limes -itis
m. 1. Grenze, Grenzton (eines Tonbereichs) 2. Tonbereich 3. Tonstufe —
1. boundary or limit of a tonal range, tone that delimits a range (of pitches) 2. tonal range 3. degree (within a set of pitches) 1
Grenze, Grenzton (eines Tonbereichs) —
boundary or limit of a tonal range, tone that delimits a range (of pitches) a
allgemein —
general [s.XI] LmLMus. ench. 18, 1: quoniam praedicti limitis oppositione brevi diastemate coartatur et non nisi in tribus vel quattuor sonis organalis vox spacium habet, idcirco secundum particularum positionem et loca mutat.
[s.XIII-XIV] LmLPs.-Mur. summa 799. LmLIoh. Boen mus. 4, 13: nichil ultra octavam, id est duplam proportionem, existit, quin ad aliquid infra eius limites relatum cum eo ydemptitatem quodammodo procreet, ut quidquid de decima, quantum presentem tangit materiam, possumus dicere, hoc idem de tertia, ad quam decima est dupla, quod de duodecima, hoc de quinta
eqs. al. [s.XV] LmLIoh. Hoth. dial. p. 65. LmLAdam Fuld. 2, 1. b
bezogen auf den Ambitus einer Kirchentonart —
with respect to the ambitus of a mode [s.IX-X] LmLAlia mus. 136 p. 198: In responsoriis namque nocturnis vel diurnis seu quibuslibet ecclesiasticis cantilenis ipsae plagae horum sonorum limites ad placidum transcendunt ac species diapason, quas a graviore parte inchoaverant, prout libuerit, percurrunt (
inde LmLAnon. Bernh. 2, 82). LmLAlia mus. 140 p. 200: Unde fit, ut dorius ab ⋅o⋅ descendat in ⋅e⋅ aut ascendat in ⋅cc⋅ hosque superius vel inferius habet limites (
inde LmLAnon. Bernh. 2, 86).
[s.XI] LmLBerno prol. 5, 16 app. crit.: [Sed quia nomina et finales eorum
(sc. modorum) diximus, intensionis et remissionis limites aperiamus] (
inde LmLPs.-Berno mon. 9, 6. LmLAnon. Wolf p. 208. LmLThom. Bad. p. 92). LmLPs.-Berno mon. 10, 3: Si autem susum vel iusum hos limites
(sc. tonorum) excedant, nemo contendat, quod emendari non debeant (
inde LmLFrut. brev. 7 p. 57). LmLPs.-Guido arithm. p. 58b: Graves et superiores subiugalium finales et excellentes limites sunt authenticorum. LmLFrut. brev. 8 p. 62: Sed recolat musicus cantum suum intra praescriptos limites esse cohibendum.
al. [s.XIII] LmLMus. man. 50, 21: Sextus autem tonus ... debitos naturae
[] suae limites non excedat, quintam saepius tangere solet <et> in ea pausare.
al. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 3, 38: talis cantus irregularis a musicis iudicatur tamquam latitudinem sui toni et ipsius regulares terminos limitesque transcendens.
al. LmLIac. Leod. spec. 6, 105, 3. LmLQuat. princ. 3, 26: Predicte igitur litere recte dicuntur finales, nam per eas et in eis omnis cantus habet terminari, et elevaciones et deposiciones suas ad certas limites habent deducere.
al. [s.XV] LmLGob. Pers. p. 189b. LmLFr. Gafur. pract. 1, 7: ut protus dorii atque hypodorii limites observaret et terminos.
al. 2
Tonbereich —
tonal range a
allgemein —
general [s.XI] LmLTon. Aug. p. 87.
[s.XIII-XIV] LmLPs.-Mur. summa 804: claves ... per tres limites distinguuntur. Primus limes continet has claves ⋅Γ⋅A⋅B⋅C⋅D⋅E⋅F⋅G⋅, et hee graves dicuntur, quia sono gravi et respectu aliarum obtuso utuntur. Secundus limes etiam continet ⋅a⋅b⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅, et hee dicuntur acute, quia sonum acutum respectu premissarum reddere consueverunt. Limes tertius continet has claves ⋅⋅⋅⋅⋅, et dicuntur peracute, quia sunt acutiores acutis. LmLQuat. princ. 3, 35: De limitibus principiorum plagalium et auctentorum in genere.
al. [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 104, 10: Aliquando ab ipso ⋅A⋅ versus incipiens ad ⋅C⋅ secundum ascendit terminum sui communis limitis transcendens, non servans ordinem communium versuum. LmLAnon. Carthus. pract. 16, 30. LmLAdam Fuld. 1, 1: Musica regulata vera est, quae recto tramite procedit per claves sine vocum transpositione limite suo contenta. b
als Ambitus einer Kirchentonart —
as ambitus of a mode [s.XI] LmLBerno ep. 16: unusquisque eorum
(sc. tonorum principalium) a suo finali incipiens novenarium limitem licenter ascendendo contingit, descendendo in sibi vicinum, aliquando usque ad tercium sonum pervenit. LmLMod. Protus finit p. 108: Plagis deuteri remittitur in parypate ipaton, sed ascendit ad paramese. Limitem chordarum septem non transgreditur. LmLQuaest. mus. 2, 26 p. 96: ⋅D⋅d⋅ quartum
(sc. plagalem) certo sub limite claudunt (
inde LmLIac. Leod. spec. 6, 56, 2. LmLTrad. Holl. III 7 p. 49: ⋅D⋅ octavum ... LmLTrad. Holl. VI 43, 16).
[s.XIV] LmLHeinr. Eger 5 p. 51: Mediaque debent habere toni certa, ut duo in uno convenientes finali ab ipso nec ascendendo nec descendendo certis currentes limitibus ab invicem differant, quod et antiqui ascensionem tonorum et descensionem vocabant.
[s.XV] LmLIoh. Olom. 8 p. 38.
al. LmLAnon. Carthus. nat. 7 tit.: Sequitur alia doctrina data per modernos ad perfectius sciendum distinguere de limitibus octo tonorum. 3
Tonstufe —
degree (within a set of pitches) a
allgemein —
general [s.XV] LmLIoh. Olom. 2 p. 5: litera est clavis vocem vel voces per limites indicans et proprietatem aperiens. LmLIoh. Olom. 2 p. 7: Series igitur manualis est viginti limitum litteris, vocibus et proprietatibus distinctorum legiptima comprehensio. Limes vero est lineae vel spatii via ordinata literae et vocis seu vocum contentiva. Ex quo habetur, quod limitum alius est in linea, alius est in spatio. LmLIoh. Olom. 5 p. 17: multotiens ingressum b mollis in limite ⋅⋅fa ⋅♮⋅mi consignant colore viridi aut lazureo. LmLIoh. Olom. 6 p. 18: In quolibet vero limite, in quo sub una litera duae vel tres voces sunt divisae, fieri potest mutatio. LmLIoh. Olom. 7 p. 32: Semiditonus est modus, per quem ascenditur vel descenditur a voce limitis ad vocem tertii sede semitonii subinclusa.
eqs. al. b
als regulärer Bestandteil des Tonsystems —
as a regular constituent part of the tonal system [s.XV] LmLAnon. Carthus. pract. 16, 26: Alii ponunt my per ⋅♯⋅ durum in ⋅F⋅faut in linea, cuius deductio incipit in ⋅D⋅solre et finit in ⋅b⋅fa⋅♯⋅mi in spacio et est prima positio antiquorum. Et cantatur ista deductio per ♯ durum propter signum superveniens extra suos limites.
al.[]