lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

io[h]uuedar

nur ahd. · 1 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
1 in 1 Wb.
Sprachstufen
1 von 16
Verweise rein
6
Verweise raus
3

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

io[h]uuedar pron. indef.

Bd. 4, Sp. 1693
io[h]uuedar
pron. indef., mhd. ieweder; as. eohwethar (s. u.), mnd. iewēder; afries. ahwedder, auder; ae. áhwæđer, áwđer; zu mhd. ieder, nhd. jeder; mnd. īder vgl. Kolb, Sprachwiss. 8,48—76. — Graff IV,1222.
Nur im Sing. belegt.
eo-uuedareru: dat. f. Gl 2,225,7 (S. Flor. III 222 B, 9. Jh.); -wedir: Grdf. 686,29 (Schlettst., 12. Jh.).
io-vuedar-: dat. m. n. -emo Gl 2,196,53/54 (M); dat. f. -ero 52 (M, 2 Hss.); acc. f. -a 179,33 (M, 4 Hss., 1 Hs. -uv-); -uueder: Grdf. 35 (M). Nb 189,12. 355,2/3 [205,8. 388,18/19]. Ni 525,24 [34,18]; nom. m. -]er Nc 719,6. 756,11. 781,25 (-êr). 831,19 (-êr) [45,18. 98,18. 134,10. 199,23]. Npw 48,11; nom. n. -]ez Nb 189,11. 310,2 [205,7. 337,22]. Nk 367,17. 488,7/8 [3,17/18. 134,17]; -]iz 367,17 (Hs. B = S. CX,18). 369,3/4. 414,16. 435,5. 440,10 [3,17/18 Anm. 5,16. 57,1. 78,25. 84,8]. Ns 598,11 [270,2]; nom. f. -]iu Nb 115,17. 231,27 (-iv) [126,3. 250,25]. Nc 708,21 [31,5]. Ni 547,27 [60,6]. Nk 387,22 [28,7]; gen. m. n. -]es 467,8 [112,11]; -]is 390,9. 488,16/17 [30,25. 134,27]; dat. m. n. -]emo Gl 2,256,68 (M; -uv-). 481,36 (-uv-); -]mo Nb 188,16 [204,16]. Nc 716,14 [42,2]. Ni 577,4 [94,6/7]. Nk 367,17 [3,18]; acc. m. -]en Nc 831,16 [199,20/21]; -vued-remo: dat. m. Gl 2,201,43 (S. Paul XXV d/82, 9./10. Jh.). — ieo-uuederer: nom. m. Np 48,11. [— ia-huethar: Grdf. Wa 32,36. 33,33 (beide K). 35, 21. 26. 36,3. 28. 37. 37,11. 15 (alle M); -huether: dass. 33,31/32 (K); -uuethar: dass. 32,27. 33,12. 14. 35,15. 37,24. 27. 35. 39,1. 12. 23. 41,9. 43,11. 12 (alle M); -uuethero: dat. f. 39,15 (M). — ie-huue-thar: Grdf. Wa 29,11 (M); -huethar: dass. 25,3 (= 22). 32,6 (M); -uuethar: dass. 29,21. 30,21 (beide M)].
e-wedermo: dat. m. Gl 2,209,7 (Schlettst., 12. Jh.); -uuer-dere: nom. m. 4,241,39 (ebda.; zu -rd- vgl. Braune, Ahd. Gr.14 § 167 Anm. 11; oder verschr.?); zu seltenem ê für eo/ie vgl. ebda. § 48 Anm. 3.
Mit prothetischem h-: hio-uuederez: nom. n. Gl 2,550,26 (mus. Brit. Add. 34248, 11. Jh.).
Verschrieben: io-vueraroro: dat. f. Gl 2,196,53 (M); ie-uuedeerea: dass.? Mayer, Glossen S. 5,19 (Augsb. K 4, 10. Jh.; Hs. (ck) kfxxfdf (darunter:) frea; für -uuederera? Oder ist (ci) ieuuedero fera (d. i. fiera?) zu lesen? Vgl. Ahd. Gl.-Wb. S. 308); wohl auch: io-uuedero: acc. f.? Gl 2,179,34/35 (M, clm 21525, 9. Jh.).
(ein) jeder, jeglicher von beiden: a) substantivisch: α) unflektiert: eowedir [vis ergo inter nos quid possit] uterque [vicissim experiamur? Verg., E. III,28] Gl 2,686,29. ir sament sehent . ten mennisken in erdo gan . unde dia sunnun in himele ufkan. Toh ir iouueder sament sehent . ir skeident siu doh quamquam simul conspectum sit . utrumque tamen discernitis Nb 355,2/3 [388,18/19]; — mit partitivem Gen.: [in natiuitate domini ... tue suin iro iehuethar ahte penniggo wehrt Wa 25,3 (= 22), ähnl. 33,12 (= 31/32). 37,15. 39,12. 41,9. van Enniggeralo Thiediko ende Thieziko iro ieuuethar siuon muddi gerstinas maltes gimalanas 30,21, ähnl. 32,6. 33,14 (= 33). 35,15. 21. 26. 36,3. 28. 37. 37,11. 24. 27. 35. 39,1. 23. 43,11. 12. tue suin iro iauuethar si ahte penningo uuerth 32,27 (= 36), ähnl. 29,11. 21.] kot unde saligheit ... uuanda iro iouueder summum bonum ist . pe diu sint siu ein Nb 189,12 [205,8]; ferner: Ni 525,24 [34,18]; β) flektiert: fone iovuedremo ab utrisque (Hs. utrique) [exterius diversa vox prodiit, Greg., Cura 1,7 p. 8] Gl 2,201,43. 209,7 (Hs. utroque). iouvederemo [dominus, qui Zebedaei filiis ... dixit: ...; ait] utrisque [: ..., ders., Dial. 3,26 p. 337] 256,68. hiouuederez alterutrum (Glosse: bonum vel malum) [quia velle suum est, Prud., Symm. II,473] 550,26. ube ioman zala gibit pedero . uuaz iouuederiz si . ter gibit iro gelicha zala animal homo . atque animal bos ... Si quis assignet rationem utriusque quid utrique sint . assignabit eandem rationem Nk 369,3/4 [5,16]. sulen siu be note sin contraria . so uuirdit iouuederiz imo selbemo uuideruuartig si autem erunt magnum et parvum contraria . continget ... ea ipsa sibimet esse contraria 414,16 [57,1]. tiudir bezeichenent tuon alde dolen . diu sint ofto ein anderen uuideruuartig. Unde mag uuerden iouuederes . mer ioh min 467,8 [112,11]; ferner: Ni 577,4 [94,6/7]. Nk 367,17 (2) [3,17/18. 18] (alle uterque); io[h]uueder — (ther) ander: uuanda Uenerius humor beidiu chumet pudice ioh impudice . be diu ist under in zuein solih ringa . daz iouuederer den anderen stillet Nc 831,19 [199,23]. si (d. i. die Quadratur des Kreises) uuirdet io doh so geuuorht . taz circulus . unde quadratum . peidiu in ein anderen stant . unde iouuederiz ebenuilo gat . uzer demo andermo Nk 435,5 [78,25]. taz sih relatiua habent zu ein anderen . unde iouuederiz infahet sina essentiam . uone demo andermo 440,10 [84,8] (oder adjekt. Gebrauch mit Ellipse des Subst.?). tie geiihte . haftent zu einen anderen . iouuederiz anderis teil habende sumpta conexa sibi sunt . ita ut utrumque partem habeat alterius Ns 598,11 [270,2]; ferner: Nk 488,7/8. 16/17 [134,17. 27]; — mit partitivem Gen.: diuitię . unde gloria ... iouuedermo iro menget . tero anderro fiero Nb 188,16 [204,16]. iuuer iouuedermo ist era ze gelichemo gehien alterutrum cumulat parilem meruisse iugalem Nc 716,14 [42,2]. Iouis pruodera ... Iro iouuederer truog sin diadema also chuning solta in capite uterque dominandi sertum . pro regni conditione ... gestabat 756,11 [98,18]. an Catone unde an Cicerone . ist iz quisso uuar . daz si ein bezeichenet. Iro iouuederis namo bezeichenet ein einluzze ding Nk 390,9 [30,25]. der so unuuise ist. daz er sih selben nebechennet . unde so gouh . daz er neruochet sinero saldon . dero (der Npw) ieouuederer uuirt ferlorin NpNpw 48,11; ferner: Nc 708,21. 719,6 [31,5. 45,18] (beide uterque). Ni 547,27 [60,6]; io[h]uuedar + partitiver Gen. — (ther) ander: tero zueio redon . uuirt iouuederiv gesterchet fone anderro quorum quidem alterum demonstratur ex altero Nb 231,27 [250,25]. be diu geuallet iro iouuederer demo andermo . in gilimflichero fuogi consentaneaque congruit iugitate . i. coniunctione . s. uterque numerus Nc 781,25 [134,10]; ferner: Nb 189,11 [205,7]; b) adjektivisch: iovuedarero [(vox) more bicipitis gladii tumores cogitationum carnalium ex] diverso [latere incidat, Greg., Cura 3,36 p. 97] Gl 2,196,52. mit iouvederemo [aeque gloria provenit fluctu] quolibet (Glosse: utroque) [vivida, Prud., P. Quir. (VII) 20] 481,36. [van iauuethero stida Jecmare ende uan Faretharpa ses sculdlakan then iungeron Wa 39,15.] ube ein stunda geboten uuirt . ze zen dusent iaren . so habet si an in etelichen teil . doh er luzzeler si uuanda iouuederiu micheli guismezot ... ist quoniam diffinitum est utrumque spatium Nb 115,17 [126,3]. mundent sie (Euphrat u. Tigris) ... unde choment sie in eina runsa . also . daz tiu zesamine fliezen . diu iouuederez uuazer fuoret. Ih meino diu skef ut confluat quod trahit unda alterni vadi 310,2 [337,22]. aber umbefangeniv mit uuideruuartigen draconibus . so castus amor ist . unde turpis . unde antfahsiu . unde mit iro selbun ringendiu . stilta si iouuederen hisamen duplicem rorem . vel duplicem asperginem . s. Venerii seminis . secum congressa mitificat Nc 831,16 [199,20/21]. fone homine uuirdit kesprochen iouuederiu differentia . bipes ioh gressibile Nk 387,22 [28,7]; — in adverb. Verbindungen: io[h]uuedara halbûn in beiderlei Hinsicht: iouvedara halpun utrobique [ergo (Moses) humilis,] utrobique [subiectus, Greg., Cura 1,7, p. 8] Gl 2,179,33 (5 Hss.; 1 Hs. iouuederhalpin, oder Komp. io[h]uuederhalba? Vgl. aber Ahd. Wb. 4,616 s. v. halba); mit Auslassung des Bezugswortes hierher (? Vgl. Ehret S. 27): zi io[h]uuedareru in beiderlei Hinsicht: ze eouuedareru utrobique [ergo (Moses) humilis,] utrobique [subiectus, Greg., Cura 1,7, p. 8] 225,7; unsicher bleibt (s. Formenteil): ci ieuuedeerea utrobique [ebda. = PL 77,20 D] Mayer, Glossen S. 5,19; c) Glossenwort: euuerdere uterque Gl 4,241,39.
Vgl. iogi[h]uuedar.
7981 Zeichen · 373 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    io[h]uuedarpron. indef.

    Althochdeutsches Wörterbuch

    io [ h ] uuedar pron. indef. , mhd. ieweder; as. eohwethar ( s. u. ), mnd. iewēder; afries. ahwedder, auder; ae. áhwæđer…

Verweisungsnetz

9 Knoten, 8 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 8

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit iohuuedar

2 Bildungen · 2 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

iohuuedar‑ als Erstglied (2 von 2)

io[h]uuedarhalb

AWB

iohuuedar·halb

io [ h ] uuedarhalb adv. , mhd. ie(t)wëderhalp, frühnhd. jedwederhalb. — Graff IV,883 s. v. iohwedar halp. io-uuedar-halp: Gl 2,419,21 (iov-…

io[h]uuedarhalba

AWB

iohuuedar·halba

io [ h ] uuedarhalba st. sw. f. ; vgl. mhd. ie(t)wederhalben , frühnhd. jedwederhalben ( beide adv. ). Stark flekt.: eo-weder-halba: acc. sg…