virgula

virgula -ae f. et virgulus -i m. I. ‚Strichlein‚ Strich‘ (als Notationszeichen) II. Bezeichnung für eine eintönige Neume — I. ‘stroke’ (as notational symbol) II. term for a neume representing a single pitch I ‚Strichlein‚ Strich‘ (als Notationszeichen) — ‘stroke’ (as notational symbol) 1 zur Anzeige einer Länge — for indication of a length [s.VII] LmLIsid. etym. 1, 19, 4: Mακρός, id est longa, virgula iacens est ita: -. [s.IX] LmLRemig. Aut. 521, 8: ‚signa‘ scilicet temporum, id est virgulae, quibus constant brevia et longa. [s.X-XI] LmLOrg. Paris. 33: conemur hoc diaphoniae melos et alia descriptione imaginari, ut dicta rationis oculis quodammodo subiciantur. ... cordis inserantur puncti et iacentes virgulae, quae purae cantionis modos exprimant; hos rursus punctos seu virgulas alii puncti coloris dissimilis comitentur pro ratione organi suis locis inserti ita, ut quemadmodum conlatis ad invicem sonis diversis diaphonia resonat, sic in hac dispositiuncula puncti punctis respondeant. Sane punctos ac virgulas ad distinctionem ponimus sonorum brevium ac longorum. LmLGuido micr. 15, 11: Sicque opus est, ut quasi metricis pedibus cantilena plaudatur, et aliae voces ab aliis morulam duplo longiorem vel duplo breviorem aut tremulam habeant, id est varium tenorem, quem longum aliquotiens apposita litterae virgula plana significat (inde LmLComm. Guid. 30 p. 150. sim. LmLAribo 37 p. 66. LmLComm. Guid. 62 p. 153). 2 als Pausenzeichen — as symbol for a rest [s.XIII] Ton. Praed. 67: Nullus scienter litteram aut notam mutet, sed teneantur littera et note et virgule pausarum. [] LmLLambertus mens. 168: huiuscemodi tacita mensura discernenda est per V^e virgulas graciles. [s.XIV-XV] LmLMens. Si ille p. 494, 17: Sed pause media spacia transcendentes sunt duplices, scilicet sorsum tracte et deorsum tracte. Sorsum tracte sunt: quandocumque virgula ascendit a linea ad medium spacii, minimam representat. Sed deorsum tracte sunt: quandocumque virgula descendit a linea ad medium spacii, semibrevem representat. LmLGeorg. Ans. 3, 230: Signat (sc. doctus cantor) vero loca sive partes cantus, in quibus decet eas (sc. pausas) fieri una vel bina virgula protracta secundum sub et supra, ut secent lineas et intervalla, quibus imposite sint, cantilenarum note. LmLGeorg. Ans. 3, 233: longe perfecti modi pausa trium equalium temporum signatur mensura una vel duabus equidistantibus virgulis contingentibus duas extremas linearum quattuor et secantibus tria intervalla intra eas conclusa. At longarum modi imperfecti et brevis altere, quarum est mensura duorum temporum, virgula aut virgule duo secant intervalla tres inter lineas conclusa. Brevis vero pausa designatur, ut virgula secet intervallum unicum, quod duas inter lineas contentum est. LmLGeorg. Ans. 3, 236: Semibrevis pausa virgula figuratur, que a linea superiori medium descendit ad intervallum duarum linearum. Minime pausa contra virgula, que medium ascendit ad intervallum linearum duarum. Semiminime pausa qualis minime figuratur, vero superaddunt virgule in summo semicirculum, quod defectum denotat. Sunt cantores, qui figurant pausas omnes intervallo duarum linearum unico: longe quidem duplicis virgulis equidistantibus sex, longe vero tribus, brevis unica, semibrevis virgula a superiori tracta linea, sed tamen ad medium intervallum attingentem; minime vero contra trahitur virgula ab inferiori linea medium adusque proveniens intervallum, at semiminime pausa puncto solo super inferiori linea disposito. Totidem itaque temporum mensuris a cantu quiescendum cognoscit cantor, quot intervalla sectat virgula notans pausas, vel quote sint virgule uno intervallo posite. LmLAdam Fuld. 3, 9: Pausarum alia generalis est virgula simplex vel duplex per omnes lineas chori tracta; designat finem vocis. LmLFr. Gafur. pract. 2, 6: Est enim figura pausae linea seu virgula quaedam per spatium vel spatia seu spatii partem protracta, nulli notulae addita, sed a notulis penitus disiuncta. ibid.: Pausa brevis est virgula deducta in descriptione cantilenae a linea ad lineam propinquiorem, intervallum seu intermedium spatium complectens. Pausa longa duarum scilicet brevium est virgula duo integra trium linearum complectens intervalla. ibid.: Semibrevis pausa est virgula, quae alicui lineae adherens ad medium propinquioris spatii descendit. ibid.: Minimae pausa est virgula lineae apposita ascendens ad medium intervalli vicinioris. 3 zur Abteilung von Mensureinheiten — for indication of the division of mensural units [s.XIV] LmLGoscalc. 3, 3 p. 158, 15: quando inveniuntur due notule vel earum valor simul sole, tunc ille non debent partiri, sed simul computari ... possent tamen absque puncto per parvam virgulam aut aliud huiusmodi signum ab invicem separari. LmLGoscalc. 3, 4 p. 164, 28: licet punctus inter duas breves positus impedit, ne secunda possit alterari; virgula tamen aut tale aliud signum non habet huiusmodi potestatem. LmLGoscalc. 3, 5 p. 168, 4: semper oportet dividi notulas per punctum; possunt tamen notule aliquando per virgulam aut aliud tale signum ab invicem separari. [s.XV] LmLGeorg. Ans. 3, 218: Quotiens tamen evenerit, ut breves due longas intermediant duas et ambas inter breves virgula levis interiecta sit aut punctus, designat longas ambas imperfecti modi et longam primam brevi prime temporis unius mensuram concedere, pariter longam ultimam secunde brevi ... Rursus autem distinguuntur modus, tempus et prolatio perfecta ab imperfectis ex [] situ sive notarum positione in elongatione unius ad alteram, dum tamen non interveniat punctus ullus aut virgula, sed solum intervallum quantitate positionis note unius. Fit vero hoc, quotiens pro longa una modi perfecti ponunt tres breves separatim sibi succedentes nullo tamen interposito inter eas puncto aut virgula. 4 als Notenlinie — as a staff line [s.XIV] LmLAnon. Mediol. 5, 3: Nota, quod pausa, que tangit quatuor virgulos, valet tria tempora ... pausa, que tangit tres virgulos, valet duo tempora ... et que tangit duos virgulos, valet unum tempus. LmLAnon. Couss. V p. 254, 1: De pausis autem, que medium spatium occupant, est tenendum, quod, si pausa illa ponitur sub virgula, est pausa semibrevis, si autem ponitur supra virgulam, dicitur pausa minime. 5 als Notenhals, Notenstiel — as note stem a bei Einzelnoten — on single notational symbols [s.XIV] LmLHeinr. Eger 4 p. 46: quadrata (sc. nota) vero plana talis  dicitur brevis ... cui, si addatur virgula vel cauda taliter , dicitur longa. [s.XV] LmLFr. Gafur. pract. 1, 2: Simplex notula est, quae alteri notulae non coniungitur et quadrato corpore figuratur hoc modo: , quandoque item cum virgula in latere eius dextro descendente describitur in modum longae mensurabilis ut hic: . LmLFr. Gafur. pract. 2, 2. LmLFr. Gafur. pract. 2, 3: Longam quoque quadratam cum virgula in latere dextro sursum vel deorsum ab ipso quadrato derivante. ibid.: cuius (sc. minimae) figuram describunt semibrevem apposita alteri angularium sumitatum virgula plerumque acutiori, hoc modo:  . ibid. al. LmLFr. Gafur. pract. 2, 4: Tinctoris vero minimas in dupla proportione consyderat: descriptas quidem ut minimas retorta dextrorsum virgulae sumitate hoc modo: . Vel ut minimas, sed pleno corpore hoc modo: . Rursus vacuam huiusmodi virgulae sumitate retortam duas in partes aequas distingunt, quas semiminimas minores nominant, pleno tamen corpore scriptas hoc modo:  vel vacuo (sc. corpore) retorta dextrorsum binarii numeri charactere virgula ut hic: . ibid.: Hanc (sc. comam vel diesim) plerique describunt seminimam plenam retorta scilicet dextrorsum virgulae sumitate, angulo insuper deorsum retorto ut hic: . Verum quod mira admodum diformitate aliarum huiusmodi diminutionum descriptionibus dissentiat, plenam signamus retorta sinistrorsum virgulae sumitate hoc modo: . ibid.: Rursus brevium alteram maiorem, alteram minorem, alteram mediam Anselmus posuit: brevem maiorem figurabat quadratam descendente virgula in latere sinistro hoc modo: . Brevem minorem quadratam ascendente virgula in sinistro hoc modo: . Brevem vero mediam quadratam sine virgula hoc modo: . Item semibrevem maiorem descripsit quadratam cum duabus virgulis ascendente scilicet altera, altera descendente in latere dextro hoc modo: . Minorem semibrevem quadratam cum duabus virgulis in latere sinistro, ut hic: . Mediam autem semibrevem quadratam virgula per rectum quadratae medium sursum deorsumque traducta signavit hoc modo: . LmLFr. Gafur. pract. 2, 6. b bei Ligaturen — on ligatures [s.XIV-XV] LmLMens. Si ille p. 492, 16: Item nota regulas ligaturarum. Quarum prima est: quandocumque secundus punctus, id est nota, est alcior primo ita, quod primus punctus caret omni virgula, cum proprietate dicitur. eqs. LmLIoh. Hoth. fig. 4, 4: Quando ligatura est recta in principio sine virgula, dicitur cum proprietate, et in fine sine virgula, dicitur cum perfectione. Item quando ligatura est pendens in principio sine virgula, dicitur esse sine proprietate; et in fine dicitur sine perfectione. Et omnis ligatura habens virgulam ascendentem in parte sinistra dicitur cum opposita proprietate ut hic: ...  . al. LmLIoh. Hoth. mens. I 5, 2. LmLIoh. Hoth. fig. II 3, 3-11. LmLFr. Gafur. pract. 1, 2. LmLFr. Gafur. pract. 2, 5. [] 6 zur Verbindung von Einzelnoten zur Ligatur — for the binding of single notes into a ligature [s.XV] LmLIoh. Olom. 4 p. 10: Qualiter vero dictae figurae per virgulas et notas oblongas ad invicem colligantur. ibid. al. LmLIoh. Hoth. mens. I 5, 1. 7 zur Anzeige einer Halbtonerhöhung (in der Orgelnotation) — for indication of the raising of a note by a semitone (in organ notation) [s.XV] LmLTrad. Holl. IX 2, 2, 45: Item mensuriste, in quibus locis comittitur coniuncta aliqua, ad representandum eandem ponunt tale signum: ♯. Organiste virgulam per modum crucis adiungunt:  (sim. Trad. Holl. XI 3, 133. LmLTrad. Holl. II 3, 193. LmLTrad. Holl. VII 4, 329. LmLLad. Zalk. 3, 231). LmLTrad. Holl. V 3, 236: ipsi mensuriste in locis, in quibus commituntur coniuncte, solent ponere tale signum: ♯. Sed organiste ipsis notis solent adiungere quandam virgulam per modum crucis, ut sic: . II Bezeichnung für eine eintönige Neume — term for a neume representing a single pitch [s.XI] LmLBerno prol. 9, 50 app. crit.: in secunda syllaba, quae est ‚li‘, virgula, non flexa ponenda. LmLAribo 26 p. 49: cum simplices sunt (sc. neumae), id est vel una virgula vel una iacens. LmLNeum. Eptaphonus 2: Virgula , cephalicus, clinis, quilisma, podatus (inde LmLNeum. Scandicus 3. LmLFrut. brev. 14 p. 102. LmLAmerus 16, 1: Virgula . LmLHeinr. Eger 4 p. 44. LmLTrad. Holl. VIII 28, 67. LmLTrad. Holl. IX 2, 3, 126. Ton. Vratisl. 4, 64. LmLTrad. Holl. II 3, 206. LmLTrad. Holl. V 3, 249. LmLTrad. Holl. VII 4, 336). LmLFrut. ton. p. 121: per virgulam puram. LmLIoh. Cott. mus. 21, 7. LmLIoh. Cott. mus. 23, 9: Simplicem autem neumam dicimus virgulam vel punctum. LmLIoh. Cott. ton. 24, 24. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 6, 72, 26: tales quidem simplices notulae a quibusdam vocantur virgulae vel, si careant caudis, puncta nominantur. LmLNeum. Gurtulus 2: Torculus et morila, punctum quoque, virgula , flexa. v. virga