altus, -a, -um. MLW
compar. fem. MLW
sg. -iora
: MLW
l. 25.63. p. 523,21 (cf. N. Fickermann, MLW
JbGeschMitteld. 6. 1957. p. 39). I
excelsus, erectus, editus —
hoch, aufgerichtet, emporragend: A
proprie: 1
strictius de habitu: a
de rebus: MLWWalahfr. hort. 102 ulmum. MLWWandalb. mens. 192 silvis ... sub -isaltis (MLWPetr. Cas. [?] chron. 4,18 p. 770,32 monasterium ... cum MLWs. -aalta. MLWChart. Rhen. med. II MLWapp. 15 p. 401,33). MLWWaltharius 14 solio ... in -oalto. MLWHrotsv. Mar. 826 urbem ... moenibus -amaltam. MLWBerth. (?) annal. MLWa. 1077 p. 300,21 ripa ... -issimaaltissima eminebat.
persaepe. in locorum nominibus: MLWDipl. Karoli III. 145 p. 232,38 Alta ripa
(‘
Hauterive’
). MLWChart. episc. Halb. 825 p. 110,33 iudicio apud Altam arborem.
al. medic. MLW
i. q. tumidus —
geschwollen: MLWTract. de caus. mul. 32 locus ... durus et -cioraalciora parit (MLW
fort. MLW
leg.: alcior a〈p〉paret). b
de anim.: MLWAldh. ad Acirc. 71,5 elefantes. MLWWaltharius 460 dum cervicem sonipes discusserit -amaltam. MLWGerh. August. Udalr. I 17 caballum. MLW
al. per MLW
compar.: MLWAldh. ad Acirc. 111,21 -ioraltior ... caelo rimor
(sc. creatura) secreta tonantis. 2
latius: a
de situ: MLWAldh. carm. eccl. 5,8 laqueo suspensus
Iudas ab -oalto. MLWAethicus Ister 3 mundus ... informe fuit constitutus, ... dum -ioraaltiora fabrica tecta videbatur. MLWWalahfr. carm. 20,26 sidera. MLWHrotsv. asc. 101 super caelos ... -osaltos. MLWEkkeh. IV. bened. I 19,54 gladium ... -umaltum (gloss.: id est levatum ad ictum). MLWAlbert.
M. animal. 1,612 dexter ... ren -ioraltior (
p. 496b,
35 ἀνώτερος) est quam sinister.
saepe. in locorum nominibus: MLWWett. Gall. 3 per Altam Germaniam (
cf. MLWWalahfr. Gall. prol. p. 281,13 ab -oalto situ provinciae idem vocabulum [MLW
sc. Altimania] ... confictum est). MLWLiutolf. Sever. I 7 ad Altum monasterium
(‘
Altenmünster’
). MLWLamb. Leod. Matth. I 2367 Alti castelli
(‘
Hoenburch’
) municipatum. MLWAnnal. Mell. Vind. I MLWa. 1276 p. 707,10 Altum forum.
al. de avibus MLW
i. q. in alto volans —
in der Höhe fliegend: MLWFrid. II. Imp. art. ven. 5 p. 178,18 ad airones longinquos et -osaltos. b
de directione MLW
i. q. in altitudinem versus —
in die Höhe gerichtet: MLWVita Erasmi 146 mansurus eris ... in ignibus -isaltis. MLWBruno Querf. fratr. 13 p. 731,24 -usaltus cruor. MLW
al. in imag.: MLWCand. Fuld. Eigil. I 4 precibus -isaltis (II 10,18). B
translate: 1
gener.: a
sublimis, venerandus, sanctus —
erhaben, verehrungswürdig, heilig: MLWForm. Senon. I 21 Deo -issimoaltissimo. MLWEigil Sturm. 12 -issimoaltissimo rege Christo. MLWHraban. carm. 11,8 praesul honeste Dei, plebis et -usaltus honor. 23,8 sophia ... -aalta Dei. MLWWalahfr. carm. 49,13 tui -aalta ad praemia regni. MLWCand. Fuld. Eigil. II 17,73 potestas. 17,132 martyr. MLWWandalb. martyr. 302 Maximine, tibi quarto Trevir -aalta coruscat.
saepe. de gradu: MLWLios Mon. 70 sacratio presulis -ialti
(‘
Hoherpriester’ MLW
ed.). b
generosus, nobilis —
edel, adelig: MLWVita Pirmin. I 6 Wernharius -aalta prosapia Francorum ortus. MLWCand. Fuld. Eigil. I 5 p. 224,27 ab hac -aalta et generosa electione. II 12,13 regis. MLWDipl. Otton. I. 365 -aealtae vel humilis personae (MLWDipl. Otton. II. 93. MLWChart. Brixin. 60. MLW
al.). MLWChron. Salern. praef. p. 469,37 (vs.) -ealte comes. MLWBalder. Alber. 23 p. 255,11 vir -ialti sanguinis (Const. II 54 p. 66,6. MLW
al.).
saepe. remissius: MLWTrad. Weiss. app. I 297 (a. 1058) questio in -oalto disponatur palatio. MLWChart. episc. Spir. 318 p. 287,15 recolentes
(sc. Richardus rex) -issimoaltissimo placitu ... ecclesiam. c
praestans —
hervorragend: MLWWillib. Bonif. 4 p. 13,22 ad -ioraaltiora bonorum documenta. MLWWalahfr. Wett. 447 -aealtae Romanae gentis. MLWcarm. 38,96 ingenio (MLWCand. Fuld. Eigil. II 14,47. MLW
al.). Vita Vincent. 5 (MGMer. V p. 117,20) ad -cioraalciora erudicione. MLWFroum. carm. 32,76 -ioraltior in meritis
pater. MLWVita Liutw. I 10 ut in virtutum provectu nullus sibi -ioraltior, in humilitatis despectu nullus inveniretur deiectior.
saepe. d
magnus, gravis, acer —
groß, erheblich, intensiv: MLWWalahfr. carm. 38,50 nivium vis ... -asaltas fecit habere moras. MLWDipl. Otton. I. 405 p. 551,42 -isaltis contentionibus. MLWFroum. carm. 27,14 labor. MLWAnnal. Pegav. p. 238,5 -aalta obsidione. MLW
al. de censu: MLWChart. Gosl. II 52 (a. 1258) nullus ... ipsos ad censum cogat -cioremalciorem.
de colore MLW
i. q. vigidus —
kräftig: MLWTurba phil. 14 p. 124,14 ut sit
color -ioraltior ... et audacior.
[] e
superbus —
hochmütig: MLWDonizo Mathild. 2,24 elatis -aalta, mitis sed mitibus astat
Mathildis. 2
spec.: a
de sono, voce MLW
i. q. elevatus, clarus —
erhoben, laut: MLWArbeo Emm. 36 confessionem -aalta voce dedit. MLWAlbert.
M. animal. 4,108 omnes feminae sunt -iorisaltioris et subtilioris (
p. 538b,
13 λεπτοφωνότερα καὶ ὀξυφωνότερα) vocis. MLW
al. MLW
mus.: MLWAlcuin. (?) mus. p. 26
b,17 primi
toni -ioresaltiores, secundi inferiores. MLWHraban. inst. cler. 2,48 p. 156,21 perfecta ... vox est -aalta, clara et suavis MLW
eqs. MLWPs. Odo Clun. dial. prol. p. 251
b,9 vocem ad -umaltum tonum pertinentem. MLWTheoph. sched. 3,86 si volueris cymbalum -iusaltius habere.
sublime sonans —
erhaben klingend: MLWCand. Fuld. Eigil. II 14,62 -aalta ... modulamina missae. b
de stilo, tenore MLW
i. q. grandis —
gehoben, feierlich: MLWOtto Frising. gest. 1 prol. p. 12,15 si ... ad -ioraaltiora velut phylosophica acumina attollatur oratio. MLWConr. Mur. summ. 6,6
a p. 434,42 tres sunt stili: humilis, mediocris et -usaltus. c
iur. MLW
i. q. gravis —
hoch(gestellt), bedeutend: MLWLex Raet. Cur. 2,1,6 -cioresalciores causas. MLWChart. Hall. I 183 in -oalto ... iudicio. MLWChart. Rhen. inf. IV 664 iusticias -asaltas et civiles. Const. III 27. II
profundus —
tief: A
proprie: MLWAethicus Ister 58 p. 37,18 -ioraaltiora limfa. MLWAntidot. Glasg. p. 142,27 vulnera. MLWPoeta Saxo 4,46 sub -oalto terrarum gremio. MLWWaltharius 50 amnes. MLW
al. in imag.: MLWHraban. carm. 39,55 -umaltum abyssum ... dogmatum.
de gemitu ex profundo veniente: MLWCand. Fuld. Eigil. II 24,10 -usaltus ... per omnes it gemitus. B
translate: 1
gener.: MLWAesculapius 3 p. 4,43 somno. MLWPoeta Saxo 3,30 nox. Vita Liutg. II 1,24 p. 101,7 pace. MLWWalahfr. carm. 5,81 oblivio. MLWCaes. Heist. hom. exc. p. 27,16 horrenda sacrilegia ‘-amaltam vitam’ vocant; ... est enim in viciis profunda nimis. MLW
al. 2
de mente sim.: a
intellegens, sagax —
verständig, einsichtig: MLWWalahfr. Blaithm. 115 cum sancta viri mens ... sensu praenosceret -oalto. MLWThietm. chron. 8,14 in -aalta mente sua. MLWThangm. Bernw. 3 -iorialtiori ... industria ... simulationes praevidebat. MLW
al. b
secretus —
verborgen: MLWThietm. chron. 5,29 latentibus insidiis suis -aalta mentis intencione. III A
local. MLW
i. q. longinquus —
entfernt: MLWWaltharius 817 ex Avarum ... sedibus -isaltis. B
temp. MLW
i. q. progressus —
vorgerückt:MLW Bruno Querf. fratr. 13 p. 733,8 surgente ... die ... usque ad -amaltam horam. MLW
subst. masc.: 1
deus —
Gott (fere MLW
superl.): MLWPaul. Diac. carm. 7,4,2 afflatus -ialti flamine. MLWHugeb. Wynneb. 13 p. 116,28 almus -issimialtissimi anthletus. MLWWalth. Spir. Christoph. I 19 tu solus -issimusaltissimus in omni terra. MLWChart. Turic. 1654 p. 9,5 quanto nos alcius exaltavit -issimusaltissimus.
saepe. 2
homo illustris —
ein Hochgestellter: MLWHildeg. epist. I 50 p. 259
B -ialti et -ioresaltiores, parvi et minores. MLW
subst. neutr.: I
excelsitas —
Höhe: A
proprie: 1
strictius: MLWLex Sal. Merov. 102,1 bargo v pedes in -umaltum. MLWHugeb. Willib. 3 p. 91,24 gressum dirigebant in -umaltum. MLWAgius epic. Hath. 583 ex -oalto ruiturus. MLWWaltharius 1455 petit
cicada -aalta.
saepe. MLW
c. gen.: MLWArbeo Emm. 25 poli. MLWHugeb. Wynneb. 4 p. 109,16 Alpium. MLWWalahfr. hort. 107 ramorum. MLW
al. MLW
medic.: MLWPs. Galen. febr. 199 quartane febres ... pulsum faciunt rarum et segnem et in -umaltum (
cf. Galen. MLW
ed. Kühn VIII p. 461,12 κατὰ βάθος).
de tertia dimensione: Syll. Sangall. MLWapp. 5,74 numerus crassus ad -aalta volans. MLWAdalbold. sphaer. 5 quadratus si septies in -umaltum tollatur, cccxliii pedes reddit MLW
eqs. 2
latius: a
caelum —
Himmel: MLWHraban. epist. 12 supernus arbiter, qui in -isaltis habitat. MLWHrotsv. Mar. 140 angelus ... descendit ab -oalto. MLWThietm. chron. 2,10 gratiam spallens ... in -issimisaltissimis Deo.
saepe. remissius: MLWCarm. Bur. B 32,2 -aalta mereri. Const. III 248,1 quantum nobis ex -oalto permittitur. b
solium —
Thron: MLWWaltharius 441 fatur
rex ab -oalto. B
translate: 1
gener.: a
res sublimis —
etwas Hochstehendes: MLWPass. Petri et Pauli 184 ne multum -aalta velis, ne inferiora petas
(cf. Vulg. Sirach 3,22). MLWOtto Frising. gest. 1 prol. p. 12,18 rebus simplicioribus -ioraaltiora interponere. b
res efficax —
etwas Wirksames: MLWAnnal. Magd. II MLWa. 954 p. 145,66 coacti sunt obsessi ... aliquid -iusaltius actitare. 2
spec.: a
de sono, voce MLW
i. q. elevatio —
Höhe, hohe Lage, Erhebung: MLWBeda hist. eccl. 3,2 p. 129,5 quia ... elata in -umaltum voce cuncto exercitui proclamaverit. MLWOrdo Rom. 5,66 sequitur in
[] -umaltum prefatio dominicae orationis. MLWConr. Mur. summ. 2 p. 420,8 quorum
(verborum) penultima tendit in -umaltum. MLW
al. b
iur. MLW
i. q. gravis iurisdictio —
hohe Gerichtsbarkeit: MLWChart. Merseb. 240 p. 194,7 (a. 1239) in -umaltum et in bassum nostro stare arbitrio promiserunt (MLWChart. Lux. IV 80 p. 122,21 compromissum de -oalto et b. MLWChart. Helv. arb. 147 p. 229,8. MLW
al.). c
philos. i. quod difficulter attingi potest —
etwas schwer Erreichbares: MLWAlbert.
M. resurr. 106 p. 308,7 -umaltum indeficiens et potens, replens affectum quantum ad alteram sui partem, scilicet irascibilem. p. 308,34 pravus actus ad -umaltum potens est furor. MLWsumm. creat. II 67,2,2 p. 558
b,11 irascibilis debet denominari respectu eius, quod est proprium obiectum: hoc autem est arduum et -umaltum. MLW
ibid. MLW
al. II
profunditas —
die Tiefe: MLWMarc. Valer. buc. 2,100 preceps dabo me ... in -aalta.