calamus, -i
m. (?n. -um: MLW
l. 55. p. 53,39) (κάλαμος)
MLW
script.: ka-: MLWGloss. I 509,27 St.-S. cha-: MLWChron. Pol. 2,3
(var. MLW
l.). -lom-: MLW
l. 59. MLW
form. nom. MLW
sg. -os: MLW
l. 66. I
de planta MLW
i. q. arundo, canna, arundinetum —
Schilf, Rohr, Röhricht (cf. MLWGloss. I 623,46 St.-S. -uscalamus sciemun. III 496,29 rora. IV 168,45 -uscalamus zeinahi vel rorahi. MLW
al.): A
strictius: 1
gener.: a
proprie: MLWAesculapius 16 p. 21,34 adhibere ... folia pampini, myrti aut -icalami. MLWAntidot. Glasg. p. 152,34 ad dolorem caucolis ... -icalami sperma lib. i. MLWFrid. II. Imp. art. ven. 1 p. 116,18 sunt ... nemora, -icalami et canne. MLWAlbert.
M. veget. 2,54 plantas in toto concavas sicut fistulas quasdam et -oscalamos. MLW
al. b
in imag.: MLWBruno Querf. Adalb. A 14MLW
ex. de hinc, quę duplo -ocalamo texit divę caritatis, aurea tecta superposuit. c
alleg.: MLWHraban. univ. 19,6 p. 521
B -uscalamus praedicatio sanctorum est ut in Isaia
(35,7). MLWWolfhard. Waldb. 1,1 (prol.) qui
(philosophici viri) in prophetiis -icalami nomine designantur. d
translate MLW
i. q. infirmitas —
Schwachheit: MLWWalth. Spir. Christoph. II 5,18 -umcalamum sexus ... oblitę fragilis malunt problemata mortis
(v. notam MLW
ed.). 2
spec.: a -uscalamus (aromaticus) MLW
i. q. calamiscus —
Kalmus (Acorus Calamus L., cf. MLW
Marzell, Wb. dt. Pflanzennam. I. p. 110): MLWHraban. cruc. 2,2 p. 267
C -uscalamus aromaticus et pinus ... honori tuo
(sc. crucis) se subiiciunt. MLWGloss. III 540,1 St.-S. -uscalamus aromaticus hemelzitwar (552, 68 heime scidwar.
cf. 527,45). MLWConstant. Afric. grad. p. 357,20 -uscalamus aromaticus subtilis est et concavus, ... in India et Persia nascitur. p. 381,23 quidam dicunt
chelidoniam esse radicem -icalami Indię. MLWAlbert.
M. veget. 6,77 -uscalamus aromaticus -uscalamus vocatur propter -icalami similitudinem, aromaticus autem dicitur propter odoris eius nimiam fragantiam.
de radice exsiccata ex regionibus orientalibus importata: MLWFragm. mul. VI p. 604 f〈um〉igacio ... sic est: canion, -uscalamus (-umcalamum MLW
cod.) et carbones molles esse debe〈n〉t MLW
eqs. MLWPaul. Aegin. cur. 211 p. 149,6 petroselini, -icalami aromatici (
3,48,3 p. 256,24 καλάμου ἀρωματικοῦ) MLW
eqs. MLWAethicus Ister 106 p. 80,11 India gignit ... -umcalamum quoque aromaticum et ebur. MLWAntidot. Sangall. p. 98,19 calomo lib. v. MLWAntidot. Augiens. p. 40,27. MLWMatth. Platear. gloss. p. 370
C -uscalamus aromaticus ... est ... radix fruticis, ... per iii annos potest servari. MLWLamb. Leod. Matth. I 466 quis odor ... surgit, si ... -uscalamus ... teratur. MLW
al. MLW
meton. de Maria: MLWMilo carm. 3,4,2,10 myrra, storax, -uscalamus. b
donax —
Pfahlrohr (Arundo donax L., cf. MLW
Fischer, Pflanzenkunde. p. 261): MLWDynamid. Hippocr. 2,96 -oscalamos agrios, hoc est -uscalamus agrestis, id est ferca, tunsus ... tumores tollit. MLW
fort. huc spectat: MLWAntidot. Sangall. p. 99,25 de ... -ocalamo Greco cinus dublum cum mel inungue. B
latius MLW
i. q. culmus, festuca —
Halm, Stengel (cf. MLWGloss. IV 213,47 St.-S. -uscalamus halm. MLW
al.): 1
natur.: MLWAlbert.
M. veget. 6,77 -uscalamus arundinis. 6,348 est
frumentum ... herba habens -umcalamum concavum album et magnum et longum; ... -uscalamus ... ex duabus componitur substantiis MLW
eqs. MLW
ibid. MLW
al. 2
iur. (usu symbolico): MLWChart. scrin. Col. A I p. 19,17 (c. 1135/42) heredes ... suam partem manu et -ocalamo abdicarunt (MLWChart. Eberb. 441 p. 225,22. MLWChart. episc. Spir. 400 p. 363,38 ore,
m. et -ocalamo. MLW
al.). MLWChart. Rhen. med. II 70 p. 112,10 -umcalamum proiciendo, ut mos est, ... respuerunt. MLWChart. Argent. I 617,16 si quis iudici -umcalamum porrexerit pro emendatione et in manu iudicis de oblivione -umcalamum dimiserit (MLWChart. Heist. 108 p. 196, 5). MLW
al. 3
usu communi: MLWVita Godefr. Cap. I 7 p. 522,49 putris -icalami pretium. MLWCaes. Heist. hom. exc. 223 a sompno surgens ... cepit ... iactare culcitram et cervicalia, -oscalamos hinc inde dispergere. II
de rebus ex -is confectis: A
instrumentum scriptorium, penna scriptoria —
Schreibrohr, -feder (cf. MLWGloss. I 24,23 St.-S. -ocalamo scripisarn. 516,49 -uscalamus fedara [
c], rorra [
h];
de re v. MLW
Wattenbach, Schriftwesen. p. 222sqq.): 1
proprie: a
gener.: MLWAldh. epist. 7 p. 497,2 cursim -ocalamo perarante caraxatum
carmen. MLWCarm. Aldh. 2,9 stili -ocalamo stridulo. MLWChart. Fuld. B 145
b ad eam ... villam vertamus -umcalamum. MLWWalahfr. imag. Tetr. 262 hic -umcalamum placuit ... figere. MLWCarm. Cent. 167,2 ludere ... non trocho infantum, sed -ocalamo iuvenum. MLWWipo gest. prol. p. 8,8 gesta ... -iscalamis pingentibus ... effigiabo. MLWChart. Heinr. Leon. 19 p. 27,37 -ocalamo et atramento concambium ... commendare notitie (MLWChart. Burgenl. I 90).
saepe. b
techn.: MLWCompos. Luc. N 2 in alumine liquido -umcalamum tingues (MLWTheoph. sched. 1, 37MLW
med.). MLWMappae Clavic. 38 scribe ... -ocalamo aut pincello pictorio. MLW
al. 2
in imag.: MLWEpist. Wisig. 14 p. 682,18 tinguente in noticia -ocalamo. MLWAlcuin. epist. 86 p. 129,21 qui
(Aristoteles) ... dicitur in mente -umcalamum tinxisse ([
ex Isid. MLW
orig. 2,27,17].
cf. MLWBruno Querf. fratr. prol. dum intingimus, quae loquimur, in -ocalamo mentis). MLWForm. Salisb. 12 mellifluo -ocalamo. MLWCarm. libr. III 27 exacuit -oscalamos studium. MLWEpist. Ratisb. 6 p. 292,22 linguam procacem -ocalamo mordacitatis intinctam ... habere. 20 p. 344,33 ut -umcalamum verborum intinguas in liquore karitatis
(v. notam MLW
ed.). MLW
al. 3
translate: a
sermo, stilus —
Ausdrucksweise, Stil: MLWGodesc. Saxo carm. I 7 prol. 9 -ocalamo ... impolito. MLWAnast. Bibl. epist. 12 rusticus ex tomo -uscalamus quae vertit Achivo. MLWEpist. Teg. I 52 scintillantis -icalami. MLWTheod. Trev. mirac. Celsi 1 sermone ... impolito -oquecalamoque silvestri. MLWConr. Hirs. dial. 638 metricus. MLW
al. b
descriptio, argumentum —
Beschreibung, Darstellung, Inhalt: MLWSmar. carm. 3,3 egregii -umcalamum perquire libelli. MLWAdam gest. 4,10 p. 238,4 quae ille per compendium dixit, pleniori -ocalamo nostris scienda proponens. MLWLamb. Leod. Matth. I 69 ne sacro livida pestis obcrocitet -ocalamo. MLW
al. B
avena —
(Rohr-)Flöte (cf. MLWGloss. I 275,8 St.-S. -icalami suuegalun roor. MLW
al.): 1
proprie: MLWWalth. Spir. Christoph. II 1,85 -oscalamos inflare Minerva coeperat. MLWEpist. Hildeg. 164,17 quod et -uscalamus quassatus ... non melodiam, sed stridoris dissonantiam emittat. MLWAbsal. serm. 30 p. 179
D -uscalamus musicum instrumentum est et ideo praelatorum figuram tenet MLW
eqs. MLW
al. 2
in imag.: MLWPaul. Diac. carm. 19,12 -oscalamos inflare labello ([
ex Nemes. ecl. 1,4].
cf. MLWMilo carm. 3,2,3). MLWVita Alcuini 10 -umcalamum labris quassatum ... ad finem eius
(vitae) ... pertrahere conabor. MLWHrotsv. Bas. 11 fragili modulos -ocalamo cantaverat. 3
alleg.: v. MLW
l. 49. C
sagitta —
Pfeil (cf. MLWGloss. II 528,9 St.-S. -oscalamos strala. MLW
al.): MLWWalth. Spir. Christoph. II 6,174 sagittiferę -oscalamos iactare Dianę ... soliti.
in imag.: MLWAlcuin. epist. 172
tit. Flaccus caritatis -ocalamo vulneratus. D
virga piscatoria, hamus —
Angel(rute oder -haken): MLWGloss. II 401,7 St.-S. -umcalamum angul. 486,11 -umcalamum hamon. MLW
ibid. MLW
al. E
pertica (mensorum) —
(Meß-)Rute: MLWChart. Wessof. 3 p. 374,9 (c. MLWs. VIII.) pertica ... est x pedum ad star
(an instar MLW
leg. ?) -icalami in Ezechielo templum mensurantis (
spectat ad Vulg. Ezech. 41,8 ut MLWGloss. I 650,64 St.-S. -uscalamus rorra). MLWTrad. Fuld. II 3 p. 163,39 fecit ponte〈m〉 ... longum cxx -oscalamos mensure virilis cub〈iti〉 in longitudine habentem. MLW
alleg.: MLWAlex. Min. apoc. 11 p. 225,20 intelligitur per -umcalamum similem virgae rectitudo veteris testamenti. III
de rebus -orum similibus: A
radius, scapus, regula —
Stab, Schaft, Schiene (cf. MLWGloss. I 329,34 St.-S. -oscalamos zeina. 49 -icalami zuogun. II 486,43 -iscalamis soasten [scaften MLW
ci. MLW
ed.]. MLW
al.): MLWAethicus Ister 50 ex aere -orumcalamorum repagula in utrisque partibus
navis conlocata. MLWAdrev. Bened. 26 p. 490,44 armillas cum -iscalamis eis fabre adiunctis exportant
latrones. MLWTheoph. sched. 2,25
capit. de fundendis -iscalamis (
cf. 2,27). MLWTract. de chirurg. 205
5 si ... intestina lesa fuerint, in directo -ocalamo et hec suantur, sic quidem, quod in suendo -uscalamus abstrahatur.
al. later —
Barren: MLWCapit. reg. Franc. 128,6 de plumbo tabule iii et una massa et -icalami clxx. B
canaliculus —
Röhre, Röhrchen: MLWHeraclius I 16,4 -ocalamo ... sperge liquorem fellis. MLWLiutpr. leg. 10 armiger ... sagitta -ocalamo immissa aeram in ecclesia ponit. MLWChron. Noval. 5,3 more scurrarum per -oscalamos fossos ad invicem loquentes. MLWGeber. clar. 2,72 sulfur ... in -iscalamis eneis sive ferreis funditur.
al. fistula —
Trink-, Saugröhrchen: MLWCatal. thes. Germ. I 24,4 (Mittelalterl. Schatzverz. I. 1967; MLWc. MLWs. XI.MLW
med.) argenteus -uscalamus i. MLWRoger. Salern. chirurg. 1,349
16 qui labium habent vulneratum, ... bibant con -ocalamo. MLW
al. C
brachium candelabri —
Arm eines Leuchters: MLWArdo Bened. 17 p. 206,14 quorum
(candelabrorum) stipite procedunt ... -icalami ac sciphi in nucis modum
(cf. Vulg. exod. 25,31sqq.). MLWMetell. Quir. 6,45 caudex aureolus sex -oscalamos habens. MLWAbsal. serm. 30 p. 179
D hastili ... -icalami inhaerentes sursum eriguntur et lucernas portant. MLW
al. MLW
alleg.: MLWAbsal. serm. 30 p. 178
A per -oscalamos praelati ... figurantur. MLW
ibid. MLW
al. v. et triscalamus.
Rudolph