modus

modus -i m. I. Weise, Melodie II. ? Bezeichnung für eine Saite oder Tonstufe III. Tonskala, Tonart IV. Intervall V. Tonqualität VI. Tongeschlecht VII. Grundton VIII. Modalrhythmus, Rhythmusschema IX. Bezeichnung für drei- oder zweizeitige Mensur X. Bezeichnung für ein instrumentales Nachspiel XI. Bezeichnung für die Hexachordgenera XII. Bezeichnung für die Teilung eines Tempus (Brevis) in eine unterschiedliche Anzahl von Minimen XIII. ? Kennmelodie zur Charakterisierung der Kirchentonarten XIV. „Saeculorum amen“-Formel des Psalmtons — I. tune‚ melody II. ? term that designates a string or a note III. conjunct series of pitches (scale), mode IV. interval V. tonal quality VI. melodic genus VII. fundamental pitch VIII. modal rhythm, rhythmic pattern IX. term that designates a mensuration of two- or three-fold division X. term that designates an instrumental postlude XI. term for the genera of hexachords XII. term that designates the division of a tempus (brevis) into different numbers of minims XIII. ? characteristic melody for the definition of a mode XIV. ‘seculorum amen’ formula of a psalm tone[] I Weise, Melodie — tune, melody [syn.: cantilena, cantus, modulatio, tropus] [s.III] LmLFragm. Cens. 11, 1: Musica est peritia faciendorum et canendorum modorum (inde LmLFlor. Fax. 1, 2, 6). [s.V] LmLMart. Cap. 9, 964: a virili cantilena transitus in femineos modos. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 1 p. 179, 24: Nihil est enim tam proprium humanitatis, quam remitti dulcibus modis, adstringi contrariis (inde LmLLect. Guid. p. 43. LmLFrut. brev. pr. p. 27. LmLHier. Mor. 8 p. 36, 4. LmLWalt. Odingt. 2, 1, 29. LmLMarch. luc. 1, 2, 3. LmLGuido Dion. 1, 4, 134. LmLIac. Leod. spec. 1, 1, 20. LmLComm. Boeth. II p. 14, 5. LmLPs.-Thomas Aqu. I 26. ad loc.: LmLComm. Boeth. I 1, 1, p. 26: ‚dulcibus modis‘: i. dulcibus sonis. LmLComm. Boeth. II p. 76, 22: ‚dulcibus modis‘: id est suavibus, iocundis vel amabilibus modulacionibus et cantibus). LmLBoeth. mus. 1, 1 p. 180, 1: infantes ac iuvenes nec non etiam senes ita naturaliter affectu quodam spontaneo modis musicis adiunguntur (inde LmLHier. Mor. 8 p. 36, 7. LmLMarch. luc. 1, 2, 3. LmLGuido Dion. 1, 1, 327. LmLIoh. Cicon. mus. pr. p. 44, 7. ad. loc.: LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 172: modulationibus musicis). LmLBoeth. mus. 1, 1 p. 180, 13: Lascivus quippe animus ... lascivioribus delectatur modis (inde LmLReg. Prum. 5, 66. LmLAnon. Pannain p. 109. LmLCompil. Paris. II p. 77. LmLHier. Mor. 8 p. 36, 20. LmLIac. Leod. spec. 1, 3, 10). al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 13. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 574: ‚modis‘: cantilenis. al. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 916/351, 1-2: ‚modis‘: modulationibus (sim. LmLIoh. Scot. annot. 517, 11. LmLRemig. Aut. 517, 8). al. LmLMus. ench. 19, 31: Dicuntur ferae atque aves modis quibusdam delectari magis quam aliis. LmLReg. Prum. 5, 77: David psalterium arripiens dulcibus et suavibus modis ferocitatem eius (sc. Saulis) pectoris mitigabat. al. [s.X-XI] LmLAnon. Bernh. 2, 74. al. LmLAribo 7 p. 37. [s.XIII] LmLComm. Boeth. I 1, 1 p. 32. al. Ton. Sar. p. 9: „Magnificat“ vero et „Benedictus“ propter evangelicam auctoritatem venustiorem modum habent in singulis <tonis> in psalmorum intonacione et iubilacione. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 1, 18, 1: Modesta (sc. musica) est, quae paucioribus et simplicioribus utitur modis, consonantiis, instrumentis et cantibus (sim. LmLIac. Leod. spec. 2, 10, 27). al. LmLQuat. princ. 1, 11. LmLComm. Boeth. II p. 76, 26: Et cum ‚modus‘ plurima significata habeat, ... hic tamen, ut communiter accipitur pro tropo vel cantu. LmLComm. Boeth. II p. 86, 11: ‚modi‘, qui in neumatibus, cantilenis et consonanciis consistunt. LmLComm. Boeth. II p. 104, 3: ‚modis‘ vel cantibus. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 2, 55 p. 332, 17: Periodus autem in musica dicitur integer cantus vel integer modus, qui fit per diapason et qui componitur ex colis et commatibus. LmLUgol. Urb. 1, 81, 2: Tertia differentia huius quarti tropi cum secunda conformem habet modum. al. LmLEg. Carl. rit. 146. LmLAnon. Carthus. nat. 8, 43. LmLTrad. Holl. III 11, 27: Versus antiquorum modorum, idest responsoriorum. al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 1, 2. LmLTrad. Holl. VI 26, 11: Omnes enim orientales gentes gaudent lenioribus modis et quasi femineis cantibus gaudere noscuntur. al. LmLIoh. Tinct. inv. p. 29. LmLGuil. mon. 6 p. 38. al. LmLHerb. Tr. 1, 10 p. 38. al. II ? Bezeichnung für eine Saite oder Tonstufe — ? term that designates a string or a note [syn.: phthongus, sonus] [s.III] LmLFragm. Cens. 12, 4: Ab eo (sc. Lycoro) adiunctum modum, qui synemmenos dicitur. Hunc numerum auxisse Terpandrum adiectione diezeugmenu, qui primus a gravibus in acumen avertitur. Deinde Timotheus addidit duos, paramesen et hyperbolaeon (cf. LmLHmT s. v. p. 9). [s.V] LmLMart. Cap. 9, 954: Systema est magnitudo vocis ex multis modis constans (ad loc.: LmLIoh. Scot. annot. 509, 7: ‚modis‘: id est sonis. LmLRemig. Aut. 509, 6) [s.XI] LmLAnon. Prag. 4: ptongorum musicorum, quos Latine modos vel sonos possumus dicere, rata coaptio totius armonicae modulationis constat esse perfectio.[] III Tonskala, Tonart (mit festgelegter Abfolge von Ganz- und Halbtönen) — conjunct series of pitches (scale), mode (with fixed arrangement of tones and semitones) A als Bezeichnung für die antiken Transpositionsskalen — as term that designates the ancient transpositions in the Greek tonal system [syn.: tropus, tonus] [s.V] LmLMart. Cap. 9, 943: ut in lydio modo. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 1 p. 180, 15: Hinc est, quod modi etiam musici gentium vocabulo designati sunt, ut lydius modus et phrygius (inde LmLHier. Mor. 8 p. 36, 22. LmLGuido Dion. 1, 4, 301). LmLBoeth. mus. 4, 15 p. 341, 20: Ex diapason igitur consonantiae speciebus existunt, qui appellantur modi, quos eosdem tropos vel tonos nominant (inde LmLAnon. Pannain p. 107. LmLHier. Mor. 20 p. 154, 31). LmLBoeth. mus. 4, 15 p. 342, 12: Bis diapason autem a proslambanomeno in neten hyperboleon cum his, quae in medio sunt interpositae, consideratur. Has igitur constitutiones si quis totas faciat acutiores vel in gravius totas remittat secundum supradictas diapason consonantiae species, efficiet modos VII, quorum nomina sunt haec: hypodorius, hypophrygius, hypolydius, dorius, phrygius, lydius, mixolydius. Horum vero sic ordo procedit. Sit in diatonico genere vocum ordo dispositus a proslambanomeno in neten hyperboleon atque hic sit hypodorius modus. Si quis igitur proslambanomenon in acumen intendat tono hypatenque hypaton eodem tono adtenuet ceterasque omnes tono faciat acutiores, acutior totus ordo proveniet, quam fuit, priusquam toni susciperet intentionem. Erit igitur tota constitutio acutior effecta hypophrygius modus (inde LmLHier. Mor. 20 p. 155, 9. LmLIac. Leod. spec. 6, 5, 3). al. LmLCassiod. var. 2, 40, 5. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 227: Modi et toni idem sunt. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 228: Nomina modorum gentium vocabulo designamus. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 307: ‚modique‘: tropi. LmLGloss. Boeth. mus. 3, 9, 65, 4: Si commatis quoque mensuram verissimam habere quaesieris, inter lichanon hypaton chromaticam hypolidii modi et parhypate meson cromaticam hypodorii modi procul dubio reperies. LmLGloss. Boeth. mus. 4, 15, 40, 1: octo modi, i. octo variationes cordarum. al. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 935/359, 9: ‚tropi‘: i. modi. al. LmLRemig. Aut. 482, 17: ‚omnium modorum‘: troporum, id est XV tonorum. LmLRemig. Aut. 516, 1: ‚ut dorio‚ lydio vel ceteris‘: scilicet XV modis. al. LmLHucbald. 47. [s.X-XI] LmLTon. Lugd. pr. 69 (cf. LmLBernhard, Clavis Gerberti p. 86). LmLWilleh. Hirs. 17 (c. 16), 6. al. [s.XII] LmLGuido Aug. 260. [s.XIII] LmLComm. Boeth. I 1, 1 p. 31. al. LmLWalt. Odingt. 3, 9, 8: Et secundum praedicta duo genera, scilicet diatonicum et chromaticum, quindecim dicunt esse modos, quorum nomina subicio et differentias eorum superpono, scilicet hypodorius, hypoiastius, hypophrygius, hypoaeolius, hypolydius, dorius, iastius, phrygius, aeolius, lydius, hyperdorius, hyperiastius, hyperphrygius, hyperaeolius, hyperlydius. ... Modi in diatonico genere accipiendi sunt secundum species diapason, et tot debent esse modos, scilicet septem: hypodorius, hypophrygius, hypolydius, dorium, phrygium, lydium, mixolydium. Et octavum modum adiecit Ptolomaeus, quem vocavit hypermixolydium. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 1, 6 - 6, 14, 10. LmLIac. Leod. spec. 6, 1, 7: Aliter enim tractant antiqui de modis vel tonis, aliter intermedii, aliter moderni; et quia Boethius posuit modos vel tonos nasci ex diapason speciebus, aliqua de speciebus illis prius tacta repetentur. LmLIac. Leod. spec. 6, 12, 23: proslambanomenos modi secundi in ascendendo, idest hypophrygii, convenit cum hypate hypaton modi gravissimi. LmLComm. Boeth. II p. 294, 36. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 20 p. 94 descr. al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 10, 2. al. LmLFr. Gafur. theor. 5, 8, 8 eqs. B als Bezeichnung für die Kirchentonarten — as term that designates the modes [syn.: tropus, tonus, phthongus][] 1 Definition [s.IX] LmLMus. ench. 9, 18: Modi vel tropi sunt species modulationum (sim. LmLInch. Uchub. 17. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 11 p. 260, 13). [s.X-XI] LmLPs.-Odo dial. p. 257b: Tonus vel modus est regula, quae de omni cantu in fine diiudicat (inde LmLQuaest. mus. 1, 15 p. 34. LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 2. LmLFlor. Fax. 1, 12, 4. cf. Trad. Holl. III 6, 6). LmLComm. Guid. 7 p. 140: ‚octo modi‘, id est octo distinctiones cursus cantuum, id est regulae, quae distinguunt et moderant cursus cantuum, ut legitime currant (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 13). LmLLib. spec. 22 p. 48: Est autem tropus species cantionis, qui et modus dictus est (inde LmLAnon. Pannain p. 107. LmLMetrol. 33 p. 81. LmLNicol. Burt. 1, 29, 183). [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 10, 7: Modi a moderando sive modulando vocati sunt, quia videlicet per eos cantus moderatur, id est regitur, vel modulatur, id est componitur (inde LmLAnon. Pannain p. 107. LmLTon. Vatic. 12, 1 p. 190. LmLIoh. Aegid. 13, 9. LmLHier. Mor. 20 p. 152, 18. LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 5. LmLTrad. Holl. III 6, 14. LmLTrad. Holl. VI 35, 6. LmLConr. Zab. tract. AP 5. LmLAdam Fuld. 2, 13). [s.XIII] LmLLambertus p. 260b: modus dicitur discretio modulationis a moderando eo, quod omnis cantus regularis ecclesiasticus et quelibet res naturalis per modum seu per modos regulariter discernitur ac moderatur (sim. LmLLambertus p. 261a). [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 1, 2: Tonus, tropus sive modus secundum dicta Boetii est constitutio vocum in totis vocum ordinibus differens acumine ac etiam gravitate. Item tropus sive modus est species modulata ex tonis et semitoniis prodiens generata; ab hac namque modi nomen acceperunt, scilicet a modulatione. Tropi vero modi dicuntur et modi toni: tropi, cum convertuntur, puta, cum unus in alium transit, ut est mixtus vel commixtus, nam tropus Grece, Latine conversio; modi, cum modulantur; toni, quia ex tonis et eorum partibus generantur (cf. Ugol. Urb. 1, 50, 3). LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 4: Item, qui Graece dicuntur tropi, Latine modi nuncupantur a modulando, quod est dulciter cantare vel dulcis cantatio, quia in cantu ratione suae modulationis debet esse dulcis processus, prout ad talem vel talem pertinet modum, quia in modis distincta modulatio est, alia in primo, alia in tertio, alia in quinto, alia in septimo, similiter alia in secundo, quarto, sexto et octavo. LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 1: A Boethio ... tropus vel modus est constitutio in totis vocum ordinibus acumine vel gravitate differens. Et dicitur modus constitutio, idest plena totius cantus modulatio ex consonantiarum coniunctione consistens. (cf. Boeth. mus. 4, 15 p. 341, 21). LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 4: Alii tonum sic describunt: „Tonus vel modus est plurium vocum quasi simul tonantium concors sonoritas“ (cf. Iac. Leod. inton. 1, 3), ut quasi idem sit; <quare> haec antiphona cuius toni est, idest cuius concordis sonoritatis, per concordem sonoritatem intelligere possumus talem vel talem modulationem. Alii sic: „Modus est regula naturam et formam cantuum regularium demonstrans“ (cf. Ton. Cist. 3). LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 8: Tonus vel modus est quaedam totius alicuius cantus modulatio. ... Modus autem, de quo loquimur, proprietas, passio vel qualitas est cantus non ratione alicuius partis eius solum, sed ratione sui totius decursus. [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 50, 19: Tropus, tonus sive modus est quam plurium vocum ex diapente ac diatesseron ordinatis speciebus debite coniunctarum in acumine et gravitate distantium ac per arsyn et thesyn congrua neumarum forma constitutarum conveniens dispositio. LmLAnon. Carthus. nat. 1, 4: Modus etiam diversimode sumptus grammatice est (<modus> add. ed.) speculationis; prout vero est regula canendi, musice est considerationis. Et dicitur a moderando, quia cantum regere habet et moderare, ne a debitis et regularibus finis, medii principiive gradibus exorbitet, sed in omnibus et per omnia modum et regulam servet. LmLTrad. Holl. VI 6, 22: Modus, prout hic sumitur, est finalium[] vocum deposicio. LmLGuill. Pod. 4, 1: Sunt autem modi, ut inquit (sc. Boethius), constitutiones in totis vocum ordinibus vel acumine vel gravitate differentes. Constitutio vero est veluti plenum modulationis corpus ex consonantiarum coniunctione consistens (cf. Boeth. mus. 4, 15 p. 341, 21: Sunt autem tropi ...). LmLGuill. Pod. 4, 3: Modi autem, ut in presentiarum considerantur, quedam modulandi maneries quantum ad eorum institutionem secundum ordinem intervallorum atque distributionem, que in singulis altera et altera natura invenitur, manifeste dicuntur. 2 allgemeiner Gebrauch — general usage [s.IX] LmLMod. Autenticus p. 50, 1: De modis. LmLMus. ench. 8, 1: modos, quos abusive tonos dicimus (inde LmLFrut. brev. 6 p. 51). LmLMus. ench. 13, 3: Monstratum nunc, qualiter unusquisque sonus in tetracordo propria sit conditione dispar ab altero ex eorumque concordi diversitate diversae prodeant modorum seu troporum species. al. LmLScol. ench. 1, 230: Tropi autem vel modi sunt, quos abusive tonos dicunt (inde LmLFlor. Fax. 1, 12, 2). al. LmLHucbald. 26: pro varietate modorum, qui toni nunc appellantur, ut est autentus protus et ceteri. al. LmLMod. Ecce modorum tit. LmLAlia mus. 13 p. 105: ad 8 troporum, quos Latini modos nuncupant, dispositionem veniamus. ... Modi etiam dicti sunt eo, quod unusquisque troporum proprium modum teneat nec mensuram excedat. al. LmLReg. Prum. 4, 8: illi sepe dicti octo, qui dicuntur toni, non tam toni dicendi sunt quam modi vel differentiae seu tropi consonantiarum musicae modulationis (inde LmLAnon. Bernh. 2, 50). [s.X-XI] LmLOrg. Paris. 57. al. LmLPs.-Odo dial. p. 262b: tonorum ac semitoniorum, quibus et aliae consonantiae fiant, diversa positio diversos ab invicem ac differentes modos constituunt. al. LmLBerno prol. 4, 2: Inprimis tetracordum finalium diligentius est intuendum, cui tanta quedam naturalis sonorum inest virtus, ut ex IIII cordarum eius origine omnis modorum seu tonorum potestas videatur procedere. al. LmLBerno ton. p. 103a: Modi vel tropi, quos usualiter tonos vocamus. LmLGuido micr. 13, 29: Est autem tropus species cantionis, qui et modus dictus est. al. LmLGuido reg. 195. al. LmLGuido ep. p. 502, 266: Nota autem, quomodo modos dicimus eos, qui in formulis tonorum non proprie, sed abusive nominantur toni, cum modi vel tropi proprie dicantur. al. LmLPs.-Berno mon. 10, 5. al. LmLComm. Guid. 83 p. 146. al. LmLFrut. brev. 10 p. 72: Quatuor modi sunt, quibus omnis cantilena dignoscitur. al. [s.XI-XII] LmLQuaest. mus. 1, 15 p. 35: Et ubi melius et sepius incipit unusquisque modus, ibi decentius suas distinctiones incipere vel finire consuevit. al. LmLIoh. Cott. mus. 10, 11: Quos autem nos modos vel tropos nominamus, Graeci phtongos vocant. al. LmLGuido Aug. 19: tandem aliquod ponere documentum, quo certissime sciatur de quolibet cantu, cuius sit modi, demum an regularis vel irregularis sit. al. LmLTon. Gratianop. p. 12: Quocienscumque aliquis naturam voluerit modorum vel troporum vel specierum summopere indagare - bene dixi modorum et non tonorum, quia abusive toni vocantur -, ad quatuor autentos, id est principales, prius condescendat. al. LmLAnon. La Fage I 10, 5: debet cantus omnis componi, ut sui modi proprietatem retinens et certitudinem rationis admittens alterius non valeat iudicari. al. LmLAnon. Pannain p. 107: Animadvertendum est, quia, quod Boetius tropos, Guido modos, Greci ptongos, nos secundum Iohannem tonos appellamus. ibid.: sicut octo partibus orationis continetur omne, quod dicitur, sic octo modis moderatur omne, quod canitur (inde LmLConr. Zab. tract. AQ 6). al. [s.XIII] LmLLambertus p. 260b: Sequitur videre de modis; qualiter omnis cantus ecclesiasticus se habeat et in quo differat. al. LmLIoh. Groch. 223: Cum enim plures sint modi vel species diapason <quam octo>, et super unumquemque tonum possit diapason collocari, plures essent toni quam octo. Sed tamen eos ad octo determinare videntur. al. LmLEngelb. Adm. 4,[] 9, 12: Modernorum etiam quorundam usus est in suis libris, ut non octo tonos, sed VIII^o modos eos vocent propter duas causas: primo, quia ipsorum varietate cantuum modulacio variatur, secundo ad differenciam consonancie prime musicalis, que est tonus, ut equivocacio evitetur. LmLWalt. Odingt. 5, 8, 1: De modis cantuum ecclesiasticorum. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 1, 1: capitulum primum de tonis, qui proprie modi dicuntur, quid sint. LmLIac. Leod. comp. 2, 5, 2: De tropis seu modis, quos abusive tonos dicunt, Boethium in 5 <libro> theorice, Guidonem vero per omnia practice sufficienter tractasse. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 1, 5: modi vel toni proprietates quaedam sint cantuum. al. LmLQuat. princ. 3, 1. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 2, 11 p. 260, 20: Modi etiam dicti sunt eo, quod unusquisque troporum proprium modum teneat nec mensuram excedat. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 50 p. 324, 8: Remigius: Tropus, forma, modus idem est. al. LmLTrad. Holl. I 2, 6, 6: ex ascensu vero et descensu in medio vel distinccione ipsius autentus vel plagalis, ut premissum est, tonus indicatur et secundum octo modos seu tropos cantuum octo huiusmodi toni distinguuntur, a quibus tamquam a signis eciam toni abusive nuncupantur. al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 9, 13: Quid habent, oro, modi Graecorum sive tropi, quos describit Boetius, cum tropis, tonis sive modis ecclesiasticis, tam quatuor illis antiquis scilicet, quam et octo modernis? Et tamen eaedem sunt voces, eaedem consonantiarum species, eaedem etiam, quas supra descripsimus, diapason, diapason diatessaron et bisdiapason constitutiones. al. LmLAnon. Mell. 2, 4: Irregularis autem dicitur cantus rusticanus sive laycalis, qui alio nomine dicitur cantus nothus eo, quod neque modis neque regulis constat. LmLTrad. Holl. VI 24, 12: Ex dissimilibus ergo vocibus nascuntur modi vel trophi, qui abusivo nomine toni dicuntur; qui propterea modi dicuntur eo, quod diversos cantus efficiant; modus enim pro diversitate accipitur. al. LmLBart. Ram. 1, 3, 1 p. 52. al. 3 Klassifizierung — classification a nach vier Grundtonarten, die in je eine authentische und plagale Form unterteilt werden — according to four fundamental modes, which in turn are subdivided into authentic and plagal forms [s.IX] LmLMus. ench. 8, 29: Modulatio ad principalem protum modum et subiugalem eius. ... Sequitur modulatio ad principalem deuterum modum et subiugalem eius. ... Sequitur modulatio ad principalem tritum modum et subiugalem eius. ... Sequitur modulatio ad principalem tetrardum modum et subiugalem eius. al. LmLScol. ench. 1, 225: Prima descriptiuncula proti modi, secunda deuteri, tertia triti, quarta tetrardi, quinta rursus eiusdem, quae prima. LmLScol. ench. 1, 305: Octo constat modos nos solere computare. Ita tamen, ut bini modi, id est maior cum minore, a singulis in tetracordo sonitibus moderentur et ob hoc uni deputantur modo, qui eodem reguntur sono. Scilicet  archoo vel proto autentus protus et plagis,  deutero deuterus autentus et plagis,  trito autentus tritus et plagis,  tetrardo tetrardus autentus et plagis (sim. LmLInch. Uchub. 462). LmLHucbald. 49. [s.X-XI] LmLPs.-Odo dial. p. 258b. al. LmLBerno prol. 5, 16 app. crit: [De VIII modis. Octo itaque cantionum modis, quos abusive tonos vocamus, ordo aecclesiasticus utitur, quorum quatuor excelsiores monochordi voces sortiti sic vocantur: autentus protus, idest primus magister, autentus deuterus, idest secundus magister] eqs. (sim. LmLPs.-Berno mon. 8, 3). al. LmLGuido micr. 10, 13: Hos autem modos vel tropos Graece nominamus protum, deuterum, tritum, tetrardum. LmLGuido micr. 12, 1: De divisione quattuor modorum in octo. LmLGuido micr. 12, 8: acutus quisque modus diceretur autentus, id est auctoralis et princeps, gravis autem plaga vocaretur, id est lateralis et minor. al. LmLGuido reg. 132. al. LmLGuido ep. p. 504, 273: Ideoque[] habes in formulis modorum duas formulas in unoquoque modo. Prima namque et secunda formula primi est modi, tercia et quarta secundi, quinta et sexta tercii, septima et octava quarti. al. LmLWilleh. Hirs. 19 (c. 18), 2. LmLComm. Guid. 99 p. 132. al. LmLLib. spec. 19 p. 48: De nominibus modorum vel troporum. Hos autem modos vel tropos Graece nominamus protum, deuterum, tritum, tetrardum. al. LmLPs.-Guido form. 6, 1. al. LmLFrut. brev. 7 p. 52. al. [s.XI-XII] LmLPs.-Osbern. 32. LmLQuaest. mus. 1, 13 p. 25. al. LmLTheog. Mett. 19, 3 (p. 190a). al. LmLIoh. Cott. mus. 10, 31: Qui primitus de musica scripserunt, ... omnem modulandi varietatem in quattuor distinxerunt modos, unde et quattuor tantum finales habentur. Moderni autem ... unumquemque modum in duos partiti sunt. al. LmLGuido Aug. 661: Prohibentibus igitur metis nature necessariis plus quam quatuor cantuum manerias inveniri impossibile est, que et ipse secundum (ms.; ed.: sed) depositionem plagalium et autentorum elevationem octo modos exprimunt. al. LmLTon. Gratianop. p. 12. LmLAnon. Cist. II c. 1151B: primum modum, videlicet protum, qui primum tonum continet et secundum ... Secundus modus, videlicet deuterus, qui tertium tonum continet et quartum eqs. LmLAnon. Pannain p. 107: Quare nunc sint octo toni, cum quandoque fuerint IIII modi. al. LmLTon. Vatic. 12, 5 p. 202: Tercius tonus autentus, Grece deuterus, idest magister vel modus secundus. [s.XIII] LmLMus. man. 3, 15: De quatuor cantuum modis sive maneriis et octo tonis. LmLMus. man. 42, 3: Et quamvis magis Latinum sit modos dicere quam manerias, siquidem hoc nomen maneria de Gallico videtur exsculptum, quia tamen a quibusdam toni dicuntur modi, qui octo sunt, propter ambiguitatem tollendam manerias potius placuit appellare, quae quatuor tantum sunt et in octo tonos dividuntur. al. LmLAmerus 22, 4: Cantus prothi modi. LmLLambertus p. 261a. LmLWalt. Odingt. 5, 8, 7. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 2, 2. LmLIac. Leod. comp. 2, 5, 33. LmLIac. Leod. spec. 6, 34, 7: Moderni similiter confusionem vitantes in cantibus octo modos posuerunt. Inito enim consilio unumquemque quattuor modorum in gravem et acutum auctoritate rationis partiri studuerunt, ut distributis regulis acuta acutis et gravia gravibus convenirent. al. LmLQuat. princ. 3, 19: De modis sive tropis plani cantus, et quare quatuor modi divisi sunt in octo. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 2, 15 p. 282, 8. al. LmLUgol. Urb. 1, 48, 1: Graeci profecto, a quibus haec musica primitus est exorta, sub quatuor duntaxat modis tropos octo praedictos notabiliter ordinarunt, primum namque tropum atque secundum sub modo primo, quem prothus appellavere, iunxerunt eqs. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 4, 1. al. LmLBart. Ram. 1, 3, 2 p. 55: nostri antiqui tantum quatuor esse dicunt modos, quia species diapente quadruplex est. al. LmLBonav. Brix. 15, 80. al. LmLGuill. Pod. 4, 7. LmLFlor. Fax. 1, 12, 5. b nach den antiken Transpositionsskalen — according to the ancient transpositions in the Greek tonal system [s.IX] LmLMus. ench. 9, 18: Modi vel tropi sunt species modulationum ... ut protos autentus vel plagis, deuteros autentus vel plagis, sive modus dorius, frigius, lidius et ceteri, qui ex gentium vocabulis sortiti sunt nomina. (sim. LmLInch. Uchub. 17). LmLInch. Uchub. 462-464. LmLAlia mus. 15-16 p. 107. al. [s.X-XI] LmLOrg. Paris. 52. al. LmLPs.-Guido form. ton. 3, 12: Phrygius modus est protus, hypolydius deuterus estque. (?) LmLFrut. ton. p. 131. al. [s.XII] LmLGuido Aug. 239: Dorius vero, id est primus modus. al. LmLAnon. Pannain p. 108. [s.XIV] LmLTab. Basil. descr. LmLIac. Leod. spec. 6, 5, 6: Dicunt autem quidam, quod apud Graecos prius non fuerunt nisi quattuor modi vel toni sic vocati: dorius, phrygius, lydius, mixolydius. Postmodum autem illis fuerunt quattuor superadditi, ut essent octo, et patet aliqualiter ex illorum denominationibus, quia dictus est dorius primus, hypodorius secundus ab hypo, quod est sub vel supra, et dorius, phrygius tertius, hypophrygius quartus,[] lydius quintus, hypolydius sextus, mixolydius septimus, hypomixolydius octavus. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 20 p. 94 descr. LmLUgol. Urb. 1, 47, 22: Ex gentium quoque vocabulis quatuor modorum nomina, octo tropi sortiti sunt. Nam dorius et hypodorius a Doribus, id est a Graecis, dicti (ed.: dictis) sunt eqs. LmLBonav. Brix. 15, 80: Quartus tonus vel modus vel plaga deuteri sive hypophrygius, quod idem est. LmLGuill. Pod. 4, 7: Qui autem nominibus antiquorum modorum hos, de quibus agimus, ita appellandos esse volunt, ut prothum ypodorium, plagam prothi dorium vel econtra dicant et ita in ceteris agant, alienum est a ratione. Illorum enim singuli propriam habent chordam finalem, isti vero bini ac bini eandem. LmLFlor. Fax. 1, 12, 4. c nach acht Tonarten mit fortlaufender Zählung — according to eight modes with continuous enumeration α nach der Ordnung der Transpositionsskalen — according to the order of the ancient transposed systems [s.IX-X] LmLAlia mus. 16 p. 107. LmLAlia mus. 45 p. 126: Sequitur in eadem expositione troporum modus secundus. [s.XIII-XIV] LmLWalt. Odingt. 5, 17, 6: Sed dicet aliquis, quod istorum modorum, qui gravior est, diceretur iure prior, ut hypodorius sit primus, hypophrygius secundus et caetera, verum est, de principibus ita fit. LmLIac. Leod. spec. 2, 126, 8: Item in descriptione octo modorum vel tonorum, prout tangit Boethius et infra magis tangetur, a prima voce gravissima modi primi, quem vocant hypodorium, usque in altissimam vocem modi octavi et ultimi, quem hypermixolydium appellant, est distantia trium diapason. al. [s.XV] LmLGuill. Pod. 4, 8. β nach den vier Tonartenpaaren — according to the four pairs of modes [s.X-XI] LmLPs.-Odo dial. p. 259a: Consuetudo autem tradidit dicere pro authento proto et plaga proti modum primum et secundum et pro authento deutero et plaga deuteri modum tertium et quartum et pro authento trito et plaga eius modum quintum et sextum et pro authento tetrardo et plaga eius modum septimum et octavum. Igitur octo sunt modi, per quos omnis cantilena discurrens octo dissimilibus qualitatibus variatur. al. LmLBerno prol. 5, 16 app. crit.: [Cantus igitur primi magistri eiusque discipuli, idest primi et secundi modi] eqs. (sim. LmLPs.-Berno mon. 9, 5). al. LmLAnon. Prag. 250: Quattuor autem tantum in naturali musica sunt toni, quanquam VIII^to in carminibus dicantur modi. Et IIII^or quidem maiores, id est primum, III^um, V^um, VII^mum, vocamus autenticos, id est auctorales, IIII^or vero minores, id est II^dum, IIII^tum, VI^tum, VIII^vum, laterales vel iuniores maiorum. LmLPs.-Guido form. ton. 2, 1: Incipit modus secundus, qui Graece dicitur plagis proti, id est pars primi. al. LmLFrut. brev. 7 p. 56. al. [s.XI-XII] LmLQuaest. mus. 1, 19 p. 48. LmLTheog. Mett. 31, 1 (p. 192b). al. LmLIoh. Cott. ton. 24, 35. al. LmLGuido Aug. 328: autentus est prime manerie, id est ad primum modum pertinet, qui vulgariter primus tonus dicitur. ... plagalis est prime manerie, id est sub secundo modo continetur, qui secundus tonus dicitur. al. LmLAnon. Cist. I 34 p. 26: Prima maneria duos continet modos, qui toni vulgariter dicuntur, videlicet primum et secundum; secunda duos, tertium et quartum; tertia duos, quintum et sextum; quarta duos, septimum et octavum (sim. LmLAnon. La Fage I 7, 5). LmLTon. Baumg. 2, 1. al. [s.XIII] LmLMetrol. 23 p. 80. al. LmLLambertus p. 261a. al. LmLIoh. Groch. 226: Et differentiam ponentes inter istos octo modos per denominationem finem, medium et initium eos communi nomine et numerali appellaverunt, puta primus, secundus, tertius etc. dicentes impares principales, authenticos, masculinos, pares vero differentiis contrariis nuncupando. LmLWalt. Odingt. 5, 8, 16: Estque plaga cuiuslibet authenti sibi secundus modus; diciturque, qui prius erat secundus, modus tertius, et qui tertius, modus quintus, et qui quartus, modus septimus. [s.XIV][] LmLIac. Leod. spec. 6, 5, 10: Postea autem, secundum quod dicit Guido, toni illi abusive et ex quadam consuetudine dicti sunt modus primus, secundus, tertius, quartus, quintus, sextus, septimus et octavus. al. LmLQuat. princ. 3, 25. al. LmLGoscalc. 1, 5 p. 68, 1. [s.XV] LmLThom. Bad. p. 92: Cantus igitur magistri eiusque discipuli, idest primi et secundi modi, in ⋅d⋅ finitur. ibid. al. LmLBonav. Brix. 15, 80. al. LmLGuill. Pod. 4, 10-13. al. LmLFlor. Fax. 1, 12, 1. d nach Lage und Ambitus — according to register and ambitus [s.XI-XII] LmLQuaest. mus. 1, 19 p. 41: Sunt enim modi autentici, sunt plagales, sunt communes, sunt perfecti, sunt imperfecti, sunt transpositi, sunt transformati, sunt autenticae elevationis et plagalis depositionis. Qui sint autentici, qui plagales, satis notum est. De communibus modulis superius iam tactavimus, quos etiam a quibusdam medios tonos vocari diximus. Perfecti vero sunt, qui et perfecte ascensum et descensum sibi regulariter concessum expediunt et secundum legitimam sui moduli qualitatem et in principio et in medio et in fine recte incedunt. Imperfecti vero maxime dicuntur plagales neque superius diapente attingentes neque inferius diatessaron admittentes. De transpositis sive transformatis explicare proximae erit questionis. Autenticae elevationis et plagalis depositionis sunt moduli, qui et supra finalem diapason et sub finali habent diatessaron. LmLQuaest. mus. 1, 20 p. 50: Transformatus modus dicitur, qui trans formam propriae qualitatis in formam convertitur alterius proprietatis ita, ut melodia plerumque magis videatur eius esse modi, cuius non est, quam eius, cuius est. LmLQuaest. mus. 1, 20 p. 53: Transpositus modus dicitur, qui a propria sede in socialem cordam cantandus transponitur. Differt autem a transformato, quod ille fit vitio, iste regulariter et necessario. 4 Bestimmung — determination a in Bezug auf Ambitus und Struktur — with respect to ambitus and structure [s.IX] LmLMus. ench. 12, 27: Primam namque descriptionem, quae a sono  inchoat et finitur primoque deputatur modo, si toto ductu spacio uno feceris altiorem, ut inter cordam et cordam paginula interiecta designat, mox in modum mutatur deuterum, qui a sono  incipit ac desinit in eundem. Fac duobus acutiorem a sono  incipiens, et tritus modus erit. Si tribus, modus nascitur quartus. LmLScol. ench. 1, 245: videbis omnia, quae ad protum modum canuntur, sono  proto finiri. eqs. LmLScol. ench. 1, 376: Item sistemata sunt species tetracordorum, pentacordorum, ogdocordorum, quae modis singulis suas dant species. al. LmLHucbald. 49: Quattuor (sc. voces) a primis tribus, id est lychanos ypaton, ypate meson, parhypate meson, lychanos meson, quattuor modis vel tropis, quos nunc tonos dicunt, hoc est protus, deuterus, tritus, tetradus, perficiendis aptantur ita, ut singulae earum quattuor chordarum geminos sibi tropos regant subiectos, principalem, qui autentus, et lateralem, qui plagis appellatur. LmLAlia mus. 15 p. 107: Erit ergo primus modus omnium gravissimus, videlicet hypodorius, ex prima specie diapason et terminatur eo, qui meses dicitur, medio nervo. Secundum modum hypophrygium secunda species diapason efficit, quae in paramesen finitur. Tertium modum hypolydium tertia species diapason determinat in eum, quem vocant triten diezeugmenon nervum. eqs. [s.X-XI] LmLPs.-Odo dial. p. 260b: Tertius modus in quintam finitur vocem in ⋅E⋅ litteram proceditque uno diapason usque ad eandem litteram ⋅e⋅ acutam per tonos ac semitonis ita: primo assumens semitonium, deinde tres tonos ac semitonium et duos tonos; deponitur vero a fine ad quartam tono uno eqs. LmLBerno prol. 6, 16 app. crit.: [Primus igitur modus vel tonus intenditur ad acutam ⋅d⋅, idest paranete diezeugmenon, raro autem ad ⋅e⋅, quae est nete diezeugmenon, et descendit[] ad ⋅C⋅, idest parypate ypaton, rarissime vero ad ⋅B⋅, quae est ypate ypaton, habens inter ⋅D⋅ et ⋅d⋅ quartam diapason formam] eqs. (sim. LmLPs.-Berno mon. 11, 2. LmLFrut. brev. 8 p. 58. LmLAnon. Wolf p. 210). LmLGuido micr. 11, 22: Igitur quia et omnis laus in fine canitur, iure dicamus, quia omnis cantus ei sit modo subiectus et ab eo modo regulam sumat, quem ultimum sonat. A finali itaque voce ad quintam in quolibet cantu iusta est depositio et usque ad octavas elevatio, licet contra hanc regulam saepe fiat, cum ad nonam decimamve progrediamur. LmLHermann. mus. p. 41 (p. 137a). LmLOdor. Sen. p. 156: Formae regularium modorum. LmLWilleh. Hirs. 12 (c. 11), 3. al. LmLAribo 33 p. 28. al. LmLComm. Guid. 53 p. 104. al. LmLPs.-Guido form. 3, 10: unius esse dicantur modi habentes similes elevationes et depositiones. LmLPs.-Guido form. ton. 7, 6: Ex diatesseron vero aut ex diapente medius efficitur modus, qui nec authenticam (ed.: authenticum cf. app. crit.) nec gravem proprie reddit partem cantilenae. ... Ex diapason ergo et diapente efficitur modus, qui et authenticam et plagalem unisone (ed.: unisonae) resonat quantitatem. LmLFrut. brev. 8 p. 59: Quodsi primi modi cantus in ⋅C⋅ vel ⋅D⋅ sive ⋅E⋅ vel ⋅F⋅ inceperis, non minus quam ad ⋅c⋅ superiorem intendas. al. LmLFrut. brev. 10 p. 72: Primus modus talis habetur, qui diapente intenditur, tono deinde demittitur (pro remittitur). al. [s.XI-XII] LmLPs.-Osbern. 47: Unusquisque enim modus propriam habet diapason. al. LmLQuaest. mus. 1, 13 p. 25. al. LmLTheog. Mett. 31, 1 (p. 192b). al. LmLIoh. Cott. mus. 12, tit.: De regulari cursu modorum atque licentia. ... Cursum modorum sive tonorum dicimus legem, qua sub certa regula coercentur, scilicet quantum quisque ascendere vel descendere quantumque intendi ac remitti debeat (inde LmLConr. Zab. tract. AY 3). al. LmLGuido Aug. 219. al. LmLTon. Gratianop. p. 23. al. LmLAnon. Pannain p. 111: quidam musyci non incongrue cursum modorum, qui sunt octo, per totidem dyapason dimensi sunt, quia quilibet tonus in cursu suo regulariter continet octo voces, id est dyapason. al. [s.XIII] LmLMetrol. 15 p. 79: Praeterea primus, tertius, quintus et septimus modus elevationem habent a suis finalibus litteris usque ad octavam vocem et aliquando ad nonam et aliquando ad decimam. al. LmLLambertus p. 261b: videre sequitur, in quibus clavibus modi incipiant et in quo differant et quot differentias habeant. al. LmLTrad. Garl. plan. V 256: Non enim, ut stulti cantores putant, gravitate vel acumine unum modum ab alio discrepare. Nichil enim impedit quemcumque volueris modum, si acute vel graviter decantaveris, id est primus in ⋅a⋅, tertius in ⋅C⋅, quintus in ⋅c⋅, quomodo pauciores habent voces. Sed tonorum ac semitonorum, quibus et alie consonancie fiunt, diversa posicio diversos ab invicem ac differentes modos constituit. al. LmLWalt. Odingt. 5, 8, 9. al. [s.XIV] LmLTab. Basil. descr. LmLIac. Leod. spec. 6, 43, 3: Videbitur autem primo divisim de modo quolibet, quid sit, quis finis, quae principia, quis ascensus, quis descensus. Deinde tangentur ipsorum inter se quaedam comparationes, convenientiae, differentiae, proprietates, figurationes. al. LmLQuat. princ. 3, 37: septem sunt in modorum sive tonorum varietate inquirenda, videlicet principium et finis, elevacio et deposicio, neupma et distinctio atque differencia. LmLQuat. princ. 3, 48: ad eum modum magis cantus pertinet, ad quem sue distinctiones amplius currunt. al. LmLComm. Boeth. II p. 310, 35. al. LmLAnon. La Fage II p. 423: Nota, quod tonus perfectus est ille, qui implet modum suum super et infra, sive sit authenticus sive placalis. Nota, quod tonus imperfectus est ille, qui non implet modum suum nec super nec infra, sive sit authenticus sive placalis. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 2, 19 p. 286, 10: De ordinibus modorum per species. al. LmLIac. Theat. 28: Omnis modus autenticus sive placalis tres proprie distinciones habere videtur. Distinciones autentici proti sunt apposita in finali voce ⋅d⋅, preposita in ⋅a⋅, subposita in ⋅c⋅.[] LmLUgol. Urb. 1, 48, 3. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 5, 14. al. LmLTrad. Holl. VI 27, 11: Nam omnis modus non debet inferius descendere vel superius ascendere ultra eam vocem, que sit sue finali similis. al. LmLGuill. Pod. 4, 9: diapason, que nostrorum modorum forma est. LmLGuill. Pod. 4, 10-13. LmLGuill. Pod. 4, 15: manifestum est diapente consonantiam a finali termino intensam omnibus esse communem, si autem diatesseron etiam intensa illi addatur, facit modum autentum, si vero a finali remissa, plagalem. al. LmLFlor. Fax. 1, 13, tit. al. b in Bezug auf die Finalis — with respect to the final [s.IX] LmLScol. ench. 1, 314: Ergone solius soni finalis virtus quemlibet modum efficit, ut ob id tropus vel modus illius aut illius soni dicendus sit, quod in eo finis meli constiterit? [s.X-XI] LmLOrg. Paris. 53: ut modus frigius transmutetur ex dorio ita. In hoc modo finalis et rector extat sonus . al. LmLPs.-Odo dial. p. 258b: Quarta ⋅D⋅, in quam terminatur modus, qui dicitur authentus protus, id est auctor vel princeps primus. Quinta ⋅E⋅, in quam terminatur modus, qui dicitur authentus deuterus, id est auctor vel princeps secundus. Sexta ⋅F⋅, in quam terminatur authentus tritus, id est auctor et princeps tertius. Et septima ⋅G⋅, in quam terminatur authentus tetrardus, id est auctor vel princeps quartus. al. LmLBerno prol. 5, 16 app. crit.: [Cantus igitur primi magistri eiusque discipuli, idest primi et secundi modi, in ⋅D⋅ finitur; secundi magistri eiusque discipuli, idest tercii et quarti modi, in ⋅E⋅; tercii magistri eiusque subiecti, idest quinti et sexti modi, in ⋅F⋅; quarti magistri eiusque discipuli, idest septimi et octavi modi, in ⋅G⋅]. LmLGuido micr. 11, 22: omnis cantus ei sit modo subiectus et ab eo modo regulam sumat, quem ultimum sonat (inde LmLMetrol. 2 p. 78). LmLAribo 28 p. 14. LmLLib. spec. 32 p. 50: Propter autenticas elevationes et plagales depositiones finales voces modorum et plagalium statutae sunt in ⋅D⋅E⋅F⋅G⋅. [s.XI-XII] LmLPs.-Osbern. 98. al. LmLQuaest. mus. 1, 16 p. 36. al. LmLIoh. Cott. mus. 11, tit.: De tenoribus modorum et finalibus eorum. LmLIoh. Cott. mus. 11, 14: Nam ubicumque cantus incipiatur et quomodocumque varietur, semper ei modo adiudicandus est, in cuius finali cessaverit (inde LmLConr. Zab. tract. AV 7). al. LmLGuido Aug. 209. al. LmLTon. Gratianop. p. 12. al. LmLAnon. Cist. II c. 1151B. eqs. [s.XIII] LmLLambertus p. 261a: omnes modi tam authenti quam plagales quatuor finales habent, scilicet ⋅D⋅E⋅F⋅G⋅ graves. al. LmLWalt. Odingt. 5, 8, 9. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 32, 2: idem tonus vel modus in distinctis terminari potest clavibus vel vocibus, quia in finali et in affinali terminetur. LmLIac. Leod. spec. 6, 40, 14: Non sic autem iudicare de modo possumus aliquo, si excluso fine ceteras voces intueamur. al. LmLQuat. princ. 3, 47: Fit eciam falsitas cantus, si aliquis modus sive tonus ad suam vocem finalem non recurrat. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 4, 13 p. 380, 2: De prosaicis: Cuius modi? Autenti tetrardi prosaici vel talis. Quare? Quia cantus, qui multis verbis et sillabis cum neumis abundans et eius ptongus finalis absolute desinit, prosaicus est, ut hic. Igitur finales voces cantuum, que (ed.: cantuumque) in modis requiruntur, quatuor sunt et quinta in prosaicis, que absolute desinit. al. LmLIac. Theat. 17. LmLGuill. Pod. 4, 6. al. LmLFlor. Fax. 1, 16, 3: Finales modorum notulae. c in Bezug auf die Charakterisierung — with respect to characterization [s.XI] LmLPs.-Guido form. ton. 8, 4: difficile et ineptum est ex eodem modo (sc. octavo) fieri lamentabile carmen. LmLIoh. Cott. mus. 17, 5: Habet autem musica secundum diversos modos diversas potentias. al. [s.XII] LmLGuido Aug. 397: hilaritatem primi modi. LmLGuido Aug. 661: octo modos..., quorum bini et bini, autentus videlicet et plaga eius, conveniunt omnino in maneria, sed differunt hinc in depositione et elevatione progressionis, inde in hilaritate et gravitate compositionis.[] LmLAnon. La Fage I 10, 7: Proprium est primi modi supra quintam semitonium et sub finali tonum habere, frequenter autem et hilariter ad quintam ascendere, in ⋅D⋅ vel in ⋅a⋅ (ed.: in ⋅d⋅ vel in ⋅A⋅) finem tandem deponere. eqs. LmLAnon. Pannain p. 109: Tertius dicitur severus et incitabilis in cursu suo fractos habens saltus, per hunc modum quam (ms.; ed.: quando) plurimi provocantur ad furiam. ibid. al. [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 4, 3, 20-22. LmLSumm. Guid. 30: Flebilis atque gravis est primi collateralis; / tristibus et miseris convenit ille modus (inde LmLGob. Pers. p. 188a. LmLAnon. Claudifor. 4, 3, 9. LmLThom. Bad. p. 90. LmLAnon. Carthus. nat. 8, 8). LmLSumm. Guid. 34 (inde LmLGob. Pers. p. 188a. LmLAnon. Claudifor. 4, 5, 13. LmLAnon. Carthus. nat. 8, 14. LmLBonav. Brix. 18, 28. LmLSzydlov. 13 p. 60). LmLAnon. Michaelb. II p. 49: Quartus tropus est blandus seu garrulus, qui est modus ioculatorum et adulatorum. ibid. al. [s.XV] LmLGob. Pers. p. 187b. LmLTrad. Holl. III 17, 8 (sim. LmLTrad. Holl. VI 39, 7). LmLBart. Ram. 1, 3, 3 p. 56: quatuor illi modi quatuor complexiones hominis movent. Unde protus flegmati dominatur, deuterus vero colerae, tritus sanguini, tetrardus autem segnior et tardior melancholiae. eqs. LmLBonav. Brix. 18, 28. LmLGuill. Pod. 4, 19: De modorum musicorum effectibus. ibid. al. LmLHerb. Tr. 2, pr. p. 42-43. IV Intervall (in Bezug auf die verschiedenen Arten von Tonabständen) — interval (with respect to different degrees of distance between notes) A Definition [s.XIII] LmLAnon. Ratisb. 3, 1: Modus in musica est distantia unius vocis ad alteram (sim. LmLAnon. Philad. 43). [s.XIV] LmLHugo Spechtsh. comm. p. 83: Hic notare debes, quod, quando una vox distat ab alia gravitate vel acumine seu intensione aut remissione, talis distantia intervallum vocatur. Huiusmodi autem intervalla a musicis modi vocantur. [s.XV] LmLIoh. Olom. 7 p. 30: Modus vero hic acceptus est cuiusque ascensus et descensus sive soni iuxta vocum exigentiam regularis prolatio et discreta. LmLAnon. Claudifor. 6, 1, 1: Modus sive forma musicalis est duarum mediate coniunctarum ad invicem collatio (sim. LmLCompil. Salisb. 72). LmLTrad. Holl. I 1, 9, 30: intervalla vocum, que eciam modos, quibus quilibet cantus contexitur, appellamus a modulando vel a motu vocis, quia ascensus et descensus omnium cantuum in eis modificatur. LmLTrad. Holl. II 3, 49: Unde modus est modulata intensio vocum vel remissio singularum notarum vel est diversarum vocum conveniencia immediate iuxta se positarum (sim. LmLTrad. Holl. III 5, 3. LmLAdam Fuld. 2, 7. LmLSzydlov. 7 p. 27). LmLConr. Zab. tract. MM 6: Proportio enim proprie ascensus est vel descensus ab una voce ad aliam vel distantia unius earum ab altera. Et scias, quod proportiones a multis vocantur modi musici, quibus omnis cantus contexitur. LmLAdam Fuld. 2, 7: Modus est soni acuti gravisque distantia vel intervallum. Intervallum vero notarum gravitate vel acumine, intensione vel remissione factum a musicis modus dicitur. LmLErasm. Hor. p. 74a: Modus in proposito nihil aliud est nisi mensura, per quam cognoscuntur distantiae vocum. LmLSzydlov. 7 p. 27: Modus est diversarum vocum concors resonancia. B Gebrauch — usage 1 allgemein — general [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 954/367, 13-4: ‚magnitudo vocis ex multis modis constans‘: i. ex multis symphoniis: diatessaron, diapente, diapason. [s.XI] LmLAribo 53 p. 52: si prior surgit per trocheicum, semiditonum vel iambicum, appositus (sc. motus) scandat per ditonum, qui duo modi diapente componunt. LmLOrg. Montep. 10: In quacumque voce cantus incipiat, organizator sit in eadem superius vel inferius vel in quinta vel in quarta, aliquando in tertia vel sexta. His modis organizator cantum sequatur. LmLIoh. Cott. mus. 8, 15: Duo autem, qui restant, modi, scilicet semitonium cum diapente[] et tonus cum diapente, intervalla vocantur. Et nota, quod, quando dicis semitonium cum diapente, unum modum significas, quando vero semitonium et diapente, duos modos enuntias (inde LmLHier. Mor. 14 p. 60, 14. LmLPs.-Thomas Aqu. I 74. LmLIoh. Olom. 7 p. 35. LmLGob. Pers. p. 184b. LmLAnon. Claudifor. 6, 5, 1: modi, qui restant, videlicet tonus cum diapente, semitonium cum diapente, ditonus cum diapente et semiditonus cum diapente, dicuntur intervalla modorum). LmLIoh. Cott. mus. 8, 17: modorum intensiones et remissiones. al. [s.XII] LmLDisc. Quicumque I 13: Et notandum, quod modos, quos regulariter rarius, ut diapente cum semitonio et diapente cum tono, vel numquam, sicut diapente cum semiditono vel ditono admittimus, organa sepe et dulcius frequentant. al. [s.XIII] LmLDisc. pos. vulg. p. 190, 26: Inter concordantias autem tres sunt ceteris meliores, scilicet unisonus, diapente et diapason. Ceteri vero modi magis sunt dissonantiae quam consonantiae. al. LmLIoh. Aegid. 11, 13. LmLHier. Mor. 15 p. 64, 25: Modorum igitur consonantium quidam sunt per se consonantes, quae etiam dicuntur primariae consonantiae, quidam vero per accidens, quae et consonantiae dicuntur secundariae. [s.XIV] LmLHugo Spechtsh. comm. p. 97: diapason, qui a quibusdam non dicitur modus, sed consonantia seu aequatio nominatur. al. LmLSumm. Guid. comm. 1, 10: nec modus ille, qui dicitur unisonus, aliquam vocis differentiam proprie constituit, nisi communiter loqui velimus, sed est principium aliorum modorum, scilicet toni, dytoni, tritoni, diatesseron etc. LmLAnon. Michaelb. II p. 49: Cantatur puta dyapason, et duplicatur iste modus ut quidam inferius cum suo superiori, et tunc vocatur haec consonantia bis dyapason. ibid. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 7 p. 33: Et est falsa musica, quando unus modus mutatur in alium, ut semitonium in tonum vel e converso aut tritonus in diapente seu diatesseron vel e converso. Et si pro amoenitate cantus cantor id facere velit extra originales sedes modorum, tunc secundum exigentiam ponat signa ⋅b⋅ rotundi et ⋅♮⋅ quadri. LmLAnon. Philad. 7: quatuor sunt partes seu capitula musicae. Prima pars determinat de litteris et eius proprietatibus, secunda de mutatione seu vocum proportione, tertia de modis seu formis, quarta de tonis. LmLAnon. Philad. 42: omnis mutatio habet fieri in modo unisono. LmLInterv. Notandum 1 p. 158 (p. 470b): Notandum, quod secundum musicos duplices sunt modi, scilicet principales et minus principales. Item minus principales sunt hi, scilicet cisma, coma, dyacisma, dyeseos et apothome. ... Sed modi principales sunt duplices, simplices scilicet et compositi. Simplices sunt tredecim, scilicet unisonus, semitonium ... Sed modi principales compositi sunt infiniti, scilicet semitonium cum diapason eqs. LmLMich. Keinsp. 6, 13: Modus tertius est aggressus in tertiam notam duplici exemplo: vel debiliori sono, sic est semiditonus ... Saltus secundus in tertiam notam soni potentior est, quem ditonum appellamus. al. 2 in Zusammenstellungen von neun oder zehn Intervallarten (innerhalb einer Oktave) — in configurations of nine or ten intervallic degrees (within an octave) a Intervalle betreffend, die zur musikalischen Verwendung geeignet sind — with respect to intervals which are appropriate for use in music [s.IX-X] LmLHucbald. 6: Sed ipsa intervalla in quibusdam minora, in quibusdam maiora existunt. Quae a parvissimo quodam exorsa gradatimque per singulos ampliatione adiecta usque ad novem modorum crementa consurgunt. ... Primus modus est, cum sibi duae voces brevissimi spatii divisione cohaerent. al. [s.XI] LmLBerno prol. 2, 1: Habentur enim VIIII modi, ut antiquitas sagaci indagavit industria instar, ut reor, humanae vocis, quae VIIII constat officiis ... Primus modus est in brevissimo duarum vocum spacio et fit in semitonio (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 34, 1). al. LmLHermann. mod. p. 150:[] Ter terni sunt modi, quibus omnis cantilena contexitur, scilicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, diatessaron, diapente, semitonium cum diapente, tonus cum diapente, ad haec sonus diapason (inde LmLFrut. brev. 10 p. 72. LmLIoh. Cott. mus. 8, 19. LmLIoh. Cott. mus. 12, 42. LmLMus. man. 38, 1. LmLTon. Franc. p. 147b. LmLAmerus 7, 1. LmLHier. Mor. 14 p. 62, 5. LmLHier. Mor. 24 p. 179, 4. LmLPs.-Thomas Aqu. I 67. LmLAnon. Couss. IV p. 63, 26. LmLCompil. Lips. p. 135. LmLGob. Pers. p. 186a. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 52. LmLTrad. Holl. II 3, 148. LmLTrad. Holl. III 5, 123. LmLConr. Zab. tract. BE 1. LmLLad. Zalk. A 71. LmLSzydlov. 7 p. 32). al. LmLFrut. brev. 10 p. 68. LmLAnon. Wolf p. 195: Novem etiam modi debent in melo intitulari. al. LmLTheog. Mett. 5, 1 (p. 185a): De novem modis vocum ... Virgilius vocat septem discrimina vocum. Nam dyapente cum tono et dyapente cum semitonio antiqui non assumpserunt, sed nostra eos consuetudo in tantum arripuit, ut non sine magno sui dispendio ipsos amittere possit. Addunt quoque moderni his modis unisonum, ponentes illum primum et vocantes abusive modum, sicut grammatici nominativum casum (inde LmLHugo Spechtsh. comm. p. 98). al. LmLIoh. Cott. mus. 8, 1. al. [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 409: Decem sunt modi, quorum tantum tres dicuntur consonantiae, scilicet diatesseron, diapente, diapason. al. [s.XIII] LmLDisc. pos. vulg. p. 191, 8. LmLPs.-Mur. summa 1012. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 35, 18: si modus sumatur non solum pro proprietate cantuum, sed pro quibusdam consonantiis secundum illos, qui novem ponunt modos. al. LmLHugo Spechtsh. 280: Ter tria iunctorum sunt intervalla modorum (cf. Hermann. vers. p. 149: ... intervalla sonorum). LmLHugo Spechtsh. comm. p. 83: Et quia intervalla, prout musici ipsis utuntur, novem modis fiebant, ideo etiam novem sunt modi, et hos modos autor secundum ordinem adnumerat in textu. Primus enim modus vocatur unisonus, secundus semitonium et sic de aliis. al. LmLCompil. Lips. p. 134. [s.XV] LmLIoh. Olom. 7 p. 29: Modi igitur iuxta veterum musicorum institutionem sunt decem, scilicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, diatesseron, diapente, semitonium cum diapente, tonus cum diapente et diapason. LmLGob. Pers. p. 184a. al. LmLAnon. Claudifor. 3, 1, 2: Alii autem solum ponunt novem modos non adnumerando videlicet semiditonum cum diapente et ditonum cum diapente, quia isti duo modi valde raro concurrunt in cantu Gregoriano, et comprehendunt unisonum et diapason sub uno propter concordantiam sonorum. LmLAnon. Philad. 43. al. LmLTrad. Holl. I 1, 9, 22. LmLTrad. Holl. II 3, 50: novem modis modulatur omne, quod canitur. Scitis ergo novem modis sciuntur omnes ascensus et descensus cuiuslibet cantus artificialiter. Sunt igitur novem modi magis usitati, licet sunt plures inusitati (sim. LmLTrad. Holl. III 5, 15. LmLSzydlov. 7 p. 27). al. LmLLad. Zalk. A 56. al. LmLSzydlov. 7 p. 27: Tamen proprie loquendo ipse modus dyapason, quamvis sit decimus in ordine, est tamen nonus usitatus et hoc non computando unisonum inter novem modos, quoniam proprie loquendo unisonus non est modus, quia unusquisque modus attenditur penes duo, scilicet penes elevacionem aut penes depressionem. Que elevacio et depressio in ipso non invenitur unisono. al. b generell — general [s.XIII] LmLTrad. Garl. plan. V 132: Notandum generaliter, quod novem sunt consonancie cantus seu novem modi... Primus est tonus, secundus semitonus, tertius ditonus, quartus semiditonus, quintus dyatesseron, sextus diapente, septimus exacordum, octavus heptacordum, nonus dyapazon. 3 in einer Zusammenstellung von sechs zur musikalischen Verwendung geeigneten Intervallarten — in a configuration of six intervallic degrees appropriate for use in music [s.XI] LmLGuido micr. 4, 1: Quod sex modis sibi invicem voces iungantur. LmLGuido micr. 4, 13: Habes itaque sex vocum[] consonantias, id est tonum, semitonium, ditonum, semiditonum, diatessaron et diapente. In nullo enim cantu aliis modis vox voci coniungitur vel intendendo vel remittendo (inde LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 2, 44). al. LmLGuido ep. p. 486, 204: Iunguntur ad se invicem voces sex modis: tono, semitonio, ditono, semiditono, diatessaron et diapente. al. LmLComm. Guid. 82 p. 106: habes sex consonantias vocum ... Dixi post has consonantias alios modos non esse, sed tamen his etiam adiungitur septima consonantia diapason, quam inter usitatas consonantias non posui, quia raro invenitur in cantu. LmLMot. Omnis cantus p. 187. LmLPs.-Guido form. 1, 11: Musicus autem motus fit sex solummodo modis, id est tono, semitonio, semiditono vel trihemitonio, ditono, diatesseron et diapente. [s.XII] LmLTrad. Guid. 5. [s.XIII] LmLMetrol. 99 p. 91. al. [s.XV] LmLTrad. Holl. I 1, 9, 41: In cantu vero plano et ecclesiastico non nisi sex modis uti convenit ascendendo vel descendendo, scilicet tono vel semitonio, semiditono, dyatessaron, ditono et dyapente, ut vult Bohecius. 4 in einer Zusammenstellung von zehn (bzw. elf) Intervallarten — in a configuration of ten (or eleven) intervallic degrees [s.XIII] LmLHier. Mor. 14 p. 58, 28: X (?) sunt modi, ex quibus omnis melodia contexitur, videlicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, diatesseron, diapente, semitonium cum diapente, tonus cum diapente, duplex diatesseron, diapason (cf. LmL col. 512, 66 sqq.). LmLHier. Mor. 14 p. 59, 6: unisonus non dicitur esse modus, sicut et unitas numerus non censetur. LmLHier. Mor. 14 p. 61, 27: Finaliter autem est notandum, quod modi dicti aliquotiens inveniuntur in manu, unisonus videlicet XX et duabus vicibus, semitonium VII vicibus, tonus XVI vicibus eqs. LmLHier. Mor. 15 p. 64, 25: Modorum igitur consonantium quidam sunt per se consonantes, quae etiam dicuntur primariae consonantiae, quidam vero per accidens, quae et consonantiae dicuntur secundariae. 5 in Zusammenstellungen von zwölf Intervallarten — in configurations of twelve intervallic degrees [s.XIII] LmLAnon. Ratisb. 3, 1: Modus in musica est distantia unius vocis ad alteram, et sunt eorum XII, scilicet unisonus ... semitonium ... tonus ... semiditonus ... dytonus ... dyateseron ... tritonus ... dyapente ... semitonium cum dyapente ... tonus cum dyapente ... semidytonus cum dyapente ... dyapason. al. [s.XV] LmLAnon. Claudifor. 3, 1, 1: Pro meliore intellectu est sciendum, quod duodecim sunt species sive modi saltuum, quae vel qui occurrunt in cantibus, sc. unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, diatesseron, diapente, semitonium cum diapente, tonus cum diapente, semiditonus cum diapente, ditonus cum diapente et diapason. Alii autem solum ponunt novem modos non adnumerando videlicet semiditonum cum diapente et ditonum cum diapente, quia isti duo modi valde raro concurrunt in cantu Gregoriano, et comprehendunt unisonum et diapason sub uno propter concordantiam sonorum (sim. LmLAdam Fuld. 2, 7). al. LmLInterv. Notandum 23 p. 159 (p. 470b): Sunt autem modi principales simplices solum duodecim usitati ad excludendum tritonum, quod est vicium in musica (cf. LmL col. 514, 65). LmLAdam Fuld. 2, 7: Sunt autem modorum duodecim. al. LmLCompil. Salisb. 71. 6 in Zusammenstellungen von 13 Intervallarten — in configurations of thirteen intervallic degrees [s.XIV] LmLHugo Spechtsh. 401: sic tredecimque modi per te poterunt numerari. LmLHeinr. Eger 3 p. 39. [s.XV] LmLIoh. Olom. 7 p. 29: Modi igitur iuxta veterum musicorum institutionem sunt decem ... Quibus moderniores tres alios adiunxerunt modos, scilicet tritonum, semiditonum cum diapente et ditonum cum diapente. LmLIoh. Olom. 7 p. 37: De tredecimo et ultimo modo, qui est diapason. al. LmLInterv. Notandum 8 p. 158 (p. 470b): Sed modi principales sunt duplices, simplices[] scilicet et compositi. Simplices sunt tredecim, scilicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, tritonus, diatasseron, diapente, semitonium cum diapente, exacordum, semitonium cum exacordo, eptacordum et diapason. LmLTrad. Holl. II 3, 126: Quidam musici ultra illos novem modos superaddunt 4^or modos inusitatos, qui ex his componuntur, et sunt isti: tritonus, semidyapente, semiditonus cum dyapente, ditonus cum dyapente. al. LmLTrad. Holl. III 5, 90. LmLTrad. Holl. IV 89. LmLLad. Zalk. A 67. 7 in einer Zusammenstellung von 15 Intervallarten — in a configuration of 15 intervallic degrees [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 60 p. 210, 23: Nam quindecim ptongos invenerunt (sc. antiqui musici)... Quapropter non ab re esse credimus, si iuxta traditiones auctorum ostendamus, quot sint modi, qui per eos coniunguntur. Sunt enim quindecim sicut quindecim ptongi sonorum. Quorum primus semitonium ...tonus ... semiditonus ... ditonus ... diatessaron ... diapente minor ... tritonus ... diapente maior ... exaden minor ... exaden maior ... eptaden ... diapason ... diapason diatessaron ... diapason diapente ... Quintusdecimus bis diapason. al. V Tonqualität (bestimmt durch die unterschiedliche Intervallstruktur der benachbarten Töne im Tonsystem) — tonal quality (determined through the differentiation of intervallic structure of adjacent tones within the pitch collection): modus vocum [s.XI] LmLGuido micr. 7, 1: De affinitate vocum per quattuor modos. Cum autem septem sint voces, quia aliae, ut diximus, sunt eaedem, septenas sufficit explicare, quae diversorum modorum et diversarum sunt qualitatum. Primus modus vocum est, cum vox tono deponitur et tono et semitonio duobusque tonis intenditur, ut ⋅A⋅ et ⋅D⋅. Secundus modus est, cum vox duobus tonis remissa semitonio et duobus tonis intenditur, ut ⋅B⋅ et ⋅E⋅. Tertius modus est, qui semitonio et duobus tonis descendit, duobus vero tonis et semitonio ascendit, ut ⋅C⋅ et ⋅F⋅. Quartus modus vero deponitur tono, surgit autem per duos tonos et semitonium, ut ⋅G⋅. LmLGuido micr. 8, 21: pro ⋅D⋅E⋅F⋅ assume ⋅a⋅C⋅c⋅, quae eiusdem sunt modi et praedictas depositiones et elevationes regulariter habent. LmLGuido micr. 9, 7: Utpote si quis vellet antiphonam, cuius principium esset in ⋅D⋅, in ⋅E⋅ vel in ⋅F⋅, quae sunt alterius modi voces, incipere, mox auditu perciperet, quanta diversitatis transformatio fieret. In ⋅D⋅ vero et ⋅a⋅, quae unius sunt modi, saepissime possumus eundem cantum incipere vel finire. al. LmLGuido reg. 106: Nempe quattuor sunt modi in septenis voculis / ... Namque prima vox et quarta primum modum exhibent, / at secundum dat secunda atque quinta pariter; / tertia collata sextae saepe cantat eadem. / Quartum modum his adiungit singularis septima. LmLGuido ep. p. 490, 224. LmLGuido ep. p. 492, 229: prima vox et quarta similes et unius modi dicuntur, quia utraque in depositione tonum, in elevatione vero habent tonum et semitonium et duos tonos. eqs. LmLGuido ep. p. 496, 245: Et secundum quod ipse voces diversam habent tonorum et semitoniorum positionem, sic variis modis secundum uniuscuiusque proprietatem eam (sc. symphoniam) pronuntiet. LmLHermann. mus. p. 57 (p. 145a): Sunt autem quatuor tropi et totidem vocum modi. Primus modus vocum est, qui tono deponitur et prima specie diapente intenditur ... Hic modus in principalibus proti chordis ⋅A⋅D⋅a⋅d⋅ agnoscitur. eqs. LmLWilleh. Hirs. 21 (c. 20), 1: De quatuor modis vocum. Modi vocum sunt proprietates quaedam specierum cantilenae, id est troporum. eqs. LmLWilleh. Hirs. 38 (c. 37), 7. al. LmLComm. Guid. 88 p. 115: ⋅A⋅ et ⋅D⋅ sunt primus modus, ⋅D⋅ per naturam, ⋅A⋅ per affinitatem. al. LmLPs.-Guido form. 4, 1: ⋅D⋅ et ⋅A⋅, quae affines sunt, id est unius modi, non sunt per totum similes, sed singillatim proprias retinent qualitates. al. LmLFrut. brev. 10 p.[] 72: De quatuor modis vocum. LmLPs.-Guido arithm. p. 59a. LmLPs.-Osbern. 87-88. VI Tongeschlecht — melodic genus [s.XI] LmLLect. Guid. p. 45: Modum astruit enarmonicum (sc. Wido), quia sicut karacteres vel qualitates sunt cum metris, ita colores vel species sunt in cantibus, videlicet tres, idest diatonicum, cromaticum, enarmonicum. [s.XIII] LmLTrad. Garl. plan. IV 3: Unde monochordum est instrumentum habens unam cordam, et concordantia eius fit per tria genera modorum, scilicet per dyatonicum, cromaticum et enarmonicum. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 35, 5: fiat toni divisio in maius et minus semitonium, ut in chromatico modo, vel fiat toni cum tono compositio vel minoris semitonii divisio, ut in genere <enharmonio>. LmLIac. Leod. spec. 5, 8, 3: ex variis vocibus et partibus ipsius diatessaron tres illi modi, diatonicus scilicet, chromaticus et enharmoniacus, sumpti sunt. Ad evidentiam igitur et distinctionem trium modorum praedictorum praeintelligendum est diatessaron ex duobus tonis cum minore semitonio constitui. LmLIac. Leod. spec. 5, 11, 5: tres antiqui illi modi in ipsorum monochordo a gravissima chorda, quae est proslambanomenos, usque ad altissimam, quae est nete hyperboleon, quinquies secundum quinque tetrachorda continentur. al. [s.XV] LmLProsd. spec. 3, 3 p. 222, 15: talis dyateseron sive tale tetracordum dicebatur diathonicum quasi sub modo dyatonico divisum. LmLProsd. spec. 3, 3 p. 222, 23: talis modus apud ipsos cromaticus nominabatur. al. VII Grundton (einer Kirchentonart) — fundamental pitch (of a mode) [s.XI] LmLComm. Guid. 79 p. 114: Dispositis vero speciebus vocum, ex quibus cantus componitur, nunc dabit (sc. Guido) modos cantus, finales scilicet, secundum quas totus cantus regatur et moderetur, ut quantumcumque species vocum variari vel multiplicari possint in cantibus, exaltari vel deponi, sonum tamen inter se habeant, qui sit eis modus, a quo modum et legem habeant, quantum super eum exaltari vel sub eo deponi debeant. LmLComm. Guid. 6 p. 116: per naturam non sunt finales nisi a ⋅D⋅ in ⋅G⋅ duabus de causis: et quia ibi finales ordine se sequuntur, quod alibi non fit, et quia ⋅D⋅ primus modus legitimam descensionem plagalis sui habet sub se per diapente, quod non haberet alibi, si ⋅A⋅ naturaliter primus modus esset. LmLComm. Guid. 5 p. 124: Legitimae enim finales omnes in authentis cantibus sunt et modi et distinctiones suorum cantuum; modi, quia in ipsis finitur cantus, distinctiones vero sunt, quia distinguunt plagas ab authentis, ut a ⋅D⋅ in ⋅d⋅ est per diapason legitimus cursus authenti proti, cum plagalis eius sit ab ⋅A⋅ in ⋅a⋅; et similiter in aliis authentis erunt finales per naturam et distinctiones et modi. In plagis vero finales per affinitatem erunt distinctiones, sed non modi, ut in proto plagali ab ⋅A⋅ in ⋅a⋅ erit cursus eius distinctus, sed non in ⋅A⋅ erit finis cantus. LmLComm. Guid. 13 p. 125: Unde quaeritur, quare non videatur distare authentus protus a plagali tetrardo, cum utrique eadem specie diapason constent et eadem distinctione. Sed tamen varii (mss.; ed.: variis) sunt satis inter se, quia habent quidem eandem distinctionem a ⋅D⋅ in ⋅d⋅, sed non eundem modum, quia protus in ⋅D⋅, tetrardus vero in ⋅G⋅ et nunquam in ⋅D⋅ finit. LmLComm. Guid. 98 p. 140: modus, id est finalis vox. al. VIII Modalrhythmus, Rhythmusschema (des Diskantsatzes) — modal rhythm, rhythmic pattern (of a composition in discant) [syn.: maneries, ordo] A Definition [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 1, 5: quid sit modus sive maneries ... Maneries eius (sc. discantus) appellatur, quidquid mensuratione temporis, videlicet per longas vel per breves, concurrit. LmLIoh. Garl. mens. append. 1, 2: Unde modus est cognitio soni in acuitate et gravitate secundum longitudinem temporis[] et brevitatem. Et potest dupliciter sumi, aut communiter aut proprie. Modus communis est, qui versatur circa omnem longitudinem et brevitatem omnium sonorum. Modus proprius est, qui versatur circa sex modos antiquos. ... Omnium aliorum sonorum triplex est modus, unus in plenitudine vocis, alter est sub voce cassa, tertius sub voce amissa. LmLMens. Sciendum 16: modus est mensuratio temporis per longas et breves. Et sciendum est, quod sex sunt modi, quorum tres dicuntur recti, scilicet primus, secundus, sextus; et tres per ultra mensuram procedentes, scilicet tertius, quartus et quintus. LmLAnon. Couss. VII 1, 1: Modus in musica est debita mensuratio temporis, scilicet per longas et breves. Vel aliter: modus est, quicquid currit per debitam mensuram longarum notarum et brevium. LmLLambertus p. 279a: Modus autem seu maneries, ut hic sumitur, est, quidquid per debitam mensuram temporaliter longarum breviumque figurarum et semibrevium transcurrit (inde LmLIac. Leod. spec. 7, 18, 2). LmLAnon. Emmeram. 2 p. 184, 26: modus sive species est, quicquid currit per debitam mensuram longarum vel brevium notularum, et dicitur a moderando eo, quod omnia cantuum genera moderando dividat et decindat vel componat. LmLFranco Col. 3, 1: Modus est cognitio soni longis brevibusque temporibus mensurati. Modi autem a diversis diversimode enumerantur et etiam ordinantur. Quidam enim ponunt sex, alii septem. Nos autem quinque tantum ponimus, quia ad hos quinque omnes alii reducuntur (inde LmLMarch. pom. 51, 2. LmLIac. Leod. spec. 7, 18, 1. LmLQuat. princ. 4, 1, 9: Modus autem cantus mensurabilis est representacio soni ... LmLIoh. Hanb. sum. 22 p. 344, 10: modus est representatio soni ... LmLAnon. Vratisl. p. 331b. LmLMens. Circa artem p. 511, 23. LmLAnon. Tegerns. II 3. LmLNicol. Burt. 3, 1, 13). LmLPs.-Petr. Cruc. 5, 1: Modus est variatio soni ex longitudine et brevitate ordinata. LmLAnon. Couss. IV p. 22, 7: modus vel maneries vel temporis consideratio est cognitio longitudinis et brevitatis meli sonique. Modi generales sunt sex. LmLWalt. Odingt. 6, 6, 2: Modus in hac parte est longarum et brevium ordinalis processio. [s.XIV] LmLIoh. Mur. comp. 10, 2: Quid est modus? Ordinatio figurarum varias affectationes animi in cantibus demonstrans. Modi cantandi quot sunt? Quinque (inde LmLIac. Leod. spec. 7, 18, 3. LmLAnon. Vratisl. p. 331b. LmLAnon. Vipiten. 3, 3. LmLFr. Gafur. extr. 10, 7, 1. LmLAdam Fuld. 3, 3). LmLIac. Leod. spec. 7, 18, 5: Quid igitur est modus in mensurabili musica nisi conveniens ordo, dispositio vel coniunctio figurarum vel notarum musicalium, scilicet longarum, brevium et semibrevium ad invicem? Unde fit, ut secundum variam dispositionem tactarum notularum inter se modi varientur. [s.XV] LmLUgol. Urb. 3, 6-8, 5: Modus est ordo notarum in cantu aliquo existentium ad aliquam mensuram spectantium regulata ratione dispositus. LmLUgol. Urb. 3, 6-8, 14: modus iste in mensuris ... nihil est aliud nisi quidam ordo notarum sive figurarum mensurae, quia in quolibet cantu mensura debet suas notas ordinatas habere. B Gebrauch — usage 1 allgemein — general [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 1, 4: Discantus est aliquorum diversorum cantuum sonantia secundum modum et secundum aequipollentis sui aequipollentiam (inde LmLAnon. Emmeram. 5 p. 270, 19. LmLTrad. Franc. I p. 30). LmLAnon. Couss. VII 3, 3: Quarta regula est, quod in omnibus modis ordo debet teneri. Quilibet enim modus habet suum ordinem. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 142, 41: Nullus enim cantus directe compositus a modo incepto potest ita privari, quin sit ad eum per aequippollentias vel convenientias ibi positas proportionaliter reducendus. Et talis ordinatio usque ad pausationem, quae finis punctorum dicitur, est in omnibus cantuum dispositionibus observanda; post quam pausam modus alius et nova aequipollentiarum variatio pro voluntate imponentium poterit ordinari. LmLAnon. Emmeram.[] 2 p. 184, 18: Modus sive maneries est vinculum figurarum. LmLAnon. Emmeram. 3 p. 244, 8: Item nota, quod modus et pausa correlative se habent, sicut patuit per praedicta, ubi dictum fuit: si modus est perfectus, et pausatio est perfecta, si imperfectus, imperfecta. al. LmLFranco Col. 9, 16: Et nota pausationes mirabilem habere potestatem; nam per ipsas modi adinvicem transmutantur. LmLFranco Col. 9, 23: Et nota, quod in uno solo discantu omnes modi concurrere possunt eo, quod per perfectiones omnes modi ad unum reducuntur. Nec est vis facienda de tali discantu, de quo modo iudicetur. al. LmLHier. Mor. 25 p. 183, 13. al. LmLAnon. Couss. IV p. 23, 13: Ordo modi est numerus punctorum ante pausationem; qui quidem ordo sumitur a suo principio ordinato. LmLAnon. Couss. IV p. 57, 11: pausatio est quies vel dimissio soni in debita quantitate temporis vel temporum longae vel brevis alicuius modi modorum sex. LmLAnon. Couss. IV p. 84, 12: Septimum capitulum tractat de modis irregularibus, qui modi dicuntur voluntarii et sunt multiplices. passim LmLIoh. Groch. 200: In componendo vero organum modorum alternationem quam plurimum faciunt, sed in componendo motellos et alia modorum unitatem magis servant. al. LmLWalt. Odingt. 6, 13, 3: Rondelli sic sunt componendi. Excogitetur cantus pulchrior, qui potest et disponatur secundum aliquem modorum praedictorum cum littera vel sine. LmLWalt. Odingt. 6, 14, 2: Conducti sunt compositi ex pluribus canticis decoris cognitis vel inventis et in diversis modis ac punctis iteratis in eodem tono vel in diversis. LmLWalt. Odingt. 6, 16, 3: Moteti fiunt cum littera in aliquo modorum. Unum sumatur aliquis cantus notus pro tenore aptus melo et in certo modo disponatur. Medius cantus potest fieri in eodem modo vel alio. LmLWalt. Odingt. 6, 17, 3: De hoquetis. Ista truncatio fit ... in omnibus modis, etsi quid dicant omnes loquentes esse in tertio modo. (?) al. [s.XIV] LmLAnon. Michels 1, 9. al. LmLRob. Handlo p. 176, 8: Ab hoc siquidem modo (sc. quinto) proveniunt hoketi omnes, rundelli, ballade, coree, cantifractus, estampete, floriture et universe note brevium et semibrevium, que sub celo sunt, que semibreves, breves atque longe in hoc modo quinto comprehenduntur. al. LmLIac. Leod. spec. 7, 19, 13: Est autem notandum, quod cantores non utuntur sic pure tactis modis, ut totus unus cantus semper sit secundum unum modum, sed quandoque variatur modus unus in alium. al. LmLWillelm. 3, 54. al. 2 Anzahl und Struktur betreffend — with respect to number and structure a sechs modi — six modi [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 1, 5: de speciebus ipsius modi sive maneriei ... Sunt ergo sex species ipsius maneriei, quarum tres dicuntur mensurabiles, tres vero ultramensurabiles, id est ultra rectam mensuram se habentes. Iste vero dicuntur mensurabiles, scilicet prima, secunda et sexta. Iste vero ultramensurabiles, scilicet tertia, quarta et quinta. Prima enim procedit ex una longa et altera brevi et altera longa et sic usque in infinitum. Secunda autem e converso, videlicet ex una brevi et altera longa et altera brevi. Tertia ex una longa et duabus brevibus et altera longa. Quarta ex duabus brevibus et altera longa et duabus brevibus. Quinta ex omnibus longis. Sexta ex omnibus brevibus (sim. LmLIoh. Garl. mens. append. 1, 5. inde LmLAnon. Couss. VII 2, 4). LmLDisc. pos. vulg. p. 193, 14: Cuius (sc. motheti) quidem modi sunt VI, primus scilicet constans ex una longa et alia brevi, secundus ex una brevi et alia longa, tertius ex una longa et duabus brevibus, quartus ex duabus brevibus et una longa, quintus ex omnibus longis, sextus autem ex omnibus brevibus et semibrevibus. al. LmLMens. Sciendum 5: Sex modi motellorum, videlicet primus, secundus, tertius, quartus, quintus, sextus. eqs. LmLAnon. Couss. VII 2, 1: Et sciendum, quod sex sunt modi eqs. LmLAnon. Couss. VII[] 4, 2: Notandum, quod sicut in primo modo omnes pausae sunt breves, quia penultima brevis est, ita in isto secundo modo omnes pausae sunt longae, quia penultima est longa. LmLAnon. Couss. VII 5, 2: Notandum, quia sicut in primo modo et in secundo omnes longae notae sunt duorum temporum, ita in isto tertio modo omnes longae sunt trium temporum. LmLAnon. Couss. VII 6, 2: In quinto modo omnes longae sunt trium temporum sicut in tertio. LmLPs.-Dietr. p. 5: omnis discantus uno sex modorum habet fieri ... Isti tamen modi frequenter adinvicem miscentur. LmLAnon. Emmeram. 2 p. 184, 29: sex sunt modi sive species huius artis nec plures nec pauciores. LmLAnon. Emmeram. 2 p. 186, 21: Sicut ergo in numeris binarius est primum principium, quia unitas non est numerus, similiter in musica modus, qui binarius est in pari proportione numeri, primum principium optinebit. Sed modus, quem primum dicimus, est huiusmodi eo, quod longa in ipso, a qua incipit et in qua similiter terminatur, est in proportione temporum binaria eqs. al. LmLPs.-Petr. Cruc. P 5, 2-7. LmLPs.-Petr. Cruc. U 5, 2. LmLAnon. Couss. IV p. 22, 9: Modi generales sunt sex. Primus constat ex longa brevi, longa brevi, longa brevi etc. Secundus constat ex brevi longa, brevi longa, brevi longa etc. Tertius constat ex longa et duabus brevibus, longa et duabus brevibus etc. Quartus constat ex duabus brevibus et longa, ex duabus brevibus et longa etc. Quintus ex longa, longa, longa etc. Sextus ex brevi, brevi, brevi etc. ... Iterato sunt et alii modi, qui dicuntur modi inusitati quasi irregulares, quamvis non sint, ut in partibus Angliae et alibi, cum dicunt longa longa brevis, longa longa brevis. Et sunt plures tales. LmLAnon. Couss. IV p. 32, 5: quaelibet longa continet tria tempora, et sic quaelibet longa aequipollet longae et brevi in primo modo vel brevi et longae in secundo modo. al. LmLIoh. Groch. 161. LmLIoh. Groch. 167: Et forte, qui sex modos posuerunt, melius dixerunt. Plurimi enim modernorum adhuc eis utuntur et ad illos omnes suos cantus reducunt. LmLWalt. Odingt. 6, 6, 2: cum cantus procedit per longam et brevem, dicitur de primo modo sic: . Secundus modus est huic contrarius sic: . Tertius modus procedit per longam et duas breves sic . Quartus e contrario sic: . Quintus per omnes longas sic: . Sextus constat ex omnibus brevibus et semibrevibus sic: . [s.XIV] LmLAnon. Paris. II 1, 2-8. LmLIac. Leod. spec. 7, 19, 9. LmLIoh. Mur. lib. 7, 1 (inde LmLUgol. Urb. 3, 6-8, 1). LmLQuat. princ. 4, 1, 10: Secundum autem alios sex sunt modi motetorum, et istos teneo communiores, nam isti tenentur in curia Romana, et moderni secundum istos desinunt, et plures cantores hos tenent. Primus modus constat ex longa et brevi eqs. LmLQuat. princ. 4, 1, 41: De pausacionibus sex modorum. al. LmLGoscalc. 3, 6 p. 172, 11 eqs. LmLPs.-Theodon. 2 p. 34-35. al. [s.XV] LmLProsd. exp. 62, 1. LmLProsd. exp. 62, 17: sex sunt modi, supple procedendi, in mensura modi minoris ... primus, supple modus, procedit ex una longa et altera brevi eqs. LmLProsd. exp. 62, 33: Et similiter de tempore sic dicamus, quod sex sunt modi procedendi in ipso tempore: primus procedit ex una brevi et altera semibrevi eqs. al. LmLUgol. Urb. 3, 6-8, 6 eqs. LmLUgol. Urb. 3, 6-8, 17: Item est notandum, quod, cum modus minor sit duplex, scilicet perfectus et imperfectus, uterque in notis suis hunc debet habere modum (sc. primum) et ordinem, si completam debeat habere formam. Si modus perfectus est, tunc brevis cum longa pro ipsius modi perfectione accipitur, si vero imperfectus, tunc longa per se existente brevis aliam ultra longam, ut modi imperfectio compleatur, sociam adinvenit, et sic modi minoris utriusque in suis notis ordo compleatur. LmLUgol. Urb. 3, 6-8, 42: In tempore erit primus modus et ordo, qui erit ex una brevi et altera semibrevi, secundus ordo procedit e converso ex una semibrevi et altera brevi eqs. LmLGeorg. Ans. 3, 124. LmLFr. Gafur. extr. 11, 3, 5.[] b neun modi — nine modi [s.XIII] LmLLambertus p. 279a: Unde notandum, quod ad similitudinem naturalium instrumentorum novem modos esse dicimus adinventos ... Primus modus dicitur, / qui tantum componitur / perfectis figuris, / ut monstrat, qui sequitur, / cantus, qui colligitur / ex perfectis puris ... Secundus modus tunc sequitur, / in quo primo ponitur / longa imperfecta, / cui mox subiungitur / ab ea, que sumitur, / quedam brevis recta ... Tertius contrariatur / ipsi precedenti; / ex hoc tertius dicatur / ex causa decenti / huic primo brevis datur / longa subsequenti / atque brevis comitatur / hanc incontinenti eqs. (inde LmLAnon. Emmeram. 2 p. 212, 26). LmLIoh. Groch. 164: Sed Lambertus et alii istos modos ad novem ampliaverunt ex novem instrumentis naturalibus fantasiam adsumentes. c fünf modi — five modi [s.XIII] LmLFranco Col. 3, 2: Modi autem a diversis diversimode enumerantur et etiam ordinantur. ... Nos autem quinque tantum ponimus, quia ad hos quinque omnes alii reducuntur. Primus enim procedit ex omnibus longis, et sub isto reponimus illum, qui est ex longa et brevi ... Secundus procedit ex brevi et longa. Tertius autem ex longa et duabus brevibus. Quartus ex duabus brevibus et longa. Quintus ex omnibus brevibus et semibrevibus (inde LmLQuat. princ. 4, 1, 9). al. LmLPetr. Pic. 14, 1: Modi secundum magistrum Franconem sunt quinque eqs. (sim. LmLIoh. Balloce 4, 1. LmLTrad. Franc. I p. 14. LmLTrad. Franc. II 3, 1. LmLTrad. Franc. III 6, 2). LmLTrad. Franc. IV 4, 1: Mutetorum quinque sunt modi eqs. LmLTrad. Franc. V 65-70. LmLMens. Notularum p. 85. LmLIoh. Groch. 166. [s.XIV] LmLMarch. pom. 53, 4-14. LmLMens. Omnis nota in 5, 1. LmLAnon. Paris. I 3, 2: Propter quod sciendum est, quod sunt quinque modi, secundum quos totus discantus variatur, et de ipsis dantur tales regulae. Primo sciendum est, quod, quandocumque sola brevis praecedit vel sequitur longam, imperficit illam ... Unde sciendum est, quod, si sequatur, tunc erit primus modus; si vero praecedat, tunc est secundus. ... Et sciendum est, quod ista regula est generalis et habet locum inter semibreves respectu brevium et inter minimas respectu semibrevium. al. LmLTrad. Phil. II 2, 2-3. LmLIoh. Mur. not. 2, 6, 9: Ordinatio modorum vel specierum cantus in quolibet gradu (cum exemplis). LmLRob. Handlo p. 166, 4 eqs. LmLIac. Leod. spec. 7, 19, 2. LmLIoh. Mur. lib. 7, 8. LmLAnon. Deodat. 2, 1-5. LmLMens. Primo punctus p. 37. LmLIoh. Hanb. sum. 22 p. 342, 23 eqs.. LmLGoscalc. 3, 6 p. 172, 18. LmLGuido fr. 7a, 3. [s.XV] LmLProsd. exp. 63, 2. al. LmLUgol. Urb. 3, 6-9, 2. LmLFr. Gafur. extr. 10, 7, 2. d sieben modi — seven modi [s.XIV] LmLAnon. Barcin. I p. 22: Item magistri predicti posuerunt VI species sive modos cantus organici. Primus modus est ex longa et brevi. Secundus ex brevi et longa. Tertius ex longa et duabus brevibus. Quartus ex duabus brevibus et longa. Quintus ex omnibus longis. Sextus pro maiori parte ex omnibus semibrevibus. Septimus ex brevibus. e drei modi — three modi [s.XV] LmLThom. Wals. 14, 2: Modi sunt infiniti cantandi similiter et componendi, sed omnes possunt reduci in tres modos... Nota, quod primus modus constat ex maiori et minori secundum omnes species, ut inferius patet, primo ex larga et longa (ms.; ed.: longam) et postea gradatim patebit ex longa et brevi. ... Nota, quod secundus modus est e (ms. et ed. ex errore?) contrarius priori modo, ut patet in exemplis gradatim sicut in alio, primo ex longa et larga. ... Nota, quod tertius modus constat ex omnibus aequalibus computatis computandis, primo ex omnibus largis computatis computandis. al. 3 die Notation betreffend — with respect to notation [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 4, 1: Sequitur de probatione modorum per figuras. Unde prima regula primi modi dicitur[] esse tres ligatae ad invicem in principio et in posterum cum duabus et duabus ligatis etc. et hoc totum cum proprietate et perfectione ... Alia regula de eodem: tres ligatae cum brevi pausatione etc. ... Secundi modi prima regula sumitur ita: duae et duae cum proprietate etc. et tres in fine sine proprietate et <perfectae> ... Alia regula de eodem: tres sine proprietate cum longa pausatione ... Tertius modus dicitur ita per figuram: prima longa et tres ligatae et tres et tres, et hoc cum proprietate ... Quartus modus dicitur ita: tres et tres et tres ligatae cum proprietate et duae imperfectae in fine cum longa pausatione ... Quintus modus sumitur hoc modo: omnes longae ... Alia regula de eodem: tres et tres ligatae cum proprietate et perfectae cum longa pausatione etc. ... Sextus sumitur hoc modo: quatuor ligatae cum proprietate et plica et postea duae ligatae et duae cum plica etc. ... Alia regula de eodem ... quatuor ligatae cum proprietate et postea tres et tres et tres cum proprietate etc.. LmLLambertus p. 279a-281a. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 126, 2: ternaria (sc. figura) primi modi. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 182, 30: modus sive maneries per figuram compositam et nonquam per simplicem cognoscitur. al. LmLFranco Col. 10, 8: modus quilibet acceptus sine littera ligabilis est excepto illo, qui procedit ex omnibus longis. Unde primus, qui procedit ex longa et brevi, primo ligat tres sine proprietate et cum perfectione, deinde duas cum proprietate et perfectione et duas et duas, quantum placuerit ... Secundus vero binariam ligaturam cum proprietate et perfectione sumit cum duabus et duabus etc. ... Tertius vero quaternariam accipit sine proprietate et cum perfectione cum tribus cum proprietate et perfectione et tribus et tribus ... Quartus vero tres cum proprietate et perfectione primo ligat cum tribus et tribus ... Quintus autem, quantum plus potest, ligari debet. al. LmLIoh. Balloce 4, 3. LmLAnon. Couss. IV p. 24, 8. LmLAnon. Couss. IV p. 51, 19 - 57, 2. al. LmLWalt. Odingt. 6, 10, 1: Quomodo singuli modi habent notari in ligaturis eqs. [s.XIV] LmLRob. Handlo p. 168, 11. eqs. [s.XV] LmLFr. Gafur. extr. 11, 3, 6. v. divisio modi LmLvol. I col. 1080 IX Bezeichnung für die drei- oder zweizeitige Mensur — term that designates a mensuration of three- or two-fold division: modus perfectus - modus imperfectus A für bestimmte Notenwerte — for distinct note values 1 für die Mensur der Longa — for the mensuration of the long a allgemein — general [s.XIII-XIV] LmLMens. Notularum p. 83: quando 2 breves ponuntur inter 2 longas ... Tunc vero ultima brevis altera brevis dicitur et valet 2 tempora, nisi inter praedictas breves ponatur parvus punctus dividens modum; tunc ambae sunt rectae breves. LmLMarch. pom. 22, 30: modus mensurandi primus est modus trium temporum. LmLMarch. pom. 54, 7: Et nota etiam, quod modi imperfecti possunt cantari tam de perfecto tempore quam etiam imperfecto. al. LmLPhil. Vitr. 17, 3: Sunt alii cantus perfecti de modo et tempore, alii imperfecti, alii perfecti de modo et non de tempore, alii e contra, alii partim perfecti et alii partim imperfecti tam de modo quam de tempore (sim. LmLTrad. Phil. I f. 62rD, 3. LmLPs.-Mur. arg. p. 107a. LmLIac. Leod. spec. 7, 10, 8). LmLPhil. Vitr. 17, 5: Modus perfectus vocatur, quando tria tempora sive perfecta sive imperfecta pro perfectione qualibet accipiuntur, modus vero imperfectus, quando duo. Item in modo perfecto longa ante longam semper valet tria tempora ... In modo vero imperfecto simplex longa duo valet tempora. al. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 41a: Sequitur de modis. Et notandum, quod duo sunt modi, scilicet modus perfectus et modus imperfectus. Modus perfectus est, quando longa valet tria tempora ... Modus imperfectus est, quando duplex longa ponitur et valet quatuor tempora vel[] quando simplex longa valet duo tempora. al. LmLMens. Omnis nota in II p. 166: Item nota: duplex longa valet sex tempora ... si tamen est de modo perfecto. Si autem est de modo imperfecto, non valet nisi quatuor tempora. LmLTrad. Phil. I f. 61vD, 17. al. LmLAnon. Paris. II 9, 1. al. LmLPs.-Mur. arg. p. 106b. al. LmLIac. Leod. spec. 7, 10, 8: Item secundum modernos sunt quidam discantus perfecti modo et tempore, alii imperfecti modo et tempore, alii imperfecti modo et non tempore, alii e converso, alii partim perfecti et partim imperfecti quam modo tam tempore. LmLIac. Leod. spec. 7, 18, 4: Modus est cantandi maneries, quae ex longis vel ex longarum perfectionibus per aequipollentiam colligitur. Et secundum hanc descriptionem modus non videtur respicere cantus ex imperfectis compositos, cum tamen data sit ab uno doctore moderno, qui utitur imperfectis. LmLIac. Leod. spec. 7, 19, 15: Possunt autem sub eodem modo longae in breves et breves et semibreves subdividi, dum tamen per aequipollentiam debitam ad longas reducantur perfectas tanquam ad proprium fundamentum. Est et modus imperfectus perfectae mensurae, qui ex longis duorum conficitur perfectorum temporum, duas breves rectas et aequales ponendo pro tali longa vel semibreves secundum aequipollentiam. LmLIac. Leod. spec. 7, 19, 17: Talibus imperfectionibus in notulis, in temporibus, modis et mensuris antiqui non sunt usi. al. LmLPetr. Palm. p. 517: ego circa capacitatem ingenioli mei XII modos seu maneries de discantu mensurabili floribus adornato compilavi. Qui quidem modi seu maneries, prout cuilibet competit, ordinantur sub modo perfecto et imperfecto et sub tempore perfecto et imperfecto et sub prolatione maiori et minori. Modus in musica mensurabili est, quidquid occurrit per debitam mensuram longarum notarum, brevium, semibrevium et minimarum seu valoris earundem et dividitur in modum perfectum et imperfectum. Modus perfectus est, quando tres breves perfectae vel imperfectae vel valor maioris prolationis vel minoris accipiuntur pro perfectione. Modus vero imperfectus est, quando duo etc. al. LmLIoh. Mur. lib. 1, 5: Longa in modo perfecto valet tres breves, in modo imperfecto duas. LmLIoh. Mur. lib. 2, tit.: De modo, tempore et prolatione. LmLIoh. Mur. lib. 4, 12: Unde brevis alteratur ad perficiendum modum, semibrevis ad perficiendum tempus et minima ad perficiendum prolationem. LmLIoh. Mur. lib. 5, 1: punctus perfectionis perficit longam in utroque modo, brevem in utroque tempore et semibrevem in utraque prolatione (inde LmLProsd. exp. 49, 4. LmLProsd. exp. 49, 10. LmLUgol. Urb. 3, 5-1, 3). LmLIoh. Mur. lib. 5, 5: Item nota, quod, si punctus ponatur inter duas breves, dividit modum, nisi forte breves ille forent de tempore imperfecto. al. LmLPs.-Mur. motet. p. 88a: Item adhuc sunt tres modi cantus, scilicet modus perfectus in temporibus perfectis, modus perfectus in temporibus imperfectis et modus imperfectus in temporibus perfectis. al. LmLQuat. princ. 4, 1, 23: Quod simplex longa dicitur modus aut perfectus vel imperfectus et quod brevis recta dicitur tempus aut perfectum vel imperfectum et quod in semibrevibus est maior prolacio et minor. al. LmLAegid. Mur. p. 124b. al. LmLIoh. Boen ars 1, 8, 12: Sed non est necesse, ut hec tria, scilicet modus, tempus et prolatio, seinvicem sequantur, ut qualiscumque fuerit modus, tale debeat esse tempus vel prolatio. ... Solet aliquotiens cantor lascivia ductus in eodem cantu variare modum, ut nunc processus fiat per ternarium, nunc per dualitatem. al. LmLVers. Iam post 61. LmLIoh. Hanb. sum. 3 p. 196, 7: Punctus divisionis dicitur dupliciter. Aut dividit modum a modo aut perfectiones, et ibi est alteratio. al. LmLGoscalc. 3, 2 p. 152, 18: triplex est perfeccio et eciam imperfeccio, scilicet modi, temporis et prolacionis. al. LmLIoh. Vetul. 24, 3. LmLNic. Weyts p. 263a: Modus longarum perfectarum est, quando longa valet tantum tria tempora sive tres breves, que idem est. Modus longarum imperfectarum est, quando longa valet[] tantum duo tempora sive duas breves, quod idem est. LmLProp. mens. Nota quod I 1, 1. LmLAnon. Mediol. 3, 2: Longa inperfecta est de modo inperfecto et non valet nisi duo tempora et figuratur sic: . Longa perfecta est de modo inperfecto et facit istam divisionem: ⋅⋅⋅, quia de modo perfecto valet tria tempora semper sine aliqua divisione: . LmLAnon. Mediol. 5, 12: neque debet poni pausa brevis neque maior nisi completo tempore neque pausa longe nisi completo modo. al. LmLSemibr. caud. p. 65: Tres sunt gradus principales, scilicet modus, tempus, prolatio, scilicet modus perfectionis, modus imperfectionis, tempus perfectum, tempus imperfectum, prolatio maior et prolatio minor. ... Primo dico sic, quod modus perfectionis <fit>, quando longa valet tria tempora ... Modus imperfectus fit, quando longa valet duo tempora. al. LmLAnon. Couss. V p. 142, 7. al. LmLAnon. Kellner 5, 2: Describitur enim modus sic: est aggregacio longarum breviumque figurarum secundum certum numerum brevium vel temporum ordinata (sim. LmLAnon. Kellner 6, 7). LmLAnon. Monac. II 170. al. LmLAnon. Vratisl. p. 331b: Sicud enim totum sumit denominacionem a digniori parte, ut homo racionalis sumit denominacionem a racione, sic modi sumunt denominacionem a principaliori figura, scilicet a longa duplici vel a longa simplici (sim. LmLMens. Circa artem p. 512, 2). al. LmLMens. Si ille p. 495, 13: Modus perfectus est ordo vel maneries longarum breviumque figurarum, que per ternarium numerum temporum computando equaliter reducuntur. ... Modus imperfectus contrario modo se habet, quia opposito ipsi modo perfecto. Et est ille, in quo modo tempora ordinantur per numerum binarium. al. LmLAnon. Vipiten. 4, 3: Sed modus imperfectus ut frequenter habet fieri per breves et semibreves, licet habet fieri mixtus modus. al. [s.XV] LmLProsd. exp. 11, 31: modus minor sive modus longarum, quod est idem, est mensura, cuius perfectio et inperfectio per perfectionem et inperfectionem longarum habet mensurari (sim. LmLProsd. mens. p. 201b). al. LmLProsd. mens. p. 220b: clarius est, notas non ad diversos modos sive non ad diversa tempora pertinentes ad invicem ligare. al. LmLProsd. ital. I p. 230a (sim. LmLProsd. ital. II p. 39). al. LmLUgol. Urb. 3, pr. 2, 14: Cantus immensuratus est ille, cuius figurae modo, tempore et prolatione non variantur. LmLUgol. Urb. 3, 2-1, 7: nec brevis nec semibrevis nec minima per se est nota modi nisi sola longa. LmLUgol. Urb. 3 passim. LmLGeorg. Ans. 3, 134. al. LmLAnon. Monac. 2, 20: Modus sic diffinitur: est aggregacio longarum breviumque figurarum secundum certum numerum temporum ordinata. al. LmLAnon. Mell. 3, 2: Modus, ut hic in cantu mensurali capitur, est per longas sive breves figuras melodis mensuralis apprehensiva cognitio, vel sic: modus est figurarum sub certa mensura, tempore, valore ac numero determinatus ordo. ... Modus perfectus est aggregatum sive maneries figurarum longarum breviumve, que per ternarium numerum computando equales redduntur; sive aliter: modus perfectus est, qui continet numerum ternarium vel ipsius valorem pro uno tempore, scilicet quando tempora per ternarium numerum notarum sive earundem valorem equaliter computantur. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 2 p. 61. al. LmLIoh. Tinct. diff. 164: Modus est quantitas cantus ex certis longis maximam aut brevibus longam respicientibus constituta. LmLFr. Gafur. extr. 9, 7, 12. al. LmLCompos. Natura 1, 14: Omne carmen debet componi in recto tempore rectaque prolacione et modo, quamquam raro curetur modus propter eius prolixitatem. al. LmLIoh. Hoth. fig. I 1, 7: Longa perfecta valet tres breves et tunc est de modo longarum. al. LmLNicol. Burt. 3, 1, 13: Modus enim, ut aliqui autumant, a movendo vel a modulando dicitur, sed melius a temporum modificatione vel computatione dictum existimo. al. LmLGuil. mon. 7 p. 47. al. LmLAdam Fuld. 3, 5. al. LmLAnon. Salisb. 4, 2. al. LmLFr. Gafur. pract. 2, 3: longam ipsam notulam musici modum appellarunt. LmLFr. Gafur. pract.[] 2, 7: Modus est regula vel ordo dispositae quantitatis in longa secundum divisionem totius in propinquas partes. al. LmLFlor. Fax. 3, 3, 1: Modum non hic ut in plana musica accipimus, sed is et tempus et prolatio figurarum valor est. Nam in maxima et longa modi dimensionem reperiemus, breve tempus, semibreve prolationem. al. LmLAnon. La Fage III p. 242: Quid est modus? Est temporis et prolationis aggregatio. b die visuelle Anzeige des Modus betreffend — with respect to the visual indication of modus [s.XIV] LmLMarch. pom. 54, 10: cauda in sursum a latere sinistro dicit imperfectionem; addatur ergo ipsi notae longae, non poterit dicere imperfectionem temporis, quia nota longa est; innuet ergo imperfectionem modi. Et hoc dicimus velle accipi pro signo universali et proprio ad cognoscendum cantus de modo scilicet imperfecto. LmLMarch. pom. 54, 14: Si autem aliquis cantus proportionetur ex una longa perfecta vel pluribus et duabus brevibus aequalibus vel pluribus pertinentibus ad modum imperfectum, tunc post longam, si sola fuerit, vel post ultimam, si plures, ponatur signum perfectionis; supra vero brevem primam littera i ponatur innuens imperfectionem (ed.: perfectionem) modi. LmLPhil. Vitr. 18, 2: Ad modum perfectum denotandum secundum aliquos apponitur quadrulus tres intus continens tractulos protractos, ut hic: . Ad modum vero imperfectum denotandum apponitur quadrulus duos intus continens tractulos protractos, ut hic: . Ad modum et tempus perfectum denotandum insimul apponatur <circulus> intus tres tractulos continens ita, quod circulus tempus denotet perfectum, tres tractuli modum. ... Ad signandum vero modum et tempus imperfectum, semicirculus duos intus tractulos continens apponatur. LmLPhil. Vitr. 19, 5: Vel rubeae (sc. notulae) aliquotiens ponuntur, quia reducuntur sub alio modo, ut in moteto „In arboris empiro“, nam in tenore illius moteti de rubeis tria tempora pro perfectione sunt accipienda, de nigris vero duo. ... Rubeae etiam ponuntur aliquando, quia tempus et modus variantur. al. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 44a: quando figuratio mutatur in notis vacuis aut rubeis, tunc mutatur aut modus aut tempus aut prolatio. Si figuratio mutatur in longa, tunc mutatur in modo. al. LmLTrad. Phil. I f. 62rD, 26. LmLAnon. Paris. II 10, 1. LmLIac. Leod. spec. 7, 47, 10: Alii autem ad designandum imperfectum signum apponunt duorum semicirculorum sic:  (cum exemplo) et per tale signum denotant tam tempus quam modum... Alii vero ... sicut O et C pro temporis ponuntur variatione, sic M et N pro modi cognitione. Alii vero quasi e contrario per O modum perfectum mensuramque perfectam intelligunt, per C autem modum imperfectum et mensuram imperfectam. Alii pro tempore perfecto et modo dicunt, quod potest apponi circulus in se tractulos tres continens, ut hic patet:  (cum exemplo). Ad designandum autem tempus imperfectum et modum ponunt semicirculum duos tractulos in se continentem, ut hic:  (cum exemplo). LmLIoh. Mur. lib. 6, tit.: De distinctione modi, temporis et prolationis. LmLIoh. Mur. lib. 6, 2: Unde quadrangulus cum tribus tractulis ponitur pro modo perfecto, cum duobus pro modo imperfecto, ut hic:    . LmLIoh. Mur. lib. 6, 5: Item modus, tempus et prolatio distinguuntur etiam per notas rubeas sive vacuas et per nigras, quando in aliquo cantu variantur. LmLQuat. princ. 4, 1, 32. al. LmLGoscalc. 3, 6 p. 170, 7. al. LmLAnon. La Fage II p. 427. LmLAnon. Kellner 9, 9. LmLAnon. Monac. II 176. LmLAnon. Vratisl. p. 334a: Unde signum modi perfecti sic formatur: , signum autem modi imperfecti sic: . LmLAnon. Vratisl. p. 335b: Item brevis plicata in modo perfecto ponitur pro modo imperfecto. al. LmLMens. Si ille p. 495, 11. LmLMens. Circa artem p. 516, 4. al. [s.XV] LmLProsd. mens. p. 214b. LmLProsd. ital. I p. 232b: Italici in mensura modorum quemlibet modum claudunt inter duo puncta (sim. LmLProsd. ital. II p. 44). LmLProsd. ital.[] I p. 234a: Item pro modo longarum perfecto ponunt (sc. Italici) tres litteras, scilicet M (ms.; ed.: N) L et P nobis denotantes modum longarum perfectum, ut hic: M (ms.; ed.: N) L P; pro imperfecto vero ponunt has tres, scilicet M (ms.; ed.: N) L et I nobis denotantes modum longarum imperfectum, ut hic : M (ms.; ed.: N) L I (sim. LmLProsd. ital. II p. 47). LmLUgol. Urb. 3, 6-2 - 3, 6-4 passim. LmLAnon. Mell. 14, 4. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 3 p. 66. al. LmLFr. Gafur. extr. 11, 13, 11. al. LmLBart. Ram. 3, 1, 2 p. 82. LmLGuil. mon. 7 p. 47: 3 Signum istud est signum modi perfecti, temporis perfecti et semibrevis imperfectae, in quo maxima valet duas longas, longa perfecta tres breves vel tria tempora, tempus tres semibreves et semibrevis duas minimas. al. LmLAdam Fuld. 3, 6. LmLFlor. Fax. 3, 4, 1. 2 für die Mensur der Larga (im Wert von neun Longen) — for the mensuration of the larga (with a value of nine longs) [s.XIV] LmLIoh. Hanb. sum. 3 p. 198, 3: Et potest larga, cum sit de modo perfecto, imperfici per duplicem longam precedentem vel subsequentem vel per valorem. 3 für die Mensur der Maxima (oder Larga) (im Wert von drei bzw. zwei Longen) — for the mensuration of the maxima (or larga) (with a value of three or two longs): modus maximarum a generell — general [s.XIV] LmLIoh. Vetul. 24, 7: sumendo modum a largis. al. LmLNic. Weyts p. 262b: Modus maximarum perfectarum est, quando maxima valet tres longas. Modus autem maximarum imperfectarum est, quando maxima valet tantum duas longas. ibid. al. LmLAnon. Couss. V p. 150, 14: Quod idem facit punctus positus post maximam in modo perfecto maximarum vel post longam in modo perfecto longarum. LmLAnon. Couss. V p. 152, 15: Quod maxima perfecta in modo perfecto maximarum valet tres longas. LmLAnon. Kellner 5, 3: Et notandum, quod ex duplicibus et maximis eciam ad maximum fit modus. Sed ad minimum ex longis et brevibus. LmLAnon. Vratisl. p. 335b: ad modum requiritur longa et brevis, ad tempus brevis et semibrevis, ad prolacionem semibrevis et minima. Sed ultra illas notas adducitur eciam ad modum maxima et duplex longa. al. [s.XV] LmLProsd. exp. 3, 20: dicunt (sc. cantores) triplex esse tempus, scilicet tempus modi, tempus temporis et tempus prolationis. Tempus modi vocant maximam vel maxime valorem, longam vel longe valorem. LmLProsd. exp. 9, 24: si maxima habet inperfici quo ad totum in modo, ipse modus habet attendi penes maximam (sim. LmLUgol. Urb. 3, 2-1, 33). LmLProsd. exp. 11, 30. al. LmLProsd. mens. p. 201b: modus maximarum est mensura, cuius perfectio et imperfectio per perfectionem et imperfectionem maximarum habet mensurari (sim. LmLProsd. ital. I p. 230a. LmLProsd. ital. II p. 39). LmLProsd. mens. p. 202b: quilibet cantus bene compositus esse debet de qualibet quatuor mensurarum, quas superius declaravi, scilicet de modo maximarum, de modo longarum, de tempore et de prolatione. al. LmLProsd. ital. I p. 230a: Et hec mensura, que modus dicitur, iterum bipartita, quoniam quidam est modus maximarum et quidam est modus longarum (sim. LmLProsd. ital. II p. 39). al. LmLUgol. Urb. 3, 2-1, 37: si alteratur minima, attenditur semibrevis et sic prolatio, si semibrevis, attenditur brevis et sic tempus, si brevis, attenditur longa et sic modus, et si alteratur longa, attenditur maxima, et sic alius modus. al. LmLGeorg. Ans. 3, 154. al. LmLAnon. Monac. 2, 33. LmLAnon. Mell. 6, 6: Duplex longa, que et maxima dicitur, sic formatur: . Hec in tempore perfecto valet sex tempora, in tempore vero imperfecto valet quatuor tempora et in modo perfecto valet tres longas, in modo imperfecto valet duas longas. LmLIoh. Tinct. diff. 164: Modus est quantitas cantus ex certis longis maximam aut brevibus longam respicientibus constituta. LmLFr. Gafur. extr. 11, 1, 14. al. LmLIoh. Hoth. fig. I 1, 4: Maxima[] perfecta valet tres longas et tunc est de modo maximarum perfectarum. al. LmLAdam Fuld. 3, 5. al. LmLAnon. Salisb. 4, 2. al. LmLFr. Gafur. pract. 2, 7. al. LmLFlor. Fax. 3, 3, 1. b die visuelle Anzeige des Modus betreffend — with respect to the visual indication of modus [s.XV] LmLProsd. mens. p. 214b: quadrangulus non quadratus cum tribus tractulis in medio ponitur pro modo perfecto maximarum, ut hic: , cum duobus vero tractulis in medio ponitur pro modo imperfecto maximarum, ut hic: . LmLProsd. ital. I p. 234a: poni solent signa magis specialia, quia primo ponunt (sc. Italici) pro modo perfecto maximarum binum M (ms.; ed.: N) cum littera P nobis denotantia modum maximarum perfectum, ut hic: M M (ms.; ed.: N N) P, et pro imperfecto ponunt binum M (ms.; ed.: N) cum littera I nobis denotantia modum maximarum imperfectum, ut hic M M (ms.; ed.: N N) I (sim. LmLProsd. ital. II p. 47). LmLGuil. mon. 7 p. 52:  33 Signum istud est signum modi perfecti, in quo maxima valet tres longas propter , longa tres breves propter primum 3 et brevis tres semibreves propter secundum 3 et semibrevis duas minimas eo, quod non est punctus. al. 4 für die Mensur der Longissima (im Wert von sechs bzw. vier Longen) — for the mensuration of the longissima (with a value of six or four longs) [s.XV] LmLAnon. Mell. 6, 3: Longissima in figura sic formatur: . Hec in tempore perfecto valet 12 tempora, in tempore vero imperfecto valet octo tempora et in modo perfecto valet sex longas et in modo imperfecto valet quatuor longas. B generell für alle Notenwerte — generally for all note values [s.XIV] LmLTrad. Phil. II 3, 6: Sed in veteri arte longa ante longam valet tria tempora, et sic brevis ante brevem valet tres semibreves; et hoc de modo perfecto intelligendum est. Ita sicut se habet brevis ad longam, ita semibrevis ad brevem et minima ad semibrevem. al. [s.XV] LmLThom. Wals. 14, 2. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 2 p. 61: Modus est notarum regularis registracio per disposicionem (ms.; ed.: disponenciam) et formam earum docens quantitatis habitudinem temporis, in quo nota debet proferri, vel qualiter una debet repercuti in plures. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 2 p. 62: Inperfectus modus est, quo fit notarum repercussio per binarium ita, quod una maxima valet duas longas et longa duas simplices et simplex duas semibreves et quelibet semibrevis duas minimas et quelibet minima duas semiminimas et quelibet semiminima valet duas anafren et quelibet anafren valet duas dipticas et quelibet diptica duos fusellos. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 2 p. 65: Semibrevis nota est nota, que in modo perfecto comparata ad suam brevem occurrit ei tribus notis ... In modo autem inperfecto tunc offert duas ad brevem. ibid. al. LmLFr. Gafur. extr. 11, 1, 25: Semibrevis autem in prolatione maiori seu in modo perfecto valet tres minimas. al. LmLGuil. mon. 7 p. 52-53. LmLGuill. Pod. 7, 8. LmLAnon. Couss. I p. 438a: Item notandum, quod omnis figura habet alteram in modo ternario et non in binario. v. divisio modi LmLvol. I, col. 1081 X Bezeichnung für ein instrumentales Nachspiel (insbesondere zu cantus coronatus und Estampie) — term that designates an instrumental postlude (especially for cantus coronatus and estampie) [s.XIII-XIV] LmLIoh. Groch. 255: Est autem neupma quasi cauda vel exitus sequens antiphonam, quemadmodum in viella post cantum coronatum vel stantipedem exitus, quem ‚modum‘ viellatores appellant (inde LmLGuido Dion. 2, pr. 34). XI Bezeichnung für die Hexachordgenera — term for the genera of hexachords [syn.: proprietas] [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 11, 1: Possumus autem tres cantandi diatessaron modos tribus conferre modis, qui in gammatis dispositione continentur, qui sunt: modus cantandi per ♮[] quadratum vel durum, modus cantandi per naturam vel proprium cantum et modus cantandi per b molle vel rotundum. LmLIac. Leod. spec. 6, 64, 11: sicut ut de ⋅Gamma⋅ut per ♮ durum decantatur cum vocibus illius solfationis, similiter et ut de ⋅G⋅ gravi, quae octava est a priore distans per diapason, per eundem decantatur modum cum vocibus sibi annexis et eodem modo, ut de ⋅g⋅ acuta. Et per eandem rationem ut de ⋅C⋅ gravi et de ⋅c⋅ acuta per eundem modum decantantur, idest proprium cantum vel per naturam. LmLIac. Leod. spec. 6, 73, 40: ⋅G⋅ eum repraesentat modum, qui fit per ♮ durum, quadratum vel caudatum. al. LmLCompil. Ticin. A 25: Sciendum est, quod tres sunt modi cantus, scilicet ♮ quadrum, natura et b molle. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 4 p. 12. LmLNicol. Cap. p. 314: Item tres sunt modi vel proprietates, a quibus tota musica regitur, videlicet ♮ quadrum, natura et b molle. LmLTrad. Holl. I 2, 5, 20: Si autem desinit (sc. tercius tonus) in ⋅C⋅ acuto quadro per modum C duri. al. LmLTrad. Holl. VI 14, 2. LmLFr. Gafur. extr. 5, 6, 4: Nature modo per ⋅c⋅ cantare solemus (sim. LmLCompend. mus. 5). LmLCompend. mus. 2: Existentibus igitur modis sive proprietatibus tribus totius cantus pro ipsarum habenda notitia, cuilibet unica est littera assignata. XII Bezeichnung für die Teilung eines Tempus (Brevis) in eine unterschiedliche Anzahl von Minimen (in der italienischen Mensuraltheorie) — term that designates the division of a tempus (brevis) into different numbers of minims (in Italian mensural theory) [s.XIV] LmLProp. mens. Nota quod I 2, 3: Et nota, quod duplex est proporcio iuxta Galliginam artem, videlicet maior perfecta prolacio, ex qua habetur modus nonarius, et prolacio maior inperfecta, ex qua habetur modus senarius, prolacio minor perfecta, ex qua habetur modus binarius seu ternarius, qui idem sunt in actu et figura, prolacio minor inperfecta, ex qua habetur modus quaternarius. Et quia prolaciones non sunt plures neque pauciores, igitur neque modi. Modus autem duodenarius sive octonarius per se modi secundum istas figuras et prolaciones. al. LmLAnon. Mediol. 3, 17: Nota, quod de inperfecto minori, hoc est quaternarium, ponuntur due semiminime pro una minima et tres pro duabus et sex pro quatuor, et de modo perfecto minori tres pro duabus; et de inperfecto maiori, hoc est senarium inperfectum, ponuntur quatuor pro tribus et deinde ad libitum. (?) LmLProsd. ital. I p. 235a. XIII ? Kennmelodie zur Charakterisierung der Kirchentonarten — ? characteristic melody for the definition of a mode [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 4, 13 p. 380, 6: Da modum: „Primum querite“. al. LmLBonav. Brix. 23, 1: Bases vel fundamenta primae tabulae primi toni orientalis autentici - Modus vel neumae - Tonus vel differentiae - Quotus vel notitiae (cum exemplo) eqs. XIV „Saeculorum amen“-Formel des Psalmtons — ‘saeculorum amen’ formula of a psalm tone [s.XV] LmLIac. Twing. p. 108, 12: Nota, quod aliquando reperitur sexta differencia seu modus primi toni hoc modo ⋅a⋅a⋅G⋅F⋅G⋅G⋅, qui modus propter paucas antiphonas sub eo contentas non computatur sub differencia vel regula. LmLIac. Twing. p. 110, 5: Secundus tonus ... tantum habet unum modum et nullam differenciam.