Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
firfaran st. v.
st. v., mhd. vervarn, nhd. verfahren; as. farfaran (s. u.), mnd. vorvāren, mnl. vervaren; afries. forfara; ae. forfaran. — Graff III,569.
Praes.: uor-far-: 3. pl. -ent T 146,3; far-: 2. pl. -ad Gl 4,288,32 = Wa 49,9/10 (Ess. Ev., 9. Jh.); 3. pl. conj. -in Pw 67,3; inf. -an 72,27; fer-: part. acc. sg. f. -inta Npgl 23,4. — fir-uar-: inf. -an Gl 2,440,9; uir-: 1. sg. -o 254,56 (M, 4 Hss., davon 2 vir-v-, 1 Hs. vir-); fer-: 3. sg. conj. -e Np 89,6. 91,9; ver-: part. dat. pl. -enton Gl 2,487,70.
fur-fer-: 3. sg. -it T 25,5; uor-: dass. -it 146,3; fir-: dass. -it S 175,2; fer-: dass. -et Np 102,16. — fer-ueret: 3. sg. Nc 794,30. 795,1 [152,14. 16]; Npw 102,16.
Praet.: fir-fuor: 3. sg. Gl 2,603,36 (M, 2 Hss.); fer-: 3. pl. -]en Np 87,17; fir-fuir: 3. sg. Gl 1,600,62 (M, clm 22201, 12. Jh.); verschr.: vi-wr: 3. sg. 568,67 (ebda.).
Part. Praet.: fir-uar-: nom. sg. m. -ner Gl 3,76,35 (SH A); vir-: dass. -ner 34 (SH A, 3 Hss., 1 uir-, 1 -var-); nom. pl. m. -na S 187,69; acc. pl. m. -ana 68; fer-: Grdf. -en Np 89,4; dat. sg. n. -enen Nk 405,5; acc. sg. n. -nez Npw 38,5; gen. pl. -none 105,7; acc. pl. m. -nen 17,4; uer-: Grdf. -n NpX 118 Cant. grad. (S. X, 22; ver-); dat. pl. -nen Ni 514,19; verschr. fe-: nom. sg. n. -nez Npw 2,7. 1) wegziehen, ausziehen, -wandern: firfuir migravit [Medemena, Is. 10,31] Gl 1,600,62 (clm 22201 gegen firfuorta 5 Hss., irfuorta 2 Hss.). 2) weitergehen bis zu etw., vorwärtsgehen in Richtung auf etw., mit Adv. hina u. Präp. zi + Dat. d. Sache: unte firferit denna hina in den heiligin tugendin zi demo euuigan .. (sc. lîbe) S 175,2. 3) etw. (völlig) durchreisen, -wandern, -ziehen: ne farfarad [amen, dico vobis,] non consummabitis [civitates Israel, donec veniat filius hominis, Matth. 10,23] Gl 4,288,32 = Wa 49,9/10, vgl. irfaran 6 a. 4) hinweggehen über etw.; übertr. etw. in der Erzählung, dem Bericht übergehen: virvaro [sed quaedam eius studiose] praetereo [, quia ad aliorum gesta evolvenda festino, Greg., Dial. 2,36 p. 272] Gl 2, 254,46. 5) vergehen, untergehen, zugrundegehen: a) von Unpersönl.: firuaran [omne malum volucri cum tempore] transvolare [cursim, Prud., P. Cypr. (XIII) 44] Gl 2,440,9. feruaran [clarius ut liqueant huius documenta figurae, et] progressa (Interpr. praeterita) [prius cur iam discedat imago, principium meminisse iuvat, Ar. II,282] 773,26. êr thanne zifare himil inti erda, ein .i. odo ein houbit ni furferit fon thero evvu, êr thanne siu elliu uuerdent donec transeat caelum et terra, iota unum aut unus apex non praeteribit ex lege, donec omnia fiant T 25,5. himil inti erda farent, minu uuort ni uorfarent caelum et terra transibunt, verba vero mea non praeteribunt 146,3. uone gagenuuerten dingen . alde ueruarnen . alde chumftigen Ni 514,19. vuanda sin geist ... ferferet . unde hier nebestat er quoniam spiritus pertransibit ... et non subsistet NpNpw 102,16. an mir ferfuoren diniu zorn ... sie neuuereton in me transierunt irae tuae Np 87,17. iro lib feruare ze erist also chrut prius sicut herba transeat 89,6. uuanda alliu futura (chumftigiu dinc) gote sint preterita (ferfariniu) Npgl 84,1. dei feruarnen (sc. thing) spricho ih so, daz ih nieht an den chumftigon ne zuiuilo Npw 17,4. âne fernunst uuaren si dero gagenuurtigen (sc. gnadono) unde âne die gehuct dero feruarnone (Np praesentium ... praeteritorum) 105,7, hierher wohl auch eteuuanne ferueret ter in ferte ist ... Dannan ferueret er (der Himmel) Nc 794,30. 795,1 [152,14. 16] oder noch in der alten Ausgangsbed. ‘mit einer Fortbewegung zu Ende kommen, aufhören’? — von der Zeit, einer Zeiteinheit: vervarenton [inhospitali namque secretus loco quinis diebus octies] labentibus [nullam ciborum vindicavit gratiam, Prud., H. ieiun. (VII) 187] Gl 2,487,70. taz kagenuuarta zit . haftet zu demo feruarenen . unde demo chumftigin praesens enim tempus copulatur . et ad praeteritum . et ad futurum Nk 405,5. der gesterigo dag . der feruaren ist dies hesterna quae praeteriit Np 89,4. uuanne dero argon zit feruare . unde dero rehton zit chome [vgl. quando transeat tempus iniquorum, Aug., En.] 91,9. gote neist nehein zit feruarnez . noh chumftigiz Npw 2,7 (Np preteritum noh futurum). (diu zala minero tago) diu feruarnez cit nehabet noh chumftigez 38,5 (Np preteritum noh futurum); — spez.: sterben: der sia (sîna sêla) bechennet immortalem (unstirbiga) . nals transeuntem (ferfarinta )Npgl 23,4; b) von Personen: bithiu uuanta ni uorferit thiz cunni êr thanne alliu thisu uuerdent quia non praeteribit haec generatio donec omnia haec fiant T 146,3. so farfarin sundiga fan antsceine godis sic pereant peccatores a facie dei Pw 67,3. thia firrodon sig fan thi, farfaran sculun qui elongant se a te, peribunt 72,27; — spez.: sterben: firfuor [cuius (Trajans) primo principatus anno Abilius ...] diem obit (Hs. obiit) [Ruf., Hist. eccl. III,21 p. 237] Gl 2,603,36. virvarner defunctus 3,76,34. dara nah ruofo ih umbi alla unsri bruodra virvarana ... iouh umba alla die, die der hie sint bigraban mit rehtero glouba virvarna ad haec immensam pietatem tuam, domine, postulo pro omnibus fratribus nostris defunctis, ... deinde pro cunctis in fide sancta defunctis S 187, 68. 69. der zehende (sc. sprozze) ist ecclesię . vnde aller der die vervarn sint NpX Npw Cant. grad. (X = S. X,22 = De ps. gr. 6; Np omnium antecedentum, Npw dera uirfarnen unde dera lebenden). 6) Glossenwort: viwr (d. i. virvvur = firfuor) [Vok.-Übers. zu: semen autem hoc exhonorabitur quod] praeterit [mandata domini, Eccli. 10,23] Gl 1,568,67 (clm 22201 gegen firbrihhit in 5 Hss.); eine Bed. ‘(Gesetze) überschreiten, übertreten’, die für firfaran möglich sein könnte, ist angesichts der Übersetzungsweise dieses Glossars kaum zu rechtfertigen, dagegen wird die Vok.-Übers. auch durch die Tempuswahl wahrscheinlich gemacht.
Abl. firfaranî.