Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
bezzirunga st. f.
st. f., mhd. bezzerunge, nhd. besserung; ae. bet(e)rung; vgl. mnd. bēteringe, mnl. beteringe; afries. bet(e)ringe. — Graff III, 224.
pezz-ir-ung-: acc. sg. -a Gl 1,528,1 (M, oder dat.?, vgl. u. 2 b). 532,41 (M). 545,24 (M); -e 532,42 (M); -er-: acc. sg. -a 1,545,25 (M). 764,49; -e 532,42 (M). 545,25 (ebda.); -or-: acc. sg. -a 528,4/5 (M). — peszerungo: gen. sg. Gl 2,105,29 (M). — pez-ir-ung-: gen. sg. -a Gl 2,105,29 (M); -o 28 (3 Hss.). 166,37 (clm 6277, 9. Jh.). 196,34 (M, 4 Hss.). 277,29 (ebda., 3 Hss.). 747,14. 5,33,2; dat. sg. -o 2,187,55 (M, 4 Hss.). 59 (ebda.). 4,333,13 (ebda., 1 Hs.); acc. sg. -a 1,532,40 (ebda., 5 Hss., 2 -g-). 545,23 (ebda.). 2,186,41 (ebda., 4 Hss.). 297,27 (ebda., 1 Hs.); -uno: dat. sg. 168,38 (clm 6277, 9. Jh.; vgl. Schatz, Abair. Gr. § 86); -er-: nom. sg. -unga 125,51 (M).
bezz-ir-ung-: nom. sg. -a Gl 4,221,40 (Ja); -er-: dass. -a Np 118 G, 56; dat. sg. -o 73,14; -a Gl 1,790,18; acc. sg. -e S 360,123. — bezerung-: nom. sg. -a Npw 118 G, 56; dat. sg. -e Gl 1,528,2/3 (M, -v-).
Verschrieben ist pizirunga: acc. sg. Gl 2,297,27 (M). 1) Vorteil, Nutzen, Gewinn: a) im äußeren Sinn: pezirunga [non inveniet fraudulentus] lucrum [Prov. 12,27] Gl 1,532,40. pezirunga [melius est ... duos esse ... quam unum: habent enim] emolumentum [societatis suae, Eccles. 4,9] 545,23 (1 Hs. gifuora). pezirungo [(ein Bischof soll nicht durch eine fremde Parochie reisen) nisi forte eum rationabilis causa compellat, tamquam qui possit ibidem constitutis plus] lucri [conferre, Can. apost. xiv] 2,105,28. pezirungo [admonendi sunt invidi ... qui alieno] provectu [deficiunt, Greg., Cura 3,10 p. 46] 187,55; b) Ertrag, Wirkung im geistigen Sinn: pezerunga fructus [divinus est iustitiam saepius recenseri, Decr. Inn. xxxv] Gl 2,125,51 (4 Hss. pidirpi). 2 a) Besserung, Förderung, Zunahme im sittlich Guten: fonna pezirungo [quantae infelicitatis sunt, qui] melioratione [proximi deteriores fiunt, Greg., Cura 3,10 p. 46] Gl 2,168,38. 187,59. stivro .i. fructi ł pezirungo [quid posteritas] emolumenti [tulit legendo Hectorem pugnantem? Sulp. Sev., Mart. 1,3] 747,14. 5,33,2. pezirungo [si enim dixisset omnia in parabolis, absque] emolumento [populi recessissent, Hier. in Matth. 13,3] 4,333,13. antlaz aller iwer sunden ..., bezzerunge iwer werche ... ruoch iu ze verlihen ... unser herre S 360,123. disiu naht ist mir uuorden bezzerunga. ... Vuieo? Daz ih an iro lirnee non superbire NpNpw 118 G, 56. du gabe in gentibus ze bezzerungo. Vuanda fone sinen persecutionibus uuerdent sie ... perfecti Np 73,14; b) im religiösen Sinn: innere, geistliche Erbauung durch Predigt, Ermahnung, Betrachtung u. ä.: ze bezervnge [haec duo volumina legat] ad aedificationem [plebis, Prov., Praef.] Gl 1,528,1 (5 Hss. gibezzirôtî, 5 Hss. gibezzirunga, einmal di- für zi oder gi-? oder Art.?). pezzerunga [ideo haec absens scribo ..., secundum potestatem, quam dominus dedit mihi in] aedificationem [2. Cor. 13,10] 764,49. ce bezzerunga ad predicationem doctrinam aedificationem [zu: parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem de ea, quae in vobis est, spe, 1. Petri 3,15] 790,18. pezirungo [pro qualitate ... audientium formari debet sermo ..., ut ... a communis] aedificationis [arte numquam recedat, Greg., Cura 3, Praef. p. 33] 2,166,37 (mit veränderter Konstruktion im Deutschen: aedificatione für arte?). pezirungo aedificationis [fraudem perpetrat, si bona quae agit, occultat, ebda. 3,35 p. 95] 196,34. pezirungo [otiosa ... colloquia ad] aedificationis [studium vertite, ders., Hom. i, 6 p. 1457] 277,29. pezirunga [cuncta magnam nobis] aedificationem [pariunt, si fuerint mystica interpretatione discussa, ebda. ii, 22 p. 1533] 297,27. bezzirunga aedificatio 4,221,40; freier, den Sinn zusammenfassend, ist die Übersetzung: pezirunga [quia dum minime superbiunt (die Einfältigen), quasi ad suscipiendum] aedificium [corda paraverunt, Greg., Cura 3,6 p. 40] 2,186,41.