artificialis

artificialis, -e. MLWscript.: -tef-: MLWl. 42. -cal-: MLWl. 18.20.22.70. I adi.: A opificum proprius, ad artem mechanicam pertinens — handwerklich, mechanisch: MLWAlbert. M. pol. 6,5^k p. 600^a,9 si ... aliqua opera -iaartificialia et mercenaria necessaria sunt in civitate. v. et p. 981,48. B ad artes liberales pertinens — den schönen Künsten zugehörig: 1 de rebus: MLWOtloh. Wolfk. 10MLW^ex. quos ... in auctoralibus simul et -busartificialibus (-cal-artificalibus MLWvar. l.) doctrinis et ... moralibus aedificavit Wolfkangus disciplinis. 2 de personis MLWi. q. doctus — gebildet: MLWCarm. pro schola Wirz. 60 nullus mortalis pollet sic -calisartificalis. C arti conveniens, rite effectus — kunstgerecht, fachgemäß (ausgeführt): 1 techn.: MLWCarm. Scot. II 3,34 pectoris ornatus, -caleartificale decus. MLWCarm. Bur. B 152,2,2 Mars a Vulcano capitur rete -iartificiali. 2 mus.: MLWPs. Guido Aret. tract. corr. p. 52^a,20 -iartificiali cursu g grave ... recipit haec syllaba pro finali. 3 metr.: MLWRemig. Altiss. mus. p. 82^a,10 compositum (Mart. Cap. 9,971) vero, scilicet tempus, id est -eartificiale, quod potest dividi, scilicet in species. 4 de compositione sacrae scripturae: MLWAlbert. M. summ. theol. I 1,5,1 p. 22^a,4 videtur ..., quod modus sacrae scripturae nec scientialis nec -isartificialis sit MLWeqs. D facticius, ab hominibus fabricatus vel effectus — künstlich, von Menschen hergestellt oder bewirkt: 1 techn.: MLWChart. Biel. 8 p. 7,26 (a. 1224) facta ... stabilita litterarum -iartificiali ... firmamento. MLWPs. Galen. anat. 2 p. 169^D sicut in -iartificiali textura tenduntur fila ..., ita in naturali. MLWFrid. II. Imp. art. ven. prol. p. 4,26 cetere venationes habent instrumenta -aartificialia et manufacta. MLWBrunus Long. chirurg. 1,15 p. 113^A aqua -isartificialis salsa (cf. MLWAlbert. M. euch. 3,2,1,3 p. 282^a,44 liquores tam naturales et -esartificiales). MLWAlbert. M. animal. 16,39 in rebus -busartificialibus (p. 734^b,36 τῶν γινομένων κατὰ τέχνην). de panno MLWi. q. arte coloratus — künstlich gefärbt: MLWTurba phil. 62 vestium ... -iumartificialium. 2 medic.: MLWGloss. Salern. p. 17,38 purgatio arteficialis est cum aliquo medici cogente arteficio humorum a corpore eductio (MLWMaurus urin. I p. 28,37). MLWWilh. Salic. chirurg. 3,18 p. 347^G largitatis ventris naturalis vel -isartificialis. 3 rhet.: MLWConr. Hirs. dial. 195 naturalem noveris ordinem, cum liber iuxta geste rei seriem incipitur, -emartificialem, ubi librorum principiis ordo debitus non tenetur ([de fonte cf. notam MLWed. p. 7sqq.]. MLWArnold. Lub. chron. 5,7 p. 183,3. MLWConr. Mur. summ. 6,6^e p. 441,35sqq. -isartificialis ordo est, partibus materie artificialiter transpositis MLWeqs.). 4 mus. (de re cf. M. Appel, Terminologie in den mittelalt. Musiktraktaten. 1935. p. 86; H. M. Klinkenberg in: Artes Liberales, MLWed. J. Koch. 1959. p. 23⁶⁵): MLWRegino harm. inst. 4 p. 232^a, 32 multi ... ignorant ..., quam longe inter se differant tonus naturalis musicae et tonus -isartificialis MLWeqs. 7 p. 236^b,8 -isartificialis musica dicitur, quae arte et ingenio humano excogitata est et inventa, quae in quibusdam consistit instrumentis MLWeqs. MLWHucbald. harm. inst. p. 118^a,16 -esartificiales notae. MLWAeg. Zam. mus. 4 p. 378^a,37sq. -eartificiale ... instrumentum reddit sonum -emartificialem, sicut patet in citharis. MLWElias Sal. mus. 11 p. 28^b,10 totum cantum tam naturalem quam -emartificialem. al. de personis MLWi. q. musicae artis doctus — musikalisch gebildet (cf. M. Appel, op. cit. p. 83; K. G. Fellerer in: Artes Liberales, MLWed. J. Koch. 1959. p. 40): MLWAribo Frising. mus. p. 47 histriones et caeteri tales musici sunt naturales, non -esartificiales; -isartificialis ... musicus est, qui naturalem omnium specierum ... constitutionem intellegit. 5 comput.: MLWHraban. cruc. 2,23 p. 288^B ipse (numerus senarius) ... diem -emartificialem dimidiat. MLWGerb. (?) astrolab. 1,2 inveniet ... per eam (astronomiam) ... noctium et dierum horas certissimas, naturales sive -esartificiales (-calesartificales MLWvar. l.) cum augmentis et detrimentis. MLWal. MLWGunth. Par. (?) orat. 8,2 p. 164^D haec ... horae, quarum viginti quatuor maiorem diem constituunt, ita ut sunt [] naturales appellantur; sunt autem aliae, quas philosophi -esartificiales vocant, quarum omni tempore duodecim diei totidemque nocti attribuunt. MLWAnnal. Mell. Vind. I MLWa. 1275 p. 706,40 pridie nonas Decembris, luna xiii, hora sexta diei -isartificialis, eo quod dies sex tantummodo habeat horas, post crepusculum vespertinum facta est eclypsis lune (cf. H. Grotefend, Abriß der Chronologie. ²1912. p. 4). 6 de moribus: MLWFrid. II. Imp. art. ven. 2 p. 166,4 proprietates et mores -esartificiales avium rapacium standi cum homine. 7 de scientia MLWi. q. discendo acquisitus — erlernt: MLWAurel. Reom. mus. praef. p. 28^a,28 genuino ingenio praepollentem et -iartificiali doctrina cluentem ... vosmet ... agnovi. MLWHist. Augiens. II 9 non tantum eum naturalis iuvit sciencia vel -isartificialis. II subst.: A masc.: opifex — Handwerker: MLWAnnal. Mell. Vind. I MLWa. 1276 p. 707,25 unanimitates ... omnium -iumartificialium preter monete consortium. B neutr. i. quod ab hominibus effectum est — das Künstliche: 1 res facticia, res ab opificibus facta — künstliches, handwerkliches Erzeugnis: MLWPs. Galen. anat. 2 p. 169^D componuntur membra ... ex ... filis ... in eorum textura positis, sicut ... videmus in -busartificialibus. MLWAlbert. M. veget. 3,101 melius in naturalibus quam in -busartificialibus permiscentur sapores. MLWanimal. 11,17 sicut ... necessarium dicitur in -busartificialibus (p. 639^b,25 ἐν τοῖς τεχναστοῖς), quando volunt diffinire sua artificia per formas -esartificiales. 16,17 in omnibus tam physicis quam -busartificialibus (p. 734^a,31 ἐν τοῖς φύσει ῇ τέχνη γινομένοις. 17,74 in -busartificialibus (p. 762^a,16 ἐν τοῖς ὑπὸ τῆς τέχνης δημιουργου μένοις), in quibus pars generati est ex parte generantis. MLWibid. MLWal. 2 quod naturae contrarium est, insolitum — das Unnatürliche, Ungewohnte: MLWFrid. II. Imp. art. ven. 6 p. 211,33 facilius retrahitur falco ad id, quod est sibi naturale ..., quam redire ad -eartificiale, quod per se non facit.