compositio

compositio -onis f. I. Gestalt, Gestaltung (eines Musikstücks), (musikalischer) Satz, Setzweise, ‚Komposition‘ II. Intervall III. Intervallstruktur (einer Kirchentonart) IV. Mehrtönigkeit (einer Neume) V. Tonsystem, Skala VI. Oktaverweiterung VII. Ligatur VIII. Einteilung, Einstimmung (von Instrumenten durch Messung von Tonhöhen) IX. Bezeichnung für eine absteigende Notengruppe mit Semibreven, die keine Ligatur bildet X. das Zusammengesetztsein (von Konsonanzen) — I. structure‚ structuring (of a musical piece), (musical) form, formation, ‘composition’ II. interval III. intervallic structure (of a mode) IV. plurality of pitches (in a neume) V. tonal system, scale VI. expansion by an octave VII. ligature VIII. division, setting the tuning (of instruments by measurement of pitches) IX. term that designates a descending group of notes that includes semibreves, which is not bound together by a ligature X. composite nature (of consonances) I Gestalt, Gestaltung (eines Musikstücks), (musikalischer) Satz, Setzweise, ‚Komposition‘ — structure‚ structuring (of a musical piece), (musical) form, formation, ‘composition’ A in unspezifischer Bedeutung — with no specific meaning 1 in der Einstimmigkeit — in monophony a allgemein — general [s.IX] LmLRemig. Aut. 485, 9: Plasma fictio vel compositio carminis. [s.X] LmLCant. Quid est cant. c. 482: Ortus quoque suus (sc. cantus) atque compositio ex accentibus toni vel ex pedibus syllabarum ostenditur (inde LmLIoh. Cicon. mus. 2, 30 p. 298, 15: Ortus quoque suus atque compositio ex accidentibus tonis et semitoniis). al. [s.XI] LmLHeinr. Aug. 99: Semen dico numeros, proportiones, consonantias; fructum vero legitimam et ratam specierum troporumque dispositionem, perfectam melodiae totius cognitionem et compositionem. LmLCompil. Casin. 1, 22 p. 399: Toni sunt discernentia atque compositiones (ms.; ed.: discernentiae aeque compositionem) in cantu. (?) [s.XII] LmLTrad. Guid. 7: metricum vero ab Ambrosio quasi metrice compositum nuncupamus, in cuius compositione velut quaedam metri dulcedine harmoniae constat modulata suavitas. [s.XIII] LmLAmerus 11, 32: Antiphone vero processionales, comuniones, prout cuiuscumque toni sunt, mutare debent ascensum et descensum, et etiam conductus et cantilene, quando artem servant in sui compositione. LmLIoh. Groch. 148: Quid igitur sit ductia et stantipes et quae earum partes et quae earum compositio. al. LmLWalt. Odingt. 5, 1, 2: De compositione cantus simplicis. []al. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 4, 397: semitonia, que in eorum (sc. quinti et sexti toni) compositione frequenter occurrunt. al. [s.XV] LmLOrig. et eff. 20, tit. LmLIoh. Olom. 7 p. 33: tritonus habet duas species, quarum quaelibet in compositione cantus propter soni ineptitudinem est vitanda. LmLIoh. Olom. 9 p. 48: Compositio cantus Ambrosiani in ratione tonorum quamvis rigidior sit, a Gregoriano differre non videtur. al. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 27 p. 294, 5. al. LmLEg. Carl. rit. 76: Nam sicut ipsa (sc. musica) in sonorum moderata compositione consistit, sic et illas in temperamento coaptat. LmLTrad. Holl. I p. 174: quae fit per diapason et infra usque ad diapente ad compositionem cantus irregularem esse vocum afferens compositionem. LmLIoh. Tinct. eff. 13, 6: virtute intellectiva, qua intelligit debitam compositionem ac pronuntiationem. LmLIoh. Tinct. nat. 1, 27: Quis enim huius artis peritus ignorat alios planctive, alios remisse, alios regide, alios medie componere, pronunciare et sonare, quamvis eorum compositio, pronunciatio et sonitus eodem tono ducantur? al. LmLBart. Ram. 1, 2, 5 p. 39. LmLAdam Fuld. 2, 10. LmLGuill. Pod. 4, 20: Idque optimum in modulando esse animadvertat, ut ibi pausam faciat, ubi sensum verborum terminare videbit; si enim econtrario fiat, tunc per respectum cantus ad carminis iuncturas vitiosa est compositio. LmLGuill. Pod. 5, 2: Sepe enim numero unam et eandem ecclesiasticam cantilenam ... diversarum modulationum atque diversorum modorum esse invenimus, que unicam dumtaxat ab illo (sc. Gregorio) habuere compositionem. LmLFr. Gafur. pract. 1, 10. al. LmLHerb. Tr. 2, 9 p. 58: Quid enim mihi de tuis vocum refractionibus, dum ita garrias, ut neque verbum neque syllabam unam neque virtutem compositionis cognoscere valeam? LmLCompend. mus. 152. (?) b mit Bezug auf die melodische Ausgestaltung innerhalb einer Kirchentonart — with reference to the melodic formation within a mode [s.XII] LmLGuido Aug. 19: cognoscere de cantu, cuius sit manerie et cuius forme, illud per dispositionem, hoc per progressionem sive per compositionem. LmLGuido Aug. 361: Tria enim in cantu consideranda sunt: natura, quantitas, qualitas; natura in dispositione, quantitas in progressione, qualitas in compositione. Dispositionem facit simplicium coniunctionum ordinatio, progressionem elevatio et depositio, compositionem tarditas morarum, saltuum levitas et circuituum variatio (inde LmLMus. man. 51, 7). LmLGuido Aug. 370: Differentes enim habent compositiones autenti et plagales eqs. LmLGuido Aug. 385: Vide autem, verbi gratia, neuma primi toni, quod satis evidenter eiusdem toni exprimit compositionem. Nulli enim nisi illi competit modo per tonum a finali deponi, et inde surgere per diatessaron, deinde per duos tonos ascendere eqs. LmLGuido Aug. 397: propriam compositionis hilaritatem primi modi. LmLGuido Aug. 519: Progressio consideratur secundum elevationem et depositionem, compositio secundum levitates et gravitates descensuum et ascensuum et multiplices diverticulorum varietates (sim. LmLTon. Cist. p. 266a. LmLIoh. Aegid. 12, 5). al. LmLTon. Cist. p. 265b: Natura consistit in dispositione, forma in compositione et progressione (inde LmLIoh. Aegid. 12, 4. LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 5: Forma vero consisit in compositione et progressione, quae est elevatio et depositio). al. LmLAnon. Cist. I 70 p. 30: Horum ergo cantuum in ⋅A⋅ terminantium, in quibus naturam suffocat similitudo, necessaria correctio est, quia dissoluti per oppositionem, quae partes compositionis contaminat, alterum in principio, alterum in fine tonum redolent. al. LmLAnon. Cist. II c. 1152D. LmLAnon. La Fage I 8, 6: Regularis autem cantus est, qui litterarum metas altrinsecus positas bene compositus non excedens quique suo modo bene consonans, non per compositionem reclamans, nec nimium ascendit superius nec nimium descendit inferius [](cf. Guido Aug. 482). al. [s.XIII] LmLMus. man. 51, 11: Compositio cantus est notarum copulatio vel separatio, tarditas et situs pausationum, frequentationum loca, saltuum levitas et amfractuum variatio. al. LmLIoh. Aegid. 12, 30: quidam sunt plages, quidam vero authenti, non progressione, sed compositionis consideratione. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 36, 5. 2 in der Mehrstimmigkeit — in polyphony a allgemein — general [s.XI] LmLCompil. Casin. 1, 22 p. 400: Organa sunt melodiis perstrepentes voces compositionis. al. [s.XIII] LmLAnon. Emmeram. 5 p. 272, 25: quod ad huius (sc. discantus) compositionem necesse est saepius introducere falsam musicam sive fictam. al. LmLIoh. Groch. 149. al. LmLWalt. Odingt. 6, 12, 1: De compositione cantuum organicorum. al. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 1, 222: in compositione stantipedum, motetorum et huiusmodi mensuratorum cantuum. LmLIac. Leod. spec. 7, 5, 20: aliqui nunc novi, qui inter maiores in discantibus componendis forsan reputantur, formam atque finem discantuum subtilitati compositionis, difficultati, intricationi videntur attribuere. al. [s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 15, 2. LmLIoh. Tinct. pr. pr. 12: isti (sc. Gallici), quod miserrimi signum est ingenii, una semper et eadem compositione utuntur. LmLBart. Ram. 3, 2, 3 p. 97. LmLFr. Gafur. pract. 3, 1: seu diversas cantilenae compositiones, quod quidem contrapunctum vocamus. al. LmLContr. In presenti 5: discantus est diversorum cantuum consonantia vel compositio. LmLContr. Prima regula 17: Nona regula est de compositione vera et regulari trium chorum insimul, scilicet tenoris, medii et discantus. al. b in Bezug auf den Zusammenklang — with reference to simultaneous sonority [s.IX] LmLScol. ench. 2, 29: Prima vero compositio fit diapente, si vox organalis ita per diapason geminetur, ut sit media principalis, veluti quinta inter primam et octavam. al. [s.XII] LmLAnon. La Fage I 14, 13: super unum discantum alium duplicem componamus, qui in se compositione diversus nec dissonans uni cantui per diversas consonantias dupliciter et naturaliter respondere possit. al. [s.XV] LmLGen. disc. Postquam 33: Vult etiam in compositione mottetorum haberi hec regula generalis, videlicet quando unus cantus ascendit, alter descendat. LmLUgol. Urb. 2, 5, 2. LmLIoh. Tinct. contr. 3, 2, 3. al. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 66 LmLAnon. Tegerns. II 106. LmLGuil. mon. 6 p. 39: Ad compositionem vero alterius modi, qui modus gymel appellatur. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 3: Prima enim huiuscae cantilenae compositio per tertiam summit exordium. al. LmLContr. Et primo I. LmLContr. Not. quod novem 1. LmLContr. Sex s. spec. II p. 382. LmLContr. Volentibus I p. 27a: quia (sc. imperfecte) interponuntur speciebus perfectis in compositione (sim. LmLContr. Volentibus III p. 12b). LmLContr. Volentibus II 19: Sequitur de ordine specierum, quomodo et qualiter ordinari debent in compositione. c in Bezug auf den Rhythmus — with reference to rhythm [s.XIII] LmLLambertus p. 252b: peritia modulationis armonice, que ex concordantia plurimorum sonorum vel ex compositione longarum breviumque figurarum perficitur (inde LmLQuat. princ. 1, 12). al. LmLLambertus p. 269a: Discantus vero est aliquorum diversorum generum cantus ... in quo trina tantummodo consonantia, scilicet diatessaron, diapente et diapason, per compositionem longarum breviumque figurarum, secundum dualem mensuram naturaliter proportionata manet (inde LmLIac. Leod. spec. 7, 5, 8). ibid. al. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 86, 8 [s.XV] LmLProsd. mens. p. 203a. LmLIoh. Tinct. val. 16, 2: Prima species compositionis fit ex utroque modo perfecto, tempore perfecto et maiori prolatione. al. LmLFr. Gafur. extr. 9, 7, 1: Ad compositionem (ms.; ed.: compositione) []discantus metrici. al. LmLBart. Ram. 3, 1, 2 p. 84. LmLContr. Prima regula 40: sincopa est ... notae remotio seu retranslatio a proprio loco compositionis et contrapunctionis temporum. d speziell für den mindestens dreistimmigen Satz — specifically for a composition with at least three vocal parts (cf. Sachs, Contrapunctus p. 138-139) [s.XV] LmLFlor. Fax. 15 p. 87: Compositio, id est contrapuncti per plurimas voces institutio ... Dicitur autem ordinatio plurimarum vocum sive notularum ad harmoniam per tonos ac semitonia conficiendam servatis plane musices et contrapuncti cum ratione terminis. ibid.: Nam ut diximus contrapunctum super planam musicam inter duos inventum veteres habebant. Moderni deinde ad tres vel quattuor vel quinque vel sex vel plures eundem in compositione cantuum iucundiorem reddiderunt. al. B in spezifischer Bedeutung — with specific meaning 1 für die Tätigkeit — for the act of composing [s.XI-XII] LmLAnon. Wolf p. 207: quae ratio in compositione cantus debeat observari. LmLIoh. Cott. mus. 19, 26: Cantus autem huiusmodi musici accuratos vocant, quod in eorum compositione cura adhibeatur (inde LmLIac. Leod. spec. 6, 51, 12. LmLReg. comp. p. 194). LmLAnon. Pannain p. 113. [s.XIII] LmLLambertus p. 272a: sive in compositione sive ordinatione tenoris. (cf. Ioh. Groch. 195) [s.XV] LmLWencesl. Prach. 181: novorum cantuum composicione. LmLAnon. Carthus. nat. 7, 50. al. LmLIoh. Tinct. contr. 3, 9, 6: huiusmodi compositionis aut super librum cantationis assiduitati. LmLReg. comp. p. 193. al. LmLSzydlov. 4 p. 18: Sed ut videtur, quod iste voces composicionem et edicionem istius imni (sc. „Ut queant laxis“) precesserunt. 2 für ein Musikstück — for a musical piece [s.XV] LmLProsd. exp. 72, 42: Hanc etiam operationem primam et hunc bonum modum ligandi operabantur antiqui in suis compositionibus; quod patere potest ipsorum compositiones inspicere volenti. LmLAnon. Monac. 1, 20: licet alique compositiones plures habeant partes quam tres, sicut sunt carmina aut canciones quatuor aut quinque vocum. LmLIoh. Tinct. eff. 19, 8: quorum compositiones per universum orbem divulgatae Dei templa, regum palatia, privatorum domos summa dulcedine replent. LmLIoh. Tinct. pr. 1, 3, 11: ut in infinitis etiam suis (sc. Dufay) compositionibus apparet. LmLIoh. Tinct. nat. 24, 3: quando missa aliqua vel cantilena vel quaevis alia compositio fuerit ex diversis partibus diversorum tonorum effecta eqs. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 23, 3: ut veterum musicorum compositiones transeam, in quibus plures erant discordantiae quam concordantiae. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 67: Istud tamen de tertia maiori aut minori plerique non observant, propter quod eorum compositiones... in dies magis ac magis displicent. LmLFr. Gafur. pract. 1, 13: cuius progressio hac compositione percipitur: „Sancte Herasme“. al. 3 für die Kompositionskunst oder das kompositorische Oeuvre — for the art of composition or the compositional oeuvre [s.XV] LmLIoh. Tinct. pr. pr. 11: Okeghem, Busnois, Regis et Caron, omnium, quos audiverim, in compositione praestantissimi. LmLIoh. Tinct. pr. 3, 2, 20: Binchois, qui sua compositione iocundissima nomen sibi peperit aeternum. LmLAdam Fuld. 2, 1: cuius (sc. Guilhelmi Duffay) compositio nostris magnum dedit initium formalitatis, vulgo manerum dictum. cf. LmLHMT s. v. II Intervall — interval [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 69, 34: illi motus ex omnibus surgere possunt vocum sex compositionibus (cf. Iac. Leod. 6, 69, 3). [s.XV] LmLTrad. Holl. I p. 175: In cantu vero plano et ecclesiastico non nisi sex modis uti convenit ascendendo vel descendendo, scil. tono vel semitonio, semiditono, diatessaron, []ditono et diapente, ut vult Boetius, quoniam praeter has nulla mulcet vocum compositio ipsum auditum ad affectionem animi. al. LmLFr. Gafur. extr. 7, 6, 4: ubi talis (ms.; ed.: tali) compositio, scilicet tonus cum semitonio vel semitonium cum tono, sive ascendendo sive descendendo reperitur. LmLFr. Gafur. extr. 7, 14, 3: Invenitur etiam hec compositio (sc. dyapente cum semidittono) a paripatheypaton ad paramesse per proprietatem ⋅b⋅ mollis. LmLLad. Zalk. A 71: Si autem compositio fit proportionaliter, sed tamen dissonanter, hoc fit sextupliciter; quarum duae species sunt semitonium et tonus. eqs. III Intervallstruktur (einer Kirchentonart) — intervallic structure (of a mode) [s.XI] LmLAribo 34 p. 4 descr.: Compositio autenti tetrardi et plagalis eius. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 4, 79: Respondemus, quod talis tonus a parte compositionis dicetur proprius eo, quod ex speciebus suis propriis sit formatus, sed dicetur improprius a parte locationis, quia in loco alio quam in proprio collocatur (inde LmLBonav. Brix. 15, 52). [s.XV] LmLUgol. Urb. 1, 54, 4: ut eius prothi subiugalis forma compleatur, sub prima diapente specie prima supponitur diatesseron et sic ... etiam ipsius diapason consonantiae compositio est comperta. LmLUgol. Urb. 1, 161, 4: Diapente namque illud, eius tropi (sc. triti) pars prima, in eius compositione ⋅B⋅ molle non suscipit. al. LmLTrad. March. p. 928: Debet enim primus tonus semper cantari per ⋅b⋅ quadrum, quando suum modum implet, ratione sue composicionis. LmLTrad. March. p. 931: Perfectus tonus ille dicitur, ... qui super suam predictam composicionem intendit. al. LmLFr. Gafur. op. 5, 2. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2: Has quidem tres ita dispositas diatessaron species musici in compositionibus modorum observant et venerantur. LmLGuill. Pod. 5, 27: Unde si e contrario modo ex dispositione cantus agendum fuerit, ut secundus predicte consonantie tonus in semitonium convertendus sit, falsam habere compositionem necessario dicemus. IV Mehrtönigkeit (einer Neume) — plurality of pitches (in a neume) [s.XI] LmLTon. Aug. p. 132a: in principalibus septimi antiphonis, quibus antea compositionem neumarum in intendendo negamus, nunc quasdam composite, utputa per neumam, que flexa dicitur, remissas ascribimus. al. V Tonsystem, Skala — tonal system, scale [s.XII] LmLAnon. La Fage I 13, 4: quia (sc. ⋅b⋅ rotundum) non est de compositione septem litterarum. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. cons. 58: Similiter et in aliis locis diversis in compositione gammatis haec consonantia (sc. semitonium cum diapente) potest reperiri. LmLIac. Leod. spec. 2, 52, 19: quia comma ... locum signatum et determinatum non habet in compositione gammatis. al. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 2, 8 p. 256, 14: Excellentes sunt, quia excellunt supra species diapason in compositione. LmLTact. Concordanciarum p. 168, 19: et sic nota, habentur plures note in tota composicione, quibus quidquid fit in ⋅c⋅, fit in ⋅f⋅. LmLTrad. Holl. V 4b, 4: Musica kromatica ex mollibus tantum vocibus componitur et talis composicio inducit homines ad lasciviam mores laudabiles corumpendo (sim. LmLLad. Zalk. A 17). (?) LmLAdam Fuld. 2, 1. (?) VI Oktaverweiterung — expansion by an octave [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. append. 16, 5: proprius situs tertii est in duplici diapason et infra cum commixtione sex concordantiarum, sive in simplicitate sive in compositione ad utrumque (sc. primum et secundum). [s.XV] LmLBart. Ram. 2, 1, 2 p. 73. LmLGuill. Pod. 6, 11. LmLContr. In presenti 22. al. VII Ligatur — ligature [s.XIII] LmLAnon. Emmeram. 1 p. 164, 26: quod non sunt verae compositiones figurarum, sed etiam abusivae. LmLAnon. Emmeram. 1 p. 182, 16: formosior est compositio, brevior et []aptior, dignior atque generalior in hac arte quam vox simplex per se posita. al. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 192: secundum diversas coniunctiones et compositiones adinvicem diversas temporum mensuras denotant. (?) ibid. al. VIII Einteilung, Einstimmung (von Instrumenten durch Messung von Tonhöhen) — division, setting the tuning (of instruments by measurement of pitches) [s.XIII-XIV] LmLWalt. Odingt. pr. 12: de compositione instrumentorum musicorum. LmLIoh. Mur. spec. 2, 2: Ad secundam partem de divisione monochordi nunc accedendum est ... ac inde per consequens de compositione variorum instrumentorum. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 76: De monochordi compositione compendiosam nota doctrinam. LmLIoh. Boen mus. 3, 187. [s.XV] LmLUgol. Urb. mon. 1, 4: In monochordi namque compositione duplex intervenit operatio, sensus scilicet, quo figuraliter comprehendimus spatia, et intellectus, qua ipsorum proportiones ratione monstrantur. al. LmLArn. Zwoll. p. 11: Compositio clavicordiorum secundum librum Baudeceti. LmLArn. Zwoll. p. 14: Composicio fimbrie fit per numerum istum. eqs. LmLBart. Ram. 1, 1, 2 p. 4: Monochordi elementaris divisio seu compositio. LmLBonav. Brix. 27, 1. LmLMon. Compendiosam p. 181, 1. LmLMon. Fac lineam p. 183, 1. LmLMon. Figure I p. 174, 1. al. LmLMon. Mon. compos. II p. 67, 1. LmLMon. Mon. regulare p. 179, 1. LmLFist. Incipit mensura 52 p. 139: Explicit texulus musicalis de compositione operis organici. LmLCymb. Omne instr. 3, tit. (app. crit.): Composicio consonanciarum in simbalis secundum Boicium. IX Bezeichnung für eine absteigende Notengruppe mit Semibreven, die keine Ligatur bildet — term that designates a descending group of notes that includes semibreves, which is not bound together by a ligature [s.XIII-XIV] LmLWalt. Odingt. 6, 9, 8: Sunt et aliae compositiones notarum ad praedictas diversae, sed his habent cognosci et per modum, in quo sunt (cf. LmLJacobsthal, Mensuralnotenschrift p. 35-36; LmLWolf, Mensural-Notation p. 6). v. coniunctura X das Zusammengesetztsein (von Konsonanzen) — composite nature (of consonances) [opp.: simplicitas] [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 16, 9: Et est alius modus simplicitatis et compositionis consonantiarum a proportionibus, in quibus fundatur, acceptus. LmLIac. Leod. spec. 4, 12, 8: de maiori gradu simplicitatis vel compositionis. LmLIac. Leod. spec. 4, 12, 22: Item possemus loqui de simplicitate et compositione consonantiarum inspiciendo ad denominationes ipsarum. al. v. consonantia simplex - consonantia composita