Voluntaria quae est? Quae prolixe vel velociter formatur secundum libitum proferentis. Artificialis quae est? Quae prolata per tria dividitur aequalia (inde LmLFr. Gafur. extr. 10, 4, 23). LmLIac. Leod. spec. 7, 12, 1: Tempus... perfectum secundum antiquorum considerationem est quaedam aequa proportio, in qua recta brevis in duas partes inaequales aut in tres aequales dividitur, quae ulterius dividi vel discerni nunquam possunt. Haec temporis perfecti descriptio, quae est doctoris, qui Aristoteles nuncupatur, ... a modernis impugnatur. 4 übertragen: zur Benennung von Notenwerten — by analogy: for the naming of note values a für die Brevis — for the breve [s.XIV] LmLMens. Duplex p. 160: Brevis autem vocatur tempus, sed illud tempus dividitur in tempus perfectum et imperfectum. LmLQuat. princ. 4, 1, 23: Tempus enim potest duppliciter accipi: ... Secundo accipitur pro brevi recta. al. LmLGoscalc. 2, 2 p. 122, 17: Sciendum est eciam, quod licet revera quelibet [] figura seu notula per se posset appellari tempus, tamen sola brevis nuncupatur tempus a musicis. al. LmLIoh. Vetul. 20, 9. al. LmLAnon. Mediol. 3, 11: recta brevis ... vocatur etiam tempus. al. [s.XV] LmLProsd. exp. 3, 18: ab auctoribus musice brevis vel ipsius valor tempus comuniter appellatur. al. LmLProsd. mens. p. 200a: brevis, que alio nomine tempus nominatur (sim. LmLProsd. ital. I p. 229a. LmLProsd. ital. II p. 41. LmLProsd. ital. II p. 44). LmLProsd. ital. II p. 36. al. LmLGuil. mon. 7 p. 45: maxima valebit tres longas, longa tria tempora, et unum tempus... valebit tres semibreves. al. LmLFr. Gafur. pract. 2, 7: Tempora enim notulas breves intelligo. ibid. al. b für Maxima, Longa und Semibrevis — for the maxima, long, and semibreve [s.XV] LmLProsd. exp. 3, 19: aliqui cantores ad libitum loquentes non solum brevem vocant tempus, sed etiam maximam, longam et semibrevem vel ipsarum valores. Propter quod dicunt triplex esse tempus, scilicet tempus modi, tempus temporis et tempus prolationis. Tempus modi vocant maximam vel maxime valorem, longam vel longe valorem. Tempus autem temporis vocant brevem vel brevis valorem. Sed tempus prolationis vocant semibrevem vel semibrevis valorem. LmLContr. Volentibus I p. 27a: bene eis (sc. discordantiis) utimur in cantu fractibili in minoribus notis, ut, quando semibrevis vel tempus in pluribus notis dividitur, id est in tribus partibus, tunc una illarum trium partium potest esse in specie discordanti (sim. LmLContr. Volentibus II 30). II Mensurbezeichnung für die Unterteilung der Brevis in Semibreven — term for the mensuration related to the subdivision of the breve into semibreves A Definition [s.XIV-XV] LmLAnon. Kellner 5, 8: Tempus describitur sic: est aggregacio brevium semibreviumque figurarum secundum certum numerum semibrevium ordinata (sim. LmLMens. Si ille p. 506, 26. LmLAnon. Monac. 2, 21). LmLProsd. mens. p. 201b: tempus est mensura, cuius perfectio et imperfectio per perfectionem et imperfectionem brevium habet mensurari (sim. LmLProsd. ital. I p. 230b. LmLProsd. ital. II p. 40). LmLAnon. London. II 1, 12: Tempus est cognitio soni brevibus semibrevibusque figuris mensurati (sim. LmLAnon. Tegerns. II 6). LmLIoh. Tinct. diff. 257: Tempus est quantitas cantus ex certis semibrevibus brevem respicientibus constituta (sim. LmLIoh. Tinct. val. 4, 1). LmLNicol. Burt. 3, 1, 14: Tempus vero est duratio successiva vel est numerus motus. Hic enim capitur tempus respectu brevium in habitudine ad semibreves (sim. LmLDiff. mus. 50. LmLFlor. Fax. 3, 3, 3). LmLAdam Fuld. 3, 4: tempus est duarum vel trium semibrevium aut valoris earum contra brevem positio. LmLGuill. Pod. 7, 8: Tempus est comparatio brevis ad semibrevem. B Gebrauch — usage [s.XIV] LmLPhil. Vitr. 17, 2: in modernis cantibus tam in modo quam in tempore fiat variatio ... Sunt alii cantus perfecti de modo et tempore, alii imperfecti, alii perfecti de modo et non de tempore, alii e contra, alii partim perfecti et alii partim imperfecti tam de modo quam de tempore. Et ut notitiam tam de modi quam temporis variatione perfectam habeamus, signa certa ... dare affectamus. LmLPhil. Vitr. 19, 12: Rubeae (sc. notulae) etiam ponuntur aliquando, quia tempus et modus variantur. al. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 44a: aut modus aut tempus aut prolatio. al. LmLTrad. Phil. I f. 62rD, 26. LmLAnon. Paris. II 10, 1. LmLIac. Leod. spec. 7, 47, 10-11. al. LmLPetr. Palm. p. 507. al. LmLIoh. Mur. lib. 9, 3: Sincopa si fiat in tempore, aut fit in tempore perfecto vel imperfecto (sim. LmLGoscalc. 3, 8 p. 176, 26. LmLAnon. Mediol. 8, 6. LmLProsd. exp. 78, 1. LmLUgol. Urb. 3, 8-3, 1). al. LmLQuat. princ. 4, 1, 32. al. LmLIoh. Boen ars 1, 8, 5: vocatur totus cantus huiusmodi perfectus de modo, tempore et prolatione. ... perfectus de [] tempore, quia brevis valet tres semibreves. al. LmLGoscalc. 3, 3 p. 162, 32. al. LmLMens. Item notandum p. 415a. al. LmLTract. figur. 2 p. 70, 10. al. LmLIoh. Pipudi p. 42. al. LmLProp. mens. Nota quod I 1, 1: modus accipitur a longa, tempus a brevi et prolacio a semibrevi (sim. LmLAnon. Couss. V p. 146, 4). LmLAnon. Mediol. 8, 2. LmLAnon. Ellsworth 5 p. 236, 8. LmLSemibr. caud. p. 65. LmLTrad. Phil. III p. 9-10. LmLAnon. Couss. V p. 240, 14: perficere longam in (ed.: id in) modo, brevem in tempore, semibrevem in prolatione. al. LmLAnon. Kellner 2, 16: requiruntur ... ad modum longa et brevis, ad tempus brevis et semibrevis, ad prolacionem semibrevis (sim. LmLAnon. Vratisl. p. 333a). LmLAnon. Kellner 9, 5: Est autem signum temporis circulus. al. LmLAnon. Monac. II 181. LmLAnon. Vratisl. p. 333a. al. LmLMens. Si ille p. 496, 24. al. LmLMens. Circa artem p. 516, 2. al. LmLAnon. Vipiten. 4, 6: tempus habet fieri in brevibus et semibrevibus et hoc in tenoribus vel contratenoribus. al. [s.XV] LmLThom. Wals. 8, 5: circulus denotat modum, punctus vero temporis perfectionem. LmLProsd. exp. 11, 13: cantus esse de duabus mensuris insimul, scilicet de tempore et prolatione. LmLProsd. exp. 11, 37: Aliam autem mensuram vocaverunt tempus eo, quod mensuratur atque mensurabatur penes notas sive figuras, que tempora nuncupantur. al. LmLProsd. mens. p. 201b: Brevis vero habet hanc mensuram, que dicitur tempus. al. LmLProsd. ital. I p. 232b: hanc mensuram, que tempus appellatur, magis attribuimus brevi quam semibrevi (sim. LmLProsd. ital. II p. 44). al. LmLUgol. Urb. 3, 2-4, 10: demonstrat auctor istam mensuram, quae dicitur tempus, esse ipsius brevis et ipsam brevem esse ipsius temporis. LmLUgol. Urb. 3, 3-5, 9: sunt ergo ... tres notae tribus mensuris appropriatae, scilicet longa modo minori, brevis tempori et semibrevis prolationi. LmLUgol. Urb. 3, 9-1, 19: Tempus enim inter mensuras medium locum tenet, nam supra tempus modus est et infra prolatio. passim LmLGeorg. Ans. 3, 213. al. LmLGen. disc. Differentia 2: tenores motetorum sunt de modo vel de tempore. LmLAnon. Carthus. pract. pr. 8. LmLTrad. Holl. I pr. 20. LmLAnon. Couss. XII 5, 20. al. LmLAnon. London. II 1, 1. LmLAnon. Monac. 2, 24: Tempus vero attenditur penes breves respectu semibrevium. al. LmLAnon. Mell. 1, 3. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 3 p. 66. al. LmLIoh. Tinct. pr. 3, 5, 1. al. LmLIoh. Tinct. imp. 1, 1, 34. al. LmLIoh. Tinct. val. 1, 7. al. LmLFr. Gafur. extr. 9, 7, 12. al. LmLCompos. Natura 1, 14: Omne carmen debet componi in recto tempore rectaque prolacione et modo. al. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 24, 2. LmLBart. Ram. 3, 1, 1 p. 78. al. LmLAnon. Tegerns. II 2. al. LmLIoh. Hoth. mens. II 4, 1-4. LmLNicol. Burt. 3, 1, 12. al. LmLGuil. mon. 3 p. 17. al. LmLDiff. mus. 48. LmLAdam Fuld. 1, 1. al. LmLAnon. Salisb. pr. 4. al. LmLGuill. Pod. 7, 2. al. LmLFr. Gafur. pract. 2, 7. al. LmLFlor. Fax. 3, 3, 1. al. LmLAnon. Couss. I p. 435a. al. LmLMens. Nota quod 1, 4. al. LmLProp. mens. Nota quod II 2, 3 descr. LmLProp. mens. Item nota 1-4. LmLAnon. La Fage III p. 242: Quid est modus? Est temporis et prolationis aggregatio. Trad. Holl. XIV 3, 27. LmLContr. Cum notum 7 p. 305. al. LmLContr. Prima regula 46. al.