Eintrag · Mittellateinisches Wb.
gratis adv.
adv. gratis.script. -es: MLWl. 58.metr. -ĭs: MLWl. 41. 58. adde MLWAgnell. lib. pont. prol. p. 276,16 (vs.). MLWHrotsv. Bas. 203. MLWCarm. imag. 1,4,7. MLWWalth. Spir. Christoph. II prol. 6. MLWRuodlieb V 216. MLWAsinarius 8. al. 1 strictius: a sine mercede, pretio – umsonst, unentgeltlich: MLWLiber diurn. 74 p. 75,2sqq. quod -sgratis accepi (sc. episcopus), -sgratis debeam ... conferre (sim. MLWChart. Raitenh. 75 p. 77,3 hec [sacramenta] ... -sgratis vobis [sc. fratribus] episcopus ... impendat. al.). MLWEgbert. fec. rat. 1,128 -sgratis equo oblato non debes pandere buccas. MLWManeg. ad Gebeh. 15 p. 338,15 cunctas orthodoxe sollicitudinis inpensas -esgrates omnibus offerendas sacrilego mercimonio distrahere. MLWChart. Raitenh. 15 quod bona sua (sc. monachorum) navibus imposita ... -sgratis sine ... theloneo ... quiete transeant. MLWInnoc. III. registr. 1,376 p. 570,11 vigorem iudiciarium -sgratis ... impertiri. persaepe. v. et MLW p. 791, 33.spectat ad simoniam q. d. interdictam: MLWGreg. regist. 1,35 p. 57,4 episcopatus dono -sgratis ... concesso. 2,61 p. 215,31sqq. cum tantum honorem -sgratis susceperis (sc. episcopus), ... honores ęcclesiasticos -sgratis non erogaveris. 6,5b p. 403,23sq. MLWBernold. Const. chron. a. 1058 constituit papa, ut, qui ... a symoniacis essent -sgratis promoti, ministerio suo permitterentur uti. b gratuito – uneigennützig, selbstlos: MLWBerno epist. 9 p. 36,8 -sgratis amare ... in Christi caritate (sim. 17 p. 51,9 eo karitatis affectu, quo me ... -sgratis fovisti [sc. archipraesul]). c impune – ungestraft, straflos, ungeschoren: MLWWalahfr. Wett. 583 si, quos prava docens ... fefellit, ... hos iterum revocat, solventur debita -sgratis (sine pena RO). MLWYsengrimus 6,512 capitur, qui peierat istic, nec sinit ... sanctus -sgratis abire reos.?sane – ?heil, unversehrt: MLWEcbasis capt. 121 si redeam (sc. vitulus) -sgratis, grates exolvero divis. d ultro, libenter – von sich aus, freiwillig, aus freien Stücken, gern: MLWDipl. Ludow. Germ. 13 p. 16,2 nisi forte abbates ... -sgratis obtulerint (sc. dona regibus). MLWHrotsv. asc. 11. 53 crucis in ligno mortem -sgratis paciendo. MLWDecret. Burch. 19,5 p. 968D si ... talis est servus, ut -sgratis verbera pati non velit, ... ita poeniteat ut eqs. MLWDipl. Heinr. III. 228 p. 304,25 si quis -sgratis aut aliqua compulsus necessitudine liber homo se ... monasterio aldiasset. MLWAnnal. Eins. a. 1090 (MGScript. rer. Germ. LXXVIII. 2007. p. 285,11) <Seli>gerus languore pressus <abba>tis nomen -sgratis deposu<it>. persaepe. e bona gratia – gütlich, in, aus Güte: MLWOtto Frising. chron. 4,21 p. 211,20 terram habitationis superbe deposcunt Gothi addentes, quod, si -sgratis accipere non possent, ultro eam arriperent. MLWChart. Mog. A II 185 p. 344,33 []partem ... duabus fratris mariti sui filiabus plus -sgratis quam iure concessit femina. ibid. iterum. 2 latius: a temere – grundlos, ‘einfach so’: MLWLiutpr. antap. 3,1 p. 74,3 tanta ... mendatiorum iacula ... in me ... -sgratis exercuere Berengarius atque uxor, quanta eqs. MLWHrotsv. Pafn. 4,4 tu iniquo odio nos (sc. amatores) -sgratis insectaris (sc. Thais). MLWBerth. chron. B a. 1080 p. 376,16 hostes se -sgratis impetentes prestolatus est Ruodolfus rex. MLWAnnal. Magd. a. 1171 -sgratis inter imperatorem et fratres ... comitis dissensio orta. MLWDavid (?) inquis. 43 p. 232,16 quod simplices homines -sgratis infestet inquisitor. al. b consulto, de industria – mit Absicht: MLWRuodlieb V 216 -sgratis an oblitus reticeret is (rex) officiales eqs. MLWTrad. Salisb. II 87 p. 627,10 transforato monte et aquę ductu per terram perfecto homines abbatis, quod ... feceramus (sc. canonici), una nocte -sgratis destruxerunt. c frustra – vergeblich: MLWLiutpr. antap. 2,6 p. 40,5 si ... non aliam vitam praeter instantem putares (sc. Adelbertus), tamen iniuste faceres, ... praesertim cum ..., quod agis, facias -sgratis. MLWAsinarius 8 hiis (regi sodalique) ... adversa partum Lucina negarat; ⌊-sgratis enim⌋ (et -sgratis, -sgratis etiam var. l.) Veneris excoluere iocos. al. 3 confunditur c. gratus i. q. dulcis, suavis – angenehm, willkommen, recht: MLWVita Magni Fauc. I 8 p. 122,16 si fieri potest, ut ... venire potueris (sc. Magnoaldus), -sgratis (gratum, gratissimum var. l.) mihi (sc. Columbano) est.Fiedler