Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
luginâri st. m.
st. m., mhd. lügenære, -er, nhd. lügner; as. luginari (s. u.), mnd. logenêre, mnl. logenare; afries. leiner (vgl. Holthausen, Afries. Wb.2 S. 142); an. lygnir (vgl. Fritzner 4,231). — Graff II,137.
lukinaron: dat. pl. Gl 2,222,14 (clm 18550,1, 9. Jh.). — lugin-ar-: nom. sg. -i S 85,17 (Ludw.); acc. sg. -i Gl 1,708,6. 784,24 (M, 4 Hss.); -e 415,37. 708,7. 784,25 (M). 3,286,13 (SH b); nom. pl. -a O 4,7,10. 5,21,16 (in P -a aus i korr.); -e S 170,61; lugen-: nom. sg. -i Npw 115,11. 12; -e Np 88,37 (-âr-); acc. sg. -i Gl 1,708,6 = Wa 46,5; -e 719,26 = 4,293,22. 787,7. 3,306,67 (SH d); -] 1,784,26 (M); nom. pl. -a 710,49; -e 2,610,67; -i Npw 115,11; -arra: nom. pl. Gl 5,12,37 (Augsb., Arch. 6, Gll. 10. Jh.; zu -rr- vgl. Schatz, Ahd. Gr. § 263); -er-: nom. sg. -i 2,715,11; -e 3,239,3 (SH a 2); acc. sg. -] 1,784,26 (M); luganere: acc. sg. 25 (M); lugunare: acc. sg. 3,286,13 (SH b). 292,40 (SH c; -vn-); lugnar: nom. sg. S 359,74; liuginera: nom. pl. Gl 4,313,25 (mus. Brit. Add. 23931, 10. Jh; zu -iu- als Umlautbez. vgl. Franck, Afrk. Gr.2 § 22).
Verschrieben: luginan acc. sg. Gl 1,784,26 (M, clm 14689, 12. Jh.?).
Lügner, Heuchler, (Ver-)Fälscher: a) allgem.: luginare paracaraximum [ohne Kontext] Gl 1,415,37. lichisara trugenara lugenara [cum ergo facis eleemosynam, noli tuba canere ante te, sicut] hypocritae (simulatores) [faciunt in synagogis, Matth. 6,2] 710,49 (2 Hss. nur lîhhisâri truginâri). 5,12,37. untar lukinaron inter hypocritas [enim iure deputatur, qui ex simulatione disciplinae ministerium regiminis vertit in usum dominationis, Greg., Cura 2,6 p. 23] 2,222,14. lugenere falsidicus 3,239,3 (1 Hs. luggi Adj.). flehera liuginera [qui autem falso praedicant,] adulatores [sunt, et deliciis affluunt, et in domibus regum mollibus vestiuntur, Beda in Matth. p. 57] 4,313,25. sum uuas luginari, sum skachari, sum fol loses S 85,17. die manslecken, die luginare, die diube, die sint piheftit mit des tiufalis uuerhi 170,61. dua thir ouh in muat thin, war thie huarera sin, luginara thanne joh nithigun alle O 5,21,16. ih chot in mines muotis irchomeni ‘alle mennisgen sint lukge’: sint doh sumeliche die nieht lugenari ne sint Npw 115,11 (Np mendaces); ferner: Npw 115,11. 12 (beide Np mendax); luginâri uuerdan ein Wortbrüchiger werden: allez, daz ich got ie gehiez, des bin ich lugnar worden S 359,74. lugenare neuuirdo ih Dauidi . in samo uueret iemer si David mentiar . semen eius in aeternum manebit Np 88,37; für Odysseus, den Meister der täuschenden Rede (vgl. Georges, Handwb.11 1,2748 s. v. fictor): lugeneri [quis deus Italiam, quae vos dementia adegit? non hic Atridae nec fandi] fictor [Ulixes, Verg., A. IX,602] Gl 2,715,11 (vgl. fallax aut λογοδαίδαλος, id est qui dolum celat sermonis ornatu, Serv.); b) spez.: α) Verfälscher (der heiligen Schriften): irrari lugenari (1 Hs. nur luginâri) [non statim erumpat in vocem, me (Hieronymum)] falsarium [(sc. der bisherigen Bibelübers.) ... esse, Praef. in evangelistas ad Dam. p. XXII] Gl 1,708,6 = Wa 46,5 (nach Gl.-Wortsch. 6,184 1 Hs. noch Gl. errans). irrare lugenare [proclamabunt, talis novi evangelii auctorem falsarium esse et sacrilegum ... priori sensu] falsarium erraticum [Sed. Scot., Explan. 3 p. 334] 719,26 = 4,293,22. luginari [qui me (Hieronymum)] falsarium [corruptoremque sanctarum pronuntiant scripturarum, Prol. in ep. Can. p. 832 A] 784,24. 787,7; hierher vielleicht auch (zur Bed. des lat. Lemmas vgl. Thes. X,313,28 ff.): luginare parafrasten 3,286,13. 292,40. 306,67; β) falscher, lügnerischer Prophet: goumet ... thero dato joh weset glawe thrato, thaz iu ni daron in fara thie manegun luginara [vgl. videte, ne quis vos seducat. Multi enim venient in nomine meo ... et multi pseudoprophetae surgent, Matth. 24,5. 11] O 4,7,10; γ) heidnischer Zeichendeuter: lugenare [ab incenso Capitolio illum esse vigesumum annum, quem saepe ex prodigiis] aruspices [respondissent bello civili cruentum fore, Sall., Cat. 47 p. 191,18] Gl 2,610,67.