Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
gihuggen sw. v.
sw. v., mhd. gehügen; as. gihuggian, mnd. gehogen, mnl. gehogen, gehuegen; ae. gehycgan; got. gahugjan; vgl. auch ahd. gihogên. — Graff IV,786 ff.
ki-hukk-: 1. sg. -iu S 309,3 (abair. B.). 310,6 (S. Emm. Geb. Hs. A, ky-; vgl. auch S. 313); -u 7 (ebda.); ga-: dass. -iu 309,3 (abair. B.); gi-: dass. -e 326,19 (2); 1. pl. -ames Gl 1,395,50 (M, 3 Hss., -cc-); 3. pl. -ent 809,71 (M, 3 Hss., -cc-); 3. sg. conj. -e 2,136,46 (M, 4 Hss., -cc-); 3. pl. conj. -an 1,371,58/59 (M, 2 Hss., -cc-); ki-huck-: inf. -en 239,6 (KRa); part. prs. -enti (Ra), endi (K) 7; ke-: 3. sg. conj. -e S 200,30 (vgl. dazu auch Wessing S. 420 f.). 201,35. 205,33. 236,26. 237,23. 276,2 (alle B); inf. -an 201,8 (B); part. prs. -enti 9 (B); gi-: 3. pl. -ent Gl 1,809,72 (M); ge-huchcan: inf. W 20,5 (B); -huhkan: dass. ebda. (CK); -huchen: 3. pl. conj. Gl 1,371,59 (M); ka-hụCgent: 3. pl. Glaser, Griffelgl. S. 293,277 (clm 6300, 8. Jh.); ki-hugku: 1. sg. S 310,6 (S. Emm. Geb. Hs. B); gi-: dass. 7 (ebda.). — ki-huk-: 3. sg. -it Gl 1,210,33 (K); ke-: part. prt. -it S 263,9 (B). — gi-hugg-: 1. sg. -iv Gl 2,588,57/58 = Wa 102,27; 2. pl. conj. -et Oh 153; inf. -en O 2,23,8 (gi- hinzukorr. V); ge-: dass. -on Pw 70,16 (zu -on vgl. van Helten, Gr. I § 109 δ. 121). — ke-hug-: 1. sg. -o Nb 78,23 [88,9]; 2. sg. -est 102,27. 228,14 [113,10. 246,28]; 1. sg. conj. -e 141,14 [152,25] (oder indic.?); 2. sg. imp. -e Np 43,25; gi-: 1. sg. -e S 328,18 (2 in Hs. A, 1 in Hs. C); 2. sg. -is T 27,1; -ist Npw 134,13. 144,7; 3. sg. -it T 174,5. O 1,10,12. 3,1,36; 1. pl. -en Gl 1,395,51 (M, 3 Hss.); 2. pl. -et T 89,5 (2); 2. pl. conj. -et 171,4; 2. sg. imp. -i Gl 1,328,20 (M). S 186,55. H 16,6,1. T 107,3. 205,6 = T Fragm. S. 291,15. O 4,13,38. 31,19. 21; 2. pl. imp. -et T 170,1. 218,4; inf. dat. sg. -enne 4,15; part. prs. -enti 121,2. 147,3; 1. pl. prt. -itumes 215,2; 3. pl. prt. -itun 116,3. 117,3. 219,1. O 1,22,6 (V, aus gihogetun korr. P); 1. sg. conj. prt. -eti OD 2,23,26; 3. sg. conj. prt. -ete Gl 1,309,7 (M, 12. Jh.); ge-: 1. sg. -o Nb 47,27. 213,20 [54,2. 230,15]. Np 76,13. Cant. Deut. 34; -e S 328,18 (2 in Hs. B, 1 in Hs. C). 330,20. 20/21 (oder alle conj. mit Graff a. a. O. u. Raven I,307); 2. sg. -est Nb 33,4. 7. 233,19 [37,9. 11. 252,19]. Np 134,13 (2). 144,7; 3. sg. -et Nb 325,6 [355,17]. NpNpw 110,5 (= Npw 6); 3. pl. -ent 44,18; 1. sg. conj. -e Np 136,6; 3. sg. conj. -e Nb 324,26 [355,5]; 2. pl. conj. -et W 53,8 (oder indic.?); 2. sg. imp. -i S 403 (-v-); -e Npw 43,25. 50,6. W 43,8. 9. 11 (BCK). 137,7 (BCK); -a 43,11 (A). 137,7 (A); inf. -en NpNpw 102,18; -an W 20,5 (A); 2. sg. prt. -etôst Nb 52,13 [59,19]; 3. sg. prt. -ita Nk 450,3 [94,27]; 3. pl. prt. -eton NpNpw 105,7. Np ebda.
Verschrieben: ke-hunkan: inf. S 197,31 (B; Ausg. -huckan); gu-hugitun: 3. pl. prt. OF 1,22,6; gi-higita: 3. sg. prt. T 188,6; gi-, ge-hnkko: 1. sg. S 314,5. 6.
Fraglich, ob hierher: ca: Beitr. 52,160,10 (clm 14364, 9. Jh.). 1) im Gedächtnis haben, behalten: a) etw. im Gedächtnis bewahren: α) abs.: ni uorstantet ir noh ni gihuget? ... ougen habenti ni gisehet ... noh ni gihuget ir, uuanne ih uinf brot prah in uinf thusunta ... nec recordamini T 89,5; β) mit Gen. d. Sache: der ein buoh ... perfecte gelirnet . unde echert uzenan gehuget tero summę Nb 325,6 [355,17]; γ) Glossen, ohne erkennbare Rektion: daz sie uzane (uzane fehlt in 1 Hs.) gihuccan [scribite ... canticum istud et docete filios Israel] ut memoriter teneant [Deut. 31,19] Gl 1,371,58/59. gihuccames [quidquid ... emendando sollicitius et didicimus, et] tenemus [, nostrum est, 1. Reg. Prol. in Vulg.] 395,50. gihuccent [quod autem in bonam terram: hi sunt, qui in corde ... verbum] retinent [, et fructum afferunt, Luc. 8,15] 809,71. gihucce retineat [autem vestra sanctitas, quod dudum scripsimus, Decr. Horm. I p. 268] 2,136,46; hierher vielleicht auch: kihuckendi in moate habendi reminiscens in mente habens Gl 1,239,7; b) eine Erinnerung an etw. haben; sich (noch) erinnern, etw. (früher Erfahrenes, Erlebtes) wissen, gegenwärtig, bereit haben (um daran anzuknüpfen): α) mit Gen. d. Sache: truhtin, dir uuirdu ih pigihtik ... alles ... des ih kihukkiu eddo ni gahukkiu S 309,3. 310,6. 7. 314,5. 6, ähnl. 326,19. 328,18. 330,20. 20/21. taz uueiz ih ... Also ih in scuolo gelirneta . so gehugo ih is noh Nb 47,27 [54,2]. tu gehugetost tero sententię. Omnium rerum uicissitudo est 52,13 [59,19]. ih neuuart nio des ih kehuge . so inbunden mines muotes non queo me reminisci fuisse libero animo 141,14 [152,25]. kehugest tu des uuola . daz ih tir fore festenota ea quae paulo ante conclusa sunt . inconvulsa servantur 228,14 [246,28]. nioman neist so gehuhtig . daz er alles teileliches so uuola gehuge . so des knotesten [vgl. quod omnino omnia non novit, X] 324,26 [355,5]. also demo man geskah ... ter nah suhte ... kenesener . noh sines namen uuola negehugita [vgl. ut nec saltem sui nominis recordaretur, Ak.] Nk 450,3 [94,27]; ferner: Nb 213,20 [230,15] (meminisse); ellipt. in e. Antwort: tu gehugest uuola meministi inquam Nb 33,7 [37,11]; β) (as.) mit Akk. d. Sache: of ik it vvel gihuggiv si bene commemini [, colit hunc (den Märtyrer) ... Roma idibus Augusti mensis, Prud., P. Hipp. (XI) 231] Gl 2,588,57/58 = Wa 102,27; γ) mit Nebensatz: ih uuano du gehugest uuola . daz tu mih selba lertost . al daz mir zetuonne uuas meministi Nb 33,4 [37,9]. also du uuano ih kehugest . uuio du lâse arbitror te meminisse 102,27 [113,10]. nu gehugest tu chad si . daz tarfore mit syllogismo gefestenot ist . allero menniskon uuillen ... ze saligheite ramen? Taz uueiz ih meministine ... superioribus rationibus esse collectum ... memini 233,19 [252,19]; c) (ständig) an etw. denken (so daß davon das Handeln bestimmt wird), einer Sache eingedenk sein, sich auf etw. besinnen: α) mit Gen. d. Sache/(der Taten einer) Pers.: kehucke dera zaala .. des euuartin fona Silo memor periculi Hely sacerdotis de Silo S 200,30. gihugenti uueset thera Lodes quenun memores estote uxoris Loth T 147,3. thanne siu gibirit then kneht, iu ni gihugit thera arbeiti thuruh gifehon non meminit pressurae 174,5. zen wihen zitin fuarun (nach Jerusalem), ... thes wizodes gihugitun O 1,22,6. wartet iu ... fon forasagon luggen; thes sculut ir io gihuggen 2,23,8. die gehugent dines namen unz deheine chunne uueret memores erunt (Npw memor ero) nominis tui NpNpw 44,18. siniu mandata . diu bestant alliu in caritate . dero sol man gehugen memores sunt mandatorum eius ut faciant ea 102,18. daz ih fone erest dinero uuundero gehugo memor ero ab initio mi- rabilium tuorum Np 76,12/13. sie negehugeton manigero genadon dinero do sie dir after des missetrueton non fuerunt memores multitudinis misericordiae tuae 105,7 (Npw hugeton). in dinero praedicatione gehuge aller dikkost min ... gehuge ouh minero uuunton, die ih an demo cruce durh dih leit W 43,8. 9. daz iuuich nehein uuerlih strepitus geirre, ir ne gehuget alliz ana der mysteriorum iuueres redemptoris 53,8. uone dannan gehuge beide in dinen gedankon, ... unte in dinen uuerchon ... miner minnon 137,7; von Gott: so man chede daz ih in fersculdet habe, so gehuge gnadon unde gerih Npw 50,6 (Np irhugen); ferner: S 237,23 (memor (esse)). T 4,15 (memorari). 170,1 (meminisse). OD 2,23,26 (gihogeti FPV). W 20,5; β) mit Akk. d. Sache: gehuggon sal rehtnussi thin eines memorabor iustitiae tuae solius Pw 70,16; nach lat. Vorbild (in B): min chlagoe fona minnirun ... ehti kehucke kescriban az erist suahhat rihhi cotes ne causetur de minore ... substantia; meminerit scriptum S 201,35. kehucke daz truhtinlihha pibot memor illud dominicum praeceptum 205,33, ähnl. 236,26 (memor (esse)). kehucke rorriun kescutita nalles farmulita meminerit ... calamum quassatum 276,2; γ) mit Nebensatz: .. munistres simblum kehuckan scal daz ist keqhuetan abba[s] ... semper meminere debet quod dicitur S 197,31, ähnl. 201,8. 9 (beide meminere). (Gott) gihugit, thaz er her iz liaz, thaz er in ofto gihiaz (das Kommen des Messias) [vgl. memorari testamenti sui sancti, Luc. 1,72] O 1,10,12. do iu negehugeton sie (die Israeliten auf der Wüstenwanderung) . uuaz er genoto fore teta NpNpw 105,7. gehuge, daz ih die angelica praesidia habon gescaffet ad tui tutelam W 43,11; δ) in bruchstückhafter Überlieferung: .. sin kehukit .. memorentur semper Ananiae (aus Korr., so auch Reg. S. Ben. S. 99, Steinm.-Ausg. animę) et Saphirae S 263,9; d) seinen Sinn auf etw. richten, sich in Gedanken mit etw./jmdm. beschäftigen, bedacht sein auf: auf Zukünftiges bezogen: α) mit Gen.: gihugi des (zu Moses) provide [... de omni plebe viros potentes, Ex. 18,21] Gl 1,328,20 (clm 13002, 3 Hss. gikiosan, 1 Hs. bihuoten). stum uuerde ih . ube ih tin negehuge Ierusalem ... Vnde ube ih nesezze Ierusalem ze forderost minero uuunno nisi tui meminero Np 136,6 (Npw irhuggen); β) Glosse, ohne erkennbare Rektion: gihugete [nunc ergo] provideat [rex virum ... industrium et praeficiat eum terrae Aegypti, Gen. 41,33] Gl 1,309,7 (clm 13002, 5 Hss. giuuinnan, 1 Hs. bihuoten); γ) mit zi + Inf. dat. sg.: nu gehugest du fideles zegeuuunnenne unde noh uuanne gehugest (fehlt Npw) du coronam zegebenne [vgl. quia nec nunc nos oblitus est, ut vocaret; nec tunc obliviscetur, ut coronet, Aug., En.] NpNpw 134,13; δ) mit joh angeschlossenes zweites Verb: ni lazet, ni ir gihugget joh mir ginada thigget ... zi selben sancti Gallen Oh 153; e) jmds. gedenken, jmds. Andenken bewahren: mit Gen.: gehvgi Diederihes S 403 (zum Text vgl. Tiefenbach, Rhein. Vjbll. 41,130); — spez.: jmds. mit Gnade, Fürsorge gedenken, mit Gen.: von Gott: gihugi unser, truhtin, ... du der pist scirmo dera selu memento nostri H 16,6,1. trohtin, gihugi min mit diu thu cumist in thin rihhi memento mei T 205,6 = T Fragm. S. 291,5, z. gl. St. gihugi mit eragrehtin thines scalches O 4,31,19, ähnl. 21. furder gehuget er sines erbes memor erit in saeculum testamenti sui NpNpw 110,5 (= Npw 6). suoziu genuht ist . daz du unser gehugest [vgl. quia nos oblitus non es, Aug., En.] 144,7. negehugo ih iro [vgl. nec oblivioni tradita, Sg. 27] Np Cant. Deut. 34; ferner: NpNpw 43,25; von Menschen: thia hant duat si (eine Mutter) furi sar, ob iaman ramet es thar; gihugit ... thes ira lieben kindes O 3,1,36. 2) an etw. zurückdenken, sich etw. ins Gedächtnis zurückrufen, sich (plötzlich) an etw. erinnern: α) mit Gen. d. Sache: gihugitun tho sinero uuorto (die Frauen am leeren Grabe) recordatae sunt T 219,1, ähnl. 188,6 (recordari). gihugi wortes mines (wenn du mich verleugnet hast) O 4,13,38. thaz ist . taz mir uue tuot . so ih is kehugo quod coquit vehementius recolentem Nb 78,23 [88,9]; β) mit Nebensatz: gihugi, daz tu unsih gibvti beton umbe einandra recordare, precor, ... orate pro invicem S 186,55 (vgl. auch 1 c). oba thu bringis thina geba zi altare inti thar ... gihugis thaz thin bruoder habet sih uuaz uuidar thir ibi recordatus fueris quia T 27,1. (zu dem Reichen) gihugi bithiu thu intfiengi guotiu in thinemo libe, inti Lazarus ... recordare quia recepisti bona 107,3. tho gihugitun thaz thisu uuarun giscriban fon imo recordati sunt quia 116,3. tho gihugitun sine iungoron bidiu uuanta giscriban ist: recordati ... sunt ... quia scriptum est 117,3. thisu sprah ih iu, thanne cumit therro zit, thaz ir es gihuget thaz ih iz iu foraquad ut cum venerit hora eorum reminiscamini quia 171,4. uuir gihugitumes thaz ther forleiteri quad noh thanne lebenti recordati sumus 215,2 (vgl. auch 1 c). gihuget uuio her zi iu sprah recordamini qualiter 218,4; γ) im Part. Praes., elliptisch: tho gihugenti Petrus quad imo recordatus Petrus dixit ei T 121,2; δ) Glosse, ohne erkennbare Rektion: kahucgent [dum praeteritorum suorum] recolunt (Hs. recolent) [, quae deflent, Greg., Mor. in Job, PL 75,687 A] Glaser, Griffelgl. S. 293,277. 3) Glossenwort: kimundit kihukit meminit recordatur Gl 1,210,33. kilesan kihucken recolere recordare 239,6. ca meminit [Pass. S. Viti, ungedruckt] Beitr. 52,160,10.
Abl. gihug(g)ento, gehug(g)entic mhd.; gihugt, -huht, gihugtî, gihugida, -idi; vgl. gihugtida, gehugenissi aostndfrk.; gehugig andfrk.