impero

impero (inp-), -avi, -atum, -are.script.:em-: MLWChron. Fred. 2,27.indup-: MLW p. 1407, 67.usu refl.: MLW p. 1407, 2.metr. -rŏ: MLWMilo Amand. II 4,375.partic. perf. usu subst.: MLWl. 69. 1 iubere, praecipere, indicere, mandare – (an)befehlen, fordern, anweisen, ansagen, (be)auftragen (mit): a gener.: α subi. homines, Deus: MLWIonas Bob. Columb. 1,11 p. 171,5 -anturimperantur socii (-aturimperatur var. l.) a patre, ut per praerupta rupis eant. MLWBonif. epist. 96 ut puelle cuidam doctrine laborem ... -esimperes (inoperis 1, corr. ex imperis 2; sc. abbatissa). MLWWiduk. gest. 3,18 p. 114,11 nisi omnibus essent (sc. filii seditiosi) a rege -tisimperatis obtemperaturi. MLWEinh. Karol. 7 p. 10,3 obsides, qui -banturimperabantur, ... dederunt Saxones. MLWDipl. Heinr. II. 358 p. 462,10 per hanc imperialem cartam -amusimperamus et pręcipimus, ut eqs. MLWThangm. Bernw. 13 p. 764,5 coepiscopo diem -vitimperavit Willegisus, ut eqs. MLWVita Udalr. Cell. II 19 de morte episcopi ... se -areimperare non potuit, quin doleret. persaepe. v. et MLWl. 56. β subi. affectus: MLWWandalb. mens. 65 cervas, capreas, lepores lustrare voluptas -atimperat. b math. de problematibus i. q. proponere – aufstellen: MLWFranco Leod. circ. 1,101 si quis in ortogonio eandem -etimperet probationem. 2 potestatem, dominationem habere, regnare – (die) Macht ausüben, gebieten, herrschen, Herrscher sein (über), regieren, beherrschen: a in univ.: α usu communi: MLWWalahfr. exord. 6 p. 480,8 quia reges et sacerdotes, id est summi regis et sacerdotis membra, qui motibus corporis -antimperant et spiritales hostias immolant Deo eqs. MLWAlfan. premn. phys. 1,91 p. 23 creaturae iubet homo optimus, daemonibus -atimperat (-etimperet var. l.; PG 40,533^B ἐπιτάττει). MLWYsengrimus 5,867 viscera fissuro non -atimperat ille (monachus) cachinno. al. v. et MLW p. 1403, 40. β spectat ad imperatores, reges (lantgravium: MLWl. 26): MLWChron. Fred. 2,35 Romanorum iv Gaius (i. Caligula) -vitimperavit ann. iv, mensis x. MLWEinh. Karol. 3 p. 5,17 cum per annos xv ... Francis solus -retimperaret Pippinus eqs. MLWCarm. de Tim. 41 publica res tunc est felix, quando in-atinperat ille, qui sapit. MLWAdam gest. 2,34 Brittannis Adelrad filius Edgaris -vitimperavit. MLWChart. Babenb. 313 p. 153,11 in-anteinperante gloriosissimo Romanorum inperatore Friderico. saepe.in indicatione temporis: MLWDipl. Otton. I. 279 -anteimperante ... imperatore anno imperii eius iv. MLWChart. Mog. B 124 p. 127,6 acta sunt hec ... regnante Heinrico sexto Romanorum imperatore ..., dominante Conrado Maguntine sedis archiepiscopo, -anteimperante Hermanno Thuringie lantgravio. saepius. γ spectat ad civitatem: MLWOtto Frising. gest. 2,25 p. 130,6 non ut per illius (Mediolani) potentiam -retimperaret Terdona, sed eqs. δ spectat ad praelatos ecclesiae: MLWVita Cadr. 20 (MGScript. XV p. 690,14; c. 1000) Machalanum ..., ut sibi -areimperare debeat, efficiunt advenae. MLWVita Bard. 10 p. 327,30 qui (Rohingus) ... postea ad Fuldam -batimperabat. MLWLamb. Hersf. inst. 2 p. 353,15 -areimperare, non -ariimperari novit Ruthardus abbas. MLWNarr. de Gron. 26,7 quibus omnibus (clericis, militibus et aliis) ipse (episcopus) potenter et patenter ad breve tempus -batimperabat.per enallagen: MLWVita Bard. 10 p. 327,25 haec ferula convenientius -retimperaret manu nostra (sc. episcopi) quam vestra (sc. abbatis). ε spectat ad Deum, Christum: MLWCarm. Paul. Diac. app. I 4,2,8 vos regat omnipotens, solus qui -atimperat orbem (v. notam ed.). MLWWett. Gall. 18 qui (sc. Christus) ... ventis et mari -astiimperasti. MLWAgnell. lib. pont. 30 p. 180 l. 170 caelestia regis, terrena moderaris, maria (mari V) -asimperas (sc. Christus). MLWAlbert. Stad. quadr. 29 omnis in hoc verbo (i. Christo) modus indicat, -atimperat, optat. b uti – verfügen (über): MLWChart. Sangall. A II app. 15 p. 393,19 (a. 811/39) quod vidissent (sc. Folchartus) Pettonem monachum mansionaticum facere Wolfleozo episcopo, quando Romam pergebat, et deinceps ipsis rebus -batimperabat. c cogere – erzwingen: MLWEkkeh. Uraug. Hieros. 1,4 ubi sapientia pre omnibus invisa, ... crudelitas extorquet timorem, superbia -atimperat honorem. d excitare – hervorrufen, auslösen: MLWMatth. Platear. (?) gloss. p. 378^H menstruis -atimperat antidotum diacalamentum, si retineantur ex viscosis humoribus.