altero

altero -atum, -are (den Notenwert) verdoppeln, alterieren — to double, to alter (the note value) [syn. duplicare, duplare][] A Definition [s.XIV] LmLPetr. Dion. append. p. 161: quando duae breves reperiuntur inter duas longas perfectas, ultima brevis causa perfectionis alteratur, id est duplicat valorem suum. LmLWillelm. 3, 37: omnis nota alterata dupla est sui ipsius. LmLIoh. Pipudi p. 43: notulam (ed.: notula) alterare est eius valorem duplicare. LmLAnon. Kellner p. 75: Semibrevis altera dicitur quasi semibrevis alterata, id est duplicata (sim. LmLAnon. Vratisl. p. 341a. LmLAnon. Mell. 9, 4. LmLAnon. Couss. XII 12, 5). [s.XV] LmLProsd. exp. 42, 12: si minima alteratur, tunc per talem alterationem duplatur ipsius valor, sic quod, ubi prius valebat unam minimam solam, valet postea duas. Et sic similiter est de aliis. LmLProsd. mens. p. 212a: alterare notam in musica non est aliud quam duplare ipsius proprium valorem (sim. LmLProsd. ital. I p. 235b. LmLProsd. ital. II p. 50). LmLUgol. Urb. 3, 4, 13: alterari, id est duplari, ut perficiatur mensura. LmLAnon. London. II 8, 1: Alterare est notam aliter cantare quam est. LmLIoh. Tinct. alt. 1, 3: Notam etenim alterari nihil aliud est quam cum suo proprio valoris alterius similis effici. LmLIoh. Hoth. fig. 5, 5. B Gebrauch — usage 1 Verdopplung des Wertes aufgrund der Position ohne Veränderung des Notenzeichens — to double a value based on position with no alteration of the notational symbol a bei der zweiten von zwei gleichen Noten vor einer Note des nächstgrößeren Wertes in einer perfekten Mensur — in the case of the second of two equal note values before a note of the next greater value in perfect mensuration [s.XIII] LmLFranco Col. 5, 15: si inter primam brevem et duas sequentes divisio modi apponatur, ... tunc prima longa a prima brevi imperficitur; secundarum brevium sequentium prima fit recta, ultima vero alteratur (sim. LmLWalt. Odingt. 6, 4, 6). LmLFranco Col. 7, 31: Intelligendum est etiam in ligaturis longas perfici et imperfici eo modo, quo in simplicibus fuit dictum, breves quoque rectas fieri et etiam alterari (inde LmLWalt. Odingt. 6, 9, 7). [s.XIV] LmLMarch. pom. 12, 6: quando multarum brevium numerus praecessit habentium se per ternariam proportionem, duabus existentibus in fine, quarum duarum ultima alteratur. LmLMarch. pom. 12, 8: de duabus brevibus sequentibus ultima alteratur. LmLMarch. pom. 12, 10: Interdum vero facit utrumque, scilicet quando ponitur inter semibreves sic se habentes, quod primo ponuntur plures breves, post has duae vel tres etc. semibreves, post quas vel in quibus consistit ternaria proportio; iterum post ipsas duae vel tres etc. semibreves pro uno tempore concurrente, post quas erit una brevis, quae necessario erit altera. Tunc enim pontellus duo facit: primo, proportionem perfectionis ternariae dicit esse completam, et sic per consequens sequitur, quod brevis ultima alteratur. LmLPhil. Vitr. 17, 12: in modo perfecto secunda duarum brevium inter duas longas positarum, ut visum est in arte veteri, alteratur. In modo vero imperfecto nulla potest nec debet alterari (inde LmLTrad. Phil. I 62r D 15). LmLPhil. Vitr. 19, 10: Aliquotiens rubeae ponuntur, ut longa ante longam non valeat tria tempora, vel ut secunda duarum brevium inter longas positarum non alteretur. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 43a: quando due breves ponuntur inter duas longas in modo perfecto, vel inter pausam trium temporum et longam, vel in principio cantus, tunc secunda illarum brevium alteratur, id est, quod valet duas breves; vel quinque in eodem modo, tunc quinta alteratur, vel octo in eodem modo, tunc octava alteratur. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 43b: quando due minime inter duas semibreves ponuntur in maiori prolatione, tunc secunda illarum minimarum alteratur. al. LmLAnon. Michels 1, 5: punctus positus inter binas et binas breves facit ultimam valere duas. Hoc autem nihil aliud est, nisi brevem alterari. al. LmLTrad. Phil. I 61vD, 47. []al. LmLAnon. Paris. I 6, 17: vel duae sint minimae, ita quod una alteratur. LmLAnon. Paris. II 7, 2: Sicut secunda duarum brevium in modo perfecto inter duas longas positarum alteratur, sic secunda duarum semibrevium inter duas breves pro tempore perfecto maioratur. al. LmLPs.-Mur. arg. p. 107b: Queritur quare secunda magis alteratur quam prima. Quia positis duabus unitatibus necesse est tertiam poni ad modum perfectum. Sed due breves posite inter duas longas important duas unitates, et sic nihil deest a parte principii, sed est defectus a parte finis, ad habendum tertiam partem per quam modus perficitur; et sic videtur, quod secunda magis debet alterari quam prima. Secundo sic pro prima brevi possumus ponere pausam vel equipollentes pause; pro secunda brevi nec pausam, nec equipollentes possumus ponere, nisi solummodo brevem; relinquitur contrario quod secunda debet alterari et non prima. LmLPs.-Mur. arg. p. 106b: Queritur utrum duplex longa alteratur, id est sex temporum inter duas longas novem ipsorum temporum ex tribus longis perfectis. ... Tunc sequeretur, quod altera esset duodecim temporum, quod falsum est simpliciter, quia nulla figura est maioris valoris quam novem brevium perfectarum. al. LmLPetr. Dion. append. p. 161: quaelibet nota potest alterari ut hic:                 nisi per divisionem modi aliter distinguatur. LmLPetr. Dion. append. p. 163: brevis ita potest alterari et imperfici in notis ligatis quam notis per se stantibus. LmLRob. Handlo p. 92, 24: altera brevis ... Que magis proprie potest dici brevis alterata, quia a sua recta proportione alteratur. LmLRob. Handlo p. 98, 18: brevis alterata potest fieri erecta veluti brevis recta, ut hic:       . LmLRob. Handlo p. 156, 2: Alterata vero brevis in fine ligature <vel> in obliquitate perplicari potest. LmLRob. Handlo p. 158, 7: Brevis vero plica unius minorate valorem habet, et si alterata sit, eius plica semibrevem minorem valebit. al. LmLIoh. Mur. lib. p. 52a: De alteratione in musica ... de qua tales dantur regule: Prima regula est, quod nulla nota potest alterari ante sibi similem, nec ante minorem (ed.: maiorem) se. Secunda regula est, quod omnis nota potest alterari ante proximam maiorem se ... Tertia regula est, quod quandocunque inter duas longas de modo perfecto vel pausas longarum vel inter punctum et longam inveniuntur due breves sine puncto in medio, secunda alteratur, id est valet duas breves (inde LmLGoscalc. 3, 4 p. 164, 9 ss. LmLProsd. exp. 43, 2 ss. LmLUgol. Urb. 3, 4-1, 2 ss. LmLFr. Gafur. extr. 11, 11, 2 ss.). LmLIoh. Mur. lib. p. 52b: nota alterata potest imperfici a parte ante (inde LmLGoscalc. 3, 4 p. 166, 1. LmLUgol. Urb. 3, 4-4, 1. LmLFr. Gafur. pract. 2, 13) LmLIoh. Mur. lib. p. 53a: quando aliqua nota alteratur, hoc fit causa perfectionis (inde LmLGoscalc. 3, 4 p. 166, 12. LmLUgol. Urb. 3, 4-6, 1. LmLAnon. Monac. 3, 18. LmLFr. Gafur. extr. 11, 11, 9). LmLIoh. Mur. lib. p. 58a: Item notandum, quod pause non possint imperfici nec alterari (inde LmLGoscalc. 3, 9 p. 180, 7. LmLUgol. Urb. 3, 9-5, 1). al. LmLPs.-Mur. motet. p. 77a: Quare duplex longa de prolatione perfecti maioris non potest alterari? Quia non habet maiorem figuram sibi precedentem, ideoque prima est. Quare semiminima non potest alterari? Quia nisi due computantur pro minima. LmLPs.-Mur. motet. p. 85a: Pause possuntne (ed.: Pausa possunt ne) alterari? Non. Quare? Quia ita augerentur; attamen pause bene faciunt figuras alterare. al. LmLAnon. Barcin. I p. 21. LmLAnon. London. I 1 p. 41: altera sive alterata minima. LmLIoh. Boen ars 1, 11, 12: Hec debet nota alterari, ubi loco illius longior posset poni. LmLIoh. Boen ars 1, 11, 13: non enim alteratur nota ante punctum sicut ante notam. LmLIoh. Boen ars 1, 12, 15: magis arbitror dicendum ipsam alteratam notam nullo modo imperfici debere. al. LmLQuat. princ. 4, 1, 23 p. 262b: dicitur recta brevis ad differentiam alteratae brevis, quia duplex est brevis, videlicet recta et alterata. ibid.: Alterata brevis []dicitur, quae in figura brevis rectae se et aliam rectam sub uno accentu includit. LmLQuat. princ. 4, 1, 35 p. 270a: sola nota per se non potest alterari. al. LmLIoh. Hanb. sum. 6 p. 212, 7: quelibet nota minor alia alterari potest. LmLIoh. Hanb. sum. 11 p. 246, 12: Altera brevis includit in se duas breves in valore licet non in forma. Que magis proprie potest dici brevis alterata, quia a sua recta proportione alteratur. al. LmLWillelm. 3, 37: larga perfecta ... valet 3 longas (ed.: largas) perfectas vel longam rectam et alteratam. al. LmLGoscalc. 3, 4 p. 166, 6: duplex est minima, semibrevis, brevis, longa, scilicet recta et altera seu alterata. LmLGoscalc. 3, 4 p. 166, 9: notula nigra bene potest alterari ante rubeam et e converso. al. LmLPs.-Theodon. 2 p. 40: in veteribus moctectis inveniuntur semibreves alteratae per longas, quod non mihi videtur consonum rationi, quia semibreves non dividuntur immediate a longis, sed a brevibus, et ideo non sunt de genere longarum sed brevium. LmLPs.-Theodon. append. 2 p. 55: modus perfectus et imperfectus necessitatem non habent, ut pausa alteretur. ibid.: nota, quae alteratur, semper habet valorem dupplicatum in modis perfectis vel divisionibus, ubi posita est. al. LmLIoh. Vetul. 54, 9:   ⋅  . Et per hoc signum perfectionis praedicta semibrevis sequens aut praecedens imperficere non potest praedictam brevem, quia per virtutem illius signi praefata brevis est sincopa et perfecta; et secunda dictarum semibrevium per regulas antedictas debet alterari, et ultima, quia non imperficitur ab aliquo, est perfecta. al. LmLNic. Weyts p. 263b: quando reperiuntur due vel quinque vel octo vel undecim semibreves vel minimas vel breves vel longas inter puncta vel inter perfectionem proximam maiorem se, ultima alteratur, nisi per punctum impediatur. LmLIoh. Pipudi p. 43: notula alterata potest imperfici. al. LmLAnon. Mediol. 3, 5. al. LmLMens. Sciendum est 6, 9: si semibreves reperiuntur sic:   valet unam in capite et unam in pede, nisi quod in arte ytalica in tempore perfecto ultima alteratur. LmLPs.-Mur. alt. p. 307b: nota, quae alteratur, est in simili forma cum illa, quae facit ipsam alterare. al. LmLSemibr. caud. p. 70: si duae breves ponuntur inter punctum et longam, secunda alteratur, et appellatur ille punctus alterationis. al. LmLTrad. Phil. III p. 9. LmLAnon. Couss. V p. 194, 20: numquam aliqua nota ante minorem se vel equalem alteratur, sed semper ante maiorem vel pausam maioris. LmLAnon. Couss. V p. 198, 20: inter maximam de modo perfecto maximarum et punctum nulla nota alteratur. ... Ratio est hic, quia contradicetur secunde conclusioni, que dicit, quod nulla nota alteratur ante minorem se. Tunc enim bene posset poni post punctum minorem notam vel equalem. LmLAnon. Couss. V p. 202, 2: inter punctum et punctum nulla nota alteratur, ut hic:   ⋅   ⋅  . al. LmLMens. Cum de p. 75. LmLAnon. Kellner p. 75: residuae notae sunt inventae propter mixturas, ut brevis plicata, semibrevis alterata, cardinalis, fusielis et semifusielis et semifusielis semi. al. LmLAnon. Monac. II 161: quaelibet simplex ante suam notam maiorem alteratur. al. LmLAnon. Vratisl. p. 333a: quando una brevis ponitur inter minimas ad eam pertinentes. Et hoc est quidem color, per quem cognoscitur maior prolacio. Et tunc talis brevis est dividenda in duas minimas et quelibet illarum est alteranda... ⋅    ⋅. al. LmLAnon. Vipiten. 8, 7. al. [s.XV] LmLOrig. et eff. 8, 3. LmLThom. Wals. 15, 5: Regula: quia prima species non potest alterari, quia illa est regula generaliter ut supra notatur. Quandocumque duae species minores stant inter 2 species maiores, vel inter pausam speciei maioris vel punctum et speciem maiorem, prima recta, secunda altera. al. LmLProsd. exp. 43 - 48 passim. LmLProsd. exp. 43, 8: nulla nota potest alterari ante sibi similem nec supple potest alterari ante minorem se. LmLProsd. exp. 44, 3: omnis nota supple alterabilis potest alterari solummodo ante proximam maiorem se. LmLProsd. exp. 45, 6: quandocumque []inveniuntur due breves inter duas longas de modo perfecto supple minori vel supple inter duas pausas duarum longarum supple de modo perfecto minori vel inter punctum et longam supple de modo perfecto minori vel supple inter pausam longe et longam de modo perfecto minori vel supple si longam de modo perfecto minori vel ipsius pausam precedant due breves solum nulla alia figura ipsas breves precedente sine puncto in medio, secunda alteratur, id est valet duas breves. LmLProsd. exp. 46, 6: nota alterata potest inperfici a parte ante supple et non a parte post. LmLProsd. exp. 48, 4: quando aliqua nota alteratur, hoc fit causa perfectionis, id est, ut perfectio compleatur. LmLProsd. exp. 48, 14: quod alterare non possumus ita maximas et semiminimas sicut alias figuras intermedias. LmLProsd. exp. 89, 3: pause non possunt inperfici nec possunt supple perfici nec alterari. al. LmLProsd. mens. p. 212a - 213a passim. LmLProsd. mens. p. 212b: longa, brevis, semibrevis et minima bene possunt alterari, quoniam quelibet ipsarum habet notam maiorem, ante quam alterari potest. LmLProsd. mens. p. 219a: figure diminute, que in proportione sexquialtera cantantur, sicut tres pro duabus, habent reduci ad perfectiones mensurarum, et possunt perfici, imperfici, evacuari, alterari, et breviter omnes passiones pati, quas pati possunt figure recte perfectiones mensurarum habentes. LmLProsd. mens. p. 224b: nota recta sive non alterata, quod idem est. al. LmLUgol. Urb. 3, 4 passim. LmLUgol. Urb. 3, 4, 15: nota alterata alteram sibi valet aequivalentem notam. LmLUgol. Urb. 3, 4-4, 4: Nota ex se perfecta potest imperfici, sed nota alterata ex se potest esse perfecta, igitur nota alterata potest imperfici. LmLUgol. Urb. 3, 4-5, 6: minima altera, id est alterata. LmLUgol. Urb. 3, 4-5, 11: maxima et semiminima rectae, tantum formam habent, quia alterandi virtute non gaudent. al. LmLAnon. Couss. XII 12, 4: sic breves alterantur in ordine ad longas, sic longae alterantur in ordine ad maximas. LmLAnon. Couss. XII 12, 5: de modo minori (mss., ed.: brevior) sic dicemus quod in eo brevis alteratur et hoc dupliciter, scilicet extra ligaturam et in ligatura; ut quum duae breves ponuntur inter duas longas, tunc prima brevis valet unum tempus et secunda brevis valet duo tempora per alterationem et vocatur brevis altera quasi alterata, id est duplicata. al. LmLMens. Item nota 7. LmLAnon. London. II 8, 5: brevis altera, id est alterata. al. LmLAnon. Monac. 2, 124: Omnis ligatura cum proprietate opposita habet primas duas semibreves, licet tamen quandoque 2^a alteratur, sicut fit in tempore perfecto. al. LmLAnon. Mell. 10, 15. al. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 2 p. 66. al. LmLGuil. Dufay p. 388. LmLIoh. Tinct. imp. 1, 3, 60: omnis nota, quae potest imperfici et alterari, velut longa, brevis et semibrevis, si alteretur, solum imperfici poterit quantum ad aliquas partes, scilicet tantas, quod notae minores ipsam maiorem imperficientes valorem eius non attingant. LmLFr. Gafur. extr. 11, 11, 8: nota alterata potest imperfici ante et post. al. LmLIoh. Tinct. alt. passim. LmLIoh. Tinct. alt. 1, 12: si duae notae solae inventae, quarum ultima venit alteranda, sint continuae aut sycopatae, quia dum in istis sicut in aliis requiritur perfectio, consequenter accidit alteratio. LmLIoh. Tinct. alt. 1, 23: omnis nota veniens alteranda quoad formam, necessario est integra. LmLNicol. Burt. 3, 7, 39: sciendum pro antiquorum cantibus, quod nota nigra ante rubeam alterari potest et e converso. al. LmLGuil. mon. 1 p. 17: si duae semibreves ponantur absque puncto inter duas breves, secunda illarum alterat. sim. al. LmLAdam Fuld. 3, 12. LmLAnon. Salisb. 12, 2. al. LmLGuill. Pod. 7, 15. al. LmLFr. Gafur. pract. 2, 13 passim. al. LmLAnon. Couss. I p. 438a. al. LmLMens. Nota quod p. 424b. LmLProp. mens. Hec fig. p. 430 descr. LmLMens. Cum animadv. 43. b bei Pausen in perfekten Mensuren — in the case of rests in perfect mensuration [s.XIV] LmLIoh. Hanb. sum. 21 p. 340, 15: Pausa duplicis longe []tangit quatuor lineas, tria spatia occupans et perfici potest et imperfici, alterari atque diminui veluti duplex longa, cui correspondet. LmLIoh. Hanb. sum. 21 p. 340, 20: Pausa longe tangit tres lineas, duo spatia occupans. Et perfici potest et imperfici, alterari atque diminui veluti longa, cui correspondet longa pausa. LmLIoh. Hanb. sum. 21 p. 342, 18: Pausa vero minime tangit unam lineam, dimidiam partem spatii supra occupans, et est retorta a parte sinistra. Alterari potest, non tamen perfici neque diminui. al. c bei Semibreven in perfekten und imperfekten Mensuren — in the case of semibreves in perfect and imperfect mensurations [s.XV] LmLProsd. ital. I p. 236a: semibrevis vero alteratur pro complemento perfectionis vel imperfectionis temporis, et tam in tempore imperfecto quam in tempore perfecto potest alterari. LmLProsd. ital. I p. 239a: si in octonario tempore inter duo puncta vel sibi conformia talem mensuram dividentia reperiantur tres semibreves in suis propriis figuris figurate vel valor, dummodo ibi alique sint semibreves, tunc ultima ipsarum alterari habet, ut mensura compleatur (sim. LmLProsd. ital. II p. 56). LmLProsd. ital. I p. 239b: in octonario tempore solum una semibrevis alterari potest, et non plures (sim. LmLProsd. ital. II p. 56). LmLProsd. ital. I p. 240a: si in duodenario tempore ... reperiantur quatuor semibreves in propriis figuris figurate ..., tunc due ultime alterantur (sim. LmLProsd. ital. II p. 57). LmLProsd. ital. I p. 241b: omnis semibrevis, que alteratur, non potest reduci per alterationem nisi ad valorem quatuor vel sex vel octo minimarum (sim. LmLProsd. ital. II p. 60). al. LmLProsd. ital. II p. 51: Semibrevis vero alteratur pro complemento valoris brevis perfecte vel imperfecte sic, quod alterari potest in omni tempore, preterquam in quaternario et senario imperfecto. al. 2 Verdopplung des Wertes durch Zusatzzeichen — to double the value through an additional notational symbol a unbestimmt — undetermined [s.XV] LmLThom. Wals. 8, 18 de semibrevibus et brevibus alteratis per signa per ignorantiam, ut patet (deest exemplum). b bei Semibreven durch Stielung nach unten — in the case of semibreves with a stem (tail) pointing downward [s.XV] LmLProsd. ital. I p. 236a: semibrevem alterari dupliciter contingit, scilicet cum signo et sine signo: et tunc alteratur semibrevis sine signo, quando in sua propria figura sumit alterationem; cum signo vero alteratur, quando per caudam inferius tractam sumit alterationem (sim. LmLProsd. ital. II p. 51). LmLProsd. ital. I p. 240a: in duodenario tempore solum duo semibreves alterari possunt, et non plures, sive talis alteratio fiat cum cauda sive absque cauda (sim. LmLProsd. ital. II p. 57). al. ex errore ed. pro altercari: LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 2, 26.