Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
blâsan red. v.
red. v., mhd. blâsen, nhd. blasen; mnd. blâsen, mnl. blasen; an. blása; got. (uf)blesan. — Graff III, 236.
Praes.: plas-: 2. sg. -is (4 Hss.), -ist (2 Hss., 1 korr. aus pEl-) Gl 1,360,7.8 (M; lat. fut. ex.); 3. sg. -it 2,632,51 (lat. perf.); 3. pl. -ant 1,546,40 (Rb); -unt (3 Hss.), -ent (10 Hss.) 360,15.13 (M; lat. fut.); 2. sg. imp. -] 4,455,19 (Sg 878, 11. Jh.); 2. pl. imp. -ent Np 80,4 (2, -â-); inf. -an Gl 2,417,23; -in 679,32; dat. sg. -anne OF 5,23,202; part. dat. sg. m. -antemu Gl 1,511,15 (Ja); -antem 2,770,6 (cgm 187, 11. Jh., oder dat. sg. f., verschrieben für -antero?). — blas-: 1. sg. -u Gl 4,326,34 (clm 14 456, 9. Jh.); 3. sg. -it T 119,4. O 2,12,41. 5,23,277. 291; 3. pl. -ent Gl 1,360,16 (M; lat. fut.). 4,258,14 (M; lat. fut.). O 4,7,41. 5,19,26. Np 80,4 (-â-); inf. -en Nl 595,11 (-á-); dat. sg. -anne O 5,23,202 (PV); part. nom. sg. m. -end’ Gl 4,318,9.
plesist: 2. sg. Gl 1,360,8 (M, clm 22 201, 12. Jh.; lat. fut. ex.; vgl. Matzel § 44).
Praet.: plies: 3. sg. Gl 1,384,30 (M, 5 Hss.). 450,14 (M, 6 Hss.). 798,56 (M, 2 Hss.). 2,660,59 (Hs. pl . es). Npw Cant. Moysi 10. — blies: 3. sg. Np Cant. Moysi 10; 3. pl. -]un T 43,1.2.
plis: 3. sg. Gl 1,384,31 (M, clm 22 201, 12. Jh.; zum -i- vgl. Matzel § 52 b). — plise: 3. sg. Gl 1,384,31 (M, clm 17 403, 13. Jh.); blise: dass. 450,15 (ebda.).
Part. Praet.: ca- (A), ga- (B) -plasan: S 49,7 (Exh.). 1) vom Wind: blasen, wehen: a) als Naturvorgang: blasender [si Threicio boreas] emissus [ab antro verberet, Boeth. 1,3 p. 7,7] Gl 4,318,9. bliesun uuinta flaverunt venti T 43,1.2; b) übertr. auf den Geist Gottes: thie geist thara her uuili blasit her spiritus ubi vult spirat T 119,4, ebenso ther geist ther blasit stillo, thara imo ist muatwillo O 2,12,41. 2) vom menschlichen Atem: a) allgem.: atmen: plasant [similiter] spirant [omnia (Menschen und Tiere), Eccles. 3,19] Gl 1,546,40; b) mit hörbarem Geräusch durch den Mund ausatmen: blasen, schnauben: α) tu nemaht nieht follen munt haben melues unde doh blasen Nl 595,11; β) übertr. auf den unüberhörbaren Zorn Gottes: plasantemu gote [vidi eos, qui operantur iniquitatem ...] flante deo [perisse, Job 4,9] Gl 1,511,15. din atum blies . unde dannan bedahta sie daz mare flavit spiritus tuus NpNpw Cant. Moysi 10; γ) in etw. hineinblasen: verbunden mit in: totum est pumz plas en ars sûstacul Gl 4,455,19; vgl. ars; d) (jmdm.) etw. einblasen, einhauchen: übertr. auf geistige Gaben, verbunden mit Akk. d. Sache und in: chundida iuuerera christanheiti, fona demo truhtine in man caplasan a domino inspiratum S 49,7. ther stank ther blasit thar in muat io thaz ewiniga guat O 5,23,277; und mit Dat. d. Pers.: theist ... thaz guat, thaz blasit lib uns in thaz muat 291. 3) hauchen: (kann von der Luft und vom Menschen gesagt werden, was das Glossenwort nicht erkennen läßt): blasu halo Gl 4,326,34. 4) auf einem Instrument blasen, mit Hilfe des Atems Töne hervorbringen: a) Glossenwort: plies personuit Gl 1,450,14 (unter Glossen zu 4. Reg.); b) abs.: plasis [si semel] clangueris [, venient ad te principes ... Israel, Num. 10,4] Gl 1,360,7. (die Engel) blasent hiar in lante, thaz worolt ufstante O 5,19,26. thaz spil, thaz ... man mit hanton ruarent, ouh mit blasanne 23,202. an iuuuermo maren duldetage plasent Np 80,4. Judei ... fahent ana an primo die Septembris mensis ... unde blasent siben taga ebda.; in freier Wiedergabe des lat. Lemmas, die Handlung bezeichnend statt die Art ihrer Ausführung: plasent [simplex tubarum clangor erit, et non concise] ululabunt [Num. 10,7] Gl 1,360,13. 4,258,14; c) mit Angabe des Instrumentes: α) das geblasen wird, mit Akk.: sine engila ... blasent iro horn thar O 4,7,41; β) auf dem geblasen wird, mit mit: plasent mit horne canite ... tuba Np 80,4; γ) Glossenwörter, deren deutsche Konstruktion nicht zu erkennen ist, lat. abl. oder acc.: plies [statim] insonuit (Aod) [bucina, Jud. 3,27] Gl 1,384,30. plies [primus angelus tuba] cecinit [Apoc. 8,7] 798,56. plasit inflavit (bucinabit) [... ebur Tyrrhenus ad aras, Verg., G. ii, 193] 2,632,51. plasin [tu calamos] inflare [levis, ders. E. v, 2] 679,32. plasantem (oder -ero? s. oben) clangente [tuba, qua nuntius ante iudicis adventu concussum terreat orbem, Av., Poem. lib. 3,44] 770,6. 5) eine Weise, ein Signal usw. blasen: plasan [sed rex ... invido fervens felle iubet ... in bellum ... ire ... ferratasque acies] clangere [classicum, Prud., H. ad inc. luc. (v) 48] Gl 2,417,23. plies [de culmine summo pastorale] canit [signum, Verg., A. vii, 513] 660,59.
Abl. blâsanto; blâs, blâsa1, blâsa2, -blâsâri, -blâso, -blâsunga, blâst; blâslîh.