Eintrag · Mittelniederdeutsches Wb.
- Anchors
- 3 in 3 Wb.
- Sprachstufen
- 1 von 16
- Verweise rein
- 2
- Verweise raus
- 12
swēle m.: 1. Schwellung, Verdickung, „Callus swel, hardecheyt” (Dief. nov. 37); — (Folge äußerer Einwirkung:) Beule, ên s. van valle slēge brȫke (E. v. Wampen 51, V. 490), hê(i)te swēle dê van stö̂ten edder van slēgen sint (Prompt. med. ed. Seidensticker 88), (nach Schlangenbiß:) heft dî ên snāke gestēken ... sô ... stôt blôtwort tô pulvere und gêt dâr wat bêres up []... und drink de helfte de ander helfte strîk ümme dat s. (Goth. Arzneib. 133), (nach Aderlaß:) is de âdere dȫregeslāgen unde is inwārt geblôdet unde swellet de wunde tô dēme êrsten vordrif dat s. (ebd. 170); — Geschwulst, Wucherung, „Swel dros glans ... tumor” (Voc. Strals. ed. Damme), „Glanculium, -um” (Dief. nov. 37), linsen ... in ētike ... sint gût hārden s.en in dēme lîve edder twischen vel unde vlê(i)sche (Prompt. med. ed. Seidensticker 164), ôk wê(i)ket dat sülve hārde s. sünderlĩken an den titten edder brusten (ebd. 236), ên s. bî den ôren dat hê(i)t parocidas (ebd. 182), ên plaster van lîne mit warmen wātere wê(i)ket de s. under den ôren (ebd. 165). — 2. Entzündung, êne salve dâr mēde bestrîk dat hillige vü̂r unde s. dat van hitte wert (Prompt. med. ed. Seidensticker 102), „Angina Synanche ein swill im halse” (Voc. 1579), dat s. in dēme halse dat hê(i)ten de mê(i)stere squinancia (Goth. Arzneib. 93), ên plaster wê(i)ket Squinanciam dat is ên quât s. an der kēlen des minschen (Garde der Suntheit 1492 b 3r), mandelen gemenget mit minte ... vordrift peripleumoniā dat is ên s. an der lungen dâr van denne kumpt ptisis dat is de swintsucht (ebd. d 4r). — 3. Geschwür, ên bö̂se löckerichtich s. dat antrax andrake hê(i)t (Prompt. med. ed. Seidensticker 245), cancer is ên s. edder sēre dâr vēle hōle in gât unde sîget alle tît (ebd. 179), wērden sê āver van melancolîen sô sint de bladderen hart unde nâ dēme schorve volget dat bö̂se s. dat de krēvet hê(i)t (ebd. 259); — Eiterherd, Eiterbeule, „apostema ... pustula” (Voc. Strals. ed. Damme), „en vurich swel / en carbunkel” (Nd. Wort 37, 112), vûle s. edder wunden (Prompt. med. ed. Seidensticker 173), sü̂vere dat s. efte wunde van der vûlnisse (A. v. B. 47), (häufig in den Vbdgg.:) s. unde/efte drôse/swēre/wunde, desse swēden sint ôk gût tô wunden unde tô s.len unde tô swēren (Goth. Arzneib. 97), dēme bewēchlĩken swēren ifte s. help alsus mit den twên vingeren nêgest dem dûmen holt wîslĩken de hût unde snît sê langens up (Prompt. med. ed. Seidensticker 275). — 4. Druckschmerz, -gefühl, de wörtele van der gēle lilien mit wāter gesāden unde van dēme wātere gedrunken ... is gût pleureticis dat is de ên s. in der borst hebben (Garde der Suntheit 1492 c 2r). — 5. °Drüse am Bauch des männl. Moschustieres aus der in der Brunst ein stark riechendes Sekret abgesondert wird, klê(i)ne dêriken ... den wassen s. twischen ȫren bê(i)nen ... wan de s.e rîpe sint sô wrîven sê sê up dat dâr ûtvlüt dat is de beste desem (Prompt. med. ed. Seidensticker 109); — vgl. geswel.
Lautwandel-Kette
Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart
Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.
-
1200–1600
MittelniederdeutschsweleM.?
Köbler Mnd. Wörterbuch · +2 Parallelbelege
swele , M.? Vw.: s. swel L.: Lü 395a (swell/swele)
Verweisungsnetz
15 Knoten, 13 Kanten
Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen
Filter:
Anchor 1
Kompositum 12
Sackgasse 2
Wortbildung
Komposita & Ableitungen mit swele
0 Bildungen · 0 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen
Keine Komposita gefunden — swele kommt in keinem anderen Lemma als Erst- oder Zweitglied vor.
Zitieren als…
- APA
-
Cotta, M. (2026). „swele". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 12. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/swele/mnwb?formid=S10984
- MLA
-
Cotta, Marcel. „swele". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/swele/mnwb?formid=S10984. Abgerufen 12. May 2026.
- Chicago
-
Cotta, Marcel. „swele". lautwandel.de. Zugegriffen 12. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/swele/mnwb?formid=S10984.
- BibTeX
-
@misc{lautwandel_swele_2026, author = {Cotta, Marcel}, title = {„swele"}, year = {2026}, howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern}, url = {https://lautwandel.de/lemma/swele/mnwb?formid=S10984}, urldate = {2026-05-12}, }