octava

octava -ae f. I. Bezeichnung für die achte Tonstufe des Tonsystems II. ‚Oktave‘ — I. term for the eighth note in the tonal system II. ‘octave’ I Bezeichnung für die achte Tonstufe des Tonsystems — term for the eighth note in the tonal system [s.IX-X] LmLHucbald. 43: Mese medium significat, et hoc medio totius ordinis collocatur; est enim utriusque regionis octava. [s.X-XI] LmLPs.-Odo mus. p. 272b. al. LmLPs.-Odo dial. p. 254a: a prima nona ⋅b⋅ ad octavam ⋅a⋅ est semitonium, ad decimam ⋅c⋅ tonus. Secunda vero nona ⋅C⋅ ad octavam ⋅a⋅ e contrario est tonus, ad decimam vero ⋅c⋅ semitonium praestat. LmLPs.-Odo dial. p. 254b: a prima ⋅A⋅ in octavam ⋅a⋅ diapason invenitur. al. LmLPs.-Berno mon. 6, 16. al. LmLOrg. Mediol. rhythm. 102: Et si cantus quartam tenet, organum undecimam. / Ascenditque ad ⋅F⋅ cantus postea ad octavam. al. LmLCompil. Casin. 1, 102 p. 250b. [s.XII] LmLTon. Nivern. f. 145r p. 124: Quot principia habet (sc. septimus tonus)? V. Que? Undecimam ⋅d⋅, decimam ⋅c⋅, nonam ⋅♮⋅, octavam ⋅a⋅, septimam ⋅G⋅. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. comp. 2, 8, 9-10. LmLIac. Leod. spec. 6, 87, 3: Prima differentia pertinet ad introitus incipientes in octava ⋅a⋅. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 133. al. [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 5, 18. LmLFr. Gafur. theor. 5, 4, 14. II ‚Oktave‘ — ‘octave’ [syn.: diapason, duplum] A Bestimmung — determination [s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 37a: Dyapason constat ex octo vocibus, in quibus invenimus quinque tonos cum duobus semitoniis; et dicitur a ‚dya‘, quod est ‚de‘, et ‚pason‘, ‚octo‘; et vocatur octava. LmLIac. Leod. spec. 2, 14, 19: diapason vulgariter vocatur una octava, quia claudit in se voces octo, extremas et intermedias computando. LmLPetr. Palm. p. 511: Diapason est quaedam alia species discantus, quae alias duplum vel octava nuncupatur, concordans ad modum unisoni, continens legitimum spatium quinque tonorum et duorum semitoniorum et octo voces immediate sequentes tam in elevatione quam in depressione. LmLIoh. Boen mus. 3, 167: Patet ergo, quod propriissime et non sine ratione vocamus nos Teutonici dyapason octavam. Pari ratione dyapenthe quintam et dyatesseron vocamus quartam a numero clavium, inter quas prescise necessarium est ipsas poni. LmLHeinr. Eger 3 p. 42: Diapason est octava et est distantia notarum similium et litterarum, [] sicut de ⋅C⋅faut in ⋅c⋅solfaut. LmLCompil. Ticin. M 454. LmLAnon. Seay p. 35: Diapason est octava verax et naturalis, quae fit ex septem vocibus facientibus quinque tonos cum duobus semitonis, et procedit aliam in litteram. LmLAnon. Monac. II 79: Octava in se continet diapason, videlicet quinque tonos cum duobus semitoniis. [s.XV] Prosd. plan. 2, 13 p. 118, 6: Dyapason vero est duarum vocum combinatio quinque tonos et duo semitonia in se comprehendentium, que apud modernos octava consonans nominatur (sim. LmLProsd. mon. 2, 1). LmLIoh. Tinct. diff. 184: Octava idem est quod diapason aut dupla coniunctio et concordantia. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 63: Octava vero nec augmentum recipit nec decrementum, quin dissonet et discordet, quia semper quinque tonos et duo semitonia vult habere nec plus nec minus; ideoque perfectissima vocatur et aequisona, quia aeque videtur sonare cum prima sicut unisonus. LmLContr. Ad sc. artem p. 69a. LmLContr. Volentibus II 20: ab una littera, que clavis est, usque ad suam similem proximam dicitur duplex vel octava (sim. LmLContr. Volentibus III p. 12a). B als Tonabstand oder Sukzessivintervall — as distance between notes or successive interval [s.X-XI] LmLPs.-Odo mus. p. 271b: Ecclesiastica autem consuetudo tradidit, ut a fine suo nullus cantus plusquam ad octavam surgat. ibid. al. LmLPs.-Odo dial. p. 260a: Erunt itaque octava et nona utriusque communes, ad quas dum cantus ascendit, si diu in eis permaneat sive tertio vel quarto eas repercutiat, aut si in octava incipiat, modi erit primi (inde LmLTon. Gratianop. p. 23. LmLTrad. Garl. plan. V 231. LmLIac. Leod. spec. 6, 44, 9. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 133. LmLTrad. Holl. VI 31, 2). al. LmLHermann. mus. p. 39 (p. 135b): quaelibet vox ... suum diapason, quod est octava, ... simili requirit litera. al. LmLAribo 73 p. 72: Quando autem a finali chorda diapente transcendunt et sextam, septimam, octavam tangunt melodiae, tunc autenticorum formulis, quae alte extenduntur, conveniunt. LmLComm. Guid. 67 p. 137. al. LmLVers. Ars humanas p. 114a: autenti ad octavas competenter saliunt. [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 12, 8: Omnes itaque autenti a finali suo ad octavam, quod est diapason, regulariter ascendunt. al. LmLGuido Aug. 165. LmLAnon. Pannain p. 111. al. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 493b. al. LmLDisc. Omnis homo II 29 p. 254: et ascendere quintam, et erit in dyapente, vel octavam, et erit in dyapason. al. LmLMus. man. 49, 29: In octava vero, quae cum finali resonat dyapason, nullus cantus regulariter potest incipere. al. LmLAmerus 20, 13. LmLHier. Mor. 20 p. 156, 30. al. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 3, 191. LmLIac. Leod. comp. 2, 5, 38: ascensus ad duplas, id est octavas. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 39, 6. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 137: ascendens ad suum diapason seu ad ipsius octavam. al. LmLQuat. princ. 3, 19. al. LmLSumm. Guid. comm. 2, 55. al. LmLHeinr. Eger 5 p. 52. al. LmLAnon. Vratisl. p. 336a (sim. LmLMens. Si ille p. 508, 18). [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 11, 39. al. LmLIoh. Olom. 7 p. 37: Saltat in octavam modus extremus diapason. al. LmLProsd. contr. 3, 5. Prosd. plan. 1, 11 p. 72, 33. al. LmLNicol. Cap. p. 312. LmLGob. Pers. p. 190a. al. LmLAnon. Claudifor. 7, 3, 3: bonus descensus vel ascensus ad octavam. al. LmLUgol. Urb. mon. 3, 3: si diapason vel octavam perfectam in monochordo quaerimus invenire, per eius duplam proportionem ipsa partitio fiat. al. LmLGeorg. Ans. 3, 94. al. LmLArn. Zwoll. p. 31: Organum autem misse Domini habet simplicia principalia in duo divisa, et quelibet principalis duas quintas et unam octavam habet, et sunt ibi 5 registra. al. LmLTrad. Holl. I 2, 5, 13. al. LmLTrad. Holl. II 1, 34: ⋅a⋅lamire ab ⋅A⋅re distat per octavam etc. Ista est vera proporcio congrua et perfecta. al. LmLFr. Gafur. extr. 8, 21, 2. al. LmLBart. Ram. 1, 1, 7 p. 20. al. LmLAdam Fuld. 2, 7: Diapason est saltus ad octavam, inter consonantias maior. LmLMich. Keinsp. 4, 13. al. LmLAnon. Couss. I p. 444a. LmLFist. Incipit mensura [] 41 p. 139: primo ponas super correctionem ⋅c⋅solfaut et concordabis cum eo ⋅C⋅faut et ⋅c⋅solfaut in octava. al. LmLFist. Mensuram et 12a p. 95. al. C als Zusammenklang — as simultaneous sonority 1 Klassifikation — classification a nach dem Konsonanzgrad — according to the degree of consonance [s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 37a: Et nota, quod due species perfecte de se ipsis non possunt poni insimul, id est, quod unisonus bis non debet poni nec quinta nec octava nec duodecima. LmLIac. Leod. spec. 1, 3, 11: Gaudet igitur gens modis et consonantiis suis respondentibus moribus. Hinc quod quoddam hominum genus in melioribus laetatur consonantiis, in vocibus vel sonis magis consonis, ut in octavis, in quintis decimis, in quintis et quartis; aliud vero in rudioribus, ut in tertiis et septimis, in decimis et undecimis. LmLIac. Leod. spec. 4, 50, 4: Octava, scilicet diapason, stat in se ipsa, non perfectibilis per aliam, nisi per unisonum. LmLIoh. Mur. contr. 10: Diapason, scilicet octava, species est perfecta. LmLIoh. Tork. disc. p. 136: Septem sunt species discantus secundum modernos, videlicet unisonus, tercia, quinta, sexta, octava, decima et duodecima. Quarum istarum 7 tres sunt inperfecte et 4 perfecte. ... Perfecte sunt hec: unisonus, quinta, octava et duodecima. LmLIoh. Boen mus. 4, 9: Consonantie ergo apud nos septem sunt genera, scilicet quatuor per se, tria vero per accidens. Genera per se sunt tertia, quinta, sexta et octava. LmLIoh. Boen mus. 4, 15: genus dulcius et optimum est octava. LmLCompil. Ticin. G 312: Nota, quod quatuor sunt consonantie in contrapunto, videlicet quinta, octava, duodecima et quintadecima. LmLTrad. Pipudi p. 45. LmLAnon. Mediol. 2, 2. LmLHenr. Zel. 2: Primo videndum est, quod septem sunt proportiones seu concordancie, scilicet unisonus, tercia, quinta, sexta, octava, decima et duodecima. ... Perfecte sunt unisonus et octava. LmLAnon. Seay p. 37: Sunt autem tredecim species musicae generales ... Consonantes vero, quibus utimur, sunt octo, videlicet unisonus, tertia, quinta, sexta, octava, decima et duodecima, tredecima, quarum sunt quatuor perfectae et quatuor imperfectae. Quatuor perfectae sunt istae, videlicet unisonus, quinta, octava et duodecima, quia (ms. pro quarum) duae sunt perfectae omnino et duae sunt semiperfectae. Perfectae omnino sunt unisonus et octava. LmLAnon. Monac. II 66-67. al. LmLNicol. Sen. p. 10. LmLPaul. Flor. 3. [s.XV] LmLProsd. contr. 3, 2: octava, que tantum valet quantum unisonus, quoniam omnis cantus inceptus in unisono inchoari potest in octava et e contra. al. LmLUgol. Urb. 2, 3, 27: Sunt ergo perfectae consonantiae quinta, octava, duodecima, quintadecima, nonadecima. LmLUgol. Urb. 2, 4, 10: Forma octavae perfecta haec est, quod octava, quae consonantiarum mater est, quinque tonos habeat et duo minora semitonia, tunc enim perfecta est et suavissime sensui auditus offertur. LmLPhil. Cas. contr. 6. LmLTact. Opusculum 55. LmLTact. Concordanciarum p. 167, 3. LmLPetr. Betschk p. 536, 35: Octava vero est bona et optima erat aput antiquos concordancia. LmLTact. Bona 13. al. LmLFr. Gafur. extr. 9, 4, 6. LmLCompos. Natura 2, 4. al. LmLCompos. Capiendum 1, 2. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 63: Unisono igitur praetermisso dicemus species concordantes quatuor esse, scilicet tertiam, quintam, sextam et octavam, quarum duae sunt perfectae, quinta scilicet et octava, imperfectae vero tertia et sexta. LmLAnon. Tegerns. II 117. LmLIoh. Hoth. contr. I 2-3. LmLIoh. Hoth. contr. II 3: Et sunt consonantiae quatuor, videlicet quinta, octava, duodecima et quinta decima. Dissonantiae sunt et quatuor, videlicet tertia, sexta, decima et tertia decima. LmLNicol. Burt. 2, 1, 8. LmLNicol. Burt. 2, 6, 46: Unisonus praestet octavam, tertia vero desuper decimam et octava similiter desuper quintamdecimam. al. LmLGuil. mon. 6 p. 33. LmLFr. Gafur. pract. 3, 1: Nullaque vox cum altera praeter octavam perfectam efficit [] concordantiam. LmLAnon. Couss. I p. 445. LmLContr. Consonantiae p. 409a: Consonantie contrapuncti demonstrativi ad oculum sunt sex, videlicet prima, tertia supra et infra, quarta infra, quinta supra, sexta infra et supra, octava infra et supra, quarum perfecte sunt prima, quarta, quinta et octava. LmLContr. Inprimis 2, 4. al. LmLContr. Salvator 6: Nota, quod consonantie in contrapuncto sunt quatuor, videlicet quinta, octava, duodecima et quintadecima. LmLContr. Si discantus 30: Consonantiae perfectae: 1 5 8 12 15 19 22 26 29. Contr. Speties discantus p. 283. b nach der Intervallgröße — according to the size of the interval [s.XIV] LmLIoh. Mur. contr. 3: Primo enim sciendum est, quod supra octavam non est species, sed quicquid fit supra octavam, potest dici reiteratio vel replicatio. [s.XV] LmLGuil. mon. 6 p. 33: Et super hoc nota, quod quatuor sunt consonantiae simplices, scilicet duae imperfectae, scilicet tertia et sexta, et duae perfectae (ms.; ed.: perfecta), scilicet quinta et octava. Et bene dico simplices, quia multae consonantiae possunt esse (ms.; om. ed.) compositae, nam sub tertia <componuntur> decima et decimaseptima; sub sexta componuntur XIII^a et XX^a; sub quinta componuntur duodecima et XVIIII^a; sub octava componitur XV^a. LmLGuill. Pod. 6, 4: Dictarum vero contrapuncti specierum quedam sunt simplices, quedam composite. Simplices sunt unisonus, tertia, sexta per respectum ad sequentes dumtaxat. Nihil enim incompositum est, quod dissolvi potest. Composite autem sunt octava, decima, duodecima, tertiadecima, quintadecima (sim. LmLGuill. Pod. 6, 11). LmLFr. Gafur. pract. 3, 2. LmLContr. Quoniam hom. 2, 9-11. 2 Gebrauch — usage a in der Mehrstimmigkeit — in polyphony α im Hinblick auf das Verhältnis von zwei Stimmen — with reference to the interrelation of two voices [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 116: Sit cantus in ⋅C⋅, discantus erit in ⋅F⋅, qui est quarta, sive in ⋅G⋅, qui est quinta, sive in ⋅c⋅, qui est octava. ... Item componenti considerandum est, quod, si libet discantum cum cantu incipi, licet vel in quinta vel in octava. al. [s.XIII] LmLDisc. Ad brevem p. 12: si est (sc. cantus) in ascensu et ascendit unam, accipe octavam et descende tertiam et habebis quintam. LmLDisc. pos. vulg. p. 192, 35: Discantus ipse est idem in prosis, sed diversus in notis consonus cantus, sicut cum aliquis cantus ecclesiasticus in quinta, octava et duodecima discantatur. LmLTrad. Franc. I p. 34: Unde qui vult scire modum discantus, primo debet scire duplam et quintam cuiuslibet notae, ut sequitur. Et dico duplam, id est octavam quod est diapason. al. [s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 37b: Sed quando cantus ascendit et discantus incipit in duodecima, tunc duodecima debet post se habere decimam et decima octavam. al. LmLIac. Leod. comp. 3, 1, 9. LmLQuat. princ. 4, 2, 23: Si vos estis cum plano cantu et ipse (ms. Cambridge, Trinity Coll. 1441; ed. ipsa) descendit ad vocem quartam ..., ascendere potestis ad quintam vocem et eritis in octava. al. LmLIoh. Tork. disc. p. 137: omnis discantus debet incipi 4 modis, scilicet per unisonum, quintam, per octavam vel per duodecimam, et finiri. al. LmLIoh. Boen mus. 4, 67. al. LmLCompil. Ticin. G 314. al. LmLPhil. Andr. p. 116a: Post octavam quinta, si note tendunt in altum. LmLAnon. Seay p. 37: Item notandum est, quod ex istis octo speciebus consonantes sunt quatuor, quarum contrapunctus est incipiendus et finiendus, scilicet unisonus, per quintam, per octavam, per duodecimam; tamen de istis quatuor duae sunt eligendae, videlicet unisonus et octava, quia illae melius consonant aliarum. al. LmLAnon. Monac. II 120: Quomodo frangitur de 8 ^va ad 8 ^vam ascendendo et descendendo (cum exemplo). al. LmLNicol. Sen. p. 11. LmLPaul. Flor. 15. al. [s.XV] LmLProsd. contr. 5, 6. LmLUgol. Urb. 2, 26, 42: sexta vult octavam, infra si tendit [] ad unam. al. LmLPhil. Cas. contr. 12. al. LmLTact. Octo princ. 29. al. LmLTact. Opusculum 100. al. LmLTact. Concordanciarum p. 168, 9. al. LmLTact. Reperi 4. al. LmLTact. Bona 6. al. LmLFr. Gafur. extr. 9, 2, 4. al. LmLCompos. Natura 2, 23: Omnis posicio in unisono incepta, in octava potest locari et e contrario. al. LmLCompos. Capiendum 1, 16. al. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 3, 24: Octava post unisonum licet raro supra tenorem sumitur, quando tres aut quatuor gradus descendit. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 8, 8: Porro diversimode octava haec post se habere potest tertiam, quintam, sextam, aliam octavam, decimam, duodecimam, tertiamdecimam et quintamdecimam. al. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 63: Unde si vir cum puero psallat, in unisono videntur et tamen sunt in octava. al. LmLAnon. Tegerns. II 105. al. LmLIoh. Hoth. contr. I 19. al. LmLIoh. Hoth. contr. II 5. al. LmLNicol. Burt. 2, append. 3. al. LmLGuil. mon. 6 p. 34: nos bene possumus facere duas vel tres species perfectas dissimiles sicut quintam et octavam, octavam et duodecimam, duodecimam et decimamquintam et e converso. Sed non possumus facere unisonum et octavam nec e converso, quia secundum Boetium unisonus reputatur esse diapason, scilicet octava (sim. Contr. Debemus scire 9). al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 3. al. LmLAnon. Couss. I p. 446a. al. LmLContr. Contr. est ars 4: In supremis notulis tenoris ordinandae sunt consonantiae minores sicut tertiae et unisoni, et in mediis quintae et sextae. Et in inferioribus notulis tenoris ordinandae sunt consonantiae maiores sicut octavae, decimae aut terciae decimae, prout placet ascendendo vel descendendo. al. LmLContr. Et primo II 41 p. 144 (p. 465a): Sed in eadem linea vel in eodem spacio possunt fieri tres quintae vel quattuor vel plures; similiter tres octavae vel quattuor; similiter possunt fieri duae sextae vel tres, item terciae; sed hoc, quum tenor habet longam vel maximam in eadem linea vel spacio, quia non est opus nec pulcrum sincopare omnes semibreves, quia non pulcra melodia. al. LmLContr. Inprimis 8, 4. al. LmLContr. Prima regula 83: Nota, quod omnis finis contrapuncti sit in duodecima vel in octava. al. Contr. Sciendum est p. 287. LmLContr. Septem s. conc. p. 141: Sed potes facere unum unisonum, unam quintam, unam octavam et unam duodecimam unam post aliam in una regula. ibid. al. β im Hinblick auf das Verhältnis von mindestens drei Stimmen — with reference to the interrelation of at least three voices [s.XV] LmLPetr. Betschk p. 540, 14: Quando enim tenor in bassa stat et discantus stat in octava, tunc contratenor debet stare in quinta supra tenorem et in quarta sub discantu. LmLCant. pass. p. 132: tres comparantur voces in qualibet passione: primo, id est octava superior in ⋅ff⋅faut, secundo, id est 5^ta in medio in ⋅c⋅solfaut, tercio, id est octava inferior in ⋅f⋅faut. al. LmLCompos. Natura 7, 8: Tercio contingit duos discantus ponere cum tenore et contratenore, et tunc unus discantus componitur supra tenorem secundum modum supra habitum; sed secundus in clausulis tenebit quintam vel octavam supra primum discantum vel e contrario. al. LmLCompos. Capiendum 10, 11-12. LmLAnon. Tegerns. II 107: quando tenor habet 8 ^am pro discantu, contratenor requirit seu exigit 10^am, 12^am, 15^am et hoc ascendendo, sed descendendo 6^am, 4^am, unisonum. LmLAnon. Tegerns. II 136: Dum tenor alte incipitur respectu bassioris notae ipsius tenoris, tunc potest regulariter contratenor incipi sub tenore in octava. al. LmLGuil. mon. 4 p. 30. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 5: quum tenor et cantus octavam invicem sonuerint, tunc medius, qui contratenor dicitur, in quintam supra tenorem. al. LmLAnon. Couss. I p. 448. al. LmLCompil. Salisb. 26: Sed tamen in contratenore possunt duae concordantiae perfectae se sequi immediate, scilicet octava octavam et econverso et caeteris (sim. LmLContr. Consonantia 22. LmLContr. Contr. est ars 14). LmLContr. Ad sc. comp. p. 93b. al. LmLContr. Si discantus 6. al. LmLContr. Si enim 52 p. 146 (p. [] 465b): Sciendum, quod volens facere contratenorem non debet facere duas octavas cum tenore ascendendo nec descendendo. γ in der sight-Technik — in sighting [s.XV] LmLIoh. Hoth. contr. I 35: ponere quintam decimam per octavam supra tenorem. al. LmLNicol. Burt. 2, 6, 46: octava ad visum, quae in sonis erit bisdiapason. al. LmLGuil. mon. 6 p. 35: Nota, quod ad habendam perfectam perfectionem consonantiarum ocularem, nota, quod unisonus accipitur pro octava, tertia bassa accipitur pro sexta alta ... et ipsa octava bassa accipitur pro unisono. al. LmLGuill. Pod. 6, 5. b im Hinblick auf die Solmisation — with respect to solmization [s.XIV-XV] LmLPaul. Flor. 5: Item notandum est, quod capiendo vocem parem cum tenore vel octavam vel quintamdecimam per ut capitur fa vel ut, fa in descendendo, ut vero in ascendendo, per re capitur sol vel re, per my capitur la vel my, per fa capitur fa, per sol capitur sol vel ut, per la capitur la vel re. LmLUgol. Urb. 2, 8, 3: Ut in dicta proprietate naturae habet sol, quod mutatur in re quintam, mi sextam et sol octavam. al. LmLFr. Gafur. extr. 9, 1, 8-61. LmLIoh. Hoth. contr. II 32-37. LmLFr. Gafur. pract. 3, 8. LmLContr. Nota quod I p. 288: Nota, quod unisonus de omne ut sunt ut vel sol, 3^a est mi, quinta est sol vel ut, sexta est la vel re, octava est fa vel ut. ibid. al. LmLContr. Nota quod novem I 5. al. LmLContr. Prima regula 33: numquam in aliquo contrapuncto plano aut figurativo potest vox fa contra vocem mi pro quinta dari aut vox fa contra vocem mi pro octava dari. Contr. Primo videndum 2, 1. al. LmLContr. Quid est 16-21. LmLContr. Salvator 47-52. LmLContr. Septem s. spec. p. 28a-b. LmLContr. Sex s. spec. I p. 307a: Item sciendum est, quod mi contra fa non concordat in speciebus perfectis, utpote in quinta et octava et decima et duodecima ac in unisono. LmLContr. Ut unisonus p. 47-48.