Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
phala(n)zgrâvo sw. m.
sw. m., mhd. phalenzgrâve, nhd. pfalzgraf; as. palancgrāvio (s. u.), mnd. palanzgrêve, mnl. palensgrave; vgl. afries. palentīnsk grēva. — Graff IV,314.
Belege im Nom. Sing., wenn nicht anders angegeben.
phal-inz-grauo: Gl 3,182,26 (SH B). Hbr. I,281,146 (SH A); -inz-i-grauo: Gl 3,134,8/9 (SH A); -enz-: 134,8 (SH A; -gr̂-); -nz-graue: 4,83,39 (Sal. a1; zur Synkope vgl. Weinhold, Bair. Gr. § 14).
pfallenz-grauo: Gl 3,134,9 (SH A; -gͣuo).
fal-anz-crauo: Gl 2,409,18; -enz-crâuen: acc. sg. Nb 26,12 [21,20].
pal-anc-graua: Gl 4,83,38 (Sal. a1; Hs. mit frk. Merkmalen (?), vgl. Reutercrona S. 20; zu -c- vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 157 Anm. 1); -enz-grave: 3,356,67 (gͣve; zu md. p- vgl. Klein, Stud. S. 134 u. Pausch, MIÖG 80,403; -greue: 378,14 (Jd; zu p- vgl. Bergmann, Mfrk. Glossen S. 267); -ens-greve 4,682,14.
Formen ohne -n-: phallez-graue: Gl 3,428,24 (-gͣue; oder erloschener Nasalstrich, vgl. phallēzgreuin Gl 3,428,25 in ders. Hs.). — palaz-grauiun: Gl 1,297,16 (nom. pl.; Paris Lat. 2685, 9. Jh.; as.-ahd. Mischform, vgl. Schreiber, Glossen S. 227; zu Formen des -jan-Stammes von grâvo vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 223 Anm. 2).
Formen ohne -n- mit Synkope des Mittelsilbenvokals: pfalz-grauo: Gl 3,134,10 (SH A). — palz-grefo: Gl 3,395,29 (Hildeg.; zu p- im Frk. vgl. Ahd. Gr.15 § 131 a).
Verschrieben: pfaz-graue Gl 3,182,26 (SH B).
(Hof-)Beamter, Verwalter mit richterlichen Befugnissen (vgl. LMA 6,2011 ff.): a) Vorsteher (des Tempels), Statthalter: palazgrauiun [loquentibus autem illis (Petrus u. Johannes) ad populum, supervenerunt sacerdotes, et] magistratus [templi, et Sadducaei, Acta 4,1] Gl 1,297,16. falanzcrauo [cui (dem hl. Vincentius)] praetor [ore subdolo anguina verba exsibilat, Prud., P. Vinc. (V) 175] 2,409,18; b) Leiter des königlichen Hauswesens, Seneschall: uuio diccho nestiez ih (Boethius) ten falenzcrauen Triguillen . aba sinemo unrehte quotiens deieci Triguillam praepositum domus regiae . ab incepta iniuria Nb 26,12 [21,20]; c) Glossenwort: phalenzgrauo palatinus Gl 3,134,8 (nach keiserin augusta, vor herizogo dux; im Abschn. De principatibus et militiis et aliis personis). Hbr. I,281,146. Gl 3,182,26. 356,67. 428,24. 4,83,38 (6 Hss. phalanzlîh). 682,14. palatinus comes 3,378,14. scaltizio palatinus 395,29; zur Bed. von palatinus vgl. Niermeyer, Lex.2 S. 982.