Eintrag · Mittellateinisches Wb.
copula f.
1. copula, -ae f. (-umcopulum, -icopuli n.: MLWl. 51) MLWscript.: cup-cupula: p. 1871,30. 31.36. cuppla: p. 1871,26. cobla: p. 1871,25. cop(p)la: MLWl. 38. p. 1871,26. -polacopola: MLWForm. Marculfi 2,30. 1 proprie MLWi. q. vinculum, funis, catena — Band, Binde, Schlinge, Kette: a in univ.: MLWEpist. Worm. I 30 p. 55,22 sine his (adiumentis) ... fragilitas huic -ęcopulę (antea: catenam) accidit. MLWTract. de aegr. cur. p. 128,41 super capillos folia nucis pone et de super -amcopulam, et per iii dies non disligatur. Caes. Heist. hom. II p. 52a habet diabolus ... instrumenta venationi congrua: -ascopulas, cornua sagittasque toxicatas. in imag.: MLWCarm. Bur. 120,2,4 dum nos ligavit amoris -acopula. b lorum (canum) — (Hunde-)Leine, Riemen (proverb.: MLWl. 38): MLWEgbert. fec. rat. 1,21 it sero canis ad coplas senioribus annis. MLWChart. Rhen. med. II MLWapp. 15 p. 425,25 dimissis canibus ... domum revertetur forestarius ... et -amcopulam in arborem suspendet. 2 translate MLWi. q. coniunctio, sociatio, societas — Vereinigung, Verbindung, Bündnis: a gener.: α in univ.: MLWHeiric. Germ. I 2 praef. 28 suggere dactilos spondeosque ...; nam ... haec -acopula gratior. MLWMeginfr. (?) carm. p. 645B qua concurrens procedat origine prima, addimus et talis quid signet -acopula nobis. MLWHerm. Carinth. essent. 1 p. 112, 16 ipsa semina eiusmodi dederat prudentissimus artifex, ut partim mascula, partim essent feminea nec in eodem sexu ullum -ecopule videret consensum MLWeqs. β coniugium, matrimonium — Ehe(bund, -band), ehe(ähn)liche Verbindung: MLWLeg. Wisig. 3,1,4 p. 125,1 si aut etatum aut personarum inconpetenti condicione adnectitur -umcopulum nuptiale. MLWWillib. Bonif. 7 p. 40,7 tam laicorum iniusta concubinarum -acopula ... separata est, quam ... clericorum nefanda cum uxoribus coniunctio seiuncta. MLWNicol. I. epist. 46 p. 324,14 si et ipse pudicitiam sectatus religionis obtentu -amcopulam dissolvere vis, tantum ne simulate fiat, concedimus. MLWOrd. coron. imp. 3,2 exoramus, ut ... hanc famulam tuam ... ad dignam sublimemque regis nostri -amcopulam regnique sui participium ... transire concedas. MLWal. MLWOtto Frising. gest. 1,19 p. 32,16 Friderico duci, haut memor affinitatis, quae ex -acopula sororis suae Iudithae inter ipsos erat, bellum indicit Heinricus. MLWAlbert. M. sacram. 254 p. 166,52 quaeritur, utrum fuerit consensus in maritalem -amcopulam. persaepe. de facultate matrimonii ineundi: MLWEpist. anon. p. 4,24 quod iam dudum apud Anglos cessavit terciae et quarte generationis -acopula, quam MLWeqs. γ concubitus, coitus — (geschlechtliche) Vereinigung, Beilager: MLWVita Agnet. 234 miserae notissimus illi congaudere putans -aecopulae successit in antrum. MLWHumb. Sim. praef. p. 101,38 coniugium et -amcopulam carnalem ... separatum iri. MLWCosmas chron. 1,29 p. 52,14 multa conquestus presul ... de incesta -acopula et super illicita discidia inconstantis coniugii. saepe. δ familiaritas, amicitia — Umgang, Verkehr: MLWManeg. ad Gebeh. 9 p. 327,23 iuniorum ... cum senioribus -amcopulam tantum beatus Ambrosius commendavit, ut [] MLWeqs. b spec.: α philos. MLWi. q. cohaerentia — Zusammenhalt: MLWHonor. August. phys. 163 p. 129,36 quoniam totius universitatis essentia est divina bonitas ... et quantitas et qualitas et omnium -acopula. β mus. de coniunctione et concentu sonorum vel punctorum (expressius MLWi. q. punctum organi — vokale Schlußgruppe: MLWl. 8.10): MLWGuido Aret. reg. rhythm. 209 aliquorum sic sonorum nominatur -acopula, cum intensio est sola vel contra remissio. MLWIoh. Garl. mus. mens. 12,2 -acopula dicitur esse id, quod est inter discantum et organum. MLWAnon. mus. Sowa praef. p. 70,26 mensurabilis musice tria sunt genera, scilicet discantus, -acopula et organum. MLWFranco Col. cant. mens. 12,1 -acopula est velox discantus adinvicem copulatus. saepius. γ gramm.: MLWConr. Mur. summ. p. 75,5 coniunctio vim copulandi habens ... inter participium et verbum ... non debet poni, cum participium intra se habeat -amcopulam interclusam, ut MLWeqs. 3 meton.: a de anim. (de sidere: l. 21): α uxor, coniunx — (Ehe-)Frau, Gattin: MLWHraban. carm. 39,26,2 adire et temptat chelydros feminam, quam (quem MLWed.) sator iunxit -amcopulam. MLWWigand. Waldg. 37 prole, domo, cura -ecopule spretis. β caterva, manus — Gruppe, Verein: MLWCarm. Aldh. 1,77,75 torrentibus septem latet lampadibus Pliadis pulchra -acopula. MLWVita Galli II 916 omnibus e gradibus confluxerat illuc -acopula magna satis, per quos MLWeqs. γ par, iugum — Paar, Gespann: MLWChart. Ital. Ficker 401 p. 415,28 (a. 1246) si aliquis inventus fuerit cum bestiis in predicta regula Puliani, emendet de cobla bovum ... x soldos. δ de canibus (copula coniunctis): MLWCapit. reg. Franc. 23,31 ut episcopi ... cupplas (coppla, cuppla MLWvar. l.) canum non habeant nec falcones. b de loco saepto MLWi. q. pascuum — Weide, (Vieh-)‘Koppel’: MLWChart. Rhen. inf. IV 646 p. 792,42sq. (a. 1202) comes Gerardus ... cupula, que solius est comitis de Hostade, utetur cum equis ...; comes de Hostade magistrum cupule ad ducendum eos providebit, si eqs. ius compascui — Koppelrecht: MLWChart. Mog. A I 582 p. 500,5 (a. 1133) notum facio ... hortos ... pascuis nostrae episcopalis -aecopulae addictos ab omni -aecopulae iure et mariscalcorum potestate ... me absolvisse. MLWChart. Brixin. 130 p. 137,17 de iure ..., quod vulgo dicitur cupula, sic diffinitur: MLWeqs. Lenzinger