Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
rîsan st. v.
st. v., mhd. rîsen, frühnhd. reisen (vgl. DWb. VIII,731); as. rīsan, mnd. rîsen, mnl. risen; afries. rīsa; ae. rísan; an. rísa; got. -reisan (in ur-). — Graff II,536 f.
Praes. (bei N immer -î-): ris-: 3. sg. -it Gl 2,642,61; -et Nb 38,27 [31,18]. NpNpw 1,3; inf. -en Nb 78,3 [67,7]; part. dat. sg. m. -antemo Gl 2,590,45; nom. PL. m. -ente Np 71,6; nom. pl. n. -antiv Gl 2,656,59. — Mit etymologisch unberechtigtem h- (vgl. Wüllner S. 29; wohl mit dem Synonym [h]riosan vermischt, vgl. Braune, Ahd. Gr.16 § 334 Anm. 2c): hrisanti: part. Gl 1,71,15 (R).
Praet.: ririn: 3. pl. conj. Gl 1,476,3 (Sg 1395, 9. Jh.).
Hierher vielleicht auch, in unsicherer Lesung: risit: 3. sg. Gl 2,218,42 (clm 18550,1, 8. Jh.; vgl. Steinm. z. St.; Mayer, Glossen S. 98,12 liest pisit). 1) fallen: a) (von etw.) (auf etw.) (her)abfallen: ririn [ex nido hirundinum dormienti illi (dem Tobias) ... stercora] inciderent (Hs. insiderent) [super oculos, Tob. 2,11] Gl 1,476,3. risantemo [arbor onus tremefacta suum] deciduo (Glosse: desursum cadente, vgl. PL 59) [gravis imbre pluit, Prud., H. a. cib. (III) 79] 2,590,45. ni risit [nec de concussa tantum] pluit [ilice glandis, Verg., G. IV,81] 642,61. risantiv [in silvis autumni frigore primo] lapsa [cadunt folia, ders., A. VI,310] 656,59. tu (Gott) getuost ze uuintere . so daz loub riset . churzeren dag . tanne diu naht si tu stringis lucem breviore mora frigore frondifluae brumae [vgl. quando folia defluunt, X] Nb 38,27 [31,18]. sin (des Baumes) loub neriset folium eius non defluet NpNpw 1,3; — erw. mit aba + Dat. d. Sache: ube ... heiz chumet ter ... suntuuint . so muozen die bluomen . risen aba dien dornen spinis abeat decus [vgl. decus rosarum decidat, Rem.] Nb 78,3 [67,7]; erw. mit in + Akk. d. Sache: also regenes trophen risente in erda sicut guttae stillantes super terram Np 71,6; b) im Part. Praes.: hinfällig: hrisanti ruinatum Gl 1,71,15 (zur Glossierung des lat. Part. Perf. Pass. durch ein Part. Praes. vgl. Splett, Sam.-Stud. S. 54; PaK zirîsan). 2) unpersönl.: es gebührt sich, ist notwendig: risit [(praesul) sit ergo] necesse est [cogitatione mundus, Greg., Cura 2,1 p. 13] Gl 2,218,42.
Abl. reisa, -rîs, rîsa, risil, -riso; risîg, risih; risôn.