Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
gimma st. sw. f.
st. sw. f., mhd. gimme, nhd. gemme; mnd. gimme, mnl. gemme, gimme; ae. gim; aus lat. gemma; vgl. Franz, S. 31. 38; Paul, DWb. (Tüb.), S. 244, s. v. gemme. — Graff IV,198.
Stark flektiert: kimm-: acc. pl. -a Nb 167,13 (-â) [179,30]; gimm: gen. sg. -o Nc 786,7; dat. sg. -o 11 [140,9. 13]; acc. pl. -a Nb 89,30. 98,11 (-â). 196,11 (-â) [100,3. 108,25. 212,16].
Schwach flektiert: kimm-: gen. sg. -un Gl 1,8,2 (Ra); dat. pl. -un 2,593,51; acc. pl. -un 1,619,29 (Rb). 31 (Rb); gymm-: dass. -un 622,21 (Würzburg Mp. th. f. 20, 9. Jh.).
Nicht eindeutig zu bestimmen: kimm-: gen. pl. -ono Gl 2,236,50 (Rc); dat. pl. -om 1,363,46 (Rb); gimm-: nom. sg. -a 3,16,47 (Sg 242, 10. Jh.). 192,33 (SH B). 500,13 (Mülinensche Rolle, 11./12. Jh.). 4,68,9 (Sal. a 1, 4 Hss.). 144,46 (Sal. c). O 1,5,21; -e Gl 3,192,33 (SH B). 4,68,10 (Sal. a 1); gen. pl. -ono 1,8,2 (PaK); -on Nc 747,5. 751,26 [85,9. 92,7]; dat. pl. -on Nb 145,3 (-ô-). 153,6 (-ô-) [156,7. 164,6]. Nc 742,16 [79,1].
gummi: nom. sg. Gl 4,68,10 (Ink., 15. Jh.; zu -u- vgl. Weinhold, Mhd. Gr. § 50). 1) Knospe, Auge (an einem Zweig): uuahsantem kimmom [sequenti die regressus invenit germinasse virgam Aaron in domo Levi: et] turgentibus gemmis [eruperant flores, qui foliis dilatatis, in amygdalas deformati sunt, Num. 17,8] Gl 1,363,46; hierher auch, da unter der Überschr. „De arboribus“: gimma gemma 3,16,47. DWb. IV,1,7510, u. Ahd. Gl.-Wb., S. 214, beide s. v. gimma, sind also zu ergänzen. 2) Edelstein, Juwel: gimmono gemme Gl 1,8,2. kimmun [in die illa auferet dominus ornamentum calceamentorum ..., et annulos, et] gemmas [in fronte pendentes, Is. 3,21] 619,29. 31. 622,21. kimmono [quis enim ... nesciat, quod in natura] gemmarum. lapidum [carbunculus praeferatur hyacintho? Greg., Cura 3,28 p. 84] 2,236,50. kimmun [si fratris galeam fulvis radiare] ceraunis [germanus vidit conmilito, non timet ... caput socio mucrone ferire, Prud., Psych. 470] 593,51. gimma gemma 3,192,33. ah ze sere . uuer uuas io daz . ter eristo gruob uzer erdo . gold unde gimma heu quis fuit ille . qui primus fodit pondera tecti auri . gemmasque Nb 98,11 [108,25]. uuas iro ouh anagetan . iro houbetpant . keuuorhtez uzer tiuren gimmon cui . s. Iunoni . gemmis insitum diadema preciosis Nc 742,16 [79,1]; mit eingeschnittenem Bild: an dero gimmo stuont tiefo gegraben . ein gehelmot tierna ex qua . s. gemma resplenduit quaedam galeata virgo . obtectaque vultu . incisa penitus 786,11 [140,13]; bildlich, von Maria, der Mutter Christi: gimma thiu wiza, magad scinenta, muater thiu diura scalt thu wesan eina O 1,5,21; übertragen auf das Produkt der Muschel: Perle: unde er gelade sinen hals mit tien gimmon des roten meres oneretque colla bacis rubri litoris Nb 145,3 [156,7];
ferner: Nb 89,30. 167,13 (beide gemma). 153,6. 196,11 (beide lapillus) [100,3. 164,6. 179,30. 212,16]. Nc 747,5. 786,7 (beide gemma). 751,26 [85,9. 92,7. 140,9]. 3) Glossenwort: gimma gemma Gl 3,500,13. 4,68,9. 144,46.
Komp. geistgimma; Abl. gimmâri; gimmisc.