lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

phal

ahd. bis mhd. · 4 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
4 in 4 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
14
Verweise raus
10

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

phâl st. m.

Bd. 7, Sp. 227
phâl
st. m., mhd. phâl, nhd. pfahl; as. pāl, mnd. pâl, pôl, mnl. pael; afries. pāl, pēl; ae. pál; an. páll; aus lat. palus, vgl. Frings, Germ. Rom. II,353. — Graff III,331.
phal: nom. sg. Gl 3,130,49 (SH A, 3 Hss.). 250,6 (SH a2, 2 Hss.). 283,32 (SH b). 305,24 (SH d). 321,46 (SH e). 326,58 (SH f). 4,84,1 (Sal. a1, 4 Hss.). 153,53 (Sal. c). 164,12 (Sal. c, mus. Brit. Add. 18379, 13. Jh.). Beitr. 73,222 (vor Gl 4,164,12; Sal. c., mus. Brit. Add. 18379, 13. Jh.). Festschr. Kralik S. 72,12. Hbr. I,93,819 (SH A). 269,285 (SH A); dat. sg. -]e Gl 1,576,14 (M, 6 Hss.; zum Dat. s. u.); acc. sg. -] 369,69 (M). 562,19. 576,15 (M; oder nom.?). — pfal: nom. sg. Gl 3,130,50 (SH A, 2 Hss.). 210,54 (SH B). 250,5 (SH a2). 340,57 (SH g, 3 Hss.). 400,40 (Hildeg., 2 Hss.). 4,84,2 (Sal. a1). — fal: nom. sg. Gl 3,283,33 (SH b); faul: acc. sg. 5,9,6 (zu -au- vgl. Bergmann, Festschr. Kolb S. 30 u. Weinhold, Bair. Gr. § 71).
pal: nom. sg. Gl 1,339,8 = Wa 74,37 (Carlsr. S. Petri, 11. Jh.; lat. acc. pl.). Thies, Kölner Hs. S. 177,15 (SH; zu p- vgl. Thies a. a. O. S. 42 u. 45).
Sichere Formen der i-Dekl. (vgl. Kluge, Grundriss S. 314): phali: nom. (oder acc.) pl. Gl 2,726,26 (Jh) = Wa 110,5 (zu ph- für p evtl. unter hochdt. Einfluß vgl. Gallée, As. Gr.3 § 217 Anm. 2; zum umlautlosen Plural vgl. Gallée a. a. O. § 319 Anm. 1); phel: acc. pl. 24,5 (clm 13079, Hs. 12. Jh.; zur Apokope vgl. Mausser, Mhd. Gr. I,53 u. Wilm., Gr. 13 § 273).
Sichere Form der a-Dekl. (vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 216 Anm. 3): phala: acc. pl. Gl 2,685,67 (Schlettst., 12. Jh.).
Holzpflock, Pfahl: a) Zeltpflock, -pfahl: bil pal pin paxillus parvus palus [zu: cuncta vasa tabernaculi ..., tam paxillos eius quam atrii, ex aere facies, Ex. 27,19] Gl 1,339,8 = Wa 74,37. phal [beatus vir, ... qui requiescit iuxta domum illius (der Weisheit), et in parietibus illius figens] palum [statuet casulam suam ad manus illius, Eccli. 14,25] 562,19. 5,9,6. phale (die unverheiratete Tochter) [contra omnem] palum [sedebit, et contra omnem sagittam aperiet pharetram, ebda. 26,15] 1,576,14 (Dat. evtl. durch eine mitgedachte Präp. ana oder gagan für lat. contra motiviert?). phel [(Zion) dilata locum tabernaculorum tuorum et aulaeorum tuorum, fige, ne parcas, longiores fac funiculos tuos et] palos (clavos, Vulg., Is. 54,2) tuos confirma, Ambr., Ex. 3,5 p. 62, vgl. Is. 54,2] 2,24,5; b) Stützpfahl für Pflanzen: phala [multa, forent quae mox caelo properanda sereno, maturare datur ... exacuunt alii] vallos [Verg., G. I,264] Gl 2,685,67 (vgl. vallos quos aliqui palos, Graeci χάρακας, Homerus σκóλοπας (dicunt), Serv.). vallos sunt quos dicimus phali [zu: exacuunt alii] vallos [ebda.] 726,26 = Wa 110,5; c) Holzscheit zum Graben (?): crepil ł phal [(zur Verrichtung der Notdurft außerhalb des Lagers), gerens] paxillum [in balteo. cumque sederis, fodies per circuitum et egesta humo operies, Deut. 23,13] Gl 1,369,69 (6 Hss. nur grebil; zu lat. pala ‘Spaten, Grabschaufel’ u. zur lautlichen u. semantischen Berührung mit lat. palus ‘Pfahl’ vgl. Frings, Germ. Rom. II,353; oder Vok.-Übers. (?)); d) Schanzpfahl, Palisade (Verwechslung von lat. vallum ‘Verschanzung, Wall’ mit vallus ‘Schanzpfahl, Palisade, Wall’?): uallum grabo l’ phal pali acuti minutio (d. i. munitio) vallum grabo ł phal et dicitur hec ipsa munitio Beitr. 73,222,26 (vor Gl 4,164,12). Gl 4,164,12 (vgl. Beitr. 73,222 Anm. 8); []e) Glossenwort: phal palus Gl 3,130,49 (im Abschn. De munitionibus). 210,54 (im Abschn. De habitaculis et aliis aedificiis). 4,84,1. 153,53. Hbr. I,93,819 (vgl. Gl 3,64,4; 1 Hs. noch stecko; davor über homonymen palus die Gl. bruoch). 269,285 (im Abschn. De munitionibus). stecko ł pfal palus pali [Hbr. II,405,202] 3,250,5 (1 Hs. nur stecko). 283,32 (1 Hs. nur stecko). 305,24. 321,46. 340,57. Festschr. Kralik S. 72,12. Thies, Kölner Hs. S. 177,15. phal palus (pa)li sudes fustis Gl 3,326,58. pfal splinz 400,40 (Hildeg., lingua ignota).
Vgl. durpil mfrk.
4069 Zeichen · 232 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    phâlst. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch

    phâl st. m. , mhd. phâl, nhd. pfahl; as. pāl, mnd. pâl, pôl, mnl. pael; afries. pāl, pēl; ae. pál; an. páll; aus lat. pa…

  2. 1050–1350
    Mittelhochdeutsch
    PHÂLstm.

    Mhd. Wb. (Benecke/Müller/Zarncke) · +2 Parallelbelege

    PHÂL stm. plur. phæle. Gr. 1,671. der pfahl. palus ein pfal Diefenb. gl. 200. sudes ein pfel das. 264. eʒ stunt an eines…

Verweisungsnetz

9 Knoten, 17 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Kompositum 5

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit phal

87 Bildungen · 83 Erstglied · 4 Zweitglied · 0 Ableitungen

phal‑ als Erstglied (30 von 83)

Phalacrocorax

Meyers

Phalacrocorax , der Kormoran; Phalacrocoracinae (Scharben), eine Unterfamilie der Pelikane (s. Schwimmvögel ).

PHALAECVS

Hederich

PHALAECVS , i, Gr . Φάλαικος, ου, Tyrann zu Ambracien, jagte dereinst; und als ihm Diana einen jungen Löwen in den Weg brachte, so nahm er s…

Phaläkischer Vers

Meyers

Phaläkischer Vers , nach einem griech. Dichter Phaläkos benannt, soviel wie Hendekasyllabus.

Phalaena,Phaläne

GWB

Phalaena,Phaläne einmal abgekürzt ‘Phal.’ zool, Schmetterlingsfamilie nach Batsch: Nachtfalter; auch ‘Phalaena grossularia’: Stachelbeerspan…

Phalaenĭdae

Meyers

Phalaenĭdae ( Spanner ), Familie aus der Ordnung der Schmetterlinge, s. Spanner .

Phalakrōsis

Meyers

Phalakrōsis (griech.), das Kahlwerden und das Kahlsein, die Kahlheit, Haarlosigkeit.

phalangenartig

GWB

phalangen·artig

phalangenartig auch subst (einmal Kleinschr) a zu ‘Phalanx’ 2a [ Mittelhand- bzw Mittelfußknochen ] Fünf Knochen (p.).|Der Mensch.|Affe.|Fle…

Phalangengestalt

GWB

phalangen·gestalt

Phalangengestalt zu ‘Phalanx’ 2b, mBez auf einen Brustbeinwirbel des Elches Sternum vertebrae..Sieben. Der oberste länglich. P., herunterwär…

Phalangidae

Meyers

Phalangidae ( Afterspinnen ), Familie der Gliederspinnen (s. d.).

Phalangista

Meyers

Phalangista , eine Gattung der Beuteltiere, s. Kusu ; Phalangistidae ( Phalanger ), eine Familie der Beuteltiere (s. d.).

Phalangium

GWB

Phalangium botan, Gattung aus der Familie der Liliaceae (Zaunlilie); in systematischem Verz nach Jussieu GWB LA II 9A,189,31 M119 Morph Plp …

PHALANNA

Hederich

phal·anna

PHALANNA , æ , Φαλάννη, ης, des Tyrus Tochter, von welcher die Stadt Phalanna , in Perrhäbien, den Namen führete. Steph. Byz. in Φάλαννα .

Phalanstère

Meyers

Phalanstère (franz., spr. falangstǟr'), nach dem System des Sozialisten Fourier (s. d. 2) gemeinschaftlicher Wohnort und Arbeitsanstalt für …

Phalanstère

Herder

Phalanstère , frz., bei Fourier die Wohn- u. Arbeitsanstalt für eine Phalanx d.h. 400 Familien; s. Fourier.

phalanx

DWB

phalanx , m. das griech. φάλαγξ , die in mehreren gliedern hintereinander geschlossene schlachtlinie, besonders der makedonische phalanx: Ph…

phalanz

KöblerAhd

phalanz , . Vw.: s. pfalinz...

phala(n)za

AWB

phala(n)za st. f. , einmal auch sw., mhd. phal(en)ze, nhd. pfalz; as. palencea, palinz, mnd. palanze, palenze; afries. palenze; ae. palente,…

phala(n)zgrâvin(na)

AWB

phala(n)zgrâvin(na) st. f. , mhd. phalenzgrævinne, nhd. pfalzgräfin; mnd. palanzgrêvinne, mnl. palensgravinne . — Graff IV,314. Alle Belege …

phala(n)zgrâvo

AWB

phala(n)zgrâvo sw. m. , mhd. phalenzgrâve, nhd. pfalzgraf; as. palancgrāvio ( s. u. ), mnd. palanzgrêve, mnl. palensgrave; vgl. afries. pale…

phalanzgrāvin

KöblerAhd

phalanzgrāvin , st. F. (jō) Vw.: s. pfalinzgrāfin*

phalanzgrāvinna

KöblerAhd

phalanzgrāvinna , st. F. (jō) Vw.: s. pfalinzgrāfin*

phalanzgrāvo

KöblerAhd

phalanzgrāvo , sw. M. (n) Vw.: pfalinzgrāfo*

phalanzhûs

AWB

phalanzhûs st. n. palinz-hus: dat. sg. O 4,20,3 ( zu p- vgl. Kelle 2,476 ). Gerichtsgebäude, Palast des Pontius Pilatus: tho leittun nan ( J…

phalanzhūs

KöblerAhd

phalanzhūs , st. N. (a) Vw.: s. pfalinzhūs*

phalanzlîh

AWB

phalanzlîh adj. ; ae. palentlíc. — Graff III,335. phal-anz-liher: nom. sg. m. Gl 4,83,35 ( Sal. a1 ); -inz-lich: Grdf. 37 ( Sal. a1 ); -enz-…

phalanzliut

KöblerAhd

phalanzliut , st. M. (i), st. F. (i), st. N. (a) Vw.: s. pfalinzliut*

phalanzliuti

AWB

phalanzliuti st. m. pl. phalanz-liutin: dat. pl. Gl 2,77,65 ( mus. Brit. Arund. 514, 10./11. Jh. ). Hofdiener, Höflinge: phalanzliutin [ Pap…

phalanzlīh

KöblerAhd

phalanzlīh , Adj. Vw.: s. pfalinzlīh*

phal als Zweitglied (4 von 4)

katastrophal

Pfeifer_etym

Katastrophe f. ‘folgenschweres Unglück, Naturereignis von verhängnisvollem Charakter, Zusammenbruch, Verderben, Untergang’, im Drama ‘entsch…

triumphal

DWB

triumphal , adj. , triumphhaft; aus lat. triumphalis. a) zu triumph A 1: gegen zehn uhr traten der kaiser und die kaiserin ein ... ein klein…