Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
lentîbrâto sw. m.
sw. m. (auch lentin-; zum Ansatz vgl. Gröger § 111), mhd. lendebrâte, nhd. lendenbraten; as. lendibrâdo, lindinbrêd (vgl. Gallée, Vorstud. S. 193 u. 470, s. u.), mnd. lendebrâde; ae. lenden-, lendebrǽda m., -brǽd f. — Graff III,285.
lenti-prat-: nom. sg. -o Gl 2,7,5 (Fulda Aa 2, 9./10. Jh.). 369,62 (clm 18375, Gll. 11. Jh.). 374,39. 3,10,4 (C). 430,7. 613,21 (pr-). 4,92,9 (Sal. a 1). 157,63 (Sal. c); nom. pl. -un 3,433,46. 436,49 (-v-). 613,21; acc. pl. -un 1,289,70 (Rd). 332,15 (M); -on 289,70 (Jb). 324,37. 342,2 (beide S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.); lente-: nom. pl. -en 3,677,2 (das letzte -e- undeutlich, aus i korr., Steinm.); lent-pratt: nom. sg. 73,15 (SH A, 15. Jh.; oder st. n.?). — lenti-brat-: nom. sg. -o Gl 2,5,35 (Fulda Aa 2, 9./10. Jh.). 369,61. 3,73,13 (SH A). 4,92,9 (Sal. a 1, Ink., 15. Jh.). 229,34 (clm 14456, 9. Jh.); -on 3,73,14 (SH A, Eins. 171, 12. Jh.; kaum pl., verschr. oder schon mit -n aus den flekt. Formen (?), vgl. aber Paul, Mhd. Gr.23 § 187); nom. pl. -un 433,45 (clm 14754, 9. Jh.); acc. pl. -un 1,324,38. 336,61 (Rb); lente-: nom. sg. -o 3,73,12 (SH A, 2 Hss.). 254,72 (SH a 2); -e 254,73 (SH a 2); lent-: dass. -o Thies, Kölner Hs. S. 180,16 (SH, 13. Jh.).
lendi-brat-: nom. sg. -o Gl 3,73,13 (SH A). 286,51 (SH b). 322,70 (SH e). 450,31. Beitr. (Halle) 86,394,72 (Wolf., Wiss. 50, 9. Jh.); nom. pl. -on Gl 3,433,45; acc. pl. -on 1,324,38; lende-: nom. sg. -o 3,178,40 (SH B). 307,61 (SH d); -e 4,216,16 (2 Hss.); -en 3,254,74 (SH a 2, Graz 859, 13. Jh.; kaum pl., verschr. oder schon mit -n aus den flekt. Formen (?), vgl. aber Paul a. a. O.); -] Hbr. I,132,228 (SH A, 13. Jh.; oder st. n.?); lend-: nom. sg. -o Gl 3,343,21 (SH g, 3 Hss.); leinde-: dass. -o 307,23 (SH d; zu -ei- für e vgl. Braune, Ahd. Gr.15 § 26 Anm. 4; oder verschr.?). — lendi-brad-: gen. sg. -on Gl 1,297,2 (zur Endg. vgl. Franck, Afrk. Gr.2 § 147); acc. pl. -on 296,32; lende-: nom. sg. -o 3,286,50 (SH b); lenden-: dass. -o 363,15 (Jd).
lindin-bred: nom. sg. Gl 3,686,67 (Berl. Lat. 8° 73, 11. Jh.; zum as. Lautstand der Form vgl. Klein S. 249 u. Anm. 166).
Verstümmelt: lenti-pratu|: acc. pl. Gl 1,324,37 (vgl. Beitr. 73,197); wohl verschrieben: lendenen-brad-: nom. sg. -o 3,73,14 (SH A, Darmst. 6, vgl. auch lendenen Gl 3,73,10 in ders. Hs.); len-: acc. pl. -un 1,340,5 (Paris Lat. 2685, 10. Jh.; l. lende-, Steinm.). 1) Lende, Niere, als Körperteil bzw. inneres Organ bei Menschen u. Tieren: a) allgem.: lubo (l. lū-?) super lumbos iacens caro iđ lentipraton [zu: offerent ... sacrificium domino: adipem et caudam totam cum] renibus [... et utrumque renunculum cum adipe qui est iuxta ilia, Lev. 3,10] Gl 1,342,2 u. Anm. 2 (2 Hss. brâto, davon 1 Hs. lentibus braton, vielleicht Kontamination aus renibus u. lentibraton, vgl. auch lentibusbrato Gl.-Wortsch. 6,47, anders Ahd. Wb. 1,1326 s. v. brâto), hierzu wohl auch (vgl. Steinm. z. St.): lendebradun lumbulos 340,5. lentibrato [in en novem sunt masculina:] lien [rien, flamen, pecten ... caetera omnia neutra sunt, Alc., Gr. p. 864] 2,5,35 (vielleicht auch zu rien gehörig (s. den folgenden Beleg), das mit lentî übersetzt ist). lentiprato rien [ebda.] 7,5. lien et splen unum est .i. milzi. rien .i. niero. ren lentibrato [Randgl. zu: in ‘en’ producta Latina generis sunt masculini: ‘lien’, ‘rien’ vel] ‘ren’ [et ‘splen splenis’, Prisc., Inst. II,149,8] 369,61. lentiprato ren [ebda.] 374,39. lendibrato rien vel ren [zu:] rien [ebda. 7] Beitr. (Halle) 86,394,72. lentiprato lumbulum Gl 3,10,4. 4,216,16 (-us). ren ł rien 3,73,12. 178,40. Hbr. I,132,228. niero (uł) lentebrato renunculus a renibus diminutivum [Hbr. II,442,100] Gl 3,254,72. 286,50 (vgl. Hbr. II,566,47; 1 Hs. niero lendinel). 307,23. 322,70. 343,21. Thies, Kölner Hs. S. 180,16. lendebrato ren Gl 3,307,61. 430,7. 433,45 (renes). 436,49 (renes). 4,92,9. 157,63. lumbus 3,363,15. renunculus 450,31. rien 4,229,34 (darauf noch lien splen, Steinm.); b) spez.: als Sitz der Zeugungskraft (vgl. NBL 2,200 f.): lendibradon [(David) sciret quia iureiurando iurasset illi deus de fructu] lumbi [eius sedere super sedem eius, Acta 2,30] Gl 1,297,2; c) spez.: von Tieren: die aus dem Körper herausgelösten Nieren, das herausgelöste Lendenfleisch: α) als Opfergabe: lentipratun [sumes et adipem totum qui operit intestina, et reticulum iecoris, ac duos] renes [et adipem qui super eos est, et offeres incensum super altare, Ex. 29,13] Gl 1,289,70. 324,37 (4 Hss., davon 2 renunculos, 1 weitere Hs. niero). 332,15. inti zuuene lentibratun zisamani gasnides ac duos renes concisas [zu ebda., u. zu: lotaque intestina eius (des Widders) ... pones super] concisas [carnes, Ex. 29,17] 336,61 (zur Stellungsverschiebung vgl. Meineke, Bernstein S. 145); β) das zum Braten zubereitete Fleisch der Lende (auch der Niere?), Lendenbraten: zentringa lentipratun inslahti taraceos lumbuli minucia Gl 3,613,21. lentepraten lumbuli, dazu als Randgl.: nezzesmer reticulum 677,2 (im Abschn. De his quae de carne fiunt); hierher vielleicht auch: brado spechus lindinbred capidium lardarium rien 686,67. 2) Hüfte, äußere Lendengegend: lendibradon [Ioab vestitus erat tunica stricta ad mensuram habitus sui, et desuper accinctus gladio dependente usque ad] ilia [in vagina, 2. Reg. 20,8] Gl 1,296,32. [Schmidt]