grad(u)ale

grad(u)ale -is n. et grad(u)alis -is f. 1. ‚Graduale‘ (responsorialer Gesang des Proprium missae) 2. ‚Graduale‘ (liturgisches Buch mit Gesängen für das Proprium missae) — 1. ‘gradual’ (responsorial chant that belongs to the mass propers) 2. ‘gradual’ (liturgical book that contains chants for the mass propers) 1 ‚Graduale‘ (responsorialer Gesang des Proprium missae) — ‘gradual’ (responsorial chant that belongs to the mass propers) [s.X-XI] LmLTon. Lugd. 6, 9 MüMn: Gradalia a parhypate meson vel a lichanos hypaton ita: (sequuntur exempla) (cf. LmLTon. Lugd. 6, 9 BrPr: Gradales). al. LmLPs.-Odo mus. p. 276a: quod in nocturnis responsoriis somnolentorum more graviter et dissolute ad vigilandum nos exhortare videtur, in antiphonis vero plane et suaviter sonat, in introitis vero quasi voce praeconia ad divinum clamat officium, in alleluia suaviter gaudet, in tractu vero et gradalibus plane et protense humiliataque voce incedere videtur (inde LmLNicol. Burt. 1, 28, 165. LmLBonav. Brix. 22, 13. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8). LmLBerno ton. p. 105a (inde LmLTon. Baumg. 1, 18). LmLFrut. ton. p. 125: Principales autem eius (sc. authenti proti) antiphonae ab ipsa finali chorda sua, scilicet ⋅D⋅ ordiuntur ... Responsoria ad eumdem modum ... Introitus eiusdem modi ... Graduales... Alleluia ... Offertoria ... Communiones ... Ad processionem ... Melodiae, que dicuntur sequentiae eius modi. al. [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. ton. 25, 39: Huius toni graduale non inveni regulare. al. LmLTon. Gratianop. p. 22: De responsoriis subsequitur in<for>matio, que est communis omni<bus> responsoriis et officiis et grad<alibus> et omnibus canti[ci]bus, exceptis <anti>phonis per supradictas[] cons<onan>tias. al. [s.XIII] LmLInst. patr. 23: Responsoria vero et antiphonas, gradualia, tractus, alleluia, offertoria et communiones, omnemque gravem cantum, remissiori ac velociori processu persolvamus. LmLInst. patr. 27: Quicumque inponit antiphonam vel responsorium, psalmum aut ymnum, introitum an graduale, tractum sive alleluia, seu quicquid incipit, duas vel tres sillabas an unam sillabam et duas aut tres notulas inponat solus tractim aliis tacentibus; et ab eo loco, quo intonans dimisit, ceteri inchoent subsequentes non repetendo, quod ille precinuit. LmLMus. man. 51, 4: in illis cantibus, qui nec „Gloriam“ habent sicut introitus et responsoria, nec „Saeculorum“ sicut antiphonae, sed omnino neumatibus carent sicut ympni, „Sanctus“, „Agnus Dei“, „Kyrye“, „Gloria in excelsis“, alleluia, gradalia, offerendae, communiones, prosae sive sequentiae, ceteraque cantuum genera. al. LmLMetrol. 17 p. 80. LmLAmerus 8, 26. al. LmLLambertus p. 261b: sepe videmus offertoria cum gradualibus officiisque alleluiaque vel antiphonas responsoriaque quedam et tractus voces cantari per duodenas. LmLHier. Mor. 22 p. 162, 22: habetur frequenter in graduali, quod responsorium est toni paris et versus est toni imparis. Ton. Sar. p. 11. LmLWalt. Odingt. 5, 7, 8: Graduale, quia ad gradus chori cantari solet. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 4, 65 (inde LmLBonav. Brix. 15, 45). al. LmLIac. Leod. spec. 6, 87, 16: quandoque graduale est toni paris et versus eius, si per se sumatur, toni imparis. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 53: quae gradualia antiqui incipiebant in ⋅C⋅faut et per notam finalem, cum sint secundi toni, finiebant in ⋅D⋅solre, moderni vero incipiunt in ⋅G⋅solreut et similiter finiunt in ⋅A⋅lamire per notam finalem. al. LmLQuat. princ. 3, 37. LmLSumm. Guid. comm. 1, 61. LmLGoscalc. 1, 5 p. 72, 4. LmLHeinr. Eger 5 p. 51. LmLPs.-Mur. mod. p. 101a. [s.XV] LmLProsd. exp. 64, 11: in voluminibus antifonarum, gradualium et aliorum cantuum ad ecclesiam pertinentium valde antiquitus notatis. LmLIac. Twing. p. 94, 3. LmLIac. Theat. 53: Omnia gradualia, que incipiunt in ⋅C⋅ grave vel in ⋅D⋅ grave vel in ⋅F⋅ grave et ascendunt usque ad ⋅c⋅ acutam et finiunt in ⋅D⋅ grave sunt primi toni. eqs. al. LmLNicol. Cap. p. 313: nota, quod responsorium indicatur cum suo versu, alleluia scilicet cum suo versu et gradualis cum suo versu. LmLUgol. Urb. 1, 112, 1: De principiis introituum, gradualium, offertoriorum et cetera primi tropi. LmLUgol. Urb. 1, 120, 1: De finibus gradualium et alleluia et de principiis versuum ipsorum et de eorum distantia. LmLUgol. Urb. 1, 150, 10: versus gradualis. al. LmLGeorg. Ans. 3, 6. al. LmLPs.-Guido corr. p. 53a. al. LmLTon. Subl. p. 63, 11. LmLTrad. March. 426. al. LmLTrad. Holl. I p. 178. LmLTrad. Holl. II 25 p. 100 (p. 450a). al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 6, 21. LmLTrad. Holl. VI 19, 1. al. LmLFr. Gafur. extr. 8, 12, 5. al. LmLBonav. Brix. 15, 33. al. LmLFr. Gafur. theor. 1, 1: Sed divus Ambrosius protector noster atque Gelasius et Gregorius gradualia, tractus et alleluya in missa cantari instituerunt. LmLFr. Gafur. pract. 1, 8. v. antiphona gradalis, officium gradale, responsorium gradale 2 ‚Graduale‘ (liturgisches Buch mit Gesängen für das Proprium missae) — ‘gradual’ (liturgical book that contains chants for the mass propers) [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 21, 41: totum antiphonarium et graduale absque magistro addiscere poterit. al. LmLGuido Aug. 704. al. LmLTon. Cist. 170: prohibente sancto Cisterciensi capitulo nec in gradali nec in antiphonario quicquam mutari iam liceat. LmLAnon. Cist. I 63 p. 40: Quae licet in gradali correximus. LmLAnon. Cist. II c. 1151A: Sicut notatores antiphonariorum praemunivimus, ita et eos, qui gradualia notaturi sunt, praemunimus et hos et illos obsecramus et obtestamur, ne notulas coniunctas disiungant vel coniungant disiunctas. al. [s.XIII] LmLMus. man. 8, 9. al. LmLAmerus 12, 1: Totum graduale curie Romane diligenter examinatum in officiis tot inicia et fines[] et seculorum in quolibet tono reperi et non plura. LmLAnon. Hailspr. 4 p. 69: In cantu Gregoriano, id est (om. ed.) graduali, in quo prae ceteris (ms.; ed.: preceptus) quintus tonus plus frequentatur, ⋅b⋅ molle rarius ponitur. LmLTon. Lips. p. 107: Quartus tonus in toto graduali nusquam transformatur, nisi in sola antyphona „Iuxta vestibulum“. al. Ton. Sar. p. 23. LmLAnon. Couss. IV p. 46, 7: magister Leoninus, secundum quod dicebatur, fuit optimus organista, qui fecit magnum librum organi de gradali et antifonario pro servitio divino multiplicando. al. LmLIoh. Groch. 232: gradualem et antiphonarium et alios libros ecclesiasticales. [s.XIV] LmLGuido Dion. 2, 6, 13. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 69, 27: de his omnibus exempla multa reperiri possunt in libris de cantu, antiphonariis et gradualibus. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 15: Gregorius varium cantum musicalem, quo tam Latini quam Alemanni cum ceteris linguarum diversarum nationibus utuntur in divino officio, in duo volumina, videlicet in antiphonarium et graduale collegit, dictavit et neumavit sive notavit. al. [s.XV] LmLPs.-Guido corr. p. 51b. LmLTrad. Holl. VI 47, 6. LmLIoh. Tinct. nat. 19, 10. LmLBonav. Brix. 21, 11. al. LmLLe Munerat moderat. 2. al.