copula -ae
f. I. Bezeichnung für die (zwei Töne umfassende) Schlußwendung im Organum durch Zusammenführung der Organum- mit der Ausgangsstimme in den Einklang oder die Oktave II. Bezeichnung für den Zusammenklang von Organum- und Ausgangsstimme in der Oktave oder im Einklang III. ‚Kopula‘ (Bezeichnung für einen (in der Regel zweistimmigen, zwischen Diskantsatz und Organum eingeordneten) Haltetonsatz, dessen Oberstimme im ersten oder zweiten Modus mit Anfangslonga oder im sechsten Modus schneller als im Diskantsatz vorgetragen wird) IV. Bezeichnung für den Hoquetus V. Bezeichnung für ein Stück, das aus paarweise korrespondierenden Teilen aufgebaut ist VI.Bezeichnung für eine mehrstimmige Satzart (unspezifisch) VII. Bezeichnung für einen (rasch vorgetragenen) Diskantsatz mit perfekter (dreiteiliger) oder imperfekter (zweiteiliger) Mensur VIII. Bezeichnung für eine Ligatur IX. Bezeichnung für eine nicht oblique (nicht schräge) Ligatur —
I. term that designates the cadence (encompassing two successive notes) in organum by means of bringing together the organal with the principal voice into a unison or the octave II. term that designates the simultaneous sonority of the organal and the principal voice at the octave or in unison III. ‚copula‘ (term that designates a passage of polyphony over a sustained tone (as a rule with two voices, and ordered between discant and organum) the upper part of which is expressed in first or second mode following an initial longa, or in sixth mode, and performed faster than discant) IV. term for hocket V. term that designates a piece that is structured in two corresponding parts VI. term that designates an (unspecified) kind of []polyphonic composition VII. term that designates a passage of (rapidly performed) discant in perfect or imperfect mensuration VIII. term that designates a ligature IX. term that designates a ligature written as a series of squares, that is, not oblique I
Bezeichnung für die (zwei Töne umfassende) Schlußwendung im Organum durch Zusammenführung der Organum- mit der Ausgangsstimme in den Einklang oder die Oktave —
term that designates the cadence (encompassing two successive notes) in organum by means of bringing together the organal with the principal voice into a unison or the octave [s.XI] LmLOrg. Montep. 2: Organum est vox sequens precedentem sub celeritate diatessaron vel diapente. Quarum, scilicet precedentis et sequentis vocis, fit copula aliqua decenti consonantia (
sim. LmLOrg. Mediol. pros. 7. LmLOrg. Berol. 5). LmLOrg. Montep. 17: Si sex
(sc. voces), est ibi principium et tres organales et copula. LmLOrg. Montep. 20: Nam considerandum est, ne taliter organales voces a cantu sequestrentur, ut ad cantum copula reverti nequeat.
cf. LmLEggebrecht/Zaminer, Organum
p. 197 et al. v. copulo 1 II
Bezeichnung für den Zusammenklang von Organum- und Ausgangsstimme in der Oktave oder im Einklang —
term that designates the simultaneous sonority of the organal and the principal voice at the octave or in unison [s.XI] LmLOrg. Mediol. pros. 16: cum IIII
or voces tantum subsequentes sint, una organalis dicitur, nam prima quandoque iungitur, secunda semper disiungitur, tercia intuens prestolantem, ut habilem copulam tribuat quartae voci cum qualibet consonantia (
inde LmLOrg. Berol. 12). LmLOrg. Mediol. rhythm. 3: Cum autem diapente et diatessaron organizamus, / succincte et egregie curramus, / donec cum dulcedine ad copulam perveniamus. LmLOrg. Mediol. rhythm. 13. LmLOrg. Mediol. rhythm. 80: Si cantus tenebit ⋅D⋅, organum erit in ⋅a⋅. / Si ascendit in ⋅F⋅ cantus, ibi fiat copula. LmLOrg. Mediol. rhythm. 83. LmLOrg. Mediol. rhythm. 91. LmLOrg. Mediol. rhythm. 94. LmLOrg. Mediol. rhythm. 103: Ascenditque ad ⋅F⋅ cantus, postea ad octavam. / Organum tunc deponendo vertitur ad copulam. LmLOrg. Mediol. rhythm. 124: Cum cantus ascendit ⋅G⋅, organum erit in ⋅c⋅. / Copula tunc fit in ⋅a⋅, que videtur altera. LmLOrg. Berol. 28.
cf. LmLEggebrecht/Zaminer, Organum
p. 16 sqq., 60 sq. et al. III
‚Kopula‘ (Bezeichnung für einen (in der Regel zweistimmigen, zwischen Diskantsatz und Organum eingeordneten) Haltetonsatz, dessen Oberstimme im ersten oder zweiten Modus mit Anfangslonga oder im sechsten Modus schneller als im Diskantsatz vorgetragen wird) —
‚copula‘ (term that designates a passage of polyphony over a sustained tone (as a rule with two voices, and ordered between discant and organum) the upper part of which is expressed in first or second mode following an initial longa, or in sixth mode, and performed faster than discant) 1
Klassifikation und Definition —
classification and definition [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 1, 3: ipsius organi generaliter accepti tres sunt species, scilicet discantus, copula et organum. LmLIoh. Garl. mens. 12, 1: Dicto de discantu dicendum est de copula, quae multum valet ad discantum, quia discantus numquam perfecte scitur nisi mediante copula. Unde copula dicitur esse id, quod est inter discantum et organum. Alio modo dicitur copula: copula est id, quod profertur recto
(sc. primo, secundo vel sexto; cf. Ioh. Garl. mens. 1, 16-17 et al.) modo aequipollente unisono (
inde LmLAnon. Emmeram. 5 p. 276, 4-10). LmLAnon. Emmeram. pr. p. 70, 26: Cuius mensurabilis musicae tria sunt genera, scilicet discantus, copula et organum. ... Quidam loco copulae hoquetorum maneriem posuerunt (
cf. []Lambertus p. 269a; inde, ut videtur: LmLIoh. Garl. mens. append. 15, 24). LmLAnon. Emmeram. pr. p. 82, 17. LmLAnon. Emmeram. pr. p. 84, 19-20. LmLAnon. Emmeram. 5 p. 272, 22: praesens lectio in duas partes breviter dividatur, in quarum prima agit actor de discantu generaliter, in secunda de quadam eius specie, quae copula nuncupatur. LmLAnon. Emmeram. 5 p. 276, 28. LmLAnon. Emmeram. 5 p. 276, 36: Copula (
glo.: id est talis cantuum species sive modulatio) cantores dociles facit et meliores. / Qua (
glo.: subaudi (
ms.; ed.: sive) copula) sine discantus (
glo.: id est organi generalis quo ad summam perfectionem) perfecte non dabo cantus (
ad loc.: Anon. Emmeram pr. p. 82, 19. LmLAnon. Emmeram. 5 p. 272, 23. Anon. Emmeram 5 p. 276, 1. Anon. Emmeram 5 p. 276, 23). LmLAnon. Emmeram. 5 p. 276, 31: resultat, quod inter discantum et organum speciale sit copula mediatrix. LmLAnon. Emmeram. 5 p. 278, 1: Hic ostendit actor, quid sit copula: Unio punctorum (
glo.: ante pausationem subaudi (
ms.; ed.: sive) quia ibi debent esse plures figurae fit copula multa suorum. / Quos (
glo.: subaudi (
ms.; ed.: sive) punctos) serit, et punctus (
glo.: subaudi (
ms.; ed.: sive) illius copulae) in se multos tenet actus (
glo.: continet in se multas sonorum proportiones). LmLAnon. Emmeram. 5 p. 278, 15: Hic vult actor per hoc concludere, quod copula est medium inter discantum et organum: Sic est discantus comes organici quoque cantus. LmLFranco Col. 2, 2: discantus alius simpliciter prolatus, alius truncatus, qui oketus dicitur, alius copulatus, qui copula nuncupatur (
inde LmLQuat. princ. 4, 2, 11: alius est copulatus, qui dicitur copula, id est floritura. LmLAnon. Vratisl. p. 331a). LmLFranco Col. 12, 1: Copula est velox discantus adinvicem copulatus (
inde LmLQuat. princ. 4, 2, 45). LmLWalt. Odingt. 6, 11, 9: Est et alia species, quae procedit per binariam ligaturam sicut secundus modus, sed velocior est et longam immensuratam accipit in principio, quae copula dicitur, nomen habens a re. Est et alia copula, quae singulos habet punctos per se, morosior
(?) quam sextus modus dicta per contrarium, quia non copulatur. 2
Gebrauch —
usage a
allgemein —
general [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 12, 9
(cf. LmLReckow, Copula
p. 23-24). LmLFranco Col. 12, 1. LmLFranco Col. 12, 9. LmLAnon. Couss. IV p. 77, 9
(cf. LmLReckow, Copula
p. 51-52). LmLWalt. Odingt. 6, 1, 3 (
sim. LmLWalt. Odingt. 6, 15, 1). LmLWalt. Odingt. 6, 18, 2. b
den Vortragsstil betreffend —
with respect to manner of performance [s.XIII] LmLAnon. Emmeram. pr. p. 82, 17: de copula, quae est membrum ipsius discantus, nec ab eo differt, nisi solummodo in figmento
(cf. LmLDuCange
s. v. figmentarius). LmLAnon. Emmeram. 5 p. 278, 8: Copula (
glo.: id est quoddam prolationis scema) figmentum vocum (
glo.: id est figurarum) gerit idque (
glo.: figmentum subaudi (
ms.; ed.: sive)) retentum / est sub mensura discantus subque figura (
glo.: id est quo ad dispositionem propriam figurarum) (
ad loc.: LmLAnon. Emmeram. 5 p. 276, 27: ‚copula figmentum‘
etc. Hic vult actor assignare differentiam inter copulam et discantum, dicens, quod copula delicatiori modo et subtiliori voce quam discantus praecipue provulgatur, licet in figuris et rectitudine temporum sint eadem. ... Comitatur namque cum discantu in figuris et in recta proportione temporum et mensura, tamen organo speciali in prolatione vocum melicoso sonitu redimita). LmLAnon. Couss. IV p. 84, 17
(cf. LmLReckow, Copula
p. 51-52). c
Rhythmus und Notierung betreffend —
with respect to rhythm and notation [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 12, 4: Alio modo dicitur: copula est id, ubicumque fit multitudo punctorum. Punctus, ut hic sumitur, est, ubicumque fit multitudo tractuum (
inde LmLAnon. Emmeram. 5 p. 276, 11: Alio modo dicitur sic: copula est
[]id ubique, quo <fit> multitudo punctorum simul iunctorum per suos tractus, et hoc sub specie primi modi et sub recta serie figurarum, sicut patet in „alleluya“ de „Posui“ tam in triplo cantu quam secundo, et hoc secundum dispositionem discantus; nunc autem secundum dispositionem organi specialis, sicut patet in duplo de „Iudea et Ierusalem“. Punctus, prout hic sumitur, est illud, ubi fit multitudo actuum alicui punctorum termino singulariter attributa. Nota tamen quod vox, figura, sonus, punctus, actus idem sunt; in hoc tamen differunt, quod figura et punctus saepius pluralitatem repraesentant, alia vero non). LmLAnon. Emmeram. 5 p. 278, 8: Copula figmentum vocum gerit idque retentum / est sub mensura (
glo.: id est sub recta et aequali proportione temporum) discantus subque figura (
glo.: id est quo ad dispositionem propriam figurarum) (
ad loc.: LmLAnon. Emmeram. 5 p. 276, 27.
cf. LmL
col. 722, 52-59). LmLAnon. Emmeram. 5 p. 278, 19: Hic ostendit actor modum quorundam notatorum seu magistrorum sic copulam protrahentes: Vox prior e ternis tractum det, ut hic fore cernis. LmLAnon. Couss. IV p. 84, 17
(cf. LmLReckow, Copula
p. 51-52).
v. copula ligata - copula non ligata (separata) IV
Bezeichnung für den Hoquetus —
term for hocket [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. append. 15, 24: Copula duplex est, una, quae est medium inter organum purum et discantum, altera est, quae fit in abscisione sonorum aut sumendo tempus post tempus et tempora post tempora. Et iste modus sumitur flaiolis. Et aliqui vocant oquetum modum istum
(cf. Anon. Emmeram. pr. p. 70, 26). V
Bezeichnung für ein Stück, das aus paarweise korrespondierenden Teilen aufgebaut ist —
term that designates a piece that is structured in two corresponding parts [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. append. 16, 17: pone colores loco sonorum proportionator<um> ignotorum, et quanto magis colores, tanto sonus erit magis notus, et si fuerit notus, erit placens. Item loco coloris in regione cuiuslibet pone cantilenam notam, copulam vel punctum vel descensum vel ascensum alicuius instrumenti vel clausam lay (
cf. LmLIoh. Garl. mens. 12, 4 LmL
col. 722, 63-65; quae sequuntur, dubiae sunt auctoritatis, cf. LmLReckow, Copula
p. 24 sqq.: Et ista pars dividitur in duo aequalia. Unde prima pars dicitur antecedens, secunda vero consequens; et utraque pars continet multitudinem tractuum. Unde tractus fit, ubicumque fit multitudo specierum univoce, ut unisoni aut toni, secundum numerum ordinatum ordine debito).
cf. LmLHMT
s. v. punctus p. 11b-12a VI
Bezeichnung für eine mehrstimmige Satzart (unspezifisch) —
term that designates an (unspecified) kind of polyphonic composition [s.XIII] LmLTrad. Franc. I p. 16: Organum est <cantus> armonicus diversis troporum consonantiis dulci concordia prolatus, symphoniis variisque metrorum coloribus adornatus. Organi tres sunt species, scilicet diaphonia, copula et prolatio. VII
Bezeichnung für einen (rasch vorgetragenen) Diskantsatz mit perfekter (dreiteiliger) oder imperfekter (zweiteiliger) Mensur —
term that designates a passage of (rapidly performed) discant in perfect or imperfect mensuration [s.XIV] LmLQuat. princ. 4, 2, 45: Quid est copula et de eius natura. Copula est velox discantus ad invicem copulatus. Sicuti est brevis partita sive fracta in semibrevibus et semibreves in minimis, que copulari sive computari debent ad unam perfeccionem (
cf. LmLFranco Col. 12, 1), copularum alia perfecta, alia imperfecta. Copula vero perfecta est, cum tres semibreves vel valor, sive sint de maiori prolacione sive de minori, pro tempore perfecto computantur. Copula autem imperfecta est, cum due semibreves vel valor computantur pro tempore imperfecto, utrum fuerint de maiori prolatione vel de minori, ut patet supra in divisionibus perfectionum, distinctione secunda
[]capitulo 7. Copularum figure distribui possunt super literam in discantu motetorum et aliarum cantilenarum, prout decens videbitur componenti. Et notandum, quod in omnibus modis discantandi utendum est semper concordanciis in principio copularum prosequendo deinde per consonancias perfectas et imperfectas, ut dictum est, et sic copula dampnabilis non erit. VIII
Bezeichnung für eine Ligatur —
term that designates a ligature 1
Definition und Klassifizierung —
definition and classification [s.XIV] LmLPs.-Theodon. 4 p. 48: Est autem copula quaedam congregatio notularum insimul propter affinitatem ligatarum cantanti per sui dispositionem suum designans valorem. Tres modi sunt principaliter copularum. Primus modus est de notulis quadratis tam ascendentibus quam descendentibus. Secundus modus est de notulis configuratis tam ascendentibus quam descendentibus. Tertius est de notulis appropriatis tam ascendentibus quam descendentibus, tam quadratis quam configuratis. 2
Gebrauch —
usage [s.XIII] LmLLambertus p. 276b: in coniunctura quatuor figurarum ... ascendendo autem copula trium cum plica.
[s.XIV] LmLPs.-Theodon. pr. p. 32: quartum et ultimum
(sc. capitulum) de copulis tam appropriatis quam non appropriatis, tam quadratis quam configuratis. LmLPs.-Theodon. 4 p. 48: determinare de copulis per ordinem notularum tantum factis, in quibus vere praesentialitas sive multitudo notularum continetur.
ibid. al. LmLPs.-Theodon. 4 p. 49: Omnis copula, cuius secunda nota ascendit, signat primam esse brevem, ut hic:
(sequitur exemplum).
eqs. IX
Bezeichnung für eine nicht oblique (nicht schräge) Ligatur —
term that designates a ligature written as a series of squares, that is, not oblique [opp.: ligatura] 1
Definition [s.XIV] LmLAnon. Monac. II 153: copula est, quando quaelibet nota ponitur sub uno corpore, ut hic: , ligatura autem quando duae notae comprehenduntur sub uno corpore, ut hic: . 2
Gebrauch —
usage [s.XIV] LmLAnon. Monac. II 144: omnis nota in fine copulae cantu descendendo valet duo tempora. LmLAnon. Monac. II 152: aliquando copula cum omni ligatura ponitur; tunc quaelibet copula valet, sicut supra dictum est, similiter et quaelibet ligatura, ut hic:
(sequitur exemplum).
al.