familiaris

familiaris, -e.script. et form.:-alis: MLW p. 71, 21.comp. -ilior: MLWl. 50.adv. -iliter: MLW p. 72, 56.abl. sg. -e: MLWMLW p. 69, 61. 70, 43.confunditur c. famularis, famulariter: MLWMLW p. 70, 13. 72, 17. I adi.: A coniunctus, colligatus, amicus, amicalis – nahe(stehend), vertraut, befreundet, freund(schaft)lich: 1 spectat ad homines: a univ.: MLWAgius vita Hath. 16 Gerberga, quae ei maxime -isfamiliaris erat. MLWTransl. sang. Dom. in Aug. 25 p. 38,19 qui (frater) sibi (matronae) -iliorfamilior esse debuerat. MLWGerh. August. Udalr. 1,28 l. 166 secreto a -busfamiliaribus clericis interrogavit episcopus, si eqs. (MLWRod. Camer. Lietb. 45). MLWAnnal. Altah. a. 1055 p. 51,24 qui (principes) ... -ioresfamiliores illi (imperatori) videbantur. al.locut. reddere -emfamiliarem i. q. imbuere, adducere (ad) – vertraut machen (mit), zuführen: MLWChron. Brem. (MG Script. VII p. 391,25; c. 1072) iste (Unvanus episcopus) Olaph regem Nortmannorum et Chutun Danorum -esfamiliares reddidit Christo.in oxymoro de inimico intrinsecus existente (‘der Feind in den eigenen Reihen’): MLWAnnal. Altah. a. 1069 p. 77,9 scientes (sc. principes) ... -emfamiliarem hostem ad nocendum esse promptiorem eqs. MLWCosmas chron. 1,34 p. 61,14 que pestis nocentior quam -esfamiliares inimici (p. 61,28. MLWDipl. Frid. I. 502 p. 433,6. al.). b certus, fidus, deditus – zuverlässig, vertrauenswürdig, treu ergeben: MLWRimb. Anscar. 27 p. 57,33 sacerdoti sibi in omnibus -issimofamiliarissimo ... denuntiavit eqs. MLWBerth. chron. B a. 1079 p. 371,10 per internuntios -issimosfamiliarissimos. MLWEpist. Heinr. IV. 7 alios legatos dirigam, quam -ioresfamiliores (-osesfamilioses a. corr. R) ac fideliores habeo. MLWChart. Babenb. 313 p. 151,42 qui (fratres) patri nostro magis -esfamiliares pre ceteris et fideliores exstiterunt (sim. 344 p. 188,18). MLWChart. ord. Teut. (Thur.) 166 p. 123,43 fratres nostri confessiones infirmorum non audient ..., nisi a -ifamiliari amico vocarentur. al. c peritus – erfahren: MLWVita Mathild. I prol. quamvis huius rei nos minime -esfamiliares scribendo quid proferre agnoscamus eqs. 2 spectat ad res: a strictius: α in univ.: MLWWillib. Bonif. 7 p. 36,19 propter -emfamiliarem ... apostolici pontificis totiusque clericatus commonionem. MLWIdung. Pruf. dial. 1,224 quorum (monasteriorum) vicinia et abbates et monachos -ifamiliari coniungit amicicia. MLWDipl. Conr. III. 230 -ifamiliari et intima inquisitione. MLWWipo gest. 20 p. 39,21 imperator ... colloquium -efamiliare cum suis fidelibus tenens eqs. (21. MLWOtto Frising. chron. 8,30 p. 442,22. al.). al. β ad societatem pertinens – Gemeinschafts-: MLWHugeb. Willib. 2 p. 89,29 die noctuque ... volutabat, quomodo ... illorum (sc. monachorum) faustis interfore possit -isfamiliaris vitae disciplinis. b latius: α accomodatus, condecens, aptus – angemessen, passend, geeignet: MLWAgius vita Hath. 2 iocos et innoxios ... lusus, huiusmodi aetati -esfamiliares ... contempsit (MLWRimb. Anscar. 2 p. 20,26). MLWDipl. Frid. I. 840 p. 51,6 quia nichil nobis adeo -efamiliare est sicut humanitas eqs. MLWStatut. ord. Teut. p. 25,6 propheta ... cum esset Davit et -efamiliare sancti spriritus organum eqs. al.propinquus – naheliegend: MLWAlbert. M. summ. theol. I 14,59,3 p. 591^a,9 -riusfamiliarius et verius est et magis proprium negativis Deum nominare quam affirmativis. β proprius, competens, attinens – zugehörig, eigen(tümlich), betreffend: MLWAesculapius 36 p. 56,22 cholericis senioribus -isfamiliaris est haec passio, et vix inde effugiunt (item de morbo: MLWEpist. Hann. 66 p. 114,1 etsi ... id morbi [i. arthritis, ut vid.; cf. notam ed.] -efamiliare sit ingenuo eqs.). MLWIdung. Pruf. 2,29 vicium tam -efamiliare monachis, ut eqs. MLWEpist. Heinr. (VI.) 2 prudentię tuę (sc. abbatis) -emfamiliarem doctrinam imitari desideramus.ad rem -familiarem pertinens (cf. MLW p. 70, 19.sqq.), in dominio positus – im Eigentum befindlich, eigen: MLWVita Magni Fauc. I 22 p. 166,4 ut ... eis... (Magnoaldo et Gallo) ... -iafamiliaria loca ... in sua mercede tribueret Lotharius. γ usualis, assuetus, cotidianus – üblich, gewöhnlich, alltäglich: MLWWolfhard. Waldb. 2,3 p. 210,13 in sinu (i. sacculo) -ifamiliari ... exenia gestans (sc. muliercula), scilicet candelas eqs. MLWUdalr. Cell. consuet. 1,46 p. 693^B nihil omittitur, nec illi duo -esfamiliares psalmi, qui in omnibus duodecim lectionibus horas sequuntur (MLWWilh. Hirs. const. 2,24 p. 1075^B [cf. notam ed.]. MLWLiber ordin. Rhenaug. p. 43,1. p. 48,16. p. 53,6. MLWConsuet. Marb. 49 -esfamiliares p. pro defunctis. al.). MLWSimon sacram. p. 22,9sq. penitentia ... alia est -isfamiliaris, alia sollempnis; -isfamiliaris est, que cottidie agi debet. al.locut. -efamiliare habere i. q. solere – pflegen (cf. ThLL. VI/3 p. 2424, 73): MLWAdam gest. 3,40 inter epulandum -efamiliare habuit patriarcha Hammaburgensis magnos viros carpere. MLWChart. episc. Hild. I 734 p. 692,8 cum ... filii huius seculi -efamiliare et iam consuetum habeant in clerum et ecclesias facile degrassari eqs. δ patrioticus, vernaculus – heimatlich, heimisch: MLWOtto Frising. gest. 1,11 p. 27,25 augustus ... comitem secum captivum ducens ad -iafamiliaria domicilia rediit (2,42). MLWHist. de exp. Frid. I. imp. p. 25,27 in insula sua (sc. regis) -ifamiliari et venatica, quę Danubio cingente late extenditur eqs. ε intrinsecus positus – innen gelegen, befindlich (usu medic.): MLWConstant. Afric. theor. 2,7 p. 6a^v ex -ifamiliari ... parte concavum est os armi, ab extranea vero gibbosum atque rotundum; dico ... illud -efamiliare, quod interiori parti corporis videtur attinere, extraneum, quod exterius. 4,17 p. 17a^v si manus moveri disponatur et lacertus, qui est in -ifamiliari parte brachii, moveatur et in sui initium rugetur. B ad familiam pertinens, domesticus – der ‘familia’ zu-, angehörig, zum Haus gehörig: 1 de hominibus: a in univ.: MLWLeg. Burgund. Rom. 7,5 ne servus dominum vel patronum libertus seu -isfamiliaris (cofamiliaris var. l.) ... accuset. MLWConc. Merov. p. 215,24 presbyteri, diaconi aut quicumque ex clero seculari mundeburde vel -efamiliare est eqs. MLWLiber diurn. 60 p. 51,18 in uno convenientibus nobis, ut moris est, -isfamiliaris cleri et plebis ... a parvo usque ad magnum eqs. MLWActa imp. Winkelm. I 997 p. 754,13 -esfamiliares officiales, qui inveniuntur extorsisse ... aliquid eqs. MLWChart. Wirt. VII 2568 p. 424,12 ut, dum ad claustrum ... nos cum nostra -ifamiliari et domestica familia devenire contigerit, recipiamur eqs. al. b de magistratibus ad familiam aulae pertinentibus i. q. fidelis – getreu, ergeben: MLWDipl. Heinr. IV. 132 p. 173,13 interventu et devoto instinctu dilectorum et -iumfamiliarium nostrorum archiepiscoporum eqs. MLWActa imp. Winkelm. I 470 Anselmum ... imperialis aule marescalcum et -emfamiliarem capellanum nostrum magistrum Valcherium ... duximus transmittendos eqs. al. 2 de rebus i. q. ad domum pertinens – das Haus(wesen) betreffend, häuslich: MLWDipl. Heinr. III. 239 p. 319,20 de suis inter se eligerent fratres decanum, qui mallet praeesse ad canonicorum utilitatem quam prodesse ad angustiam -emfamiliarem. MLWRahew. gest. 3,15 p. 184,6 in domum regalem ... divertens domui suae et -busfamiliaribus negotiis ordinandis aliquot dies indulget imperator.de incendio domi exorto: MLWAnnal. Mell. Cremif. a. 1181 Pataviensis ecclesia ... cum tota pene civitate incendio -ifamiliari consumitur (sim. a. 1204 locus iste ... igne -ifamiliari pene totus absumitur). C iuncturae notabiliores: 1 coniugium vel matrimonium -efamiliare i. q. coniunctio maritalis – Ehebund: MLWConc. Karol. B II 1^B,4 quod ... nullatenus posset Theutberga pro praedicto scelere ... coniugium -efamiliare (famulare ed.) cum eo (Hlothario) vel cum quolibet amplius habere. MLWTrad. Ratisb. 980 que (mulier) sibi (Wernhero) -ifamiliari matrimonio tamquam uxor legitima coherebat. 2 domestica -isfamiliaris i. q. pia coniux – holde, ‘traute’ Gattin: MLWTrad. Ratisb. 257 (a. 996/1000) Tîmo ... tradidit pariter cum sua -ifamiliari domestica Ruodheida ad s. Emmerammum ... illam partem eqs. (795 p. 375,10). 3 res -isfamiliaris i. q. copia, pecunia, facultas – Vermögen, Besitz, (Geld-)Mittel: a in univ.: MLWIoh. VIII. epist. B 52 p. 304,29 Ciceronis est ... sententia, quia, sicut posteriores principes rem -emfamiliarem sive domesticam melius rexisse probatur eqs. MLWHrotsv. Pafn. 1,25 nugaces vilitatem suae -isfamiliaris rei dissipant. MLWChron. Reinh. a. 1197 p. 557,15 a Turcis longiturna obsidione vallati rei -isfamiliaris inopia coacti sunt tandem municiones relinquere. p. 557,41. MLWOtto Frising. gest. 2,40 p. 149,12 casu ... latronibus adiunctus (sc. eques Gallus) pro resarcienda -isfamiliaris rei penuria eqs. al. b domus, familia – Hauswesen, Hausstand: MLWLeg. Wisig. 5,4,19 si cura rei -isfamiliaris omitti non debet eqs. (9,2,9 p. 374,16). MLWRuotg. Brun. 16 ipsi ..., quibus domi sua res -isfamiliaris, coniuges et liberi, curę erant eqs. MLWOtto Frising. chron. 2,10 p. 79,7 ut ... non rem -emfamiliarem, sed publicam diligere videretur Brutus. al. 4 (episcopus) suffraganeus -isfamiliaris i. q. auricularius – Privatsekretär: MLWOrd. canc. pap. 1 p. 24^a,29 quoniam ... patriarcham oportebat habere preter ... metropolitanos -esfamiliares suffraganeos, quos Greci cincellos (i. συγκέλλους; cf. Lampe, A Patristic Greek Lexicon. 1961. p. 1270^b) vocant. II subst. (fere masc. [et fem.: MLW p. 71, 72]): A spectat ad familiaritate (cognatione, amicitia) coniunctos i. qui fidei dignus est, intimus, propinquus, amicus – Vertrauter, Nahestehender, Freund: 1 gener.: a in univ.: MLWEinh. epist. 34 pro quodam amico et -efamiliare meo ... pietati vestrae supplicare volo eqs. MLWRimb. Anscar. 24 p. 52,13 Horicus rex multo eum (Anscarium) affectu coepit venerari ... ac -issimumfamiliarissimum in omnibus habere. 31 p. 63,7 qui (primores) olim ... episcopo -esfamiliares et amici habebantur. MLWIoh. VIII. epist. A 21 tibi, karissime (sc. dux), tanquam -ifamiliari nostro familiariter scribimus (sim. 67 p. 61,10). MLWSimon sacram. p. 72,18 ‘quecumque ligaveris super terram’ ... quasi diceretur Christus: ita -isfamiliaris et secretarius meus sacerdos esse debet, ut eqs. saepe.adde: MLWHerm. Carinth. essent. 2 p. 158,24 post eum (Nicomachum) -isfamiliaris noster Boethius id ipsum (sc. argumentum supra allatum) confirmet. b de necessariis i. q. cognatus, affinis – Verwandter: MLWThietm. chron. 4,58 quod (regnum) ... Bolizlavus ... excecatis ... -busfamiliaribus suis Odilieno atque Pribuvoio ... contraxit in unum. MLWGisleb. Mont. chron. 142 p. 217,5 si forte decederet comes Namurcensis, -esfamiliares illius in malum ... moliri intenderent super hereditate. al. c de sectatoribus i. q. famulus – (Leib-)Diener: MLWVita Sadalb. 15 (MGMer. V p. 58,12) pontifex praecepit pueris ac -busfamiliaribus (familiae var. l.) ... adesse. MLWWalth. Spir. Christoph. I 16 rex collecto -iumfamiliarium coetu iussit duas sorores ... ante se pręsentari. MLWOdilo Clun. Adelh. 15 p. 40,19 ex -busfamiliaribus, qui aderant, unum vocavit domina augusta et ... rogavit eqs. al.de comitatu ducis (‘Gefolge’): MLWChart. Tirol. 563 p. 44,9 (a. 1206) episcopus ... recepit regalia ab eodem (duce) mille marcas ei ... et centum -busfamiliaribus repromittens. d discipulus – Jünger: MLWManeg. c. Wolfh. 20 p. 88,17 -iumfamiliarium suorum animos loquendo de regno Dei ... incitabat Christus. 2 publ., iur., canon. de personis cuidam superiori patrono sive ecclesiastico sive mundano obnoxiis i. q. fidelis – Getreuer: a in univ.: MLWChart. Rhen. inf. I 218 p. 142,9 (a. 1074) Hadone ad me (sc. archiepiscopum) accersito ut consecretario et familiari ... secum computabam eqs. MLWChart. Hersf. 111 p. 197,29 facta ... cum amicis et -busfamiliaribus meis consulta deliberatione nolui (sc. abbas) inconsulte quicquam ... agere. MLWConst. imp. I 417 p. 594,37 datum ... per manus Riccardi, regii -isfamiliaris, filii Mathei, regii cancellarii, quia ipse cancellarius absens erat. MLWActa imp. Winkelm. I 483 villam ... de plenitudine nostri consilii, videlicet Godefridi ..., Craftonis ... et aliorum -iumfamiliarium nostrorum, obligavimus. al. b de megistanibus ad aulam regis vel imperatoris pertinentibus: α usu communi: MLWConc. Karol. A 44^E p. 535,37 cum quibusdam sacerdotibus, -busfamiliaribus nostris (sc. imperatoris), fidelissimis filiis vestris (sc. papae). MLWDipl. Loth. I. 131 p. 294,37 presens -isfamiliaris noster Eigil, venerabilis abba. MLWLiutpr. hist. 20 quemadmodum a suis (sc. imperatoris) cognatis et -busfamiliaribus ... audivimus. MLWThietm. chron. 2,9 rex ... ad Augustanam universos suimet -esfamiliares ad se convocat civitatem. MLWIordan. Ruff. equ. 7 p. 116,20 Iordanus Ruffus de Calabria miles et -isfamiliaris domini Friderici Imperatoris Secundi. saepe. β spectat ad nobiles, officiales aulae (regiae, imperialis sim.) servitio regis q. d. fungentes; de re v. LexMA. V. p. 67sq. s. v. ‘Hofämter’): MLWDipl. Heinr. II. 42 p. 50,15 intervenientibus ... dilectis et -libusfamilialibus nostris Bernhardi duce et episcopo Thiederico. MLWDipl. Heinr. III. 103 p. 130,30 ob interventum ... -iumfamiliarium nostrorum Hirimanni Coloniensis archiepiscopi et Hunfridi Magdeburgensis episcopi (sim. 145 p. 184,18). MLWConst. imp. II 325 Anselmum de Iustingen, imperialis aule marescalcum et -emfamiliarem, capellanum nostrum (item 326). al.expressius de membris collegii -familiarium (‘Familiarenkolleg’; cf. E. Kantorowicz, Kaiser Friedrich II. 1963. p. 21; de re v. E. Mayer, Ital. Verf.-Gesch. II. 1909. p. 98sqq.): MLWDipl. Constantiae 23 p. 76, 29 privilegia ... a -busfamiliaribus curie nostre videri precepimus. 60 p. 190,7 Matheus venerabilis Capuanus archiepiscopus, dilectus fidelis et -isfamiliaris noster. al. MLWInnoc. III. registr. 1,554^tit. p. 802,24 archiepiscopis et episcopo Troiane, -busfamiliaribus regiis. al. c de officialibus, ministris inferioris ordinis: α usu communi: MLWOrd. canc. pap. 2,1 p. 33,24 quod per me ... in aliquo casu nichil recipiam nec a meis officialibus vel -busfamiliaribus recipi permittam ab aliqua persona. MLWRegistr. Pant. Col. 55,6 scholtetus ... iudicare potest per suos -esfamiliares, qui hyen dicuntur, de censibus, verbis probrosis eqs. β spectat ad officiales papae: MLWInnoc. III. registr. 1,533 Iohanni capellano et Symoni subdiacono, -busfamiliaribus nostris eqs. saepe.accedente notione blandiendi (‘Schranze’): MLWIdung. Pruf. dial. 2,815 quia homines sunt (sc. apostolici), ab hominibus falli possunt, quia per subreptionem suorum -iumfamiliarium ... fortassis muneribus corruptorum, precipiunt aliqua minus consulte. 3 alch. in nomine ficticio: MLWPs. Plato quart. 3 p. 136,39 non potest esse -isfamiliaris alicuius spiritus ex spiritibus, quin dirigatur ad veritatem in omnibus operibus suis, praecipue cum sit -isfamiliaris dominans et fortis. B spectat ad consortio familiae coniunctos i. qui eiusdem familiae est, ambactus, domesticus – Angehöriger der ‘familia’, Hofgenosse, Hofhöriger, Hausgenosse: 1 gener.: MLWVita Eucher. 14 (MGMer. VII p. 53,10) qui (clericus) fuerat sancti -isfamiliaris viri. MLWVita Cunib. C 2 p. 364,3 coepit interrrogare rex ... quisnam ille esset -iumfamiliarium, qui ... in illo ipsius domus angulo quietis habuisset locum. MLWLiber ordin. Rhenaug. p. 103,16 ut omnium nostrorum -iumfamiliarium defunctorum memoria ... agatur (sim. p. 185,15). MLWChart. Babenb. 232 p. 44,37 sive ... ignis ... per negligenciam sit accensus et a -busfamiliaribus aut a malis hominibus ob vindictam eqs. al. 2 publ., iur., canon.: a cliens, vassus, ministerialis – Lehensmann, Vasall, Hintersasse, Höriger, Ministeriale (tam de clericis quam de laicis): α in univ.: MLWDipl. Ludow. Inf. 79 p. 217,27 non decet inter -esfamiliares ..., cum ... comutationem facere voluerint rerum eqs. MLWTrad. Frising. 1707 Fridirich presbiter, -isfamiliaris ęcclesię, ... tradidit eqs. MLWChart. Babenb. I 143 p. 185,34 testes ...: Engelschalcus, Albwin, Etich ministeriales et -esfamiliares nostri et alii (MLWChart. Stir. II 306 p. 409,20 -esfamiliares sancti Lamberti. MLWChart. Udalr. August. I 34 p. 228,7 ecclesie nostre -esfamiliares. al.). MLWTrad. Welt. 124 (spur.) qui (miles Wimarus) tum -isfamiliaris existebat eiusdem ecclesie. saepe. β de mancipiis, servis, famulis (‘Knecht’, ‘Magd’): MLWDipl. Loth. III. 103 p. 166,33 (spur. ante 1213) sub tutela ... suscepimus: ... clericos et conversos et conversas et -esfamiliares ipsarum (ecclesiarum), qui et que nunc ibidem serviunt. MLWMetell. Quir. 57^tit. de ... precone -iumfamiliarium beati Quirini. MLWGisleb. Mont. chron. 33 p. 62,17 securitates exhiberi fecit Henricus ... tam a militibus nobilibus quam a -busfamiliaribus servientibus et burgensibus (item 102 p. 145,31). MLWChart. Tirol. 995 p. 50,29 per -esfamiliares ipsius (Ludewici) contumeliati, captivati, ligati ... fuimus (sc. Waltherus praepositus). MLWChart. Stir. III 291 p. 382,2 ne ... homines vestri (i. monasterii), -esfamiliares et coloni sive censuales vestri ... in ius vocari debeant. saepe. b qui amicae communitatis est – Angehöriger einer befreundeten Gemeinschaft, Kommunität: MLWStatut. ord. Teut. p. 15, 28 de -iumfamiliarium recepcione. p. 105,9 pabulum ... dare potest marschalcus ... equitaturis alicuius -isfamiliaris domus (106,32). ibid. al.