Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
kumftîg adj.
adj., mhd. künftic, kümftic, nhd. künftig; mnd. kümpstich, mnl. comstich. — Graff IV,676 f.
Zu n statt m vor f vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 123 Anm. 1.
chumft-ic: Grdf. S 139,3 (WB). Npgl 84,1. Npw 43,10. 45,3. 50,8. 16. 125,4. 147,12. Cant. Deut. 29. Cant. Zach. 68. Cant. Mariae 48; -ig: dass. Thoma, Glossen S. 6,3. S 139,4 (BB). Nb 314,29. 317,19 (-îg). 318,22. 319,4. 6. 320,16. 330,28 (-îg). 331,23/24. 30 (-îg). 345,25. 354,16. 355,24 (-îg). 356,1 (-îg). 357,21 (-îg). 361,5 [239,27. 241,18. 242,8. 16. 18. 243,16/17. 250,23. 251,10. 15. 260,21. 266,12. 267,6. 11. 268,13. 270,15]. Nc 725,4. 7 [41,22/42,1. 42,2] (beide -îg). Ni 526,8. 529,29. 533,24. 30 [35,4. 39,12. 44,4. 11] (alle -îg). NpNpw 9,20 (= Npw 21). Np 19,7 (-îg). 43,10 (-îg). 45,3. 50,8. 16. 68,21. 125,4 (-îg). 147,12. Cant. Deut. 29. Cant. Mariae 48; nom. sg. m. -]er H 1,7,3 (-ūf-). 6,1,3. 26,8,3. NpNpw Symb. 8. Np Fides 36; nom. sg. n. -]iz Npw 2,7; -]a Np 21,32; -]i Npw 21,32; nom. sg. f. -]a Npgl 92,Prooem.; -]i Npw 5,8; gen. sg. n. -]es H 1,13,2. Nb 351,14. 353,11 [264,12. 265,20]; -]en 321,11 (-îg-). 349,32 [244,4. 263,15]. Np 53,7; gen. sg. f. -]un Nb 55,16 (-ûn). 362,20 [45,26. 271,12]. Np 70,21; -]en Npw 17,7. 142,11; dat. sg. m. -]en NpNpw 44,18; dat. sg. n. -]en Npgl 88,38. Npw 109,5; -]in Nk 405,6 [46,19/20] (-îg-); dat. sg. f. -]en Npw 38,6. 117,12. 118 P,116; acc. sg. m. -]en S 347,42. Npgl 59,12; acc. sg. n. -]ez Nb 356,11 [267,18]. Npw 38,5; -]iz 19,7; -]a Nc 715,29 [32,19]; acc. sg.? f. -]a Nb 55,28/29 [46,7/8]; nom. pl. n. -]iu 316,11. 345,26 [240,24. 260,22]. Npgl 84,1; gen. pl. -]ero Nb 355,11 [266,28/29]; -]on 315,29. 316,11 (-ôn). 322,19/20 (-ôn). 361,21 [240,16. 23/24. 245,2. 270,24]. Ni 531,9 [41,4] (-îgôn). Np 19,1; -]en Npw 19,1. 131,6; dat. pl. -]ên Nb 316,20. 317,14. 327,14. 328,23. 329,16 [240,30. 241,15. 248,14. 249,12. 27]. Ni 514,19. 525,17 [21,26. 34,9] (beide -îg-); -]on Npw 17,4; acc. pl. n. -]iu Nb 317,23. 318,11. 319,30. 321,19. 329,21. 358,8 [241,20/21. 242,1. 243,4. 244,9. 249,30. 268,22]. Nc 720,21. 834,31 [37,12. 156,2]; -]en Nb 319,23. 327,20 (-îg-). 332,6 (-îg-). 345,21/22. 354,27 [242,30. 248,19. 251,20. 260,19. 266,19]. Npw 36,37; -]in Np 36,37; chuūftic: Grdf. S 27,13 (Patern.). — chunft-ig: Grdf. S 343,28. Npgl 2,7. 38,5. 83,12. 86,4. Npw Fides 36; nom. sg. n. -]a Npgl 30,20; nom. sg. f. -]a 5,8; gen. sg. n. -]is 104,27; dat. sg. f. -]un 29,13; -]en S 157,25. Npw 43,18. 148,6; gen. pl. -]on Npgl 89,12. 98,7; dat. pl. -]en 78,1; -]an S 181,4; acc. pl. m. -]in Npgl 77,68; acc. pl. f. -]un Npw 110,Prooem.; -]a ebda.; -ich: Grdf. S 353,13; khunftigen: dat. sg. m. 343,8/9.
cumft-ik: Grdf. WB 90,14 [169,3] (-ūf-); -ig: dass. W 90,14 (CK, -t- aus d korr.? F) [169,3]; nom. sg. m. -]er S 33,104 (Wk); -gh: Grdf. WA 90,15; -ich: dass. S 355,14 (k-); dat. pl. -]em 45,76 (Pn., Hs. A). — kunft-ig: Grdf. O 3,6,52; nom. sg. m. -]er 1,27,23; acc. pl. f. -]o 3,12,20 (FP, -g- korr. aus n V; zur unkorr. Form vgl. den Ansatz kunftīn adj. bei Schützeichel, Ahd. Wb.5 S. 185, vgl. auch Splett, Ahd. Wb. I,2,718); -ich: Grdf. S 357,13; kiunftig: dass. 351,25.
Verschrieben: cufting: Grdf. Gl 2,466,21 (l. cunftig, Steinm.).
gin Beitr. 52,164,3 s. Ahd. Wb. 4,261 f. (oder als verkürzt geschr. Gen. Sing. hierher, so Ahd. Gl.-Wb. S. 351, dann zu a?).
(zu)künftig, kommend: a) attribut.: uzzan kaneri unsih fona allem sunton, kalitanem enti antuuartem enti cumftichem S 45,76. daz si da firnami, uuio si imfliehen scolti sinere chunftigen abulgi qualiter posset fugere ab ira ventura 157,25. tu irlose mich arman uon allen minan sunten, die ich ie giteta unta die ich tagilicha tun, unta vona den chunftigan 181,4. thu sis giwisso heiler thero forasagono einer, thie ju bi alten woroltin then liutin wuntar zelitin, kunftigo dati joh druhtines girati O 3,12,20. (der Wechsel des Geschickes) nelazet sia . s. Prudentiam . furhten chumftiga drouuun dero Fortunę . noh minnon iro gagenuuerten zarta Nb 55,28/29 [46,7/8]. an chumftigen geheizen . die man fone einemo tuot . ut Alexander pransurus est in singularibus de futuro praedicatis Ni 525,17 [34,9]. daz chumftiga chunne generatio noui testamenti (chunne dero niuuuun eo) . daz uuirt imo chunt ketan adnuntiabitur domino generatio ventura NpNpw 21,32. diz ist exclamatio (hugescrei) . diu uns liubet unde uuirdet futura bona (daz chunftiga liub) Npgl 30,20; ferner: Nb 55,16 (futurus). 315,29. 362,20 (futurus) [45,26. 240,16. 271,12]. NpglNpw 5,8 (Np futurus). Np 53,7. 70,21. Npgl 77,68 (Np futurus). Npw 17,7. 110,Prooem. (Np futurus). 117,12 (Np futurus); bei Zeitbegriffen: daz ir in deme khunftigen suenestaga fon der genoskeft aller guoten ... gesuntirt ... werdet ne ... in futuro ab electorum consortio separemini S 343,8/9. unde aba dero einualtun gagenuuerti . gefallet si in dia unentlichun manegfalti fergangenes zites . ioh chumftiges et a simplicitate praesentiae . decrescit in infinitam quantitatem futuri . ac praeteriti Nb 351,14 [264,12]. taz kagenuuarta zit . haftet zu demo feruarenen . unde demo chumftigin praesens enim tempus copulatur . et ad praeteritum . et ad futurum Nk 405,6 [46,19/20]. dia zala minero tago . diu ... preteritum (irgangen zit) nehabet noh futurum (chunftig) NpglNpw 38,5 (Npw feruarnez zit nehabet noh chumftigez); bezogen auf das Jenseits, das Reich Gottes, das ewige Leben: uuirdige unsih ... chumftiges riches tiurida dignos nos fac ... venturi regni gloria H 1,13,2. in disemo libe . unde in demo chumftigen iehent sie dir . unde lobont dih [vgl. nam quod addidit in saeculum saeculi, futura significat, Cass.] NpNpw 44,18. vuoltin uuir uehten . der uuig uuare pro presenti uita (pi den gagenuuartigin lib) . nals pro futura (pi den chumftigen) Npgl 59,12. unzi ih hie bin, so ist dara uuidere nieht so si (min uuist) in dero chumftigen uuerlte uuirdet Npw 38,6 (Np in futuro, Npgl in chunfte fure), ähnl. 43,18 (Np in futuro, Npgl hinafure); ferner: Npgl 29,13. 88,38. 92,Prooem. Npw 118 P,116. 142,11. 148,6 (alle Np futurus); s. auch d α u. e; b) prädik.: (z. T. mit fließendem Übergang zu c): ube ieht tinges so chumftig ist . taz sin chumft quis neist noh note neist si quid ita futurum est . ut eius eventus non sit certus ac necessarius Nb 319,4 [242,16]. tiu an demo tuonne âne not sint . tiu sint ouh . êr siu uuerden âne not chumftig quae igitur carent necessitate . dum fiunt . eadem futura sunt sine necessitate priusquam fiant 331,23/24 [251,10]. ih neuuano ioman daz uuellen cheden . taz tiu neuuarin chumftig . êr siu uuvrtin diu nu uuerdent nam arbitror nullum illud esse dicturum . quod eventura non fuerint . priusquam fierent . quae nunc fiunt 30 [15]. gotes ouga gefureuangot . al daz chumftig ist . unde gecheret iz . ioh keuuendet iz . ze dero gagenuuerti sinero bechennedo divinus namque intuitus . praecurrit omne futurum 361,5 [270,15]. gote neist nehein zit preteritum (irgangen) noh futurum (chunftig) NpglNpw 2,7 (vgl. K.-T. 8,12,2; Npw feruarnez noh chumftigiz). uuanda iz gote preteritum (irgangen) ist . noh choment . uuanda iz uns futurum (chunftig) ist Npgl 86,4; vgl. auch unter d γ; — als Objektsprädikativ: uuio mag taz ioman uuizen fore chumftig? qui poterit id eventurum esse praesciri? Nb 319,6 [242,18]. uuio mag aber daz sin . daz tiu negeskehen . diu got uueiz chumftig? sed qui fieri potest . ut non proveniant ea . quae futura esse providentur? 330,28 [250,23]. daz kot sihet chumftig . taz keskihet note quod deus videt eventurum . id ex necessitate contingere 356,1 [267,11]. ube einer daz saget chumftig . daz anderer uuidersaget si hic quidem dicat . futurum aliquid . ille vero non dicat Ni 526,8 [35,4]. per prophetiam (durch uuizzictuom) uueiz ih iz chumftig NpNpw 19,7 (Npw chumftigiz). die einon (die Propheten) sagoton iz cumftig, uuelich sin gebare scolte sin in humanitate, die andere (die Apostel) annuntiauerunt opera eius [vgl. hi ventura canunt, Expos.] W 90,14 [169,3]; ferner: Nb 314,29. 318,22. 320,16 (alle futurus). 355,24 (eventurus) [239,27. 242,8. 243,16/17. 267,6]. Npw 110,Prooem. (Np futurus); vgl. auch unter d γ; c) prädik. in der verbalen Verbindung kumftîg uuesan (als Möglichkeit der Futurbezeichnung; auch (ellipt.) ohne uuesan): α) kommen werden (ellipt. auch kommend), das lat. Lemma (sofern vorhanden) ist venturus (esse), vgl. dazu Sprachwiss. 6,329: sizit az zesuun cotes fateres almahtikin, dhana chuumftic ist sonen qhuekhe enti tote S 27,13, ähnl. 357,13. thanan cumftiger ci suananne lebente endi tote inde venturus iudicare vivos et mortuos 33,104, z. gl. St. dannan chumftiger NpNpw Fides 36 (Npw ist er chunftig venturus est), ähnl. Symb. 8 (Npw ist er chumftiger venturus est). ich gloubo daz er noh dannan chumftig ist in demo iungisten tage S 139,4 (BB = 3 WB), ähnl. 343,28. 355,14 (venturus est). thu za zesuuun cotes sizis ... suanari za kelaupanne pist uuesan chumftiger iudex crederis esse venturus H 26,8,3. ther kunftig hera in worolt ist [vgl. qui venturus est in mundum, Joh. 6,14] O 3,6,52, ähnl. NpNpw 50,8. heizent mih die saligun . alle geburte. Den namen gebent mir . al die noh chumftig sint Cant. Mariae 48; ferner: O 1,27,23; Übergang zu a: selbaz kiuuisso zit ist demu stimmi euangelisceru chumftiger prutigomo calaupit ist ipsum profecto tempus est quo voce evangelica venturus sponsus creditur H 1,7,3. cot ... chumftiger tages suanari du der muates tauganiu kasihis deus ... venturus diei iudex, qui mentis occulta vides 6,1,3; Übergang zu b: ich gloube in dannen chumftigen ane deme iungisten tage zerteilen ubir lebentige und ubir toten S 347,42, ähnl. 351,25. 353,13; — hervorkommen werden: ich suuerro dir pe demo der fone dinemo samen chumftig ist [Randgl. zu: nos autem dicimus eum iurasse in semine Abrahae, hoc est, in Christo, qui ex illo nasciturus erat, Comm. in Gen., PL 107,571 D] Thoma, Glossen S. 6,3; β) eintreffen werden, sich ereignen werden, geschehen werden, bevorstehen, das häufigste lat. Lemma ist futurum (esse), vgl. dazu auch Sprachwiss. 6,328. 330 f.: uuanda doh kot tiu ding fone diu anasehe . uuanda siu chumftig sint nam si idcirco etiam providentur . quoniam futura sunt Nb 317,19 [241,18]. souuelio unguisso . unde âne not chumftig sint si qua non videantur habere certos ac necessarios eventus 345,25 [260,21]. unde sihet er (Gott) siu (die Dinge) nu so gagenuuertiu imo . so siu noh uuanne in zite chumftig sint taliaque spectat apud se praesentia . qualia provenient olim . in tempore futura 354,16 [266,12], ähnl. 357,21 [268,13] (provenire). du tregest in dinemo muote . daz uns coten chumftig ist mente gestas quicquid instabit diis Nc 725,4 [41,22/42,1]. taz tu beneimest . taz ist note chumftig cuius decretio illigat . i. cogit futura 7 [42,2] (zur Zuordnung vgl. Glauch, Mart. Capella S. 431). taz chido ih . taz morgene skefuuig turh not chumftig si . alde nesi dico autem futurum quidem esse bellum navale cras necesse est . vel non esse futurum Ni 533,30 [44,11]. doh uns daz chumftig si in euuon . du habest unsih dine martyres ieodoh nu danagestozzen NpNpw 43,10. dero erda uuas turbatio chumftig [vgl. futurum erat ut turbaretur terra, Aug. En.] 45,3. do diz keuuizegot uuard in uerbis preteriti temporis . noh do uuaz iz chumftig [qui futura tamquam praeterita praecinebat, Aug., En.] 125,4, ähnl. Npgl 84,1 (Np futurum). uuolti got habetin sie uuizze . unde fernumest . unde beuuarotin sie diu iungesten . diu hinafure chumftig sint utinam saperent et intellegerent . ac novissima providerent NpNpw Cant. Deut. 29. (min herza) uuissa chumftig uuesen min improperium . unde Iudeorum miseriam [vgl. futura ista praevidit, Aug. En.] Np 68,21; ferner: Ni 529,29. 533,24 (beide futurum esse) [39,12. 44,4]. NpNpw 9,20 (= Npw 21). 50,16. 147,12. Npw Cant. Zach. 68 (Np futurum); γ) zukommen werden: svperest mihi (mir ist chunftig) corona ivstitię Npgl 83,12; d) in substantivischen Verbindungen oder substantiviert: die (zu)künftigen Dinge, das Zukünftige, Zukünftiges: α) thiu kumftîgun thing, kumftîgiu thing, thaz kumftîga thing, kumftîgaz thing: uuanda si nehein notmachunga neist futuris rebus . i. tien chumftigen dingen Nb 327,14 [248,14]. ih chido grehto . ein ding chumftigez . peidiu sin . ioh nothafte . so man sihet ze gotes uuizentheite . ioh ferlazen . unde selbuualtig . so man ze sin selbes natura sihet respondebo namque . idem futurum cum refertur ad divinam notionem . necessarium esse 356,11 [267,18]. (ratio) ioh hinafure chan uuizen al daz chumftiga ding quae possit docta cura praevertere totum . quod superis praescire datum Nc 715,29 [32,19]. fone diu chedent sie dih . tougeniu ding chumftigiu melden hinc Phoebum perhibent prodentem occulta futuri . s. temporis 834,31 [156,2]. uuanda man liegendo . mag cheden ... uone gagenuuerten dingen . alde ueruarnen . alde chumftigen [hoc non modo in praesenti tempore ita enuntiari potest ... sed etiam in praeteritum et futurum, Boeth., Comm. I] Ni 514,19 [21,26]. also ouh ... fone futuris (chunftigen dingin) kescriben ist Npgl 78,1. dei feruarnen (thing) spricho ih so, daz ih nieht an den chumftigon ne zuiuilo Npw 17,4; ferner: Nb 317,14 (res futurae). 321,19. 328,23 (res futurae). 355,11. 361,21 (beide res futurae) [241,15. 244,9. 249,12. 266,28/29. 270,24]. NpNpw 19,1. Npgl 84,1 (Np futura). Npw 131,6 (Np futura); β) thiu kumftîgun, thaz kumftîga: ube foresiht notmachunga si dero chumftigon praescientiane sit necessitas futurorum Nb 316,11 [240,24]. toh foresiht netue dia nothafti dien chumftigen etiamsi non videatur praescientia inferre necessitatem eveniendi futuris rebus 20 [30]. also grehto uuizentheit . tiu gagenuuerten nieht nenotegot . tana mer nenotegot tiu chumftigen . iro foreuuizeda nam sicut scientia praesentium rerum . nihil inportat necessitatis . his quae fiunt . ita praescientia futurorum . nihil inportat necessitatis . his quae eventura sunt 332,6 [251,20]. so . daz imo des chumftigen nieht abuuertig nesi . noh imo nieht ergangenes enfarn nesi cui nec futuri quicquam absit . nec praeteriti fluxerit 349,32 [263,15]. sihet ... diu be note chumftigen . unde âne not dinoscit ... tam necessarie ventura . quam non necessarie 354,27 [266,19]; bezogen auf das Jenseits: an disiu gagenuuerten nesih du ... sih an diu chumftigin . dar ist diu grihti NpNpw 36,37. daz keskihet in hie getougene. uuaz in demo chumftigen? Npw 109,5 (Np in futuro); ferner: Nb 319,23 (futura). 321,11 (futurum). 322,19/20. 327,20. 329,16. 345,21/22 (alle futura) [242,30. 244,4. 245,2. 248,19. 249,27. 260,19]. Ni 531,9 [41,4] (futura). Npgl 89,12. 98,7 (beide Np futura); γ) kumftîgiu, kumftîgaz: uuanda mit tien (den Vögeln) uuizegota er (Apollo) . so er chumftigiu scaffota nam futura plerumque conformans . his praesagire consueverat Nc 720,21 [37,12]. zeichen sint . diu uns eteuuaz zeigont . preteritorum (irganginis) alde futurorum (chunftigis) Npgl 104,27; ferner: Nb 316,11. 318,11 (beide futura). 353,11 (futurum) [240,24. 242,1. 265,20]; auch hierher als substant. (?): uuanda ... kot tiu ding fone diu anasehe ... Nu ist aber beidero not . ioh kot foresehen chumftigiu . ioh foreseuniu geskehen nihilo minus tamen necesse est . vel ab deo provideri futura . vel evenire provisa 317,23 [241,20/21]. ube er siu (diu chumftigen) aber so beneimet uuesen chumftigiu so siu sint at si ita uti sunt . ita ea futura esse decernit 319,30 [243,4]. so uuare aber samoguis . note sulen geskehen chumftigiu hoc igitur modo constaret . necessarios esse exitus futurorum 329,21 [249,30]. tiu nemugen nieht kuisso chumftigiu . foregeuuizen uuerden ea nequeunt certo eventura praesciri 345,26 [260,22]. nu geskehent krehto âne zuiuel . diu got foreuueiz chumftigiu fiunt igitur procul dubio cuncta . quae cognoscit deus esse ventura 358,8 [268,22]; e) Glosse: sacha ruh cunftig [illa tyrannorum fuerat medicina videre, qui status ante oculos praesentibus ac perituris conpeteret] rebus [nec] curam [adhibere] futuris (Glosse: animae) [Prud., Symm. I,24] Gl 2,466,21.
Abl. kumftigî; vgl. un-, auch zuokumftîg. [Woitkowitz]