pausatio

pausatio -onis f. I. Pause II. (Melodie-, Kompositions-) Abschnitt III. Mensureinheit — I. rest II. (melodic, compositional) segment III. mensural unit I Pause — rest A Definition 1 als (nicht erklingender) Zeitwert — as (silent) temporal value [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 7, 3: Pausatio est dimissio soni facta in debita quantitate (sim. LmLAnon. Couss. IV p. 57, 9). 2 als Zeichen in der Notenschrift — as notational symbol [s.XIII] LmLAnon. Couss. IV p. 59, 28: secundum materialem significationem pausatio dicitur tractus inter duas modulationes eiusdem ordinis vel diversi vel diversorum ordinum, prout melius competit. B Gebrauch — usage 1 mit unbestimmtem Zeitwert (als Zäsur oder Unterbrechung) — of indeterminate temporal value (as caesura or interruption) [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 10, 21: sicut enim in prosa tres considerantur distinctiones, quae et pausationes appellari possunt, scilicet colon, id est membrum, comma incisio, periodus clausura sive circuitus, ita et in cantu (inde LmLHier. Mor. 20 p. 153, 19. LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 12. LmLTrad. Holl. VIII 9, 143. LmLTrad. Holl. VIII 22, 37. LmLGob. Pers. p. 188b. LmLAnon. Carthus. nat. 7, 71). LmLIoh. Cott. mus. 10, 29: Significat autem diastema distinctum ornatum, qui fit, quando cantus non in finali, sed in alia decenter pausat; systema coniunctum ornatum indicat, quotiens in finali decens melodiae pausatio fit; teleusis finis est cantus (inde LmLHier. Mor. 20 p. 154, 3. LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 15. LmLTrad. Holl. VIII 9, 155. LmLTrad. Holl. VIII 22, 44. LmLGob. Pers. p. 188b. LmLAnon. Carthus. nat. 7, 77. LmLTrad. Holl. I 2, 1, 4. LmLLad. Zalk. B 6). LmLIoh. Cott. mus. 12, 39: Hemitonia autem eo respectu, quo et tonos aequivoce accipimus, vocum inceptiones vocamus, quae fiunt per pausationem in medio cantus (inde LmLGob. Pers. p. 194b. LmLAnon. Carthus. inton. 31. LmLConr. Zab. tract. BD 6. sim. LmLAnon. Pannain p. 112. LmLHeinr. Eger 5 p. 50. cf. LmLKornmüller, Cottonius p. 13, adn. 1). LmLIoh. Cott. mus. 19, 1: Optima autem modulandi forma haec est, si ibi cantus pausationem finalis recipit, ubi sensus verborum distinctionem facit (inde LmLAnon. Pannain [] p. 114. sim. LmLHier. Mor. 24 p. 174, 20-21. LmLTrad. Holl. VI 40, 1. LmLReg. comp. p. 193). al. LmLGuido Aug. 587: Pausationes vero in illis litteris fieri debent, in quibus frequentius accummodantur, sed maxime in finali (sim. LmLGuido Aug. 609). al. LmLAnon. Cist. II c. 1152B. al. LmLAnon. La Fage I 15, 14: aliam vim habent in organo pausationes et respirationes. Pausationes... dicimus moras illas, quae vel cum cantu vel in diapason ab organizatore fiunt causa requiescendi aut organum intercidendi. Respirationes vero vocamus interpositiones illas, quae fiunt ab organizatore, quando ... a cantu descendit et ibi paululum respirans resumit spiritum, ut usque ad pausationem melius sequentia prosequantur. al. [s.XIII] LmLMus. man. 28, 14: supprema vox et infima tangi quidem possunt, sed in eis pausationes raro vel numquam fiunt. LmLMus. man. 50, 5: Frequentiores tamen pausationes fiunt in quinta et in ipsa finali. LmLMus. man. 51, 11: Compositio cantus est notarum copulatio vel separatio, tarditas et situs pausationum, frequentationum loca, saltuum levitas et amfractuum variatio. al. LmLMetrol. 79 p. 88: Licet enim longas et breves nominemus, non sic tenentur in plana musica sicut et in organo, sed omnes notae praeter pausationes aequaliter cantentur; ad nil enim deserviunt, nisi tantum ad ornamentum (inde LmLIoh. Hanb. tract. p. 362, 32). LmLIoh. Garl. mens. 8, 9: Suspiratio est apparentia pausationis sine existentia, et hoc est propositum, quia suspiratio potest fieri cum tractu vel sine et maior <vel> minor rectae brevis potest esse suspiratio (sim. LmLAnon. Emmeram. 3 p. 254, 46. LmLHier. Mor. 25 p. 183, 24). LmLHier. Mor. 25 p. 183, 1. LmLTrad. Garl. plan. V 200. LmLAnon. Couss. IV p. 61, 13: Est et alia pausatio, quae videtur esse pausatio et non est, et vocatur suspirium. al. LmLPs.-Mur. summa 2335. LmLEngelb. Adm. 4, 30, 2. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 28, 13 (cf. LmLIoh. Cott. mus. 19, 1). LmLIoh. Olom. 9 p. 70. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 43 p. 314, 22: Igitur omnes distinctiones cantuum sunt pausationes, sed non omnes pausationes distinctiones. al. LmLIac. Theat. 46: Omnes antiphone, que incipiunt in ⋅F⋅ grave et descendunt gradatim in ⋅D⋅ gravem et postea revertuntur gradatim ad ⋅a⋅ acutam et suas pausaciones faciunt in ⋅G⋅ grave, ut „Volo pater“ et „Reges terre“ et consimiles, debent habere hanc differenciam. al. LmLGob. Pers. p. 188a. al. LmLAnon. Carthus. nat. 7, 69. LmLTrad. Holl. V 4, 655. al. LmLBart. Ram. 3, 1, 3 p. 85. al. 2 mit bestimmtem Zeitwert — with defined temporal value a allgemein — general [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 4, 3: Alia regula de eodem (sc. primo modo): tres ligatae cum brevi pausatione etc. ... Alia regula de eodem (sc. secundo modo): tres sine proprietate cum longa pausatione et sic in infinitum. LmLIoh. Garl. mens. 8, 2: figura pausationis est signum vel tractus significans dimissionem soni factam in debita quantitate (sim. LmLAnon. Emmeram. 3 p. 248, 26). LmLIoh. Garl. mens. 13, 14: quidquid accipitur ante longam pausationem vel ante perfectam concordantiam, dicitur esse longum (sim. LmLAnon. Emmeram. 6 p. 286, 32). LmLIoh. Garl. mens. append. 1, 33: notandum, quod principium cuiuslibet modi caret omni pausatione. al. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 102, 40: Vox omissa fit per recreationem spirituum et per pausationem aliquam praedictae voci aequipollentem. LmLAnon. Emmeram. 3 p. 246, 33: figura pausationis tot spatia continet et etiam intervalla, quot tempora in se dicitur continere. al. LmLDisc. Quicumque III 5 p. 262. LmLFranco Col. 9, 4: Pausatio perfectae longae est obmissio rectae vocis perfectae in se tria tempora comprehendens. LmLFranco Col. 9, 16: nota pausationes mirabilem habere potestatem; nam per ipsas modi adinvicem transmutantur. al. LmLPetr. Pic. 13, 1: Pausationum sex sunt species: Prima est pausatio trium temporum. Secunda duorum. Tertia unius temporis. Quarta duarum partium unius temporis. [] Quinta tertie partis unius temporis. Sexta et ultima nullius temporis, sed potius inmensurabilis appellatur (inde LmLTrad. Franc. I p. 14. LmLTrad. Franc. V 58. LmLRob. Handlo p. 160, 3. LmLIoh. Hanb. sum. 21 p. 334, 15). al. LmLIoh. Balloce 3, 1: Pausationum sex sunt species. Prima vocatur minor, secunda maior, tertia recta brevis; quarta imperfecta, quinta perfecta; sexta finis punctorum (sim. LmLTrad. Franc. III 5, 2). LmLTrad. Franc. III 5, 1. al. LmLAnon. Couss. IV p. 24, 16: Primus ordo primi perfecti (sc. modi) est trium punctorum cum una brevi pausatione et trium punctorum cum pausatione brevi et trium punctorum cum pausatione brevi etc. LmLAnon. Couss. IV p. 25, 1: ordo primus (sc. secundi modi) sic: brevis, longa, brevis cum longa pausatione duorum temporum. LmLAnon. Couss. IV p. 36, 2: decima (sc. nota) sit longa, sive fuerit pausatio sive punctus. al. [s.XIV] LmLQuat. princ. 4, 1, 41: pausaciones poni debent in discantu et in motetis secundum motetorum modos. al. LmLIoh. Tork. decl. 4, 2. LmLAnon. Couss. V p. 142, 4. [s.XV] LmLProsd. exp. 89, 10: pausatio non potest perfici nec inperfici nec alterari (sim. LmLProsd. exp. 89, 11. LmLProsd. mens. p. 223a). LmLProsd. exp. 89, 19: Tempus tamen, per quod mensuratur ipsa pausatio, bene potest prolongari et breviari et hoc proprie loquendo, sed ipsa pausatio non. al. LmLProsd. mens. p. 223a: natura humana in cantando fatigata ex tali pausatione (sc. minime et semiminime) parvissimum potest suscipere subsidium. ibid. al. LmLProsd. ital. II p. 66. LmLUgol. Urb. 3, 6-7, 12. al. LmLContr. Est autem p. 367a. al. b für das Zeichen in der Notenschrift — for the notational symbol [s.XIII] LmLAnon. Emmeram. 3 p. 252, 1: Exemplum omnium pausationum patet hic: (sequitur exemplum). al. LmLTrad. Franc. III 5, 3: Minor pausatio minorem semibrevem valet et tertiam partem unius spatii continet. Maior pausatio valorem semibrevis maioris valet et duas partes unius spatii continet. Brevis recta pausatio rectam brevem valet et unum spatium continet. Imperfecta pausatio longam imperfectam duorum temporum valet et duo spatia continet. Perfecta pausatio longam perfectam trium temporum valet et tria spatia continet. [s.XIV] LmLQuat. princ. 4, 1, 40. LmLTract. figur. 2 p. 70, 2: de pausationibus. Pausa duplicis longe , longe , brevis , semibrevis  et minime . LmLCompil. Lond. p. 77. [s.XV] LmLProsd. exp. 89, 12 (sim. LmLProsd. mens. p. 223a). LmLProsd. ital. II p. 66: Et figuratur pausa minime atque semiminime cum cauda ascendente ad modum caude minimam vel semiminimam facientis. Pausa vero semibrevis figuratur descendens ad oppositionem caude ascendentis iam dicte et producunt pausationem oppositam figurarum quodammodo. 3 speziell für das Ende eines Stückes oder Kompositionsabschnitts — specifically for the end of a piece or compositional section [syn.: finis punctorum] [s.XIII] LmLAnon. Emmeram. 1 p. 142, 43: usque ad pausationem, quae finis punctorum dicitur. LmLFranco Col. 14, 6: quicquid accipitur immediate ante pausationem, quae finis punctorum dicitur, est longum, quia omnis penultima longa est (inde LmLQuat. princ. 4, 2, 49). LmLIoh. Balloce 3, 1 (sim. LmLTrad. Franc. III 5, 2). LmLAnon. Couss. IV p. 79, 3. [s.XIV] LmLIac. Leod. cons. 92: in omnibus modis in discantibus observandis utendum est semper concordantiis in principio perfectionis, sive fuerit longa, sive brevis, sive semibrevis. Similiter et in fine ante pausationes, maxime, cum simul discantus pausat vel pausant cum tenore, necnon et in fine totius discantus. II (Melodie-, Kompositions-) Abschnitt — (melodic, compositional) segment [s.XII] LmLAnon. La Fage I 15, 12: Nullam etenim pausationem, quam nos clausam vel clausulam vocitamus, nisi in diapason aut cum cantu debet facere (sc. organum). al. []Anon. Pannain p. 414: ex sonis constat nota, ex notis neuma, ex neumis pausationes. ... Plures vero neumae in cantu efficiunt pausationem in congruum respirationis locum. ibid.: cum notae sint loco sillabarum, neumae loco dictionum, pausationes vero loco distinctionum et versuum. LmLAnon. Pannain p. 114: sicut in metro clausule et distinctiones, ita in cantu neume et pausationes uniformes habeantur. ibid.: notandum est, ut in unum terminentur dictiones verborum et pausationes neumarum. al. [s.XIII] LmLTrad. Garl. plan. V 23: Subiectum in musica est aliquarum vocum seu pausacionum coniunctio modo debito ac proprie observato. (?) III Mensureinheit — mensural unit [s.XV] LmLGuil. mon. 3 p. 25: ponantur duae semibreves pro singulo ictu pausationis, et si venerint notae nigrae, ponantur sex minimae pro singulo ictu pausationis (sim. LmLGuil. mon. 3 p. 24. LmLGuil. mon. 3 p. 28). cf. LmLHMT s. v. tactus; LmLBusse Berger, Signs p. 186 adn. 85