Eintrag · Mittellateinisches Wb.
actor m.
actor (auc-), -oris m. MLWscript.: ha-: MLWl. 53. -tu-: MLWl. 52sq. p. 136,16. confunditur cum auctor: MLWe. g. MLWl. 47. 54. 59. I gener.: A operator, exsecutor — Täter, Ausführender, Vollzieher: MLWMilo carm. 3,4,2,927 libaminis auctor et -ractor. MLWVita Galli II 881 virtutum cultor et -ractor. MLWGerhoh. novit. 38 (17 p. 299,5) -esactores ... sunt, cum ipsi hoc faciant, auctores, cum suos clericos ad idem iuvant. MLWChart. Hall. I 224,9 si homicidium factum fuerit et -ractor manifesta actione deprehensus fuerit. MLWal. B 1 instigator — Antreiber: MLWCarm. imag. 2,4,8 gaudeat hinc scriptor pariter scriptoris et -ractor. MLWHeinr. August. planct. 2008 virtutum rector timor est paedagogus et -ractor. 2 pressor (sc. in venatione) — Treiber (bei der Jagd): MLWEgbert. fec. rat. 1,116 raro -eactore lupo quisquam venabitur alter. II spec.: A in iure: 1 accusator, petitor — Kläger, Ankläger: MLWLeg. Burgund. Rom. 33,1 -emactorem cuiuscumque negotii, id est petitorem. MLWAlcuin. epist. 137 p. 214,5 tres moduli in causis, iudex, defensor et -ractor. MLWDipl. Conr. II. 275 MLWopp. reo. MLWChart. Rhen. med. III 111 p. 107,31 -esactores predicte actioni sue ... renunciantes. Const. II 171,19 -ractor forum rei sequatur. MLWChart. Bern. II 281 p. 303,4 si aliquem ad iusticiam citaverit et ille auctor ... non comparuerit. MLWChart. Osn. III 382 p. 264,9 principalis. p. 264,14 capitalis. saepe. ioculariter: MLWEberh. Alem. labor. 865 mercenarius -ractor tristis ad antidotum iudiciale fugis. 2 a latius MLWi. q. advocatus, defensor, patronus — Sachwalter, Anwalt, Betreuer: MLWDipl. Merov. I 34 cum ... iudicio termenandum resederemus ibique venien〈tis〉 -urisacturis monasthiri. MLWibid.: hacturis. MLWForm. Turon. 20 te in omnibus ... causis meis instituo dominum procuratoremve et auctorem (ac-actorem A 2). MLWChart. Tirol. notar. I 29 notario, -iactori et procuratori. 479 Matelda, tutrix ... filiarum, ... constituit Vitum ... suum -emactorem. MLWal. v. et p. 136,38. b strictius MLWi. q. tutor — Vormund: MLWIoh. Neap. gest. 63 p. 433,37 episcopus sub tutoribus et auctoribus mansit. MLWWipo gest. 23 rex sub tutore et -eactore Augustensi episcopo (item de tutore regali: MLWBerth. [?] annal. MLWa. 1076 p. 287,18). MLWArno Reichersb. apol. p. 189,35 (de Christo). MLWChart. march. Misn. III 297 domicello nostro ... iuramus fidelitatem ... et domino Ludewico tamquam vero tutori et -iactori. MLWChart. Gosl. II 156 placuit mundiburdio et -iactori. MLWal. MLWalleg.: MLWHraban. univ. 16,4 p. 454B mystice autem procuratores sive tutores et -esactores possunt prophetae accipi. 3 procurator, officialis, administrator, syndicus — Beamter, Beauftragter, Verwalter, Bevollmächtigter: a publicus (cf. MLWLamprecht, Wirtschaftsleben. I. p. 1375): latius: MLWCapit. reg. Franc. 8,11 ut -ractor aut decimatur in rebus ecclesiae nullus accedat. MLWLeg. Wisig. 12,1,2 p. 407,19 provinciarum. MLWEdict. Roth. 272 ut solidi per -emactorem regis exegantur. MLWLeg. Lang. p. 126,5 iudex aut -ractor (auc-auctor 8) publicus. MLWDipl. Karoli M. 111 p. 156,30 ducibus, castaldiis vel omnibus -busactoribus. MLWChart. Austr. sup. II 2 p. 3,13 Sclavos, quos sub illos -esactores sunt, qui vocantur MLWeqs. MLWLex Raet. Cur. 2,5 fiscales. MLWCapit. reg. Franc. 146,2 ut ... -ractor per suum ministerium ... inquisitionem faciat. MLWForm. imp. 36 p. 314,11 comiti et -iactori (MLWLeg. Lang. p. 536b,36 comes vel -ractor dominicus vel alter missus palatii). Const. II 176 p. 218,6 ambaxatores ... civitatum ac sindicos et -esactores Societatis Lombardie. MLWActa imp. Winkelm. I 932 p. 708,35 notarii -umactorum iusticiariorum. saepe. v. et p. 132,57. strictius MLWi. q. villicus — Amtmann, Meier (cf. MLWBrunner, Rechtsgesch. II. p. 169. Doren, Ital. Wirtschaftsgesch. I. 1934. p. 69): MLWLeg. Burgund. const. I 50,1 possessionis nostrae. I 50,5 privati hominis. MLWLeg. Wisig. 12,1,2 p. 407,14 iubemus ... comitem patrimonii aut -esactores fisci nostri. MLWLex Ribv. 61,20 servi ... non -esactores (auc-auctores, -tu-actur MLWvar. l., cf. MLWed. p. 188), sed ipsi ... in iudicio respondeant. MLWLeg. Lang. p. 130,22 gastaldius vel -ractor curtem regiam habens. MLWCapit. reg. Franc. 140,6 villae. MLWHincm. ord. pal. 23 ut ... -esactores regis praescirent, ... ubi rex ... manere debuisset. MLWal. b ecclesiasticus: MLWChart. Rhen. med. I 6 p. 7,23 (a. 634) solidos -esactores basilici domni Martini ... recipiant (cf. Levison, Aus rhein. Frühzeit. 1948. p. 132). MLWCod. Lauresh. 340 pecuniam ... -busactoribus monasterii eiusdem inferat. MLWCod. Karol. 49 p. 568,24 archiepiscopus ... -esactores civitatum ... constituit. MLWLex Raet. Cur. 2,16 hoc est privatus (sc. iudex), qui -ractor ecclesiarum est. MLWForm. Augiens. B 1 rectores et -esactores (auc-auctores 3). MLWWett. Gall. 25 pontifex ... -busactoribus suis (cf. MLWWalahfr. Gall. 1,25 p. 303,34 qui rebus episcopii praeerant) cum plebe iussit aedificio ... insistere. MLWChart. episc. Halb. 402 p. 360,9 ęcclesiarum bonis advocatos, tutores instituit et -esactores. MLWChart. Meckl. 1136 p. 340,16 comitem G. ... in tutorem et defensorem, sindicum et -emactorem ecclesie ... eligimus. saepe. B 1 lusor — Spieler: MLWGesta Ern. duc. II 31 p. 234,17 assumptis suis ... seriorum contironibus et ludorum -busactoribus (37 p. 244,14). MLWElias Sal. mus. 4 p. 20a (de fidicine) puncti et sonus viellae possunt multiplicari ... pro voluntate -isactoris. 2 histrio — Schauspieler: MLWEkkeh. IV. bened. prol. 1 p. 1,13 pro rostris -esactores causarum et in scęna theatri fabularum. I 40,6 scęnicus (prol. 2,64). v. et auctor. Pape