lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

koron

ahd. bis Lex. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
5 in 3 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
4
Verweise raus
3

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

korôn sw. v.

Bd. 5, Sp. 319
korôn
(zu -ên s. u.) sw. v., mhd. korn, koren, nhd. dial. schweiz. choren Schweiz. Id. 3,446, rhein. koren Rhein. Wb. 4,1249 f.; mnl. coren. — Graff IV,519 ff. s. v. korôn, -ên.
chor-: 1. sg. -ôn Nb 326,31 [248,4]; 2. sg. -ôst 127,1 [109,22]; 3. sg. -ot Gl 1,447,39 (Rb). 2,462,29 (2 Hss.). Nb 57,30. 224,11 [48,2. 180,30] (beide -ôt). NpNpw 32,4. Np 43,22 (-ôt). 80,8; 3. pl. -ont Gl 1,447,41 (Rb). 4,3,14 (Jc). Nb 216,19 [175,26] (-ônt); 3. sg. conj. -oe 62,18. 186,11 [52,12. 156,24]; 1. pl. conj. -oên 49,22 (lat. 1. sg. fut.). 346,12 (-oen) [40,7/8. 261,2]. Ns 615,29. 30 [298,3/4. 4]; 2. sg. imp. -o MGh Carm. Cant. S. 76,9. Nb 79,5. 128,17 [68,5. 111,1]. Np 25,2; 2. pl. imp. -ot S 263,26 (B). Npw 33,9 (2); -ont Np ebda. (3); inf. -on Gl 1,94,4 (PaK). 128,12 (Pa). 2,257,65 (M). Mayer, Glossen S. 56,1 (clm 4542, 9. Jh.). Nb 40,3 [32,17] (-ôn); -n Gl 1,750,11 (M, clm 22201, 12. Jh.; von Matzel §§ 21. 74 c als Part. Praet. zu kiosan gestellt, dort auch im Ahd. Gl.-Wb. S. 311, vgl. aber den mhd. Inf. korn (Lexer, Hwb. 1,1681 f.) u. die Konstr. mit Inf. ezzan in den Parallelhss., s. u.); dat. sg. -ônne Nb 52,27 [43,16]; -one O 4,13,24 (F); part. prs. -onti Gl 1,94,7 (Pa); -onte 728,28; nom. sg. m. -onter 2,750,21; acc. pl. n. -ontiu 306,8 (Rb); 2. sg. prt. -otost Npw 16,3; 3. sg. prt. -ota Oh 113. Nc 810,17 [129,14]; -te Gl 1,539,53 (M); 3. pl. prt. -oten Npw 118 D,27; 3. sg. conj. prt. -oti O 2,4,101 (F); ka-: part. prt. -ot Gl 1,10,22 (K; ca-). 229,22 (R; ca-); -iot Mayer, Griffelgl. Salzb. S. 78,168 (Salzb. St. Peter a VII 2, 8./9. Jh.); nom. sg. m. -oter ebda. (ebda.); ki-: Grdf. -ot S 264,29 (B); -at Gl 1,10,22 (Ra; -a- für ō verschr.? Vgl. Schatz, Germ. S. 358); ke-: dass. -oot S 235,25 (B); nom. sg. m. -oter 279,23 (B); nom. pl. m. -ote 196,27 (B; k- aus c korr.); ga-: Grdf. -ot Gl 1,10,22 (Pa); gi-: dass. -it 742,36 (M). Npw 120,8. Orat. dom. 13 (zu -i- für ō vgl. Schatz a. a. O. S. 357); ge-: dass. -ot NpNpw 104,11. Np 120,8. Orat. dom. 13; khorondi: part. prs. Gl 1,94,7 (K). — kor-: 1. sg. -on Gl 3,278,68 (SH b; c-); 3. pl. -ont O 3,13,40 (PV); inf. -on Gl 4,337,2. S 85,9 (Ludw.). O 2,4,78; dat. sg. -onne 4,13,24 (PV, in P -ro- übergeschr.); 2. sg. prt. -odos Gl L 760 (c-); 3. sg. prt. -ota Gl 3,8,9 (Voc.; c-). T 202,3 (c-). O 2,3,60 (F). 4,27 (in F zweites -o- aus a korr.). 3,6,19 (F); -ata 2,3,60. 3,6,19 (beide PV; zu -a- für ō vgl. Schatz a. a. O. S. 355); 3. sg. conj. prt. -oti 2,4,76. 101 (P). 10,5 (PV). 3,1,4; -ati 2,4,101 (V); ge-: part. prt. nom. pl. m. -oda Pw 67,31 (-c-); goroti: 3. sg. conj. prt. O 2,10,5 (F; zu g- für k vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 144 Anm. 6).
Mit Formen der ên-Flexion (vgl. Schatz, Germ. S. 357 f.) oder z. T. nur Formen mit abgeschwächtem Vokal (?): chor-: 1. sg. -en Gl 3,278,69 (SH b); 3. sg. -et Npw 43,21; 3. pl. -ent O 3,13,40 (F); 3. sg. conj. -eti 1,15,7 (FPV); 2. sg. imp. -e Npw 25,2; 2. pl. imp. -et 33,9; 1. sg. prt. -eta Np 68,22. 80,8; 2. sg. prt. -etost 16,3. 4; 3. pl. prt. -eton NpNpw 34,16. 105,14. Np 77,41. 94,9 (2). 118 D,27; gi-: []part. prt. gen. sg. f. -etera Npw 118 R,132; ge-: dass. -etro Np ebda. — coreti: 3. sg. conj. prt. O 1,15,7 (D).
Hierher wohl: coro: 2. sg. imp. MGh Carm. Cant. S. 75,4 (alle Buchstaben unsicher, zu Lese- u. Deutungsversuchen vgl. die Anm. z. St. u. Beleg S. 76,9).
Verschrieben (?): chorostost: 2. sg. prt. Npw 16,4; gi-ho-rit: part. prt. Gl 1,742,36/37 (M). — koroti: part. prs. Mayer, Griffelgl. Salzb. S. 63,111 (Salzb. St. Peter a VII 2, 8./9. Jh.; -i undeutlich, = koronti (?), vgl. Anm.). 1) etw., jmdn. prüfen, erproben; jmdn. auf die Probe stellen, in Versuchung führen; etw. zu tun versuchen: a) in Glossen ohne erkennbare Rektion: choron chunnen zilen conari temptari contendere Gl 1,94,4. choronti chunnenti edo cahrurenti conatus temptatus sive motus 7. chunnen choron experire temptari 128,12. chorontiu [mala] tentantia (Hs. -mpt-) [resistendo vincite, Greg., Hom. I,1 p. 1439] 2,306,8. corodos [domine] probasti [me et cognovisti me, Ps. 138,1] Gl L 760; in freier Interpretation: koronti [crebris parabolarum obscuratibus retardati] commaticam [interpretationem excedimus, Hier. in Matth. 13,44, CCSL 77,113,1010] Mayer, Griffelgl. Salzb. S. 63,111; b) mit Gen.: choronte sin [ecce quidam legisperitus surrexit] tentans (Hs. -mpt-) illum [Luc. 10,25] Gl 1,728,28. coro miner minno MGh Carm. Cant. S. 75,4 (s. Formenteil, minno unsicheres -o, vgl. Ausg., zur Lesung vgl. bes. Steinmeyer in MSD 23,106), ähnl. S. 76,9. giscriban ist ... thaz mannilih giwereti, selb druhtines ni koroti [vgl. non temptabis dominum deum tuum, Marg. nach Matth. 4,7] O 2,4,76. korata er ... thera weichun gilouba (des Philippus) [vgl. hoc dicebat tentans eum, Marg. nach Joh. 6,6] 3,6,19. taz manot tie ureizkoucha . die gotes choront . daz sie doh eteuuenne . sih is miden deum provocantem Nb 216,19 [175,26]. besuoche mih unde choro min proba me domine . et tempta me NpNpw 25,2. sin triuua . daz er unsih dar neubersuochet . dar er unsero triuuuon chorot 32,4. nelazest tu unser gechorot uuerden . nah unseren sundon Orat. dom. 13 (Hs. T = S. XLVIII,17 bechorot); mit Gen. u. Nebensatz: koron uuolda sin god, ob her arbeidi so iung tholon mahti S 85,9; — ferner: O 2,3,60. 4,78. 101 (temptator). Nb 224,11 [180,30]. NpNpw 16,4. 34,16 (temptare). 43,22 (= Npw 21). 105,14 (temptare). 120,8. Np 16,3. 77,41 (temptare). 80,8 (2; 1 Beleg probare). 94,9 (2; 1 Beleg temptatio, 1 temptare); c) mit Akk.: (ein abtrünniger u. ins Kloster zurückkehrender Mönch) in deru iungistun steti si entfangan daz er div siniv theomuati si kechoroot in ultimo gradu recipiatur ut ex hoc eius humilitas conprobetur S 235,25. .. chorot atvme .. probate spiritus si ex deo sunt 263,26. (ther diufal) nan ... alla wisun korota O 2,4,27; ferner: S 264,29 (probare). Npw 16,3; d) mit Nebensatz: taz ist iro (der Fortuna) spil . sus chorot si . uuas si getuon muge sic probat vires suas Nb 57,30 [48,2]; ferner: 40,3 [32,17]; e) mit Inf.: tia simplicitatem choron ih tir danne geoffenon patefacere ... temptabo Nb 326,31 [248,4]; ferner: 49,22 (temptare). 79,5. 186,11 [40,7/8. 68,5. 156,24]; f) elliptisch (?): propositio est . mit tero uuir choroen Ns 615,29 [298,3/4]. assumptio mit tero uuir aber choroen . ube man uns uuelle iehen 30 [4] (vgl. dazu ibu Ahd. Wb. 4,1451, I 2 b β); []g) Part. Praet.: erprobt: cafocander canuhtsamer sagender gachorot adstipolator idoneus testis adprobatur (PaK, adprobatus Ra) Gl 1,10,22. cachorot probum 229,22. gichorit [Iesum Nazarenum, virum] approbatum [a deo in vobis, virtutibus, et prodigiis, et signis, ... interemistis, Acta 2,22] 742,36 (5 Hss. kiosan, 1 Hs. biuuâren). (die Sarabaiten) noh dera rehtungu kechorote nulla regula adprobati S 196,27; in einem Bilde: samnunga stiero an cuon folco that sia utsceithin thia thia gecoroda sint mit siluer congregatio taurorum in vaccis populorum ut excludant eos qui probati sunt argento Pw 67,31. 2) etw. kosten, schmecken, (mit den Sinnen) wahrnehmen, erfahren: a) eigentl.: α) in Glossen ohne erkennbare Rektion: chorn werden scholente [devotione devovimus nos nihil] gustaturos [, donec occidamus Paulum, Acta 23,14] Gl 1,750,11 (s. Formenteil; 5 Hss. ezzan scolante). chorot [(die reine Seele im Himmel) purpureo latus exporrecta cubili floribus aeternis spirantes] libat (Glossen: degustat, accipit) [odores, Prud., Ham. 857] 2,462,29. ich coron ligurrio summatim gusto 3,278,68; β) mit Gen.: gabun imo gimirrotan uuin trinkan mit gallun gimisgitan, inti mit diu her es corota, ni uuolta trinkan cum gustasset, noluit bibere T 202,3. myrratum uinum des ih in cruce choreta . unde trinchen neuuolta [vgl. gustavit, et noluit bibere, Aug., En.] Np 68,22; γ) mit Akk., in einem Bilde: aber nu habest du zit . uuanda du so sieh pist . eteuuaz lindes . unde suozes zetrinchenne . unde nu ze erest zechoronne sed tempus est haurire te ac degustare . aliquid malle . atque iocundum Nb 52,27 [43,16]. so si (die Philologia) dia rotunditatem (des die himmlische Weisheit enthaltenden Eies) in hant kenam . unde si durstegiu ... brah unde chorota . unde si nio so guotes neinbeiz Nc 810,17 [129,14]; b) bildl.: α) in einer Glosse ohne erkennbare Rektion: chorte sach [(mulier forte)] gustavit [et] vidit [quia bona est negotiatio eius, Prov. 31,18] Gl 1,539,53 (1 Hs. gismecken); β) mit Gen.: tiu (Worte) noh fore sint . tiu sint solih . taz siu zendent . so du iro chorost . unde aber inuerslundeniu . suoze gedunchent talia quippe sunt quae restant . ut degustata quidem mordeant . interius autem recepta . dulcescant Nb 127,1 [109,22]. choront sinero suozi in corpore suo et in sanguine suo NpNpw 33,9; γ) mit Nebensatz: choront . unde sehent iu daz unser truhten suoze ist gustate et videte quoniam suavis est dominus NpNpw 33,9; ferner: ebda. 104,11; δ) Part. Praet., adjekt.: (der Apostel Johannes) der suoze getrunchen habet . unde gechoretro (Npw dera) suozi . mer trinchen uuile NpNpw 118 R,132; c) übertr.: α) in Glossen ohne erkennbare Rektion: choron [nonnumquam egressurae animae possunt ... mysteria caelestia ... vigilando] praelibare (Hs. -ri) [Greg., Dial. 4,26 p. 412] Gl 2,257,65 (vgl. praegustari, Schulte, Gregor S. 685,296; 4 Hss. gikorôn). kachoriot kachoroter [quare] expertus [infelices priores nuptias novarum te inmittis periculo? Hier. in Matth. 19,9, CCSL 77,167,774] Mayer, Griffelgl. Salzb. S. 78,168; []β) mit Gen.: hiar stantent sume untar iu ... thie tothes ni koront êr noh ni thultent thaz ser, êr sie sehent scono then gotes sun ... in sinemo riche [vgl. de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, Matth. 16,28] O 3,13,40. vuer ist . er negetrinche beidero (guotes ... ubeles) . er nechoroe arbeite . ioh kemaches? Nb 62,18 [52,12]. pring mih ze dien . ze dien ih noh nesi chomen . diu so uuunderlih sint . daz is die netruent . die iro nechoreton [vgl. sunt ergo quaedam dei iustificationes ita mirabiles, ut humana infirmitas ab eis qui experti non sunt, non ad eas posse pervenire credatur, Aug., En.] NpNpw 118 D,27; ferner: O 1,15,7. 3,1,4. 4,13,24. Oh 113. 3) nach etw. trachten, etw. begehren: a) in Glossen ohne erkennbare Rektion: choron- ter [ego inpudens sequi] cupiens [, dum altos gressus molior et conitor, evigilo, Sulp. Sev., Ep. II p. 143,6] Gl 2,750,21. choront appetunt 4,3,14. koron [tunc epulas demum monuit] conquirere [corpus, Juv. 1,373] 337,2. ni corota non gestat [wohl zu: quas (sc. geminas puellas) ille adspiciens torvis obtutibus horret, femineos quoniam] non gestit [cernere vultus, Aldh., De virg. 718] 3,8,9 (zur Kontextzuordnung vgl. Steinm.). choron [quid inter haec ..., nisi relinquere omnia debemus, curas mundi postponere, solis desideriis aeternis] inhiare [? Greg., Hom. II,36, PL 76,1272 C] Mayer, Glossen S. 56,1; b) mit Inf.: lukke salda ze erest chiesendo . choro dih tero intheften tu quoque tuens falsa bona . incipe prius retrahere colla iugo Nb 128,17 [111,1]; ferner: 346,12 [261,2]. 4) (etw.) beweisen: sosa deser tac chorot [ore locutus es, et manibus perfecisti,] ut (Hs. sicut) haec dies probat [3. Reg. 8,24] Gl 1,447,39. 5) etw. (an-)erkennen: a) in einer Glosse ohne erkennbare Rektion: choront [ut ... universi populi terrarum ...] probent [quia nomen tuum invocatum est super domum hanc, quam aedificavi, 3. Reg. 8,43] Gl 1,447,41 (zur Kontextzuordnung vgl. Steinm.); b) mit Gen.: thaz (wazzar) woraht er thar zi wine, thaz man thes io koroti: thie sehs ziti worolti ... mit wisduamu drankta O 2,10,5; c) mit Akk.: farmano .. kechoroter kemanot .. qui praepositus, si ... contemptor sanctae regulae fuerit conprobatus, admoneatur S 279,23.
Abl. korônto; korunga, kora; vgl. ungikorôt.
Vgl. kiosan. [Hagl]
11868 Zeichen · 570 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    korônsw. v.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +3 Parallelbelege

    korôn ( zu -ên s. u. ) sw. v. , mhd. korn, koren, nhd. dial. schweiz. chore n Schweiz. Id. 3,446, rhein. koren Rhein. Wb…

  2. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Koron

    Herder (Konv.-Lex., 1854–57)

    Koron , im Alterthum Kolonides, feste griech. Stadt im Gouvernement Messene, mit 5000 E., Hafen, einigem Seehandel.

Verweisungsnetz

10 Knoten, 6 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 5 Sackgasse 4

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit koron

16 Bildungen · 14 Erstglied · 1 Zweitglied · 1 Ableitungen

koron‑ als Erstglied (14 von 14)

koron* 2

KöblerAnfrk

koron* 2 , sw. V. (2) nhd. prüfen, erproben ne. test (V.) ÜG.: lat. probare MNPs, MNPsA Vw.: s. bi-* Hw.: vgl. ahd. korōn Q.: MNPs (9. Jh.),…

korona* 1

KöblerAnfrk

korona* 1 , st. F. (ō) nhd. Krone ne. crown (N.) ÜG.: lat. corona MNPs Hw.: vgl. ahd. korōna* Q.: MNPs (9. Jh.) I.: Lw. lat. corōna E.: s. l…

Koronal

FiloSlov

Koronal , m звук , м , корональный → FiloSlov Koronallaut, m

Koronallaut

FiloSlov

Koronallaut , m звук , м , корональный → FiloSlov Koronal, m

Koronea

Herder

Koronea , altgriech. Stadt in Böotien; Siege 447 und 394 v. Chr.

Koroneia

Meyers

koron·eia

Koroneia , im Altertum Stadt in Böotien, südwestlich vom Kopaïssee, berühmt durch zwei Schlachten: die eine 447 v. Chr., durch die sich die …

korônidi

EWA

korônidiAWB ? n. ja-St., Gl. 4,199,62 (1. Drittel des 11. Jh.s, mfrk.) coronide: ‚Kränz- chen; corollarium‘. Nach StSGl, Anm. zur Stelle, ha…

korônilî(n)

AWB

korônilî ( n ) st. n. , mhd. krœnlîn, nhd. krönlein. — Graff IV,484. coron-ilinun: dat. pl. Gl 1,437,3 ( M, 11. Jh. ); -ili: acc. pl. 3/4 ( …

Korōnis

Meyers

Korōnis , grammat. Zeichen, s. Krasis .

коронный

RDWB2

коронный чей-л. коронный номер идиом. - j-s Kunststück, j-s Paradenummer коронное блюдо идиом. - das Stammgericht, das Gericht des Hauses

korônôn

AWB

korônôn sw. v. , mhd. krônen; mnd. kronen, mnl. cronen ; an. kóróna; vgl. mhd. krœnen, nhd. krönen, mnd. krnen. — Graff IV,484. ka-chronot:…

korônto

AWB

korônto adv. — Graff IV,519 s. v. korôn, -ên. choron-to: H 21,2,4; -do: Nb 116,26 [101,1]. Nk 454,17 [99,15]. 1) prüfend, mit Gen: so eteuue…

koronōn

KöblerAhd

koronōn , sw. V. (2) Vw.: s. korōnōn*

koron als Zweitglied (1 von 1)

Kolakoron

KöblerGerm

kola·koron

Kolakoron , ON nhd. bei Frankfurt an der Oder, Züllichau? Q.: ON (2. Jh.) E.: aus dem Gr.

Ableitungen von koron (1 von 1)

Korone

Meyers

Korone , Stadt im alten Griechenland, auf der Westküste des Messenischen Meerbusens, am Fuß des Berges Mathia, wurde durch Epimelides aus Ko…