Eintrag · Mittellateinisches Wb.
consonantia f.
consonantia (-cia), -ae f. I proprie: A spectat ad res: 1 concentus — Zusammen-, Wohl-, Einklang: a gener.: MLWBovo Corb. Boeth. 16 maximis mundi partibus, id est septem planetarum circulis, maximam ... -amconsonantiam ... inesse dicunt (item de harmonia caeli: MLWHildeg. caus. 1 p. 10,19 de firmamenti -isconsonantiis. MLWal.). MLWGalb. Karol. 67 vocum iubilatione et melodiarum -isconsonantiis personantes ... susceperunt comitem. Mirac. Heinr. II. 17 (7) signorum grandium -amconsonantiam. MLWal. b spec.: α philos.: MLWAlbert. M. anim. 2,4,9 p. 161,32 ‘est ... vox’ et ‘sonus’, prout movent sensum, ‘symphonia quaedam’ et ‘-aconsonantia’ sive ‘proportio’ et contemperatio agentis ad patiens MLWeqs. MLWibid. MLWal. β rhet. (accedente interdum sensu sonitus aequalis): MLWRemig. Altiss. mus. 499, 13 hoc interest inter rithmum et metrum, quod rithmus est sola verborum -aconsonantia sine ullo certo numero. MLWPs. Otho med. praef. p. 158,11 quod pedalis -ciaconsonancia delectationem ingerens in animo auditoris ... constanter reponitur. MLWAnon. mus. Sowa praef. p. 76,6 dicens auctor, quod ... tria ornatuum genera per libri seriem ordinabit; ... scilicet leoninitatem ..., -amconsonantiam, quia affinitatem habet cum leoninitate, nunc cruce signatum eloquium. MLWal. v. et p. 1167,59. de vitio orationis MLWi. q. repetitio consonantium — Konsonantenwiederholung (cf. p. 1604,68): MLWLudolf. summ. 3 p. 369,8 antiqui septem vicia solebant vitare, scilicet hyatum ..., -ciamconsonanciam, themesim. γ mus. MLWi. q. concordia sonorum, symphonia — klangliches Zusammenpassen, Konsonanz (cf. H. P. Gysin, Studien zum Vokabular d. Musiktheorie im Mittelalter. Diss. Zürich. 1959. p. 16. 37. 54. MLWal.): MLWRemig. Altiss. mus. 494,13 omnis ars musica proportionibus constat, id est -isconsonantiis. MLWMus. Enchir. 10,32 dum novissimus sonus sonuerit, senties eum ad primum, id est octavum ad octavum, perfectam -amconsonantiam reddere. 11,20 maxima simphonia diapason dicitur, quod in ea perfectior ceteris -aconsonantia fiat. saepe (v. MLWind.). MLWHucbald. harm. inst. p. 104b,8 in -aconsonantia duae voces ... simul concorditer sonant. MLWPs. Odo Clun. mus. p. 276b,36 omnis ... vox ... ad proximam ... iuncta -amconsonantiam reddit. MLWLiber argum. 8 consonantia, hoc est simul sonantia, quia nisi simul duae voces sonuerint, -aconsonantia esse non potest. MLWFranco Col. cant. mens. 11,2 quia discantus ... per -asconsonantias regulatur, videndum est de -isconsonantiis et dissonantiis. saepe. v. et p. 1130,2. 1199,41. 1202,40. 1204,38. 2 sonus similis — Klangähnlichkeit: MLWAnselm. Leod. gest. praef. p. 162,26 quod vestrates eum (sc. Ebergisum) Evergislum vocant ex aliquo huius nominis episcopo ..., ob nominis -amconsonantiam huic nostro Ebergiso hoc attributum esse arbitramur. B spectat ad anim. MLWi. q. cantus (concinens) — (wohlklingender) Gesang: MLWHraban. inst. cler. 1,33 p. 72,10 ut dominicae celebrationis mysteria ministrorum ... praecedat -aconsonantia. MLWCarm. Cantabr. A 10,8,1 felix tempus, cui resultat talis -aconsonantia lusciniae. II translate: A convenientia, congruentia — Übereinstimmung, Entsprechung: 1 gener.: MLWAmalar. ord. antiph. 13,16 [] fas est, ut demonstrem, ... quam -amconsonantiam habeant singulae antiphonae cum singulis gradibus spiritus sancti. MLWNicol. I. epist. 87 p. 453,11 nos ... utraque lingua proponentes scribere necessarium existimavimus duarum vocum -amconsonantiam demonstrare verbum e verbo transferentes. MLWOtloh. quaest. 41 p. 118D speculatur, quae -aconsonantia sit in diversitate corporalium artium MLWeqs. p. 119A ostendere ..., quanta -aconsonantia a Deo sint facta omnia tam terrestria quam coelestia. MLWal. Volquin. serm. 598 (MLWStudMediev. III/3. 1962. p. 339) lector nullam ... suspicetur dissonantiam ..., sed magis advertat omnimodam -amconsonantiam ... et ... convenientiam. MLWUrso element. 3 p. 58,20sq. quandoque est in eis (elementis) consona -aconsonantia, quandoque consona dissonantia, interdum dissona -aconsonantia MLWeqs. MLWAlbert. M. miss. 1,2,1 p. 15b,28 Kyrie eleison est introductum ad repraesentandum, quomodo populus ... clero per acclamationem obedientiae facit -amconsonantiam. MLWal. 2 philos. i. q. ordo consonus, apta compositio — harmonische Zusammensetzung, gehörige Anordnung (cf. J. Schneider, Das Gute und die Liebe nach der Lehre Alberts d. Großen. 1967. p. 92): MLWAlbert. M. div. nom. 4,76 p. 185,51 ‘supersubstantiale pulchrorum dicitur pulchritudo sicut causa -aeconsonantiae (MLWPG 3,701C εἆρμοστίας) universorum’, idest proportionis ‘et claritatis’ (p. 186,10). p. 185,70 -aconsonantia ..., cum sit qualitas circa quantitatem, est in quarta specie qualitatis. phys. 1,3,1 p. 39,14 quando corrumpitur consonans compositum, ‘corrumpitur in inconsonantiam’ privative ‘oppositam’ -aeconsonantiae. p. 39,18 nec est ‘differentia’ ..., utrum ‘dicamus -amconsonantiam’ (p. 188b,15 ἐπὶ ἁρμοωίας) illam attendi ‘in ordine’ componentium vel in ‘compositione’ eorum MLWeqs. MLWibid. MLWal. B concordia, unanimitas — Eintracht, Einmütigkeit: 1 gener.: MLWLiber diurn. 60 p. 52,5 quem ... ad hoc ... officium ... Dei ... providentia predestinatum habuerat, quomodo non et humanis mentibus unanimis -aconsonantia conveniret? 2 theol.: MLWAlbert. M. sent. 1,31,14 p. 119b,26 dicit Hilarius (syn. 29. MLWal.) ..., quod tres personae tres erant per substantiam et per -amconsonantiam unum MLWeqs. p. 119b,40 intenderunt patres, quod ... -aconsonantia non diceret tantum conformitatem voluntatum, sed unitatem essentiae et connexionem, quae est spiritus sanctus. Sroder