lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

globus

nhd. bis spez. · 11 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
11 in 11 Wb.
Sprachstufen
6 von 16
Verweise rein
16
Verweise raus
8

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

globus

Bd. 4, Sp. 728
globus, -i m. (f.: MLW p. 730, 13).script. et form.:cl-: MLWMLW p. 729, 64. 65.glov(us): MLW p. 729, 6. adde MLWBeda hist. eccl. 3,16 p. 159,33 (var. l.).-bb(us): MLWMLWl. 50. p. 729, 44.nom.:sg. -os: MLW p. 729, 31.pl. -ae: MLW p. 729, 15.acc. pl. -us: MLWMLW p. 729, 64.metr. glō-: MLW p. 730, 4. I proprie: A sphaera, globulus, pilaKugel, Kügelchen, Ball: 1 gener.: a in univ. (fere in imag., alleg., per compar.): MLWHildeg. fragm. 661 massa tocius mundi velut obscurus -usglobus apparuit. MLWRoger. Salern. chirurg. 3,645 si aliquid velud -bbumglobbum durum et grave inveneris. MLWAbsal. serm. 30 p. 181C obstacula ..., quibus impediuntur sphaerulae (sc. candelabri), id est -iglobi, teutonice kloitzer, ne currant, scandala sunt falsorum fratrum (spectat ad Vulg. exod. 25,31). MLWConr. Mur. clip. 65 Lichtenberg niveum prefert clipeum, sed eidem dic tres esse -osglobos rubeos. al. b de lapillis lusoriis: MLWChron. Mont. Ser. a. 1223 p. 210,15 mansio (i. curia praepositi) ... quasi gymnasium fuit alea, scazis, tesseribus -isqueglobisque ludencium. MLWChart. Eichsf. 401 p. 239,35 ludos alearum, -orumgloborum, thesserarum et aliorum genera ludorum ... inhybemus. MLWActa civ. Rost. C 1,889 p. 179 quod in anno integro non debeat Wolder ludere cum -isglobis et tesseribus.meton. de ludo ipso: MLWEberh. Alem. labor. 876 non placet his (sc. iuvenibus corruptae indolis) ... stylus, immo talorum iactus, non trocus, immo -usglobus (cf. notam ed.). c de telo: MLWFund. Consecr. Petri p. 175,7 iaculis opponebant principes se ... civitati ... urgentes eos ictibus vehementibus -orumgloborum machinarum. d de insigni regni: MLWEkkeh. Uraug. chron. a. 1106 p. 231,7 ipse (Heinricus) ... regalia ... insignia, crucem scilicet et lanceam, ... -umglobum atque coronam, filii potestati tradidit (inde MLWAnnal. Aeg. a. 1106 [MGScript. XXX p. 11,4]). e de terra, mundo: MLWAnnal. Sangall. IV a. 1021 hic quatitur totus terrae -usglobus undique motus. MLWHerm. Carinth. essent. 1 p. 122,12 in spera mundi terre -umglobum esse ita constabit: eqs. MLWCarm. Cantabr. []A 12,1a,3 Deus ... mundi -umglobum sub potenti claudens volubilem palmo (spectat ad Vulg. Is. 40,12). MLWHildeg. vit. mer. 1,34 l. 543 -usglobus mundi igne et vento ac aere agitatur eqs. al. v. et MLW p. 728, 14.expressius i. q. mundusWelt: MLWCarm. ad Agob. 1,2 (CC Cont. Med. LII. 1981. p. 371; s. IX.1) qui (sc. Deus) tuum -vumglovum demensus es palmo (spectat ad MLWl. 2). f de luna, sole, sideribus: MLWBeda temp. rat. 61,24 constat eam, quae prima transito aequinoctio plenum suum -umglobum ostenderit, primi mensis existere lunam. MLWRup. Tuit. volunt. 15 (PL 170,447A) a sapientibus ... permensus -usglobus eius (solis) multipliciter maior esse quam orbis terrae deprehenditur. MLWHerm. Carinth. essent. 1 p. 134,9 tunc tantum plena terris apparere potest luna, cum e medio -iglobi solaris linea recta per confinium orbis terreni transiens in medium lune corpus pervenit eqs. al. g de stella volanti sim.: MLWChron. Fred. 4,19 -aeglobae igneae per caelum currentes ad occidentem apparuerunt. MLWChron. reg. cont. a. 1187 p. 138,16 -iglobi scintillarum magno agmine et longo tractu se sequentes ... visi sunt. MLWAlex. Min. apoc. 16 p. 355,26 (add. C) -iglobi micuerunt ignei rursumque se in caeli parte alia condiderunt. 2 anat. de testiculis, ovariis q. d., scroto: MLWAlbert. M. animal. 1,447 duo -iglobi, qui sunt testiculi, sunt in muliere sicut in viro; sed eqs. 1,448 qui (canales spermatis) positi sunt inter -umglobum et inter viam virgae. 1,460sqq. 2,113. 3 ?pharm. fort. i. q. pilulaviell.: Pille (in imag.): MLWWalahfr. carm. 38,90 quantum sibi conscius ille perfidiae confusa -isglobis per pectora tabet, tantum eqs. (cf. A. Önnerfors, Mediaevalia. 1977. p. 393 adn. 16). B gleba, glebula, massa Klumpen, Klümpchen, Brocken, Masse: 1 in univ.: MLWPaul. Bernr. epist. p. 477,21 cui (Ambrosio) ... cereum -umglobum mittimus. MLWRegistr. Patav. I p. 69,15 dantur xcvi -iglobi picis. 2 de thrombo: MLWGloss. med. p. 88,10 thrombos sanguis, id est -usglobus (-osglobos var. l.). 3 de prima rerum materia: MLWCarm. Bur. 67,1a,1 a -oglobo veteri cum rerum faciem traxissent superi (cf. Bernh. Silv. cosm. 1,1,2). 4 de homine (contracto: MLWMLWl. 36. 37; nondum formato: MLWl. 39): MLWSigeh. Maxim. 10 (8) p. 231a, 31 infra semet ipsum totus contrahitur et ... in spaeram quandam vel -umglobum pene informem convolvitur. MLWMirac. Mod. 6 p. 312b,21 quae (puella) ... in -umglobum est contracta. MLWRup. Tuit. volunt. 6 (PL 170,441C) lutum fuimus (sc. homines), limus carnis, id est -usglobus liquidus. C glomusKnäuel: MLWRud. Fuld. Leob. 8 cum ... filum ... ex ore dependeret, -umglobum ex eo rotundo scemate volvendo formavit. MLWTheoph. sched. 3,75 p. 138,12 tenens ... filum stagneum quasi -umglobum involutum. MLWRoger. Salern. chirurg. 3,286 filis superpositis sit lignum quasi -usglobus filorum et illud rotundum sub ascellis ponatur (sim. 3,289 antequam -bbusglobbus auferatur. al. MLWTract. de chirurg. 849. MLWNotulae Wilh. Cong. 1139. al.). MLWFrid. II. MLWImp. art. ven. 3 p. 16,21 ille ..., qui tenet falconem, debet retinere -umglobum credentie et sinere explicari debet (cf. ed. A. L. Trombetti Budriesi. 2002. ind. p. 1202sq.).meton. de opere nendi: MLWMirac. Quint. 32 (MGScript. XV p. 270, 7; c. 827) Ermengardis femina ... in lanificiis servile quoddam, -orumgloborum videlicet, exercuit opus (sim. p. 270,10). D gibber, tuberHöcker, Buckel: MLWMirac. Mod. 6 p. 312b,23 -oglobo inter scapulas crescente. E involucrumHülle, Umhüllung: MLWVita Odil. 7 (MGMer. VI p. 41,20; s. X.) scripsit epistolam eamque -oglobo coccineo involutam ... germano ... transmisit. MLWVita Gebeh. Const. 1,1 ut ... ventrem sibi (sc. matri mortuae) incidant, infantulum tollant, calido arvinae -oglobo involvant homines (sim. 1,26). II translate: A conglobatioZusammenballung: 1 de rebus i. q. cumulus, volumen, nubesHaufen, Walze, Wolke: a de igne sim. (in imag.: MLWl. 64): MLWBonif. epist. 10 p. 9,6 videbam ... flammam ... sub uno -oglobo totius mundi machinam conplectentem. MLWVita Eptad. 17 (MGMer. III p. 192,3) ut tantus igneum (sc. febrium) -usglobus (c-clobus var. l.) virtutum suarum fonte restingueret. MLWHraban. martyr. Sept. l. 46 ignium -usglobus (c-clobus var. l.). MLWVita Liutg. II 2,27 cernit ... quasi igneum altaris altitudine -umglobum. MLWChron. Clus. 6 (MGScript. XXX p. 962,19) viderat ... a ... monte -umglobum igneum ... usque ad coelum ... porrigi (sim. 7 p. 962,31). saepius.fort. add.: MLWCarm. de conv. Saxon. 67 (NachrGött. 1985/I. p. 64; a. 777) cum ... pulvereo ... -oglobo (sc. inferni) versutum coxerit iudex anguem. b de nimbo: MLWVita Liutg. I 19 p. 64,14 viderat in somnis quasi nubeculas nigras ... []ascendere, post modicum vero -osglobos crebriores sequi. 2 de anim. i. q. manus, caterva, turba (densa)(dichte) Schar, Truppe, Rotte, Menge: MLWCarm. de Nyn. 273 inter sanctorum -osglobos cuneosque perennes transit. MLWDefens. med. I p. 52,22 ut testa saniem fluentem et vermium scatentem -umglobum raderet Iob. MLWChart. Rhen. med. I 190 p. 251,36 ut ea, quae firma ... decernuntur, testium -oglobo ... affirmentur. MLWOtto Frising. chron. 8, 32 p. 449,2 cum reprobae ... partis -usglobus a Deo exorbitans ... superbiendo corruit. al.de exercitu, armatorum agmine: MLWLamb. Hersf. Lull. 11 p. 320,22 populus Traiectensis oppidi ... -oglobo facto irruperat in Fresiam. MLWEupolemius 2,175 sternunt (sc. Politeon aliique) Iudaicas ... phalanges disiunguntque -osglobos legionum. MLWMetell. exp. Hieros. 6,839 urbi sanctę victrice -oglobo propiante. B circulus, orbita(Kreis-)Bahn, (Kreis-)Lauf, ‘Sphäre’: MLWAgius comput. 1,14 per numerum solis varios lunęque meatus, per hunc stellarum colligimus<que> -umglobum. MLWCarm. libr. III 7,6 stelligeros ... -osglobos circuit illa (orbita solis) micans. MLWConstant. Afric. theor. 1,4 p. 2ar cum ... omnia corpora sub lunari -oglobo posita videantur ... esse ... dissimilia (MLWOtto Frising. gest. 2,30 p. 137,7. MLWChart. episc. Spir. 170 p. 180,34. 209; cf. Boeth. in Porph. comm. pr. 1,3 p. 8,22). MLWAlbert. M. sent. 2,17,4capit. utrum paradisus pertingat ad lunarem -umglobum.Niederer
8420 Zeichen · 527 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    globusm.

    Grimm (DWB, 1854–1961) · +3 Parallelbelege

    globus , m. , entlehnt aus lat. globus ' kugel '. belegt seit dem beginn des 17. jahrh. in den obliquen casus des sing. …

  2. 18./19. Jh.
    Goethe-Zeit
    Globus

    Goethe-Wörterbuch

    Globus Nachbildung der Erdkugel zur Veranschaulichung der geograph Beschaffenheit u der Besiedelung der Erde die schönen…

  3. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Globus

    Herder (Konv.-Lex., 1854–57) · +1 Parallelbeleg

    Globus , eine künstliche, auf einem Gestell befestigte und um ihre Axe drehbare Kugel mit geographischer (Erd-G.) od. as…

  4. modern
    Dialekt
    Globusm.

    Westfälisches Wb.

    Globus m. [Ravensbg] (dicker) Kopf (in Drohung, Scherz). Wat het de vo’n dicken Globus! ( Kr. Herford Hfd Kr. Herford@Le…

  5. Latein
    globus

    Mittellateinisches Wb.

    globus , -i m. (f. : MLW p. 730, 13) . script. et form. : cl-: MLW MLW p. 729, 64. 65 . glov(us): MLW p. 729, 6 . adde M…

  6. Spezial
    Globusm

    Dt.-Russ. phil. Termini · +1 Parallelbeleg

    Globus , m глобус , м

Verweisungsnetz

32 Knoten, 23 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 2 Kompositum 21 Sackgasse 9

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit globus

6 Bildungen · 1 Erstglied · 5 Zweitglied · 0 Ableitungen

Zerlegung von globus 2 Komponenten

glo+bus

globus setzt sich aus 2 eigenständigen Lemmata zusammen. Die Klammerung zeigt die Hierarchie der Komposition; Klick auf einen Bestandteil öffnet seine Etymologie.

globus‑ als Erstglied (1 von 1)

globus als Zweitglied (5 von 5)

ERDGLOBUS

DWB2

erd·globus

DWB2 ERDGLOBUS n. DWB2 zuss. mit erde f. C. DWB2 DWB2 1 erdkugel: 1627 die drey hauptstände auff diesen erdgloben (wohl dat. sg.) vnd alle p…

gehirnweltglobus

DWB

gehirnweltglobus , m. vom menschlichen kopfe J. Paul uns. loge 2, 110 , vergl. gehirnkugel.

Mondglobus

GWB

mond·globus

Mondglobus die Struktur der sichtbaren Seite des Mondes darstellender Globus Der König verlangt einen M. [ globe of the moon ] in Relief GWB…

schwalbenglobus

DWB

schwalben·globus

schwalbenglobus , m. scherzhaft für schwalbennest: die hausthür, deren dessus de porte ein schwalben - globus ist. J. Paul uns. loge 3, 163 …

sternglobus

DWB

stern·globus

sternglobus , m. , globus mit aufgezeichnetem sternhimmel: arabische sterngloben A. v. Humboldt kosmos 2, 332 ; als ' gestirnskörper ': glei…