Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
râtissa st. sw. f.
st. sw. f. — Graff II,467 f.
ratiss-: dat. pl. -om Gl 1,447,47 (Rb); -on 431,38 (3 Hss., darunter Sg 295, Gll. 9./10. Jh. (?), Sg 9, 9. Jh.). 2,73,10. T 124,7 (aus -un korr.); -un 70,2. 74,2 (2). 3. 4. 5. — radissa: nom. sg. Gl 3,340,42 (SH g); ratdissa: dass. 42/43 (SH g).
Sicher starkes Fem.: ratiss-: dat. sg. -u T 73,1; acc. sg. -a Gl 1,383,37 (3 Hss., darunter Sg 295, Gll. 9./10. Jh. (?), Sg 9, 9. Jh.). 389,13 (Ja). T 72,1. 73,1. 74,1. 75,1. 76,3. 84,8. 96,2. 102,2. 110,3. 118,2 (korr. aus ratussa). 124,1; acc. pl. -o Gl 1,364,6 (Ja; zu -o vgl. Schatz, Ahd. Gr. § 333); -a T 74,2. 78,1. 124,6.
Sicher schwaches Fem.: ratissun: acc. pl. Gl 1,562,55. 1) rätselhafte Äußerung, bildhafte Rede, Gleichnis: ratisso [(Gott zu Aaron u. Maria:) ore enim ad os loquor ei (Mose): et palam, et non per] aenigmata [et figuras dominum videt, Num. 12,8] Gl 1,364,6. (Jesus) sprah in managu in ratissun sus quedenti locutus est eis multa in parabolis dicens T 70,2. andera ratissa furisazta her in inti quad aliam parabolam proposuit illis dicens 72,1. andera ratissa framsazta her in sus quedenti aliam parabolam proposuit illis dicens 73,1 (1. Stelle). uuelihhero ratissu uuidarmezomes iz (das Reich Gottes)? cui parabolae comparavimus illud? ebda. (2. Stelle). andera ratissa sprah her zi in aliam parabolam locutus est eis 74,1. horet ratissa sauuentes audite parabolam seminantis 75,1. arsage uns ratissa beresbotono thes accares dissere nobis parabolam zizaniorum agri 76,3. tho gifulta ther heilant theso ratissa, fuor thana cum consummasset Ihesus parabolas istas, transiit inde 78,1. tho quad er thesa ratissa dicebat autem hanc similitudinem 102,2; ferner: 74,2 (3). 3. 4. 5. 84,8. 96,2. 110,3. 118,2. 124,1. 6. 7 (alle parabola). 2) Denkaufgabe, Rätsel: ratissa [(Samson zu den Philistern:) da vobis] problema [: quod si solveritis mihi intra septem dies convivii, dabo vobis triginta sindones, Jud. 14,12] Gl 1,383,37. 389,13. in ratisson [sed et regina Saba ... venit tentare eum (König Salomon)] in aenigmatibus [3. Reg. 10,1] 431,38. 447,47 (1 Hs. ohne in). ratissun [(du, Salomo) replesti in comparationibus] aenigmata [Eccli. 47,17] 562,55. 3) Mutmaßung, Schlußfolgerung, spez. in der Geometrie: Lehrsatz: ratisson [(Philosophia:) super haec ... igitur veluti geometrae solent demonstratis] propositis [aliquid inferre quae porismata ipsi vocant, ita ego quoque tibi veluti corollarium dabo, Boeth., De Cons. 3,10 p. 74,77] Gl 2,73,10. 4) Glossenwort: radissa problema propositio Gl 3,340,42 (1 Hs. râtisca).
Abl. râtissôn; vgl. râtisca, râtnissa, râtussa.