contrapunctus

contrapunctus -i m. et -us m. et contrapunctum -i n. ‚Kontrapunkt‘ — ‘counterpoint’ I im Hinblick auf den Satz bzw. die Satztechnik — with respect to the musical work, or compositional technique [syn.: cantus commixtus, cantus mensuratus, commixtio vocum, discantus (biscantus), melodiata musica, voces mixtae; opp.: cantus figuratus, cantus mensuratus (mensurabilis), cantus planus, discantus (biscantus)] A Definition 1 als Satztechnik — as compositional technique a Note gegen Note — note against note [s.XV] LmLProsd. contr. 2, 1: contrapunctus vero proprie sive stricte sumptus est unius solius note contra aliquam aliam unicam solam notam in aliquo cantu positio ... hic vere contrapunctus nominari habeat. LmLUgol. Urb. 2, 2, 2: Contrapunctus est simplex unicae solius notae in gravi positae vel acuto contra aliquam unicam solam notam in cantu aliquo indeterminata positio. ... Sed is solus diffinitus est contrapunctus, []in quo unica nota alteri soli noscitur contraponi, ut dictum est, et hic dicitur stricte seu proprie contrapunctus. LmLIoh. Hoth. contr. II 11: Contrapunctus enim secundum Boetium nil aliud est, quam notam contra notam ponere (inde LmLAnon. La Fage III p. 241. LmLContr. Quid est 1). LmLContr. Cum notum p. 60b: Contrapunctus non est nisi punctum contra punctum ponere vel notam contra notam ponere vel facere. b mehrere Noten gegen eine (diminuiert) — several notes against one (use of diminution) [s.XV] LmLProsd. contr. 2, 1: Contrapunctus largo modo sive comuniter sumptus est plurium notarum contra aliquam unicam solam notam in aliquo cantu positio ... nec talis vere contrapunctus nominari habet. LmLUgol. Urb. 2, 2, 4: Cetera ibi (sc. in diffinitione seu descriptione contrapuncti) ponuntur ad differentiam contrapuncti, in quo uni notae plures supra vel infra vel supra et infra contraponi videntur ... Hic enim large sumptus dicitur contrapunctus. c unspezifisch — unspecific [s.XV] LmLFr. Gafur. pract. 3, 1: Est itaque contrapunctus ars flectendi cantabiles sonos proportionabili dimensione et temporis mensura (inde LmLContr. Contr. est ars 1). 2 als Satz — as musical work (composition) a unspezifisch — unspecific [s.XV] LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 2, 1: Quid sit planus cantus, quid commixtio vocum sive contrapunctum... Igitur aliud est ... voce simplici tamque gravi quam acuta vel, ut ita loquor, per se resonando nec consonando canere, et aliud voces acutas quibusvis gravibus varias procreando consonantias opponere. Nulla enim est inter simplicem ecclesiae cantum et commixtas voces sive contrapunctum differentia, nisi quod ibi multi canunt unum et idem, hic vero quidam in gravibus vocibus et quidam in acutis aut superacutis diversa tonantes, nulla nihilominus se vocum discordia conturbant. Quid ergo commixtae voces aut quid contrapunctus, certe nil aliud quam cantus simplex duplicatus aut triplicatus et sic in infinitum (inde LmLNicol. Burt. 2 pr. 5). LmLFr. Gafur. pract. 3, 1: contrapunctum vocamus quasi concordem concentum extremorum sonorum invicem correspondentium contrapositis notulis arte probatum. LmLAnon. Tegerns. II 144: contrapunctus est cantus unus alteri contrarie datus. LmLContr. Quoniam hom. 1, 1: Contrapunctus aut discantus est diversorum cantuum in unum redacta sonantia in unum corpus armonicum, quod plures in se continet voces. b Note gegen Note — note against note [s.XV] LmLIoh. Tinct. diff. 3: Contrapunctus est cantus per positionem unius vocis contra aliam punctuatim effectus (sim. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 1, 3: Contrapunctus itaque est moderatus ac rationabilis concentus per positionem unius vocis contra aliam effectus). LmLContr. Not. quod novem 29: diffinitio contrapuncti non est alia, quam punctus puncto contrarie datus sub consonantiis perfectis. 3 als Lehr- bzw. Regelsystem — as pedagogical system, or formal collection of rules [s.XV] LmLNicol. Burt. 2, pr. 5: Contrapunctus... est consonantiarum dissonantiarumque moderator. B (etymologische) Worterklärung — (etymological) explanation of the word 1 mit Bezug auf die Note-gegen-Note-Struktur — with reference to note-against-note structure [s.XV] LmLProsd. contr. 2, 1: contrapositio note contra notam, que contrapositio vere est interpretatio istius termini contrapunctus, cum contrapunctus dicatur quasi contrapositio note scilicet contra notam. LmLUgol. Urb. 2, 2, 6: dicitur contrapunctus a contra et pono quasi contraria positio eo, quod supra vel infra alteri altera contraponitur nota, et sic contrapuncti vocabulum vere dicitur interpretatum. LmLIoh. Legr. rit.[] 2, 3, 12, 43: genus istud modulandi contrapunctum a pungendo vocitatur eo, quod extremae tantummodo voces oppositae procul omni discordia sese pungant (cf. LmLNicol. Burt. 2 pr. 5). LmLIoh. Tinct. contr. 1, 1, 3: diciturque contrapunctus a contra et punctus eo, quod una nota contra aliam posita tamquam uno puncto contra alium constituatur. LmLIoh. Hoth. contr. II 10: necesse existimavimus ponere successive per ordinem, quo debent praedictae notae proferri ... scilicet una pro una. Quia si talis ordo non observaretur, contrapunctus minime vocaretur. LmLContr. Et primo I 6 p. 138 (p. 463a): dicuntur species contrapuncti, quia punctus ad punctum, seu punctus cum puncto per aliquam distanciam clavium sub praedictis speciebus naturaliter consonat. LmLContr. Quoniam hom. 1, 3: Dicitur autem contrapunctus quasi contra aliquem punctum, ut cantus plani, ita, ut cum eo conposite se habeat. LmLContr. Species plani 22 (sim. LmLContr. Species plani 31). LmLContr. Volens igitur p. 382: Contrapunctus idem est quam nota contra notas (ms.; ex errore pro notam?). LmLContr. Volentibus I p. 23a: Volentibus introduci in artem contrapuncti, id est nota contra notam (sim. LmLContr. Volentibus II 1. LmLContr. Volentibus III p. 12a). al. LmLContr. Volentibus III p. 12a. al. 2 mit Bezug auf die Gegenbewegung — with reference to contrary motion [s.XV] LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 68: si tenor descenderit, contrapunctus ascendat. Et hoc est, quod frequentius in contrapuncto est observandum; nam ex hoc fertur assumpsisse vocabulum. LmLCompil. Salisb. 34: Quando tenor descendit, tunc contrapunctus ascendere debet ... Et ideo ab autoribus contrapunctus dicitur, quia generatio est specialis melodiae (cf. LmLContr. Et primo I 30 p. 141 (p. 464a). LmLContr. Prima regula 7). 3 mit Bezug auf die Gleichzeitigkeit verschiedener Stimmen — with reference to the simultaneous sounding of different voices [s.XV] LmLNicol. Burt. 2, pr. 5: dicitur contrapunctus, secundum vulgatissimum loquendi modum, a ‚con‘, quod est simul, et ‚pongo‚ -gis‘, videlicet quod ad invicem vel insimul voces se pongant. LmLContr. Quoniam latens p. 288: contrapunctus dicitur a contra, quod est simul, et punctus, quod est mensura, quasi cantus mensuratus (sim. LmLContr. Species plani 22. LmLContr. Species plani 36). C Gebrauch — usage 1 allgemein — general [s.XV] LmLProsd. contr. 4, 4: ratio huius est, quoniam idem cantaret unus quod alter, dato quod in diversis vocibus insimul concordantiam habentibus, quod contrapuncti non est intentio, cum eius intentio sit, quod illud, quod ab uno cantatur, diversum sit ab illo, quod ab altero pronuntiatur, et hoc per concordantias bonas et debite ordinatas. al. LmLUgol. Urb. 1, 3, 4: melodiatae musicae seu contrapuncti ratio. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 2, 3, 64: Exemplum quidem hic de plano cantu tibi dabo clarissimum, quod modulari te docebo per voces mixtas, hoc est, per contrapunctum. al. LmLIoh. Tinct. pr. 1, 2, 5. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 1, 4: omnis contrapunctus ex mixtura vocum fit. al. LmLNicol. Burt. 2, 6, tit.: De contrapuncto practicorum, qui ultramontanis et maxime Gallicis est in usu. ibid. al. LmLGuill. Pod. ench. 29 p. 391. LmLGuill. Pod. 1, 8: Musica vero cantandi in cantum planum, contrapunctum et cantum mensurabilem ... scinditur (sim. LmLGuill. Pod. 5, 1). LmLGuill. Pod. 4, 6: in contrapuncto, in quo extreme voces aggregatim atque simul proferuntur (sim. LmLGuill. Pod. 5, 1. LmLGuill. Pod. 6, 10). al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 9: diversorum sonorum contrariis motibus procedentium alter alteri festinat occurrere et concordi suavitate commisceri, qua commixtione concors contrapunctus generatur et producitur. al. LmLFlor. Fax. []15 p. 87: Compositio, id est contrapuncti per plurimas voces institutio. al. LmLContr. Et primo I 12 p. 139 (p. 463a): contrapunctus aliquando accipitur pro tota rondela, videlicet discantu, tenore et contratenore etc. LmLContr. Inprimis 11, 1. LmLContr. Not. quod novem 17. LmLContr. Quid est 28. 2 das Lehr- bzw. Regelsystem betreffend — with reference to a pedagogical system, or a formal collection of rules [s.XIII] LmLDisc. Ad brevem p. 12. [s.XIV] LmLIoh. Mur. contr. p. 59a: Quilibet affectans scire contrapunctum ea scribat diligenter, que sequuntur per magistrum Iohannem de Muris summarie compilata (inde LmLGoscalc. 2, 2 p. 130, 19). LmLIoh. Mur. contr. p. 60a: ad presens de contrapuncto in generali dicta sufficiant (inde LmLGoscalc. 2, 2 p. 146, 6). LmLGoscalc. intr. 1 p. 30, 9. LmLTrad. Pipudi p. 45: regulae contrapunctus. al. LmLAnon. Mediol. 2, 1. LmLPhil. Andr. p. 116 tit. al. LmLAnon. Couss. V p. 140, 12. LmLAnon. Seay p. 30. LmLPaul. Flor. 1. al. [s.XV] LmLProsd. exp. 1, 4. LmLProsd. contr. 5, 8: Explicit contrapunctus magistri Prosdocimi de Beldemandis ... compilatus. al. LmLProsd. contr. 2, 3. LmLProsd. mon. 6, 2. al. LmLProsd. spec. p. 750. al. LmLUgol. Urb. 2, 4, 2. al. LmLPhil. Cas. contr. 1. al. LmLTheod. Capr. p. 94. LmLAnon. London. II 3, 1. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 2, 12. al. LmLTact. Sequitur p. 56. LmLIoh. Tinct. contr. pr. 1: Liber de arte contrapuncti. al. LmLFr. Gafur. extr. 7, 11, 3: de qua (sc. sexta maiori) in contrapuncto declaratur. al. LmLFr. Gafur. op. 5, 8. LmLBart. Ram. 2, 1, 2 p. 71. al. LmLAnon. Tegerns. II 102. LmLIoh. Hoth. contr. I 1. LmLIoh. Hoth. contr. II 1. al. LmLNicol. Burt. 1, pr. 13: In secundo vero tractatu, quid sit cantus commixtus, qui vulgariter contrapunctus nuncupatur, quomodo componatur, ... tractabimus ac facili via enodabimus. al. LmLGuil. mon. 6 p. 33: tractatus circa cognitionem contrapuncti, tam secundum modum Francigenorum quam Anglicorum. al. LmLGuill. Pod. pr. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 1: non tamen differt ars contrapuncti a caeteris artibus. al. LmLFlor. Fax. 13 p. 85. al. LmLAnon. La Fage III p. 241: universales regulas mensurabilis contrapunctus. LmLContr. Cum notum p. 60b. al. LmLContr. Et primo I 5 p. 138 (p. 463a). LmLContr. Et primo II 40 p. 144 (p. 465a). LmLContr. quarta quod p. 12b. LmLContr. Inprimis 11, 1. al. LmLContr. Nota quinque 1. LmLContr. Nota quod I p. 287. LmLContr. Nota quod II tit. al. LmLContr. Notandum est p. 45. LmLContr. Prima regula 1: De vera et compendiosa seu regulari constructione contrapuncti. al. LmLContr. Quoniam hom. pr. 7: ponens primo duos quidem terminos, qui unum et idem sonare dicuntur scilicet contrapunctus et discantus. al. LmLContr. Quoniam latens p. 288. LmLContr. Volentibus I p. 23a. al. LmLContr. Volentibus II 34. al. LmLContr. Volentibus III p. 13b. al. 3 die Satztechnik (Note gegen Note) betreffend — with respect to compositional technique (note against note) a allgemein — general [s.XIV-XV] LmLAnon. Monac. II 90: videndum est de ordinatione contrapuncti, quomodo et qualiter ordinantur (sc. species) (sim. LmLAnon. Monac. II 109). LmLProsd. contr. 4, 1: Pro ordinatione autem harum combinationum in contrapuncto proprie sumpto. al. LmLUgol. Urb. 1, 31, 2: hac equidem vocum connexione (sc. diapente cum tono) utimur in contrapuncto diapason associata (inde LmLFr. Gafur. extr. 7, 11, 2). LmLUgol. Urb. 2, 6, 34: originalium et derivatarum vocum idem est ordo in contrapuncto. LmLUgol. Urb. 2, 25, 20: qualis in ordine debeat esse contrapuncti processus ... in nostro contrapuncto consonantiis dissonantiae debent iungi et eas mediare. LmLUgol. Urb. 2, 34, 64: consonantiae et dissonantiae in contrapuncto debent esse perfectae et maiores et non minores et imperfectae (sim. LmLUgol. Urb. 2, 34, 33). al. LmLTheod. Capr. p. 95. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 7, 12: in contrapuncto vel re facta duarum partium tantum. LmLIoh. Tinct. contr. 3, 1, 3: de usu concordantiarum []permissuque discordantiarum ac utrarumque ordinatione in quovis contrapuncto satis superque disseruimus. al. LmLAnon. Tegerns. II 134: in contrapuncto ex tribus vel quattuor choris composito. al. LmLGuil. mon. 6 p. 33: tractatus circa cognitionem contrapuncti... cum duabus et cum tribus vocibus et cum quatuor compositis. al. LmLGuill. Pod. 6, 7. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 9. al. LmLFlor. Fax. 14 p. 87. al. LmLCompil. Salisb. 45: contrapuncti ad tres voces. al. LmLContr. Contr. est ars 2. LmLContr. Cum notum p. 61b. LmLContr. Inprimis 10, 8: si cantus ponat se in dyapente supra tenorem, et tenor ascendat dyapason, tunc biscantus sequens vocem ei magis propinquam debet poni in dyapason, et est conveniens ordinatio contrapuntus. al. LmLContr. Not. quod novem 18: tenor omnis contrapuncti debet regulariter primo componi super aliquem tonum ex 8 tonis (sim. LmLContr. Prima regula 6). LmLContr. Not. quod novem 19: unus contrapunctus ex duobus choris, tribus aut quattuor compositus. LmLContr. Not. quod novem 42: in contrapuncto plurimarum specierum variatio melodiam causat. al. LmLContr. Prima regula 28. al. LmLContr. Quatuor sunt p. 411b. LmLContr. Si discantus 1. LmLContr. Species plani 52. LmLContr. Volentibus I p. 26b. b zu den verwendbaren Zusammenklängen — with reference to the simultaneous sonorities that may be used [s.XIII] LmLVers. Postquam pro 17: Biscantus (glo.: id est contrapuncti) species. [s.XIV] LmLTrad. Pipudi p. 45: Pro noticia contrapunctus habenda primo sciendum (ms.; ed.: sciendi) est, quod novem (ms.; ed.: nomen novem) sunt species discantus: unisonus, tertia, quinta, sexta, VIII^a, X^a, duadecima, XIII^a et quintadecima. LmLAnon. Mediol. 2, 2: Primo nota, quod septem sunt consonancie in contrapuncto, videlicet unisonus, tercia, quinta, sexta, octava, decima et duodecima. LmLAnon. Seay p. 36: Sunt autem tredecim species musicae generales, quae habent ostendere, quomodo contrapunctus est ordinandus (sim. LmLAnon. Seay p. 30). LmLAnon. Monac. II 66: sciendum est, quod contrapuncti quindecim sunt species, scilicet unisonus, secunda, tertia, quarta, quinta, sexta, septima, octava, nona, decima, undecima, duodecima, tredecima, quartadecima et quintadecima. [s.XV] LmLPhil. Cas. contr. 4. LmLFr. Gafur. extr. 9, pr. 1. al. LmLFr. Gafur. op. 5, 8. LmLBart. Ram. 2, 1, 2 p. 71. LmLAnon. Tegerns. II 131. LmLNicol. Burt. 2, 1, 12: Emmeles autem sunt, quae, cum non sint consonae, tamen aptantur ad contrapunctum, ut est dytonus, semidytonus, diapente cum tono et diapason cum dytono et huiusmodi. ... Nota etiam, quod duodecim sunt consonantiae contrapuncti secundum aliquos, videlicet sex perfectae et sex imperfectae. LmLGuill. Pod. 6, 2. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 2: Species seu elementa contrapuncti. LmLFr. Gafur. pract. 3, 13: Fictas autem seu coloratas contrapuncti species. al. LmLCompil. Salisb. 37 (sim. LmLContr. Consonantia 29. LmLContr. Contr. est ars 9). LmLAnon. La Fage III p. 241: Nota quod quatuor sunt consonantiae in contrapuncto, videlicet: quinta, octava, duodecima et quindecima (sim. LmLContr. Quid est 4). LmLContr. Et primo I 32 p. 142 (p. 464a) (sim. LmLContr. Prima regula 14). al. LmLContr. Et primo II 36 p. 143 (p. 464b). LmLContr. Inprimis 2, 1. al. LmLContr. Nota quod I p. 287. LmLContr. Nota quod II 1. LmLContr. Notandum est p. 45. LmLContr. Not. quod novem 2: in primo de omnibus speciebus contrapuncti, quibus omnis contrapunctus planus aut mensuralis constituitur. al. LmLContr. Quatuor sunt p. 410a. LmLContr. Quoniam hom. 2, 1. LmLContr. Species plani 29. al. LmLContr. Volens igitur p. 382: species (ms.; om. ed.) simplices contrapunctus (ms.; ed.: contrapuncti) sunt sex, quarum tres sunt consonantiae sive perfectae, et tres disonantiae sive imperfectae. LmLContr. Volentibus II 29. LmLContr. Volentibus III p. 12a. c zu Anfangs- und Schlußklängen — with reference to initial and concluding sonorities[] [s.XIV-XV] LmLAnon. Seay p. 37: ex istis octo speciebus consonantes sunt quatuor, quibus (ms. et ed.: quarum) contrapunctus est incipiendus et finiendus. LmLProsd. contr. 4, 3: contrapunctus nunquam incipi vel finiri debet nisi in combinationibus perfectis, scilicet in unisono eqs. LmLTheod. Capr. p. 95: biscantus sive contrapunctus debet incipi et finiri per unam speciem perfectam. LmLIoh. Tinct. contr. 3, 1, 2: omnis contrapunctus per concordantiam perfectam incipere finireque debet (sim. LmLIoh. Tinct. contr. 3, 1, 4). LmLIoh. Hoth. contr. II 2: contrapunctus semper debet incipi et finiri per consonantias, tamen penultima debet esse dissonantia. LmLNicol. Burt. 2, 1, 7: ad inchoandum et finiendum contrapunctum duae dumtaxat consonantiae perfectae sint, videlicet diapente et diapason, et duae imperfectae ut dytonus et diapente cum tono. LmLGuil. mon. 6 p. 34: nos debemus incipere et finire contrapunctum per speciem perfectam, sed quod penultima sit species imperfecta apta speciei perfectae. LmLGuill. Pod. 6, 6. LmLCompil. Salisb. 28. LmLAnon. La Fage III p. 241. LmLContr. Contr. est ars 16. LmLContr. Cum notum p. 60b. al. LmLContr. Et primo I 14 p. 139 (p. 463b). LmLContr. Inprimis 11, 6: penultima contrapuntus semper debet esse imperfecta. al. LmLContr. Nota quinque 6. LmLContr. Not. quod novem 21. LmLContr. Notandum est p. 46. LmLContr. Prima regula 2. al. LmLContr. Primo sciendum p. 291. LmLContr. Quatuor sunt p. 411a. LmLContr. Quoniam hom. 5, 3: omnis contrapunctus debet incipere per speciem perfectam et etiam finire, et mediare per inperfectas. LmLContr. Quot sunt conc. p. 70a: perfectis speciebus debet inchoari et finiri contrapunctus, et etiam in medio contrapunctus possunt poni. al. d zur Verwendung nächstgelegener Zusammenklänge — with reference to the use of adjacent sonorities [s.XIV-XV] LmLAnon. Monac. II 122. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 67: contrapunctus ad speciem propinquiorem debet incedere. LmLNicol. Burt. 2, 3, 29: contrapunctus ad speciem propinquiorem debet tendere, ut a sexta in octavam vel in quintam. LmLGuil. mon. 6 p. 35: in omni contrapuncto debemus semper tenere propinquiores notas sive proximiores, quoniam omne disiunctum inconsonans. LmLGuill. Pod. 6, 7: Quanto enim contrapuncti species propinquius collocantur, tanto earum armonia suavior meliorque redditur. e zum Verbot parallel geführter perfekter Konsonanzen — with reference to the prohibition of successive parallel perfect consonances [s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 25, 15: duae vel plures consonantiae similes nullatenus fiant in contrapuncto, sed dissimiles fieri possunt. LmLGuill. Pod. 6, 7: Perfectarum autem contrapuncti specierum duas sibi similes immediate non esse dandas. LmLFr. Gafur. pract. 3, 12. LmLContr. Cum notum p. 61a. LmLContr. Not. quod novem 30. al. LmLContr. Et primo II 40 p. 144 (p. 465a). LmLContr. Quot sunt conc. p. 73b. f zum Verbot von Dissonanzen — with reference to the prohibition of dissonances [s.XV] LmLProsd. contr. 4, 2: discordantie superius nominate ... nullo modo in contrapuncto usitande sunt (sim. LmLProsd. contr. 3, 5). LmLUgol. Urb. 2, 15, 2: contrapunctum intelligat, discordias fugiat, concordias uniat. al. LmLIoh. Keck 4 p. 327a: his consonantiis, tam perfectis quam imperfectis, contrapunctus fieri habeat seu discantus (sim. LmLIoh. Keck 4 p. 326b). LmLIoh. Tinct. contr. 1, 1, 6: in contrapuncto principaliter concordantiae praecipiuntur. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 3. al. LmLCompil. Salisb. 37 (sim. LmLContr. Consonantia 29). LmLContr. Nota quod I p. 287. LmLContr. Not. quod novem 39. al. LmLContr. Volentibus I p. 27a. LmLContr. Volentibus II 30. g zur Lage im Hexachordsystem und zur Verwendung leiterfremder Halbtöne (musica ficta) — with reference to register within the collection of pitches ordered by hexachords and []the use of semitones not found in the intervallic content of the hexachords (musica ficta) [s.XV] LmLProsd. contr. II 5, 6: pro noticia collocationis horum duorum signorum in contrapuncto, scilicet b rotundi et C quadri. LmLUgol. Urb. 2, 7, 2: contrapunctus inter primam et secundam, inter primam et tertiam, inter secundam et tertiam proprietatem, et cetera, habeat fieri et ordinari. LmLUgol. Urb. 2, 13, 1: De ordine contrapuncti duarum proprietatum, quarum principia per diapente sunt distantia. eqs. LmLUgol. Urb. 2, 34, 6: quinta imperfecta, quae, si debet ex contrapuncto perfici, musica ficta mediante perficitur. al. LmLPhil. Cas. contr. 32: duo sunt modi in contrapuncto. Unus vocatur modus octave, et alius vocatur modus duodecime (cf. LmLSachs K.-J., Lehre p. 214 sq.). al. LmLFr. Gafur. extr. 9, 1, 1: Ad evidentiam igitur manus contrapuncti sciendum est, quod trifarie describitur, videlicet naturalis, b molaris et ♮ duralis cum hiisdem signis proprietatum iam supradictis. al. LmLNicol. Burt. 1, 20, 101: Mobilia (sc. semitonia) vero inter ⋅a⋅ et ⋅b⋅ rotundum, quando scilicet occurrit tritonus, vel ad perficiendam in contrapuncto vel figurato cantu diapentem imperfectam. al. LmLGuil. mon. 6 p. 36. al. LmLGuill. Pod. ench. 29 p. 391: Species enim contrapuncti imperfecte ad superiores perfectas adeuntes, si minores fuerint, in maiores illo modo convertuntur. LmLGuill. Pod. 5, 4: Proprium enim non modo huic (sc. cantui plano), verum etiam contrapuncto et mensurabili est, per naturam aut b molle aut C quadratum semper decantari. LmLFr. Gafur. pract. 3, 13: De fictae musicae contrapuncto. ... In fictae itaque musicae consyderatione contrapunctus eisdem, quae proposuimus, mandatis procedit eisdemque contexitur concordantiis. ibid. al. LmLContr. In presenti 172. LmLContr. Quot sunt conc. p. 73b: in contrapunctu nulle alie note sustinentur, nisi iste tres, scilicet sol, fa et ut. al. cf. LmL VI col. 705, 16 sqq. h zu Besonderheiten im mehr als zweistimmigen Satz — with reference to special features in a composition with more than two voices [s.XV] LmLIoh. Tinct. contr. 1, 5, 6: a contrapuncto reiiciatur (sc. diatesseron), nisi quando plures sunt super (ed.: puber) librum cantantes, unus eorum sub aliqua tenoris nota, quod frequenter in penultima fit, quintam assumat (sim. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 10, 10. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 15, 6). LmLFr. Gafur. pract. 3, 5. LmLContr. Not. quod novem 45: in omni contrapuncto ex duobus aut tribus choris composito, id est medio, tenore et discantu, debet omnis chorus cum tenore, videlicet medium atque discantus, in omni loco et omni nota concordanter convenire et concordanter dari sub consonantia perfecta vel admodum imperfecta. Et in quocumque loco medium aut discantus cum tenore sic non conveniret, false ad tenorem componitur et falsus contrapunctus est. al. LmLContr. Si enim 57 p. 147 (p. 466a). i zum (maximalen) Abstand der Stimmen zueinander — with reference to the (greatest permissible) distance of the voices from each other [s.XV] LmLAnon. Tegerns. II 127: non erit excessus ultra 15^am vocem contrapuncto. LmLContr. Not. quod novem 19: unus contrapunctus ex duobus choris, tribus aut quattuor compositus non debet altius componi computando ab inferiori nota alicuius chori ad supremam notam alicuius alterius chori, quam ad quintam decimam clavem sive vocem adesse, altius (ed.: altrius) licencialiter ad 16. j zur Stimmführung in Kadenzen (Klauseln) — with reference to voice leading within cadences (clausulae) [s.XV] LmLAnon. Tegerns. II 128: numquam dabitur in contrapuncto ultima nota tenoris a penultima in ascensu, sed semper in descensu. LmLContr. Not. quod novem 23: si contrapunctus ex duobus aut tribus choris componitur, debet ultima []nota tenoris a penultima descendere et numquam ascendere. k zum Wechsel von perfekten und imperfekten Zusammenklängen — with reference to the alternation of perfect and imperfect sonorities [s.XV] LmLGuill. Pod. 6, 7: Cum enim natura inter duas perfectas semper unam imperfectam produxerit, necesse est ut a musicis ita, quoad fieri poterit, ordinentur et in contrapuncto accipiantur. LmLContr. Cum notum p. 61b. LmLContr. Not. quod novem 34: contrapunctus fit ac dulcius et melodiosius, quando (ms. et ed. quod) imperfecta perfectam immediate in ordinatione (ms.: oroe; ed.: oratione) sequitur et perfecta imperfectam, sic quod insimul miscentur. al. LmLContr. Species plani 53. LmLContr. Volentibus II 21: in ordine contrapuncti una species debet esse imperfecta, alia perfecta. l zur Gegenbewegung der Stimmen — with reference to contrary motion of voices [s.XV] LmLFr. Gafur. pract. 3, 3: in contrapuncto partes cantilenae, scilicet tenor et cantus atque contratenor, debent invicem esse contrariae in motu. LmLContr. Et primo I 30 p. 141 (p. 464a) (sim. LmLContr. Prima regula 7). LmLContr. Not. quod novem 29: in quo contrapuncto ascensus datur pro descensu et descensus pro ascensu sub consonantiis, semper evitando dissonantias. al. 4 den diminuierten Satz (Diskantsatz) betreffend — with respect to a composition using diminution (discant) a allgemein — general [s.XIV] LmLGoscalc. 2, 2 p. 118, 5: habito fundamento discantus, quod est ipse contrapunctus, utile sit et expediens ... scire voces in partes dividere. LmLAnon. Monac. II 109: Viso de ordinatione contrapuncti ... qui est fundamentum totius biscantus, quia ... sine contrapunctu ad verum biscantum pervenire nequeamus, videndum est de fracturis contrapuncti, quomodo et qualiter fracturae ordinantur. Et primo notandum est, quod sicut in contrapunctu una species appetit aliam, ita similiter in fracturis. al. [s.XV] LmLProsd. contr. 2, 1: et est huiusmodi contrapunctus proprie sumptus alterius comuniter sumpti fundamentum eo, quod habita noticia huius, statim haberi potest noticia alterius, saltim apud usitatos circa cantum fractibilem. al. LmLPhil. Cas. contr. 2 (sim. LmLContr. Cum notum p. 60b. LmLContr. Nota quod I p. 287). LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 2, 5: nihil sit aliud illa vana fractio vocis, quam mensuratum cantum vocant atque figuratum, nisi commixtae voces aut contrapunctum. ... Quid est ergo fractio vocis aut mensuratus, ut aiunt, et figuratus cantus? Grandis quidem de contrapuncti gravitate facta quaedam levitas (inde LmLNicol. Burt. 2 pr. 6. LmLNicol. Burt. 3, 1, 5. LmLDiff. mus. 47). LmLNicol. Burt. 2, pr. 2. LmLGuill. Pod. 7, 1: Cantus mensurabilis ... sonorum dispositione a contrapuncto nihil differt. LmLFlor. Fax. 15 p. 87. LmLContr. Cum notum p. 62b: De diminutione contrapuncti. b zur Verwendung parallel geführter perfekter Konsonanzen — with reference to the use of successive parallel perfect consonances [s.XIV-XV] LmLAnon. Monac. II 110: in fracturis possumus frangere de octava ad octavam, de quinta ad quintam, de duodecima ad duodecimam, sed illo non obstante sicut contrapunctus ponitur, ita similiter fracturae. c zur Verwendung von Dissonanzen — with reference to the use of dissonances [s.XV] LmLProsd. contr. II 3, 5. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 19, 2. LmLFr. Gafur. pract. 3, 4. LmLContr. Et primo II 36 p. 143 (p. 464b): nisi sunt quinque species contrapuncti. Sed in discantu plures sunt, quia quarta et septima in discantu possunt esse species. LmLContr. Not. quod novem 9: De quibus dissonantiis nulla ... <in> contrapuncto dari debet nisi conditionaliter []sub veloci nota et currenti moram non habente, ut in minima seu semiminima seu fusa sive fusiel. In his tribus notis velocibus seu minutis potest dissonantia dari contrapuncto fracto ex varioribus figuris composito, sed in alia nota non. LmLContr. Volentibus I p. 27a: propter earum discordantiam ipsis (sc. speciebus discordantibus) non utimur in contrapuncto, sed bene eis utimur in cantu fractibili in minoribus notis. LmLContr. Volentibus II 30. d zur Mensurierung bzw. Rhythmisierung — with reference to the mensuration, or the rhythmic organization [s.XV] LmLGuill. Pod. 7, 1: etiam quantum ad hoc (sc. cantum mensurabilem) contrapunctus dicitur: verum enim, quoniam contrapunctus prima sui positione moras pronunciationis figurarum velut cantus planus indeterminatas habet, hic autem certo et diffinito temporis spacio limitatas iure supradicto nomine appellatus fuit. LmLContr. Cum notum p. 62b: contrapunctus aut fit in tempore maiori aut minori. Si contrapunctus fit in tempore perfecto maiori, potest dividi ab una brevi. ... contrapunctus adhuc in tempore perfecto maioris potest dividi in tribus semibrevibus perfectis equaliter per predictam rationem eqs. 5 das Verhältnis von Komposition und Improvisation betreffend — with respect to the relation between composition and improvisation [s.XV] LmLProsd. contr. I 2, 2: Item sciendum, quod huiusmodi contrapunctus, scilicet proprius, est duplex, scilicet vocalis et scriptus: vocalis, qui profertur, et scriptus, qui scribitur. LmLProsd. contr. II 2, 2: uterque istorum contrapunctorum (sc. contrapuncti proprie sumpti et contrapuncti comuniter sumpti) est duplex, vocalis scilicet et scriptus: vocalis, qui profertur, et scriptus, qui scribitur, et tam de vocali, quam de scripto contrapuncto proprie sumpto intelligenda sunt omnia, que ... inferius dicentur. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 20, 1: in quo res facta a contrapuncto differt. ... Contrapunctus, qui scripto fit, communiter res facta nominatur. At istum, quem mentaliter conficimus, absolute contrapunctum vocamus. ... In hoc autem res facta a contrapuncto potissimum differt, quod omnes partes rei factae, sive tres sive quatuor sive plures sint, sibi mutuo obligentur, ita quod ordo lexque concordantiarum cuiuslibet partis erga singulas et omnes observari debeat ... Sed duobus aut tribus, quatuor aut pluribus super librum concinentibus alter alteri non subiicitur. Enimvero cuilibet eorum circa ea, quae ad legem ordinationemque concordantiarum pertinent, tenori consonare sufficit. al. 6 spezielle Satztypen betreffend — with respect to particular compositional types [s.XV] LmLFr. Gafur. pract. 3, 5: quum tenor et cantus procedunt per unam aut plures sextas, tunc vox media, scilicet contratenor, quartam semper sub cantu tenebit tertiam semper ad tenorem observans in acutum. Huiusmodi autem contrapunctum cantores ad faulx bourdon appellant. LmLFr. Gafur. pract. 3, 12: Est et celeberrimus quidam in contrapuncto processus notularum, videlicet baritonantis ad cantus notulas institutus consimilibus notulis per decimam invicem procedentibus tenore ad singulos concorditer commeante. LmLFlor. Fax. 16 p. 88: tertium genus, hoc est cum canone compositio diversis tentandum modis perspiciemus; nanque vel per deductionem vel reductionem secrete notulas aptatas in contrapuncto comperiemus. ibid. al. II als Bezeichnung für eine Kontrapunktstimme — as term that designates a contrapuntal voice [syn.: discantans, discantus (biscantus), supremus chorus] A Definition [s.XV] LmLContr. Quoniam latens p. 288: contrapunctus est ornamentum sui rey et tenoris (sim. LmLContr. Species plani 22). [] B Gebrauch — usage 1 allgemein — general [s.XIV] LmLPetr. Palm. p. 513 exempl.: Contrapunctum quasi in loco tripli. Contrapunctum loco moteti. Tenor utriusque. [s.XV] LmLProsd. exp. annex. 17: si noscere vis, cuius mensure sit aliquis cantus tibi propositus, debes ipsum cantare vel aliquid sibi proportionabile facere, sicut est ipsius contrapunctum numerare (sim. LmLProsd. mens. p. 228b). LmLIoh. Tinct. nat. 18, 2 eqs. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 12, 18 exempl.: Contrapunctus. Tenor et contratenor. eqs. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 2, 29: cantum primo institutum, supra vel infra quem contrapunctus efficitur, proprie tenorem appellamus, tamquam ipsum contrapunctum, qui secundum eum fieri debet, subditum sibi quodammodo tenentem. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 7, 8 exempl.: Contrapunctus. Tenor. eqs. LmLIoh. Tinct. contr. 3, 4, 4 exempl.: Contrapunctus. Contrapunctus. Tenor. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 10 eqs. LmLContr. Quoniam latens p. 291. LmLContr. Quot sunt conc. p. 74b. 2 die Satztechnik betreffend — with respect to compositional technique a allgemein — general [s.XIV] LmLAnon. Seay p. 38: quando cantus planus stat in uno, contrapunctus debet ascendere vel descendere. [s.XV] LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 2, 9: Tolle, quaeso, per se contrapunctum aut etiam mensuratum et figuratum cantum, quid est nisi planus et simplex cantus? Iterumque de mensurato cantu variae figurae cum mensuris amoveantur, quid est ultra simplex atque purum contrapunctum? LmLIoh. Tinct. contr. 3, 3, 3. al. LmLIoh. Hoth. contr. II 17: si tenor ascendit unam et statim descendit unam, tunc contrapunctus debet descendere unam, et erit sexta, et ascendere unam, et erit octava. Vel si tenor ascendit unam et gradatim ascendit aliam, tunc contrapunctus debet descendere tertiam, et erit quintam; deinde descendit unam, et erit tertiam. al. LmLGuil. mon. 6 p. 35. LmLGuill. Pod. 6, 9. LmLFr. Gafur. pract. 3, 10: Quandoque singulis tribus minimis duas semiminimas postponentes contrapunctum notulis cantus plani regulari ordine ascribunt. ibid. al. LmLContr. Consonantiae p. 409a: quando cantus movetur, contrapunctus maneat in eadem voce et e converso. al. LmLContr. Et primo I 18 p. 140 (p. 463b). LmLContr. Quatuor sunt p. 410b: quando planus cantus ascendit per unam notam vel vocem, tunc contrapunctus potest ascendere per quatuor. ibid. al. LmLContr. Quoniam hom. 5, 12: Quociencunque cantus planus sive tenor ascendit vel descendit de quatuor aut de quinque aut de pluribus, contrapunctus potest ascendere vel decendere de uno gradu per speciem perfectam. al. LmLContr. Species plani 20. b zur Gegenbewegung der Stimmen — with reference to contrary motion of voices [s.XIV] LmLAnon. Seay p. 37: quando cantus planus ascendit, contrapunctus debet descendere, et quando cantus planus descendit, contrapunctus debet ascendere. [s.XV] LmLPhil. Cas. contr. 14: si tenor descendit, contrapunctum debet ascendere. al. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 68: si cantus intenderit vocem, discantus remittat ad speciem opportunam secundum regulas assignatas, et si tenor descenderit, contrapunctus ascendat. al. LmLIoh. Hoth. contr. II 6. LmLCompil. Salisb. 32. LmLAnon. La Fage III p. 241. LmLContr. Consonantiae p. 409a: quando cantus movetur sursum, sepius contrapunctus movetur deorsum, et e converso. LmLContr. Contr. est ars 5. LmLContr. Et primo I 19 p. 140 (p. 463b). al. LmLContr. Nota quod II 9. LmLContr. Not. quod novem 28. LmLContr. Primo sciendum p. 291: quando cantus planus ascendit, biscantus vel contrapunctus debet descendere et e contrario. LmLContr. quarta quod p. 11b: tenore ascendente contrapunctus vel discantans potest descendere, et e converso. LmLContr. Quid est 9. LmLContr. Quoniam hom. 5, 6. LmLContr. Septem s. spec. []p. 28b. c zur Lage der Stimmen — with reference to the register of parts [s.XIV] LmLAnon. Seay p. 38: quando cantus planus facit magnum tractum gradatim seu magnam tarditatem ascendendo vel descendendo, debet contrapunctus recipere de remotiori parte quam poterit ad finem, quod contrapunctus bene ordinetur. al. [s.XV] LmLIoh. Tinct. contr. 1, 2, 11. LmLIoh. Hoth. contr. I 7: quando cantus planus sive tenor est gravis, contrapunctum sive discantum cantare acutum ... si tenor sit mediocris, contrapunctus sit etiam mediocris. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 12, 40. LmLCompil. Salisb. 29: Contrapunctus non debet incipi nec finiri infra octavam nisi tenor altius incipiatur (sim. LmLContr. Contr. est ars 18. LmLContr. Et primo I 28-29 p. 141 (p. 464a). LmLContr. Prima regula 3-5). LmLContr. Consonantiae p. 409a: quando tenor est gravis, contrapunctus erit acutus et e converso. Et quando mediocris, contrapunctus similiter. LmLContr. Si enim 54 p. 146 (p. 465b). (?) d zur melodischen Gestaltung der Stimmen — with reference to the melodic formation of voices [s.XV] LmLIoh. Tinct. nat. 8, 12. al. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 67. LmLIoh. Hoth. contr. II 14 (inde LmLContr. Quid est 3). LmLGuill. Pod. 8, 17. LmLContr. Consonantiae p. 409a: contrapunctus sit facilis in pronunciando, id est, non habeat ineptos saltus. ... plures voces equales contrapunctus non ponantur constanter. LmLContr. Contr. est ars 7: contrapunctus gradatim et plane procedere et ordinari debet, non multum saltando. LmLContr. Quoniam hom. 5, 25: Nota, quod tu non debes facere redictam iterando voces, ut sic: fa fa vel mi mi ... Et hoc servari male potest per unum contrapunctum, vel quando cantus planus reiterat. e zu den verwendbaren Zusammenklängen — with reference to the simultaneous sonorities that may be used [s.XV] LmLContr. Consonantiae p. 409a: Consonantie contrapuncti demonstrativi ad oculum sunt sex, videlicet prima, tertia supra et infra, quarta infra, quinta supra, sexta infra et supra, octava infra et supra. f zum Verbot von Dissonanzen — with reference to the prohibition of dissonances [s.XV] LmLFr. Gafur. pract. 3, 10: Concordes sonos in contrapuncto notulis cantus plani, tanquam tenori ac relationis fundamento, musici diversimode solent ascribere. LmLContr. Prima regula 6: contrapunctus, scilicet discantus, ad tenorem de omni nota ad notam consonanter dari debet et concordanter. g zum Verbot parallel geführter perfekter Konsonanzen — with reference to the prohibition of successive parallel perfect consonances [s.XV] LmLGuill. Pod. 6, 8. LmLContr. Et primo I 15 p. 139 (p. 463b): omnis contrapunctus non debet ascendere vel descendere cum tenore in specie perfecta, nisi tenor ascendat vel descendat per quinque vel plures gradus etc. ... contrapunctus non debet ascendere vel descendere cum tenore de specie imperfecta ad perfectam, nisi tenor ascendat vel descendat per quattuor gradus vel plures gradatim et sine saltu (sim. LmLContr. Nota quinque 10). h zu Anfangs- und Schlußklängen — with reference to initial and concluding sonorities [s.XV] LmLIoh. Hoth. contr. II 8. LmLCompil. Salisb. 29 (sim. LmLContr. Contr. est ars 18. LmLContr. Et primo I 28-29 p. 141 (p. 464a). LmLContr. Prima regula 3-5). LmLContr. Consonantiae p. 409a. LmLContr. Et primo I 28 p. 141 (p. 464a): nisi alte incipiatur (sc. tenor)... sic potest contrapunctus, id est discantus seu supremus chorus, cum tenore incipi in unisono vel in quinta, si placet (sim. LmLContr. Prima regula 3). LmLContr. Species plani 37: Contrapunctantes volentes cantare contrapunctum []semper debent incipere per unam consonantiam vel consonantiarum perfectarum atque finire. i zur Lage im Hexachordsystem und zur Verwendung leiterfremder Halbtöne (musica ficta) — with reference to register within the collection of pitches ordered by hexachords and the use of semitones not found in the intervallic content of the hexachords (musica ficta) [s.XV] LmLPhil. Cas. contr. 40: si tenor est ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi in voce mi, oportet nos formare proprietatem contrapuncti in ⋅d⋅ acuto. Et tunc habemus suum diapente, scilicet mi, ut hic: (sequitur exemplum). Item possumus habere contrapunctum per fictam musicam. LmLIoh. Hoth. contr. II 8: quando cantamus per octavam, debemus respicere tenorem et cantare per clavem superiorem ... Esto, quod tenor sit in ⋅C⋅ gravi, contrapunctus debet esse in ⋅c⋅ acuto; et si tenor est in ⋅D⋅ gravi, contrapunctus debet esse in ⋅d⋅ acuto (cf. LmLSachs K.-J., Lehre p. 213). al. LmLContr. Et primo I 20 p. 140 (p. 463b): quum tenor habet mi in ⋅b⋅fa⋅b⋅mi, tunc contrapunctus non debet habere perfectam speciem in fa; et e converso, quum tenor habet fa in ⋅b⋅fa⋅b⋅mi, tunc contrapunctus non debet habere perfectam in mi, nisi sustinentur ⋅b⋅ duraliter. LmLContr. Quid est 29: Nota, quod quando tenor cantatur per h durum cantando per ottavam, contrapuntus cantatur per fictam musicam. eqs. j zu Besonderheiten im mehr als zweistimmigen Satz — with reference to special features in a composition with more than two voices [s.XV] LmLContr. Quicumque p. 92b: Quicumque voluerit duos contrapunctus sive discantus componere super unum tenorem, debet se cavere, ne duas equipollentes sive consimiles concordantias componat, ut in uno contrapunctu quintam et in alio duodecimam et e contra; aut in uno octavam et in alio duplicem octavam et e contra; aut in uno tertiam et in alio decimam; aut in uno sextam et in alio decimam tertiam et econtra. al. III als Bezeichnung für die dritte (höchste) Kontrapunktstimme — as term that designates the third (highest) contrapuntal voice [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 279: Ultra discantum quandoque tertius cantor in eadem cantilena superadiungitur cantans: hunc contrapunctum cantare dicunt (cf. LmLSachs K.-J., Contrapunctus p. 25, 139). LmLCompil. Salisb. 31: contrapunctus cum medio choro, et econverso medius chorus cum contrapuncto singulariter proferendo absque tenore concordari non tenentur (sim. LmLContr. Contr. est ars 22). LmLCompil. Salisb. 44: sicut medius chorus dicitur contratenor, ita contrapunctus dicitur discantus (sim. LmLContr. Contr. est ars 28). IV als Bezeichnung für den einzelnen (konsonanten) Zusammenklang im kontrapunktischen Satz — as term that designates the individual (consonant) simultaneous sonorities in counterpoint A Definition [s.XV] LmLGuill. Pod. 6, 1: Contrapunctus... est duorum vel plurium sonorum, unius scilicet gravis et alterius acuti vel superacuti aut utrorumque adinvicem permixtorum aggregatio simulque pronunciatio vel percussio (sim. LmLContr. Species plani 22). B Gebrauch — usage [s.XV] LmLProsd. contr. 3, 2: Unisonus est, quando ambe voces (sc. ut, re, mi, fa, sol, la) contrapunctum facientes in eadem parte manus musicalis et voce reperte sunt. LmLGuill. Pod. 6, 2: Unisonus autem, etsi contrapunctum... minime efficiat, cum fuerit similium sonorum, vel gravium vel acutorum, ideo tamen inter illius species computatur. LmLContr. Et primo I 2 p. 137 (p. 462b). v. contrapunctum imperfectum[] V als Bezeichnung für den einzelnen Ton der Kontrapunktstimme — as term that designates the single note of a contrapuntal voice [s.XV] LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 5, 17: si per superacutas contrapunctum in ⋅A⋅ gravi vel acuto vel superacuto facere desideras, scito quod ⋅A⋅ unisonus in gravibus et diapason in acutis hic sit bisdiapason, et ⋅C⋅ semiditonus in gravibus et semiditonus cum diapason in acutis hic semiditonus cum bisdiapason efficitur. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 5, 20: Regula generalis: Ubicumque ergo fuerit ⋅A⋅, si dixerimus per contrapunctum ⋅A⋅ vel re vel la, itemque ⋅C⋅ vel fa vel ut, item ⋅E⋅ vel la vel mi, et etiam ⋅F⋅ vel fa vel ut, non discordabimus unquam. al. LmLGuil. mon. 6 p. 35 exempl.: Tenor ... Contrapuncta. v. contrapunctus gravis - contrapunctus acutus - contrapunctus superacutus VI als Bezeichnung für einen bestimmten hinsichtlich der kontrapunktischen Satzbildung relevanten Tonbereich — as term that designates a defined pitch collection with respect to contrapuntal composition A für den gesamten Tonbereich eines Satzes (Γ-e, C-, F-, G-) — for the complete pitch collection of a composition (Γ-e, C-, F-, G-) [s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 16, 4: Nam una proprietas ei, quae secum per diapason distat, proprietati respondet, et sic C quadrum secundum primo C quadro primaeque intermediae naturae ac etiam sibi cum suis notis contrapunctando servit atque respondet. Est igitur in ⋅Γ⋅ huius contrapuncti principium, et in ⋅E⋅ secundo, ubi C quadrum secundum terminatur, erit eius finis. Similiter natura secunda incipiens in ⋅C⋅ secundo et terminans in ⋅A⋅ tertio naturae primae, a qua distat per diapason in C quadro intermedio, ac etiam sibimet servit et respondet. Hic igitur secundus in ordine contrapunctus inchoans in ⋅C⋅ primo in ⋅A⋅ tertio terminatur. eqs. LmLUgol. Urb. 2, 17, 1: De prima parte contrapuncti. Prima pars contrapuncti, quae est C quadri secundi, cuius voces sunt ut, re, mi, fa, sol, la, C quadro primo in ⋅Γ⋅ incipiente et naturae intermediae primae ac etiam sibi ipsi tum supra tum infra serviendo respondet. eqs. B für die einzelnen Hexachorde, in denen eine Kontrapunktstimme verläuft (G-e, c-, f-, g-) — for the single hexachords within which a contrapuntal voice proceeds (G-e, c-, f-, g-) [s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 17, 8: Ex his primi contrapuncti notis per arsyn et thesyn a ⋅Γ⋅ ad ⋅E⋅ secundum sine mutatione possumus ordine contrapuncti servato contrapunctum facere. LmLUgol. Urb. 2, 19, 1: De primi et secundi contrapuncti mutatione. Sed quoniam istorum contrapunctorum unius in alterum fit quaedam admixtio, idcirco eis in locis, ubi ad invicem commiscentur, potest mutatio fieri. Nam primi contrapuncti in ⋅E⋅ secundo dicitur esse finis, et secundi contrapuncti in ⋅C⋅ secundo dicitur esse principium. Sunt igitur in ⋅C⋅D⋅E⋅ litteris secundis fa, sol, la primi et ut, re, mi notae contrapuncti secundi. Si igitur in locorum praedictorum aliquo velimus contrapunctum in contrapunctum mutare, eo modo mutatio fiat, quo in cantu plano C quadrum in naturam et e contra naturam in C quadrum ascendendo et descendendo mutatur, tunc enim ex his duobus unum fiet contrapunctus, quo a ⋅Γ⋅ ad ⋅A⋅ tertium poterit contrapunctatio fieri. eqs. LmLUgol. Urb. 2, 20, 8: voces contrapuncti B mollis secundi B molli secundo ac ceteris locis ab ⋅F⋅ primo ad ⋅D⋅ tertium servientes respondere videntur. eqs. al. cf. LmL col. 705, 33-38 cf. LmLHMT s. v.