lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

canon

ae. bis spez. · 9 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

MLW
Anchors
13 in 9 Wb.
Sprachstufen
7 von 16
Verweise rein
4
Verweise raus
12

Eintrag · Mittellateinisches Wb.

canon m.

Bd. 2, Sp. 175
1. canon, -onis m. (?f.: p. 176,15; ?n.: MLWl. 39sq.) (κανών) MLWscript.: ka-kanon: MLWAnast. Bibl. epist. 5 p. 415,2. Ioh. VIII. epist. A 188. 203 p. 163,21. MLWal. v. et MLWl. 69.72. p. 177,11. cha-chanon: MLWConc. Merov. p. 6,9 (var. MLWl.). p. 6,14. p. 118,16. MLWibid. MLWal. (v. MLWind.). qua-quanon: MLWl. 50. canno-cannon: MLWConc. Merov. p. 157,16. MLWEpist. Desid. Cad. 2,17. MLWCapit. reg. Franc. 3,14 MLWcod. 1. MLWal. MLWform. MLWacc. MLWsg. -ncanon: p. 176,46. 177,5. adde MLWHucbald. carm. 2,40. MLWmetr. cā-cānon: p. 176,24. I proprie MLWi. q. regulaLineal: MLWAlbert. M. anim. 1,2,12 p. 175b,1 -ncanon (p. 411a,6 κανών) ..., quod regulam sonat, est id, per quod habetur iudicium de utroque (sc. recto et obliquo). II translate: A norma, regula, lexRichtschnur, Regel, Norm, Gesetz (cf. MLWGloss. I 720,2 St.-S. -escanones kerihtida. II 343,36 -iscanonis rihti. IV 43,27 -escanones ewa): 1 gener.: a strictius: MLWAlbert. M. pol. 2,9i p. 183a,35 non ... securus -ncanon (p. 1272b,7 κανών), id est regula vel lex, hominum voluntas. b latius de ordine: Vita Eptad. 1 (MGMer. III p. 186,29; MLWs. VIII.MLWex.) cum ... integritas morum qu-equanone etiam senatoriae vigeret dignitatis. 2 eccl. MLWi. q. lex ecclesiasticaSatzung kirchlichen Rechts, Kirchengesetz (sing. sensu plur.: p. 176,16.18.24; de re v. MLWHinschius, Kirchenrecht. III. p. 731): a strictius: α de legibus ex sacra scriptura sumptis: MLWEkkeh. IV. bened. I 19,62 verba decem (gloss.: -iscanonis evangelii). 55,17 evangelica (gloss.: -iscanonis deni) ... verba. MLWBernold. Const. libell. X 52 hi sunt aecclesiastici -escanones, qui sacerdotum proprie dicuntur, ut lex Moysi. MLWmeton. de collectione: MLWCatal. biblioth. Lehm. I 53 p. 258,19 (a. 835/42) -escanones ex veteri et novo testamento compositi. β de legibus ab ecclesia latis (de decretis tam conciliorum vel synodorum [opp. epistulae decretales: l. 70. p. 176,3, regula: p. 176,16] quam patrum, pontificum Romanorum in corpore iuris canonici collectis; de decretali: p. 176,14): MLWConc. Merov. p. 2,21 quod ecclesiastici -escanones et lex Romana constituit (MLWChart. Heinr. Leon. 89 p. 133,29 iuxta formam sanctorum -umcanonum et leges imperatorum. MLWal.). p. 88,17 statuta -umcanonum. MLWLeg. Wisig. 4,5,6 p. 204,13 iuxta -emcanonem Toletani concilii (cf. MLWAgob. epist. 3,12 de -buscanonibus ... Gallicanis. MLWNicol. I. epist. 92 p. 538,2 Latinis k-buskanonibus inserti -es Graeci. MLWal.). MLWVitae patr. Iur. 1,5 p. 135,4 extat ... Leonis papae ... inserta -buscanonibus epistola regularis. MLWSteph. Edd. Wilfr. 30 p. 225,1 ab apostolico fastigio normas sacrorum k-umkanonum in omnes Christi ecclesias [] ... emanare cognosco (MLWCapit. reg. Franc. 266 p. 289,17 in sacris -buscanonibus sancto spiritu dictatis. MLWChart. Bund. 240 sacri -escanones, quod adversus decretales constitutiones ... fit, nullius momenti sanxerunt. MLWal.). MLWLex Alam. 40 penitentiam ... secundum -escanones agat. MLWConc. Karol. 6 p. 47,16 -umcanonum decreta. MLWForm. extrav. II 7 p. 556,1 constitutiones quatuor ... conciliorum ..., -escanones quoque synodorum. MLWWillib. Bonif. 7 p. 39,2 -umcanonum sunt iura in Baguariis recuperata. MLWConc. Karol. 14 p. 88,1 apostolorum -umcanonum ... quinquaginta capita (MLWRather. epist. 16 p. 83,16 in -buscanonibus MLWa., si tamen eos ut apocriphos non respuis. MLWal.). MLWCatal. biblioth. Lehm. I 16 p. 79,15 liber -umcanonum (MLWTrad. Ratisb. 48. MLWal. cf. MLWNicol. I. epist. 71 p. 395,5 codici. MLWDecret. Burch. praef. p. 539B corpus). Ioh. VIII. epist. A 80 Leone papa kapitulo tricesimo quinto -umcanonum suorum iubente. MLWDipl. Otton. I. 335 p. 450,18 secundum ... normam sanctę -iscanonis vivere. MLWDipl. Otton. III. 276 iuxta -umcanonum regulęque monachicę auctoritatem. MLWRanger. Anselm. 3316 iudice Guiberto ... desipiunt -escanones. 6744 clerum corrigit ad -emcanonem. MLWFund. Hild. 2 lex -umcanonum. MLWCod. Wang. Trident. 151 sciant se incidisse in -emcanonem sentencie late per ... episcopum (MLWSumma dict. Saxon. 7,1 p. 217,9 qui manus iniecerit in clericum, exconmunicatus est ipso iure ..., et dicitur in iure -ncanon MLWl. MLWs. MLWGreg. IX. registr. 754. MLWal. cf. MLWChron. Reinh. MLWa. 1198 p. 561,13 -emcanonem date MLWs.). MLWHeinr. Wirz. cur. 519 legibus armata est et -ecanone Roma. Const. II 397, 10 excommunicati tam a -ecanone quam ab homine. persaepe. meton. de collectione: MLWConc. Karol. 19G,46 quae in -ecanone scripta sunt. MLWCapit. reg. Franc. 177,6 -ncanon penitentialis. MLWTrad. Frising. 646 tradidi ... -emcanonem i. MLWThietm. chron. 6,92 -escanones coram se poni ... precipit. MLWCatal. thes. Germ. I 6,52 (Mittelalterl. Schatzverz. I. 1967) ix psalteria, iv -escanones. Const. III 49,5 que in -buscanonibus ... sexagesima tertia distinctione, quorum ... -umcanonum alter ‘Ego Lodowicus’ ..., contine〈n〉tur. MLWal. b latius de ordine clericali (de re et fontibus v. J. Siegwart, SchweizZKirchengesch. 61. 1967. p. 197sqq.): MLWConc. Karol. 21 p. 190,7 nullus ... sacerdotum vel quicumque sub -ecanone sunt constituti. p. 191,21 nullus sub ecclesiastico -ecanone constitutus. 3 medic. et alch. MLWi. q. praeceptum, ratioMethode, Verfahren: MLWBrunus Long. chirurg. 1,3 p. 106F in curatione vulneris carnis quatuor -escanones requiruntur MLWeqs. MLWWilh. Salic. chirurg. 1,37 p. 315H secundum regulam et -escanones tactos in capitulo de apostemate. MLWAnon. miseric. 415 ad -emcanonem magisterii. MLWal. B de rebus norma quadam constantibus: 1 eccl.: a libri ab ecclesia receptivon der Kirche als verbindlich anerkannte Schriften, (Schrift-)Kanon: α strictius de sacra scriptura: MLWOrdo Rom. 14,1 omnis scriptura sancti -iscanonis. MLWCapit. reg. Franc. 117,12 ad praedicandum -emcanonem. MLWForm. Ratisb. III 37 ut suum -ncanon iubeat corrigere. MLWRod. Glab. hist. 3,27 in veteri ac novo -ecanone. MLWOtto Frising. chron. 3,15 p. 155,2 aliorum ... apostolorum scripta ... in -ecanone non habentur. MLWSalimb. chron. p. 461,3 in biblia Hebraici -iscanonis. MLWal. β latius: MLWConc. Merov. p. 133,29 licet libros Ambrosianos habeamus in -ecanone MLWeqs. (aliter J. Siegwart, op. cit. p. 207). b liturg.: α actio, prex canonica(Meß-)Kanon, eucharistisches Hochgebet (cf. J. Jungmann, Missarum sollemnia. II. 1952. p. 127sqq.): MLWAmalar. off. 3,27,4 in medio -ecanone, id est, cum dicitur ‘Te igitur’. MLWibid.: finito -ecanone, id est, ubi dicitur ‘Per omnia saecula saeculorum’. MLWWalahfr. exord. 23 p. 502,10 -ncanon ... actio nominatur, quia ea est legitima et regularis sacramentorum confectio. MLWOrdo Rom. 5,58 praefationem et hymnum dum expleverint, surgit solus pontifex et tacito intrat in -emcanonem. MLWLiber ordin. Rhenaug. p. 194,2 ad benedicendum uvas infra -emcanonem ante illum locum: ‘Per quem hęc omnia’. MLWMirac. Otton. Bamb. I 12 p. 914b,15 nomen beati Ottonis in -ecanone et in letaniis in cathalogo confessorum ... recenseri. MLWHonor. August. gemm. 1,45 expansis manibus -emcanonem recitat. MLWChart. Wirt. III 833 ut ... sacerdos ... nostri, dum vixerimus, in -ecanone memor〈iam〉 nominaliter agat. saepe. apud Graecos: MLWWilbr. Old. peregr. 1,32,3 Epiphanius, cuius memoria habetur in -ecanone. β divinum officiumStundengebet (cf. J. Siegwart, op. cit. p. 207sq.): Vita Sadalb. 17 (MGMer. V p. 59,29; MLWs. IX.MLWin.) die ac nocte praecepit psallendi -emcanonem (canorem N) ... Deo personare. MLWHariulf. chron. 4,26 p. 247,14sq. de sancto Petro vel omnibus apostolis ... nocturnalem et diurnalem[] -emcanonem excepto claustrali -ecanone. c ‘catalogus sanctorum’ — ‘Heiligenkanon: MLWNivard. Ysengr. 2,60 sanctorum multa ... quę plebeius habet nomina nota -ncanon. d ?episcopus?Bischof: MLWWilh. Rubruqu. itin. p. 318,6 Serkis est maior sanctus inter eos, quem Greci dicunt fuisse ‘-ncanon’. 2 publ. MLWi. q. pensio, censusAbgabe, Zins: a strictius MLWi. q. pensio de fundis emphyteuticis, precariis sim. solvenda(Erb-)Pachtzins: MLWLeg. Wisig. 10,1,11 qui terras ad -emcanonem accipit MLWeqs. MLWVita Desid. Cad. 24 p. 581,23 quod vini anforas in dominico tunc pro -ecanone esset inlaturus. MLWChart. Steph. Wirz. 197 p. 201,15 (a. 1173) census k-emkanonem quicumque ... dare ... neglexerit ..., predio ... carebit. MLWChart. Mog. B 84 p. 87,33 curiam ... habuit in possessione ecclesie ... pertinentem, quam ... ad ipsum titulo hereditatis ... derivaverat, unde fratribus ... -emcanonem constitutum ... annuatim solvere tenebatur. MLWChart. episc. Wirz. I 138 p. 128,1 statuimus ... unumquodque cubiculum mercimoniale in -ecanone lx denariorum. MLWChart. Traiect. 1309 p. 96,14 solvere ... duas marchas ... nomine firme sive census sive -iscanonis annui. MLWal. b latius: MLWChart. Turic. 363 (a. 1209) ut ... episcopi ... -emcanonem sui accessus a plebano de Buschilche ... pro sua iusticia requirant. MLWChart. episc. Wirz. I 362 p. 417,17 quicunque canonicus -emcanonem de oblatione sua ... non solverit. p. 418,31 -emcanonem debitum. 3 astron. MLWi. q. tabulaTabelle: MLWGerb. (?) astrolab. 1,2 p. 116,12 ad sciendos -escanones Ptolomaei (13,2. MLWAnon. astrolab. p. 375,2 [πρόχειροι κανόνες MLWed. in nota]). MLWAlbert. M. epist. Dion. 11G p. 1026a,20 -escanones, id est tabulas ad aequandum planetas, Philippi Aridei. Payr
9531 Zeichen · 629 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 8.–11. Jh.
    Altenglisch
    canonst. M. (a)

    Köbler Ae. Wörterbuch

    canon , st. M. (a) nhd. Kanon, Regel ÜG.: lat. canon Gl Q.: Gl I.: Lw. lat. canōn, Lw. gr. κανών (kanṓn) E.: s. lat. can…

  2. 15.–20. Jh.
    Neuhochdeutsch
    Cānon

    Adelung (1793–1801)

    Der Cānon , oder Kanon, des -s, plur. die -s, oder Cānones, ein aus dem Griech. κανων und Latein. Canon entlehntes Wort,…

  3. 18./19. Jh.
    Goethe-Zeit
    canon

    Goethe-Wörterbuch

    canon lat in Angabe des Originalausdrucks Roger [ Bacon ] .. fühlt .. sehr bald, wo seine Grundmaximen ( canones ), mit …

  4. 19./20. Jh.
    Konversationslex.
    Canon

    Herder (Konv.-Lex., 1854–57) · +3 Parallelbelege

    Canon , der Zins, welchen der Emphyteuta od. Erbzinsmann an den Eigenthümer zu entrichten hat.

  5. Sprichwörter
    Canon

    Wander (Sprichwörter)

    Canon Vier Canones seynd allein in der Welt: C. volo, C. nolo, C. jubeo, C. oportet. – Lehmann, II, 799, 67.

  6. Latein
    canon

    Lex. musicum Latinum · +3 Parallelbelege

    canon ( de arab. q a n u n) Psalterium (Zither) — psaltery (zither) [s.XIII] LmL Ioh. Aegid. 17, 3: Canon et medius cano…

  7. Spezial
    canon

    Ladinisch-Deutsch (Mischí)

    canon [cā·non] m. (-s) 1 (norma) Regel f. , Maßstab m ., Richtschnur f. 2 ‹mus› Kanon m. 3 (tla liturgia) Hochgebet n.

Verweisungsnetz

29 Knoten, 16 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 1 Kompositum 16 Sackgasse 12

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit canon

36 Bildungen · 34 Erstglied · 1 Zweitglied · 1 Ableitungen

canon‑ als Erstglied (30 von 34)

canonada

LDWB1

canon·ada

canonada [ca·no·nạ·da] f. (-des) 1 Kanonenschuss m . 2 ‹sport› Bombenschuss m ., Torschuss m . → trata sëcia.

Cañon City

Meyers

canon·city

Cañon City (spr. kännjen ßitti), Hauptstadt der Grafschaft Fremont im nordamerikan. Staate Colorado, am Austritte des Arkansas aus der großa…

Canonensammlungen

Herder

canone·n·sammlungen

Canonensammlungen nennt man Sammlungen von Kirchengesetzen bis ins 12. Jahrh., weil bis dahin Beschlüsse der Concilien, namentlich der 10 vo…

*canonia

MLW

* canonia , -ae f. 1 munus et praebenda canonici — Kanonikerstelle und -pfründe : MLW Chron. Merseb. 4 p. 174,11 episcopus habebat ebdomadar…

canonica

MLW

canonica v. MLW canonicus . Payr

*canonicalis

MLW

canonica·lis

* canonicalis , -e . MLW metr. cā-: MLW l. 66. 1 canonici proprius, qui canonicorum est — einem Kanoniker eigen, Kanoniker- (de ordine MLW s…

Canonicāt

Adelung

Das Canonicāt , des -es, plur. die -e, die Stelle und Präbende eines Canonici. Ein Canonicat bekommen. Aus dem mittlern Latein. Canonicatus,…

*canonicatus

MLW

canonica·tus

* canonicatus , -us m. 1 munus et praebenda canonici — Kanonikerstelle und -pfründe : MLW Walth. Ter. Ioh. 5 p. 1142, 22 Autbertum Ambianens…

canonice

LmL

cano·nice

canonice mit einer Ausführungsanweisung versehen — according to a written instruction (rule) [s.XV] LmL Fr. Gafur. pract. 2, 14: Tribus enim…

canonich

LDWB1

cano·nich

canonich [ca·nǭ·nich] I adj. (-cs, -ca) 1 kanonisch 2 (regolar) vorschriftsmäßig II m. (-cs) Kanonikus m., Kanoniker m., Domherr m . ◆ canon…

Canonici

Herder

Canonici heißen die an einem Dom oder Collegiatstifte angestellten Geistlichen, die Räthe des Bischofs (Domherren), die in ältester Zeit zu …

*canonico

MLW

* canonico , -atum , -are canonicare . MLW metr. cā-: MLW l. 28.38. 1 trans. MLW i. q. (aliquem) canonicum constituere, praebenda instruere …

Canōnicus

Adelung

Der Canōnicus , des -ci, plur. die -ci, ein Weltgeistlicher, welcher eine Präbende an einer Stiftskirche besitzet, und zur Verrichtung des G…

canonicât

MWB

canonicât stN. Stelle eines Kanonikers, Domherrenwürde: her Friderich von Adlatzhein, [...] pfaffe, sol [...] verzihen vnd sich abe tuͦn gen…

canonicāt

KöblerMhd

canonicāt , st. N. nhd. Kanonikat, Domherrenstelle, Domherrnwürde, Stelle eines Kanonikers Hw.: vgl. mnd. kanonikāt Q.: Urk (1346) I.: Lw. l…

Canonīe

Adelung

cano·nie

Die Canonīe , plur. die -n, (viersylbig,) aus dem mittlern Latein. Canonia; die Stelle oder Pfründe eines Canonici, das Canonicat. Zuweilen …

canoniera

LDWB1

canoniera [ca·no·nīe·ra] f. (-res) Kanonierin f.

Canonisation

Herder

Canonisation , Heiligsprechung, ist der Urtheilsspruch, wodurch die Kirche eine verstorbene Person als vollkommenen Diener Gottes anerkennt …

canonisaziun

LDWB1

canonisaziun [ca·no·ni·sa·ziụŋ] f. (-s) Heiligsprechung f., Kanonisierung f. → LDWB1 santificaziun.

Canōnisch

Adelung

canon·isch

Canōnisch , adj. et adv. dem Canon gemäß, in der weitesten Bedeutung dieses Wortes. Die canonischen Bücher der heil. Schrift, welche, als un…

canonisé

LDWB1

canon·ise

canonisé [ca·no·ni·sẹ́] vb.tr. (canonisëia) kanonisieren, heiligsprechen → LDWB1 santifiché .

Canonisiren

Adelung

Canonisiren , verb. reg. act. in der Römischen Kirche, zum Heiligen erklären. Daher die Canonisirung, noch häufiger aber die Canonisatiōn, d…

Canonissen

Herder

cano·nissen

Canonissen , ein unter kirchlicher Autorität geschlossener religiöser Verein von Frauen, welche nach einer bestimmten Regel ein gemeinschaft…

Canoníssinn

Adelung

Die Canoníssinn , plur. die -en, eine Person weiblichen Geschlechtes, welche eine Präbende besitzet. Man hat so wohl in der Römischen als ev…

Canoníst

Adelung

cano·nist

Der Canoníst , des -en, plur. die -en, in der Römischen Kirche, ein Lehrer des canonischen Rechtes.

canon als Zweitglied (1 von 1)

*filacanon

MLW

fila·canon

* filacanon subst. n. (filum) in originatione fere i. q. textura, textum – etwa: Gewebe, Flechtwerk : MLW Albert. M. animal. 8,129 habet (sc…

Ableitungen von canon (1 von 1)

Canone

Adelung

Canone , S. Adelung Kanone .