cursus

cursus -us m. I. Verlauf (einer Melodie) II. Ambitus, Tonvorrat III. schrittweise Bewegung IV. Tonfolge (im Tonsystem) V. Bewegung (der Stimme) VI. Geläufigkeit (der Stimme) — I. progression (of a melody) II. ambitus, pitch collection III. stepwise movement IV. sequence of pitches (within the tonal system) V. movement (of the voice) VI. fluency (of the voice) I Verlauf (einer Melodie) — progression (of a melody) 1 in Bezug auf die Tonhöhe — with respect to pitch a generell — general [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 12 p. 199, 16: cum scilicet heroum poema legimus neque continuo cursu, ut prosam, neque suspenso segniorique modo vocis, ut canticum (inde LmLFr. Gafur. op. 2, 2. LmLBart. Ram. 1, 2, 1 p. 26. LmLFr. Gafur. theor. 2, 2. LmLGuill. Pod. 1, 11). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 12, 32. al. [s.XI] LmLBerno prol. 7, 45 app. crit.: [ex ipsa tonorum proprietate absurditas haec facile possit intelligi et improbari, et error inolitus ... rato cursu corrigi et emendari]. LmLGuido reg. append. 12. LmLWilleh. Hirs. 34 (c. 33), 1: Circuli troporum sunt, cum cantus singulorum in regulari suo cursu ductus et reductus ad finalem suum saepius recurrit. LmLTon. Aug. p. 84: tonus omnis de suo quisque finali incipiendi regulam, ascendendi ac descendendi metam, omnem cursus tenorem metiatur. ibid.: regulariter autem in illo (sc. finali) aut, quod aliquando occurrit, in eius sociali faciat cursus finem. LmLTon. Aug. p. 119b: cum in lichanosmeson ⋅G⋅, id est tono infra finalis socialem, inchoentur, consono neumis cursu in mese ⋅a⋅ ut in finali finiantur. al. LmLAnon. Lips. p. 159: quando cantus in naturali finali regulari cursu finiri et in affini transponi potest. LmLPs.-Guido form. 7, 8: dum unus (sc. modus) in modum historiae recto et tranquillo feratur cursu; alter vero anfractis saltibus concinatur (inde LmLBart. Ram. 1, 3, 2 p. 55). LmLVers. Hac ex lege p. 63: cuius (sc. deuteri) per talem cursum noris lateralem (sim. LmLUdalsc. 35). LmLFrut. brev. pr. p. 27: quod etiam saeculares cantilenae absque omni artificialis musicae scientia legitimo tonorum et intervallorum cursu dulciter proferuntur. al. LmLFrut. ton. p. 181: syllaba vel neuma aliqua dum plus iusto vel deponitur vel elevatur, totus sequentis cantus processus mutatione sui legitimi cursus depravatur. al. LmLIoh. Cott. mus. 14, 1: de cantibus dicendum est, qui in proprio cursu deficientes alienas sibi finales usurpant (inde LmLAnon. Pannain p. 112. LmLGob. Pers. p. 195b. [] LmLConr. Zab. tract. BF 1). LmLIoh. Cott. mus. 15, 25: ipsi ultro pravis vocibus suis quosdam a suo cursu detorquent cantus (inde LmLHugo Spechtsh. comm. p. 130. LmLPs.-Mur. summa 2032). LmLIoh. Cott. mus. 16, 14 (inde LmLCompil. Lips. p. 132). al. LmLIoh. Cott. ton. 26, 14. al. [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 109: Tertius (sc. tonus) dicitur severus et incitabilis in cursu suo fractos habens saltus (sim. LmLIoh. Aegid. 15, 10. LmLAnon. Michaelb. II p. 49. LmLTrad. Holl. III 10 p. 88. LmLTrad. Holl. VI 39, 3. LmLBart. Ram. 1, 3, 3 p. 57). al. [s.XIII] LmLMus. man. 28, 18: in eadem linea vel alia clavis altera subrogari, donec cantus ad congruentem regulis numerum temperato cursu descendat. al. LmLComm. Boeth. I 1, 12 p. 49. LmLElias Sal. 31 p. 63b. LmLPs.-Mur. summa 2324: ab alio uno vel pluribus idem cantus incipiatur in diapente et in eodem cursu cantetur usque in finem. al. [s.XIV] LmLHugo Spechtsh. comm. p. 36: cantus usitatos habebant, quorum cursum in descensione complere non poterant. al. LmLSumm. Guid. comm. 1, 61. LmLHeinr. Eger 4 p. 44: Plana musica consonantiam diapason excedentem non recipit, sed discantualis bene propter cursum cantuum diversimodum. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 9 p. 55. al. LmLGob. Pers. p. 195b. LmLPs.-Guido corr. p. 52a. LmLTrad. Holl. VI 37, 6: unde istud responsorium: „Preparate corda vestra Domino“, licet cursum prothi videatur, tamen quia in ⋅E⋅ gravi finali terminatur, legittime deutrus annotatur. LmLConr. Zab. tract. BF 15. al. LmLConr. Zab. mon. T 6. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 21, 8: auris bona concinentibus necessaria est, ut attentissime cursum tenoristarum animadvertant, ne istis unam notam canentibus illi super aliam concinant. LmLAnon. Tegerns. II 140: Cantus gimel (ms.; ed.: communis) vix cognoscitur tenor vel contratenor propter varium cursum utriusque (cf. LmLBerktold, Gymel p. 337-338). LmLLad. Zalk. B 10: Ambrosianus vero tonus extendit intensiones suas sive cursum suum magis assidue reverberando quintam cordam vel sextam per dyapente, et quandoque sic fit in sedibus regularibus et quandoque in contrariis. LmLLad. Zalk. B 11: tonus autentus est, qui plus in acutis versatur, hoc est, qui in suo cursu magis tangit acutas claves. al. LmLHerb. Tr. 2, pr. p. 42: Enimvero alium modum postulat carmen laetitiae, tristitiae alium; alium cursum commiserationis oratio, exacerbationis alium. LmLFlor. Fax. 15 p. 87. LmLCompil. Salisb. 33. LmLContr. Et primo I 31 p. 142 (p. 464a): cursus tenoris (sim. LmLContr. Prima regula 13). b in Abgrenzung zu Anfang und Schluß — as distinguished from the beginning and the end [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 107: ubicumque cantus incipiatur et quomodocumque in cursu varietur, semper ad finalem suum per tropos, id est per tonos, convenienti conversione convertitur (cf. Ioh. Cott. 10, 10: in medio varietur. sim. LmLIoh. Aegid. 13, 4). LmLAnon. Pannain p. 116: ut discantanti sepius in cursu, frequenter in distinctione quarta vel quinta vel octava corda succedat. ibid.: Breviter, id sentias de omnibus principiis discantuum (ms.; ed.: discantium). Item de cursu animadvertendum est. v. decursus 2 in Bezug auf Rhythmus und Zeitmaß — with respect to rhythm and tempo [s.IX] LmLScol. ench. 1, 397: si aliquotiens causa variationis mutare moram velis, id est circa initium aut finem protensiorem vel incitatiorem cursum facere, duplo id feceris (inde LmLQuaest. mus. 1, 22 p. 60). [s.XIV] LmLHeinr. Eger 5 p. 59: in mediis cantuum cursibus nunc innuunt tarditatem, nunc vehementiam, nunc involutionem in multis notis, nunc expeditionem in pausis. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 277. LmLBart. Ram. 3, 1, 1 p. 80. LmLNicol. Burt. 3, 1, 11: Cursea vero a cursu nuncupata eo, quod ceteris velociorem cursum habet. LmLFr. Gafur. pract. 2, 1: versuum numeros, qui incitati quidam sunt cursus. [] II Ambitus, Tonvorrat — ambitus, pitch collection 1 einer Kirchentonart — of a mode [s.XI] LmLQuadr. fig. 3: Et simul vides omnes species dyatesseron et omnes species dyapente et quorsum cursus sit cuiusque toni susum vel iusum. LmLComm. Guid. 6 p. 124: a ⋅D⋅ in ⋅d⋅ est per diapason legitimus cursus authenti proti. LmLComm. Guid. 11 p. 141: Cum enim modos distinctiones cursus dicat, proprietatum qualitates vocat alias quasdam regulas, per quas unusquisque cantus infra suum cursum regitur et disponitur, scilicet per quas scitur, ubi et ipse cantus et ipsius distinctiones debeant incipere vel finiri et cetera (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 14). LmLComm. Guid. 15 p. 141: hi duo modi (sc. authentus protus et plagalis tetrardus) cum sint idem in cursu, diversi tamen sunt per diversas finales. al. LmLTon. Aug. p. 90: Hec enim et ex semitoniorum detrimentis secundo et ex prescripta ascensus et descensus lege cuilibet negata subiugali non exorbitat primi cursum autentici. al. LmLPs.-Osbern. 69: Autenti habent in suo cursu inferius diapente, superius diatessaron. LmLQuaest. mus. 2, 26 p. 96 (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 56, 2. sim. LmLTrad. Holl. III 7 p. 49. LmLTrad. Holl. VI 43, 14). LmLTheog. Mett. 39, 1 (p. 195a): unusquisque troporum ad regularem cursum in superioribus suis vocem unam accipiat. al. LmLIoh. Cott. mus. 11, 31: de regulari sive licenti omnium modorum cursu regulas demus (inde LmLConr. Zab. tract. AY 1). LmLIoh. Cott. mus. 12, 2: Cursum modorum sive tonorum dicimus legem, qua sub certa regula coercentur, scilicet quantum quisque ascendere vel descendere, quantumque intendi ac remitti debeat ... Ergo ascensionem tonorum et descensionem vocamus certam ipsorum ascendendi et descendendi legem, id est quantum a finalibus suis ascendant sive descendant. Intensionem vero et remissionem tonorum dicimus certitudinem illam, per quanta vocum intervalla a finali suum quisque principium habere debeat (inde LmLAnon. Pannain p. 110. LmLPs.-Mur. summa 1589: appello cursum sive legem in cantu certum ascensum vel descensum per claves, id est quantum unusquisque tonorum intendi potest vel remitti, hoc est quantum ascendere vel descendere possint. LmLTrad. Holl. III 7 p. 47. LmLTrad. Holl. VI 43, 19. LmLConr. Zab. tract. AY 3). LmLIoh. Cott. mus. 12, 26: quidam musici haud incongrue regularem cursum modorum, qui sunt octo, per totidem diapason dimetiuntur (inde LmLAnon. Pannain p. 111. LmLConr. Zab. tract. AZ 1). al. [s.XII] LmLAnon. Pannain p. 111. al. LmLTon. Baumg. 4, 3. LmLTon. Vatic. 12, 7 p. 212. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 488b. al. LmLMus. man. 55, 28: Igitur tonus iste (sc. quartus) totum fere cursum suae progressionis et compositionis in frequentationibus et amfractibus et pausis infra sex litteras includit. LmLElias Sal. 19 p. 40a: quod tantum ascenderet, quod quasi in maiori sui parte transcenderet palmam et naturam ascensionis et solitum cursum tonorum in palma. ibid. al. LmLAnon. Ratisb. 7, 1. al. LmLPs.-Mur. summa 2234: ne cursu cuiusque toni tropus contrarius adiungatur, id est ne in principio et medio cantus uni tono appropriatus in fine alii tono positus deputetur. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 61, 2. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 109: tonus est regula naturam et formam seu debitum cursum cantus regularis determinans (inde LmLDiff. mus. 36). LmLHugo Spechtsh. comm. p. 115 (sim. LmLMan. Guid. p. 151). al. LmLHeinr. Eger 5 p. 52. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 8 p. 42. LmLAnon. Carthus. inton. 1. al. LmLTrad. Holl. I p. 166. al. LmLMan. Guid. p. 150. al. LmLTrad. Holl. III 7 p. 47: cursus tonorum est certa lex (glo.: regula) ascendendi et descendendi cuiuslibet cantus regularis. al. LmLConr. Zab. tract. AↃ 7. al. LmLLad. Zalk. B 11: autenti quandoque decidunt in cursum suorum plagalium, scilicet in cordam gravem. LmLReg. comp. p. 193 (cf. LmLIoh. Cott. mus. 12, 42). 2 des Tonsystems — of the tonal system [s.XIII] LmLElias Sal. 19 p. 40a: in maiori parte eius, quod cantatur []in quatuor voces, cursum etiam totius palmae transcenderet. [s.XIV] LmLHugo Spechtsh. comm. p. 36: Ideo Gamma Graecum, id est ⋅Γ⋅ut, primo loco posuerunt, alioquin cantus iste et plures alii non haberent cursum, quo debite descenderent. [s.XV] LmLThom. Bad. p. 85: Diapason perfectum fit ex consonancia seu ex cursu earundem litterarum, ut dictum est, ascensu et descensu ad octavam notam numerando. III schrittweise Bewegung — stepwise movement [s.XIII] LmLMus. man. 51, 48: Nobilis auctentus tetrardi despicit yma, / ardua nunc cursu, nunc saliendo petit (sim. LmLMus. man. 58, 32). IV Tonfolge (im Tonsystem) — sequence of pitches (within the tonal system) [s.XIII] LmLElias Sal. 6 p. 21b: sed augmentant (sc. claves) copulando cursum suum, secundum quod natura de tertiis et quartis et quintis requirit. LmLLambertus p. 254b: iste sex voces septies in palma cursum suum perficiunt (inde LmLTrad. Lamb. 2, 2a, 9. LmLQuat. princ. 3, 4). [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 53, 15: ut species cursum suum habeat superius per tonum et tonum, semitonium et tonum. LmLQuat. princ. 3, 8: deduxiones gammatis in ⋅C⋅, ⋅F⋅ et ⋅G⋅ inicia sua ponunt, et in sequentibus literis cursum suum perficiunt. al. [s.XV] LmLIoh. Olom. 6 p. 25 exempl.: linea sic deutrum dabit, ⋅e⋅lami, tibi cursum. (?) LmLIoh. Legr. rit. 2, 2, 3, 82: Interrogatus itaque, si sit hic tritonus tam ascendens quam descendens, dic audacter ita: cursu naturali vocum, qui mutari non potest. al. LmLTrad. Holl. V 5a, 3. LmLConr. Zab. tract. S 3: C duralis (sc. cantus) autem ideo sic dictus est, quia pro sui cursu et complemento iuxta eius inceptionem necessario transire habet per durum ⋅C⋅ monochordi. LmLGuill. Pod. 1, 6. V Bewegung (der Stimme) — movement (of the voice) [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 3, 12, 10: cum videamus multos (sc. cantores) vix posse de superiori voce ad inferiorem per dyapason consonantem reflectere cursum vocis. VI Geläufigkeit (der Stimme) — fluency (of the voice) [s.XV] LmLIoh. Tinct. nat. 1, 46: secundum communem cursum rarissimae sint voces, quae ditonum supra diapason perfecte et iucunde attingant. ex errore pro rursus?: LmLGuill. Pod. 4, 5.