Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
foragangan red. v.
red. v., fora-gân -gên an. v., mhd. vorgân, nhd. vorgehen; mnd. vorgân, mnl. vore-, voorgaen; ae. fóregán, -gangan; got. faúragaggan. — Graff IV,93.
fora-gangan
Praes.: fora-cangan-: part. -ti Gl 1,316,31 (Rb); acc. pl. m. -te 559,39 (Rb, -k-).
In der Verbindung: nâhkangen ... nals fore Np 69,4 wohl zu erg. fore-kangen: 3. pl. conj. Part. Praet.: verstümmelt: fo..angano: nom. sg. m. Gl 2,149,10/11 (mus. Brit. Arund. 393, 9. Jh.).
fora-gân
Praes.: fora-kant-: part. dat. sg. m. -emu H 20,3,3; dat. pl. -ē Gl 2,335,4 (Würzb. Mp. th. f. 28, 8./9. Jh.); kât fore: 3. sg. Np 84,14. — fore-gâ-: 3. sg. -t Np 134,7. Ns 610,19; 3. pl. -nt 608,7 (-ga-). 9; inf. -n Np 34,4. 69,4. 95,6; part. gen. sg. m. -ntin Ns 603,4/5; dat. sg. m. -nden Nb 278,17 [300,28]; dat. pl. -nten Npgl 67,10. — gât fore: 3. sg. Ni 578,22 [96,1].
fra cas: 2. sg. Gl 1,729,46 (S. Paul XXV a/1, 8. Jh.).
fora-gên
Praes.: fore-get: 3. sg. Npw 134,7; -gên: inf. 34,4. 1) vorausgehen, (in einer Reihenfolge) vorangehen, vor anderen her gehen, auch übertr. u. bildl.: a) räumlich: fora kangante [misisti] antecessores [exercitus tui, Sap. 12,8] Gl 1,559,39. fora cas praeibis [enim ante faciem domini parare vias eius, Luc. 1,76] 729,46. reht kat fore iustitia ante eum ambulabit Np 84,14; hierher wohl auch: der ... rehter ... forakantemu staffin qhuam in richi cotes iustus ... praevio gradu H 20,3,3; in Gegenüberstellung zu nâhgangan, folgên: folgen muozin sie ze guote . nals foregan ze ubele [vgl. non praecedant, sed sequantur ... praecedendo satanas es, Aug., En.] NpNpw 34,4; (zweites -gangan ausgespart) nah kangen sie . nals fore . die dia ęcclesiam prauis consiliis irren uuellen [vgl. sequi ... praecedere, Aug., En.] Np 69,4. also Petrus ubelo uuolta foregan [vgl. praecedere, Aug., En.] ebda. (Gegenüberstellung geht aus Kontext hervor); — in der logisch notwendigen Reihenfolge in Syllogismen: foregant folgent . tiu neskeident . sih praecedentia et sequentia non separantur Ns 608,9, ähnl. 7 (praecedentia). lougin uuirdit tes . taz foregat . taz festenunga uuerde des . taz nahkat quod praecedit 610,19; ferner 603,4/5 (superior); b) zeitlich: der iro foragangano lip [si et] praecedens eorum vita [probabilis sit, Conc. Ancyr. XXIII] Gl 2,149,10/11. daz ferro gerucchet fone demo foreganden uuillen . i. dei prouidentia quod longius a prima mente [vgl. a prima dispositione, Rem.] discedit Nb 278,17 [300,28]; in Gegenüberstellung zu nâhgangan, folgên: tiu maht fabricandi domum gat fore taranah folget tiu tat [vgl. prius habuit potestatem secundum tempus . postea vero actum, Boeth., Comm. I] Ni 578,22 [96,1]. ofto gesciehet . daz plig foregat . unde regen nahkat NpNpw 134,7; ferner Np 95,6 (vgl. prius eligere, Aug., En.); hierher wohl auch: forakantē praecedentibus [meritis ac virtutis insignibus, Hier., De septem ord. p. 148 A] Gl 2,335,4 (oder: ‘nach dem Rang voranstehen’?), ähnl. Npgl 67,10 (Np praecedere). 2) voran-, vorwärtsgehen, -ziehen (in eine bestimmte Richtung): ubari fora canganti [perrexitque Abram vadens, et] ultra progrediens [ad meridiem, Gen. 12,9] Gl 1,316,31.