Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
phlanzôn sw. v.
sw. v., mhd. phlanzen, nhd. pflanzen; mnd. mnl. planten; afries. plantia; ae. plantian; an. planta; aus lat. plantare. — Graff III,361 f.
phlanz-: inf. dat. sg. -ene W 148,4 [259,12/13]; 3. sg. prt. -ota T 124,1. Npw 103,17; -oto ebda.; -eta WC 144,1/2 [255,13]; gi-: part. prt. nom. sg. f. -tov Gl 1,573,50/51 (M, clm 22201, 12. Jh.; zur Synkope von -o- vgl. Matzel S. 87; zu -ov für -iu (ǖ?) vgl. a. a. O. S. 78 f.); nom. pl. m. -ote 2,288,54 (M); ge-: Grdf. -ot WA 12,6; -et 71,11; philanzist: 2. sg. Npw Cant. Moysi 18 (zum Sproßvokal vgl. Heinzel, WSB 82,528). — pflanz-: 2. sg. -ost Npw Cant. Moysi 17; 3. pl. prt. -otun T 147,2. — flanz-: 2. sg. -ost Np Cant. Moysi 17 (3); 3. sg. -ot Npgl 103,16; inf. -on Np 82,11; 2. sg. prt. -otost NpNpw 43,3. Np 79,9. 10. 12; 3. sg. prt. -ota Gl 1,316,59 (Rb). T 84,7 (korr. aus -oota). Np 79,16. 103,16; ki-: part. prt. nom. pl. n. -otiu Gl 1,553,18 (Rb); ke-: Grdf. -ot Npgl 79,1; gi-: acc. sg. m. -otan T 102,2; ge-: Grdf. -ot WC 12,6 [53,1]; nom. pl. m. -ote Np 91,14.
Verschrieben: falnzost: 2. sg. Npw Cant. Moysi 17 (l. flanz-); gi-phanzote: part. prt. nom. pl. m. Gl 2,288,54 (M, clm 19440, 10./11. Jh.; in Gl 1,659,68 in ders. Hs. -l- nachgetr., vgl. s. v. phlanzunga); ge-phlanzent: Grdf. WC 71,11 [139,31] (-ent statt -et wohl durch das Folgewort sint verschuldet, s. 1b; dagegen von Seemüller S. 114 u. Findebuch S. 273 als phlanzenen sw. v. lemmatisiert). 1) etw. (an einer Stelle) (an-)pflanzen, mit Akk. d. Sache: a) eigentl.: forst flanzota edo haruc edo uuih [Abraham vero] plantavit nemus [in Bersabee, Gen. 21,33] Gl 1,316,59. man uuas hiuuiskes fater, thie phlanzota uuingarton inti zun gab umbi inan homo erat pater familias, qui plantavit vineam et sepem circumdedit ei T 124,1. der herro, der den uuingarton phlanzeta, der hat imo uuinzurnela gesezzet [vgl. hanc qui plantavit, custodibus ipse locavit, Expos.] W 144,1/2 [255,13]; ferner: NpNpw 103,16 (= Npw 17; Np plantare). Np 79,12. 16 (plantare); erw. mit Präp. in + Dat.: phigboum habeta sum giflanzotan in sinemo uuingarten arborem fici habebat quidam plantatam in vinea sua T 102,2. abs. gebraucht: azzun inti truncun, couftun inti forcouftun, pflanzotun inti zimbrotun edebant et bibebant, emebant et vendebant, plantabant et aedificabant T 147,2; b) bildl.: eogilih flanzunga the dar ni flanzota min fater himilisch, aruurzolot uuirdit omnis plantatio quam non plantavit pater meus caelestis eradicabitur T 84,7, z. gl. St. souuaz min fater neflanzot (Npw ne phlanzota) daz uuirt uziruuurzillot NpglNpw 103,16 (= Npw 17). (Palme u. Zeder, bildl. für gerechte Menschen) hier in sancta ęcclesia geflanzote . pluont dar an dero inuerte . des huses unseres gotes plantati in domo domini . in atriis domus dei nostri florebunt Np 91,14. daz Christvs chomen sol . unde sin uinea ęcclesia sancta sol uuerden plantata (keflanzot) Npgl 79,1. (die Getauften) nedolent in allen den hortis, die der uone dinen primitiis gephlanzet sint, necheinen obicem falsitatis W 71,11 [139,31]. o sponsa, du der fliz habest alliz ana uirtutum germina zephlanzene in dinen auditoribus 148,4 [259,12/13]; im Part. Praet.: (mit etw.) bepflanzt: kiflanzotiu [genae illius (des Geliebten, d. h. Jesu) sicut arcolae aromatum] consitae [a pigmentariis, Cant. 5,13] Gl 1,553,18 (Neutr. wohl wegen eines mitgedachten Bezugsnomens uuanga oder hiufilî(n)). giphlanztov [via peccantium] complanata [lapidibus, Eccli. 21,11] 573,50/51 (‘mit Steinen bedeckt’, d. h. ‘bequem’; -planare vielleicht mit plantare verwechselt; 9 Hss. ebanôn). 2) jmdn. (an einer Stelle) verwurzeln, ansiedeln, mit Akk.: din hant ... fersuanta andere diete . unde in iro stal . flanzotost du sie (unsere Vorfahren) manus tua gentes disperdidit et plantasti eos NpNpw 43,3. vuinegarten uzzer Egypto ferfuortost du . umbe den stiezze du uz tiete . unde flanzotost in vineam ex Aegypto transtulisti . eiecisti gentes et plantasti eam Np 79,9. flanzotost sine (des Weingartens) uuurzella . unde irfultost sin die erda plantasti radices eius et implevit terram 10; erw. mit thâr u. Präp. an(a)/ûfan + Dat.: du leitest sie (deine Völker) darain ... unde flanzost sie dar ufen Syon monte ... dar flanzost du sie an dinero filo uestun seldo introduces eos et plantabis eos in monte hereditatis tuae . firmissimo habitaculo tuo NpNpw Cant. Moysi 17. an demo flanzost du sie ebda. (Npw 18). 3) etw. an einer Stelle gründen, errichten, mit Akk. d. Sache u. Präp. zi + Dat.: die eresten ecclesiam, diu ze Hierusalem geflanzot uuart, die nemoht ih da behaban W 12,6 [53,1]. 4) jmdn./etw. hervorbringen, mit Akk.: giphlanzote [de carnis peccato] propagati [, in nobisipsis etiam gerimus unde certamina toleremus, Greg., Hom. I,16 p. 1492] Gl 2,288,54. sie uuurden gelih demo erdemiste die nieht nechondon . flanzon âne irdesca geburt facti sunt ut stercus terrae [vgl. de quibus nihil propagatum est, nisi terrena fecunditas, Aug., En.] Np 82,11.
Abl. phlanzunga; vgl. niu(uui)phlanzôt, ungiphlanzôt, phlanza. [Heidermanns]