lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

ohso

as. bis ahd. · 4 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
4 in 4 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
34
Verweise raus
14

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

ohso sw. m.

Bd. 7, Sp. 75
ohso
sw. m., mhd. ohse, nhd. ochse; mnd. mnl. osse; afries. oxa; ae. oxa; an. oxi, uxi; got. auhsa. — Graff I,140 f.
ohs-: nom. sg. -o Gl 1,273,13 (Jb-Rd). 336,3 (Rb). 3,16,66. 201,4 (SH B). T 110,2. Nc 772,23 [89,6]. Nk 384,4 (Hs. B = S. CXV,23; aus hohso durch Rasur von h-) [24,7]; -e Gl 3,446,8 (clm 614, 13. Jh.). 670,1 (Innsbr. 711, 13. Jh.); gen. sg. -en Npw 103,14; acc. sg. -on T 103,4; -en Nc 772,21 [89,5]; nom. pl. -un Gl 1,446,23 (Rb). 3,10,23 (C). Npw 8,9; -on Gl 3,5,53 (Voc.); -en 1,433,26 (M, clm 17403, 13. Jh.; ḥohs-). 3,448,29 (cgm 5248,2, 9. Jh.); -an 450,20 (Schlettst., 12. Jh.); gen. pl. -ono 1,410,53 (Rb). T 125,4; ohsson: nom. pl. Pw 65,15; oxsso: nom. sg. I 41,17 (zu -xss- vgl. Gr. S. 89, Franck, Afrk. Gr.2 § 114,1); ochs-: dass. -o Gl 3,227,8 (SH a2); -e 443,56 (2 Hss.). Sudhoffs Archiv 57,10,9 (Wien 187, 14. Jh.). — osse: nom. sg. Gl 3,367,60 (Jd; zum h- Schwund vor ss vgl. Bergmann, Mfrk. Glossen S. 268, Schatz, Ahd. Gr. § 240).
Mit prothetischem h (? Oder h metathetisch aus dem Wortinneren vorweggenommen, vgl. dazu Franck a. a. O. § 190,3 Anm.): hohso: nom. sg. Nk 384,4 (Hs. A) [24,7 Anm.] (wohl verschr. durch nachfolgendes h, vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 152 Anm. 1). — hos-: nom. sg. -e Gl 3,441,20 (clm 14584, 13. Jh.); nom. pl. -en 1,433,27 (M, clm 22201, 12. Jh.; zum h-Schwund vor s u. zur Vereinfachung von -ss- zu s vgl. Matzel S. 143; zum Plur. vgl. ders. S. 44, s. u.); zum h-Schwund vor s vgl. noch Schatz s. o.
Ochse: ohso inti chua bos [zu: nosti domine mi quod parvulos habeam teneros, et oves, et] boves [foetas mecum, Gen. 33,13] Gl 1,273,13. ohso stehchaler [quod si] bos cornupeta (Hs. corni-) [fuerit ab heri et nudiustertius, Ex. 21,29] 336,3. daz kanozzid ohsono [in media parte iugeri,] quam par boum [in die arare consuevit, 1. Reg. 14,14] 410,53. gimest ohsen (1 Hs. uezter hosen) [erat ... cibus Salomonis per dies singulos ... decem] boves pingues (Hss. pingues boum, vgl. auch Gl 5,91,43. 434,43/435,1) [, et viginti boves pascuales, 3. Reg. 4,23] 1,433,26 (6 Hss. mastohso, mestohso, nach Matzel a. a. O. uezter Verschr. für uezte, vgl. Ahd. Wb. 3,696 s. v. feiz(i)t part.-adj.). ohsun kimaste [erat ... cibus Salomonis per dies singulos ... decem boves pingues, et viginti] boves pascuales [ebda.] 446,23. ohson boves 3,5,53. 10,23. 16,66 (im Abschn. De bestiis). 201,4 (im Abschn. De peccoribus et iumentis). 367,60 (im Abschn. Domestica animalia). 441,20 (1 Hs. rind). 443,56. 445,29. 446,8. 448,29. 450,20. 670,1 (im Abschn. De bubus et ovibus et capris porcis eorum progenie). ochso cornupeta cornu petens bos [Hbr. II,215,142] 227,8. ochse de thauro Sudhoffs Archiv 57,10,9. oxsso auh endi leo dahar ezssant samant spriu bos autem et leo ibi comedent paleas I 41,17. lichezera, einero giuuelih iuuar in sambuztag ni losit sinan ohson odo esil fon crippu inti leiti inan zi trenku? hypochritae, unusquisque vestrum sabbato non solvit bovem suum aut asinum a praesepio et ducit adaquare? T 103,4. iuhhidu ohsono coufta ih fimuu inti ih gangu gicoron iro iuga boum emi quinque et eo probare illa 125,4. offran sal ic thi ohsson mit buckin offeram tibi boves cum hircis Pw 65,15. sin salb ferliuset . unde sina fruonda . der den ohsen frumet ze ranguuige ceroma perdit et inpensas . qui bovem mittit ad palestram Nc 772,21 [89,5]. Cato neist nieht hartor substantia . danne sin hohso nihil enim magis aliquis homo substantia est . quam aliquis bos Nk 384,4 [24,7]. du nesparrest nieh den munt des tresgenten ohsen Npw 103,14 (Np bos; Npgl rind); ferner: T 110,2 (bos). Nc 772,23 [89,6]. Npw 8,9 (bos).
Komp. mast-, mer(i)-, ûr-, uualdohso; Abl. ohsinâri; ohsîn; vgl. noch ossen- mnd.
Vgl. Palander, Tiern. S. 140 f.
3781 Zeichen · 189 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    ohsosw. M. (n)

    Köbler Anfrk. Wörterbuch

    ohso , sw. M. (n) nhd. Ochs, Ochse ne. ox ÜG.: lat. bos MNPs Hw.: vgl. as. *ohso?, ahd. ohso Q.: MNPs (9. Jh.) E.: germ.…

  2. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    ohsosw. m.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +2 Parallelbelege

    ohso sw. m. , mhd. ohse, nhd. ochse; mnd. mnl. osse; afries. oxa; ae. oxa; an. oxi, uxi; got. auhsa. — Graff I,140 f. oh…

Verweisungsnetz

37 Knoten, 39 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 4 Wurzel 1 Kompositum 32

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit ohso

5 Bildungen · 0 Erstglied · 5 Zweitglied · 0 Ableitungen

ohso als Zweitglied (5 von 5)

mastohso

AWB

mast·ohso

mastohso , mestohso sw. m. , nhd. mastochse. — Graff I,141. mast-ohsun: nom. pl. Gl 1,433,24 ( M, 11. Jh. ). mest-ohsun: nom. pl. Gl 1,433,2…

mer(i)ohso

AWB

meri·ohso

mer ( i ) ohso sw. m. , mhd. merohse, nhd. ( älter ) meerochs ( in anderer Bed. ); mnd. mērosse ( in anderer Bed. ). mer-ohsun: acc. pl. Gl …

ūrohso

KöblerAhd

ūrohso , sw. M. (n) nhd. Auerochse ne. aurochs ÜG.: lat. (alces)? Gl, bubalus Gl, urus Gl Q.: Gl (10. Jh.) E.: s. ohso; s. germ. *ūrō-, *ūrō…

Zitieren als…
APA
Cotta, M. (2026). „ohso". In lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern. Abgerufen am 9. May 2026, von https://lautwandel.de/lemma/ohso/awb?formid=O00290
MLA
Cotta, Marcel. „ohso". lautwandel.de, 2026, https://lautwandel.de/lemma/ohso/awb?formid=O00290. Abgerufen 9. May 2026.
Chicago
Cotta, Marcel. „ohso". lautwandel.de. Zugegriffen 9. May 2026. https://lautwandel.de/lemma/ohso/awb?formid=O00290.
BibTeX
@misc{lautwandel_ohso_2026,
  author       = {Cotta, Marcel},
  title        = {„ohso"},
  year         = {2026},
  howpublished = {lautwandel.de — Aggregat aus 53 historischen deutschen Wörterbüchern},
  url          = {https://lautwandel.de/lemma/ohso/awb?formid=O00290},
  urldate      = {2026-05-09},
}