unisonus

unisonus -i m. I. Einklang II. Bezeichnung für den Gleichklang (im Oktavabstand) III. (Einzel-)Ton — I. ‘unison’ II. term for equal-sounding sonority (at the octave) III. (single) pitch I Einklang — ‘unison’ A Gebrauch — usage 1 als Sukzessivintervall — as successive interval [s.XI] LmLHermann. mod. p. 150: Ter terni sunt modi, quibus omnis cantilena contexitur, scilicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, diatessaron, diapente, semitonium cum diapente, tonus cum diapente, ad haec sonus diapason (inde LmLFrut. brev. 10 p. 72. LmLIoh. Cott. mus. 8, 1. LmLMus. man. 38, 1. LmLTon. Franc. p. 148a. LmLAmerus 7, 1. LmLHier. Mor. 14, 113 (p. 62). LmLPs.-Thomas Aqu. I 67. LmLAnon. Couss. IV p. 63, 26. LmLCompil. Lips. p. 135. LmLTrad. Holl. VIII 13, 29. Trad. Holl. X A 58. Trad. Holl. X B 87. LmLGob. Pers. p. 184a. Anon. Gemnic. 2, 2, 71. LmLTrad. Holl. IX 1, 2, 102. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 52. Trad. Holl. XXIII 1, 3, 27. Trad. Holl. XXIV 8, 122-123. LmLTrad. Holl. II 3, 148. LmLTrad. Holl. III 5, 123. LmLTrad. Holl. VII 3, 46. Trad. Holl. XIII 3, 217, comm. Trad. Holl. XX 3, 72. Trad. Holl. XV 7, 127. LmLLad. Zalk. 3, 191. Trad. Holl. XVI 2, 45. LmLSzydlov. 7, 134. Trad. Holl. XXI 6, 70. Trad. Holl. XXVI 143. Trad. Holl. XVII 181. Trad. Holl. XII 7, 12. Trad. Holl. XIV 9, 52). LmLComm. Guid. 97 p. 171: quinque vocales ita inepte sunt ordinatae, ut cantus ordinem earum videant velle excedere, ut pulchrior esse possit, vitando vel nimiam frequentiam unisonorum, quam saepe ipse ordo vocalium afferet. LmLFrut. brev. 10 p. 68: Et [] unisonum vel aequisonum in ordine primo adiungit (sc. Hermannus) ... Novem vero, quae sequuntur, veluti faciliora et usitatiora declarat, videlicet unisonum vel aequisonum, semitonium, tonum, semiditonum, ditonum, diatessaron, diapente, diapente cum semitonio, diapente cum tono. Multum autem adeo miror, cur unisonantiam praetermiserint alii, nisi forte, quia nec sursum nec deorsum movetur sicut ceteri modi, non intendentes, quia, licet non habeat intervallum intensionis et remissionis, habet tamen spatium distinctionis, et dum saepius repetita superius vel inferius in suo statu continetur, aliis intervallis principium motionis dare videtur, ideoque vocabulo illo non iure privatur, quo ceteris quodammodo principatur, sicut et in grammatica nominativus dicitur casus, non, quia ipse cadat, sed quia cadendi formam ceteris praebeat. LmLIoh. Cott. mus. 21, 25: si ultima syllaba „invenerit“ in lichanos meson per unisonum cantetur. al. LmLIoh. Cott. ton. 24, 14: Differentia tertia recipit antiphonas a parhypate meson per ditonum surgentes et per tonum demissas, iterum per tonum ascendentes, etiam si unisonus intercidat. al. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 496b: Novem sunt consonantie, quibus omnis cantus sive per ♮ quadratum sive per b molle sive per naturam artificialiter sive irregulariter, id est contra artem compositus, conficitur, scilicet unisonus, tonus, semidytonus, semitonium, dyatessaron, dyapente, tonus cum dyapente, dyapason, dytonus. al. LmLDisc. pos. vulg. 26, 64 (p. 191): omnis enim cantus ascendit vel descendit per aliquem dictorum IX modorum vel facit unissonum. LmLAmerus 20, 16. LmLAnon. Couss. VII 10, 1: Et sciendum, quod tredecim sunt species in musica, quarum prima dicitur unisonus, secunda dicitur semitonium, tertia dicitur tonus, quarta dicitur semiditonus, quinta dicitur dytonus, sexta dicitur dyatesseron, septima dicitur dyapente, octava dicitur dyapason, nona dicitur semitonium cum dyapente, decima dicitur tonus cum dyapente, <undecima dicitur semidytonus cum dyapente>, duodecima dicitur dytonus cum dyapente, tertia decima dicitur tritonus (sim. LmLHier. Mor. 17, 1358 (p. 148). LmLAnon. Couss. IV p. 63, 15. LmLIac. Leod. cons. 1. LmLIac. Leod. spec. 2, 14, 2-4. LmLIac. Leod. spec. 2, 14, 9. LmLIac. Leod. spec. 4, 11, 3. LmLQuat. princ. 3, 11. LmLHeinr. Eger 3 p. 42. LmLIoh. Olom. 7 p. 30. LmLNicol. Cap. p. 312. Anon. Gemnic. 2, 2, 7. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 1. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 53. LmLBart. Ram. 1, 2, 8 p. 50. LmLBonav. Brix. 14, 106. LmLContr. Species plani 1. LmLContr. Volentibus I p. 23b). LmLLambertus plan. 139. LmLLambertus plan. 195: Ter quaterne sunt species, quibus omnis cantilena contexitur, scilicet unisonus, tonus, semitonium, ditonus, semiditonus, diatessaron, diapente, tonus cum diapente, semi[di]tonus cum diapente, ditonus cum diapente, semiditonus cum diapente. Ad hec sonus diapason (cum melodia) (sim. LmLAnon. Claudifor. 3, 2, 6). LmLTrad. Lamb. 3, 1, 1. LmLDisc. Quicumque III 16 p. 262: Si due voces vel tres sunt in eodem tono vel sono, quintans debet inspicere, si cantus immediate sequens ascendat vel descendat; nam si ascendat, quintans, si placet, ultimum de punctis unisoni in quarta<m> voce<m> desuper dyatessaron facientem elevare <potest>. LmLHier. Mor. 14, 5 (p. 58):{ }X sunt modi, ex quibus omnis melodia contexitur, videlicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, diatesseron, diapente, semitonium cum dyapente, tonus cum diapente, duplex diatesseron, diapason. LmLHier. Mor. 14, 64 (p. 60): Nam omnis cantus aut variat sonum aut non. Si non, facit quidem unissonum, sed cantus non est eo, quod cantus est inflexio vocis. al. LmLTrad. Franc. I p. 34. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 1, 120. LmLIac. Leod. spec. 6, 70, 6: unisonus, qui voces requirit distinctas, aequales tamen, non per arsim et thesim inflexas, a cantu non excluditur, cum quis vociferando dicit re re re re. al. LmLHugo Spechtsh. 283: Ter tria iunctorum sunt intervalla modorum, / in quorum formis cantus contexitur omnis, / antiqui libri [] sicut tibi dant reperiri. / Unisonus primus semitoniumque secundus, / tertius inde modus tonus est de iure locatus. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 84. al. LmLAnon. Michaelb. I p. 47. LmLCompil. Lips. p. 134. [s.XV] LmLIoh. Olom. 7 p. 29. al. Trad. Holl. X A 58: Ter ternis modulis can<tus> contexitur omnis: Unisonus, tonus, semitonium, ditonus, semiditonus, tritonus, diatesseron, diapente, semitonium cum diapente, tonus cum diapente, semiditonus <cum diapente>, ditonus cum diapente, diapason (sim. Trad. Holl. X B 87. Trad. Holl. X C 89. LmLTrad. Holl. III 5, 17. LmLTrad. Holl. V 3, 67. LmLTrad. Holl. VII 3, 39. Trad. Holl. XIV 9, 7). LmLAnon. Claudifor. 3, 1, 1: Pro meliore intellectu est sciendum, quod duodecim sunt species sive modi saltuum, quae vel qui occurrunt in cantibus, scilicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, diatesseron, diapente, semitonium cum diapente, tonus cum diapente, semiditonus cum diapente, ditonus cum diapente et diapason. Anon. Gemnic. 2, 2, 54. Anon. Gemnic. 2, 2, 71: Ter tria cunctorum sunt intervalla modorum. Nam nunc unisonus exequat claveque ptongos (cum melodia; cf. Hermann. vers. p. 149). LmLUgol. Urb. 1, 92, 11: a ⋅C⋅ secundo differentia haec (sc. prima differentia octavi tropi) suscipit fundamentum, a quo tum post multiplicem unisonum elevatur tonus et deponitur semitonium. LmLAnon. Tegerns. I p. 105: Super unam silbam non debet fieri unisonus. LmLTrad. Holl. IX 2, 4, 184: Continet (sc. quartus tonus) enim introitus in ⋅D⋅solre inchoantes et ibidem aliquantulum moram facientes, ad minus ad duos unisonos, et in <⋅F⋅>faut per oriscum, id est per tale signum musice, surgentes, sicut hic patet in introitu: „Resurrexi et adhuc tecum“. al. LmLTrad. Holl. I 1, 9, 30. al. Trad. Holl. XI 2, 7: Modus diffinitur sic: ... est diversarum concordancia vocum inmediate iuxta se positarum. Unisonus ergo de numero ipsorum est primus. LmLTrad. Holl. II 4, 285: non longam moram facientes, maxime ad duos unisonos. al. LmLInterv. Notandum 9 p. 158 (p. 470b). LmLTrad. Holl. III 11, 33: Tercia differencia continet in se cantus ab eodem ⋅G⋅ incipientes, principium unisono repetentes et per dyatesseron exilientes ut hec antiphona: „Orietur“. al. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 3, 4. al. LmLTrad. Holl. V 4, 386. al. LmLTrad. Holl. VI 7, 1. al. Trad. Holl. XIII 3, 21. LmLLad. Zalk. 3, 73 (sim. LmLSzydlov. 7, 128). al. 2 im Zusammenklang (in der Mehrstimmigkeit) — in simultaneous sonority (in polyphony) a im Hinblick auf das Verhältnis von zwei Stimmen — with reference to the interrelation of two voices [s.XII] LmLAnon. La Fage I 14, 5: Discantus igitur suo cantui appropinquare nullomodo debet nisi per unam harum consonantiarum et quando cum cantu facit unisonum. Aut enim per unam de istis, scilicet per diatesseron aut per diapente aut per diapason, discantus cantui sonabit aut unisonum cum cantu faciet aut discantus verus omnino non erit. al. [s.XIII] LmLAnon. Couss. VII 11, 22: Et notandum, quod unisonus, semidytonus, dytonus, dyatesseron, dyapente et dyapason sunt magis necessariae species quam aliae, quia omnis discantus se habet cum tenore suo in aliqua istarum consonantiarum (sim. LmLTrad. Lamb. 3, 15, 1). LmLFranco Col. 11, 29: aut discantus incipit in unisono cum tenore ... aut in diapason ... aut in dyapente ... aut in dyatessaron. al. LmLPs.-Franco comp. 1, 6. al. LmLTrad. Franc. I p. 34. al. LmLTrad. Franc. III 3, 12. LmLTrad. Franc. V 1. al. LmLDisc. Sciendum 53. al. LmLAnon. Couss. IV p. 71, 16: regula: omnis inceptio naturalis armonica inter organistas optimos est aut in unisono vel diapason vel diapente vel diatesseron vel semiditono vel ditono. Sed finis proprie loquendo non est in semiditono vel ditono, quamvis aliqui ibidem sonos suos improprie terminant. Sed omnis finis in diapason vel diapente vel diatesseron et unisono. al. LmLWalt. Odingt. 6, 12, 9: Incipit autem superior cantus in diapason supra tenorem vel [] diapente vel diatessaron et desinit in diapason vel diapente vel unisono. [s.XIV] LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 37b: quando cantus ascendit et tunc discantus incipit in quinta, tunc quinta debet habere post se tertiam et tertia unisonum. al. LmLIac. Leod. comp. 3, 4, 24: Semiditonus vero ad unisonum, semitonium cum diapente ad diapente, semiditonus cum diapason ad ipsam diapason retrocedunt. LmLIac. Leod. spec. 2, 80, 12: si quis dicat sol fa et alter ut re, ut in mi cadant (sc. voces) in unisonum. al. LmLPetr. Palm. p. 508: notandum est, quod omnis simplex discantus ... simpliciter potest componi et ordinari ex unisono, semiditono, ditono, diapente, tono cum diapente et diapason. al. LmLQuat. princ. 4, 2, 20: discantus ... incipere potest cum cantu, id est in unisono, aut incipere potest in alio sono, prout tenor sive planus cantus habet ascensum et descensum. al. LmLIoh. Tork. disc. p. 137: Si cantus incipiat alte et base descendit, discantor debet incipere cum illo, qui tenebit in unisono vel in quinta ad hoc, quod possit devenire in alciori concordancia super tenorem cum illo, qui tenebit in duodecima. Item sciendum est, quod omnis discantus debet incipi 4 modis, scilicet per unisonum, quintam, per octavam vel per duodecimam et finiri. LmLCompil. Ticin. G 323. al. LmLTrad. Pipudi p. 45: numquam debent fieri duo unisoni nec duae de supra dictis perfectis (sc. consonantiis) una post aliam sine media. al. LmLAnon. Mediol. 2, 8: Nota, quod unisonus requirit terciam ... ascendendo et e converso in descendendo. LmLAnon. Seay p. 37: notandum est, quod ex istis octo speciebus consonantes sunt quatuor, quarum contrapunctus est incipiendus et finiendus, scilicet unisonus, per quintam, per octavam, per duodecimam; tamen de istis quatuor duae sunt eligendae, videlicet unisonus et octava, quia illae melius consonant aliarum. al. [s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 25, 15: per arsyn vel thesyn ... post duodecimam potest fieri octava, post octavam quinta, post quintam unisonus, et e contra per thesyn ... post unisonum potest fieri quinta, post quintam octava, post octavam duodecima, ut perito cantori patet. LmLUgol. Urb. mon. 10, 19: si post tertiam sequatur unisonus, illa debet esse tertia minor et non maior. al. LmLTact. Opusculum 132: quandocumque tercie ad unisonum tendentes sunt, semper debent esse depresse. Sed dum formantur tercie ad quintam tendentes, tales debent esse elevate. LmLTheod. Capr. p. 95. al. LmLAnon. Tegerns. I p. 105: Penultima nota finalis pause ... debet protrahi, ut quidem omnes convenientes et concordantes in ultima nota, si est una sola vel in unisono, simul et conanimi quiescant, ne ceteris tacentibus clamet balans. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 5, 3: Si sit in ⋅A⋅ gravi planus cantus, et tu per graves discantare velis, si dixeris ⋅A⋅, non consonas, non dissonas, non discantas, sed unisonum facis. LmLTrad. Holl. VII 3, 177: Insuper 7 sunt species discantus sive consonancie formaliter <ad> essenciam discantus regredientes, que ad ipsum necessario reperiuntur, scilicet unisonus, 3^a, 5^a, 6^a, 8^a, 10^a, 12^a (sim. LmLTact. Bona 28. LmLCompos. Capiendum 1, 2). LmLFr. Gafur. extr. 9, 5, 5. al. LmLCompos. Cum igitur 1, 25. LmLCompos. Capiendum 8, 1: quando discantus est in unisono cum tenore et ipso descendente. al. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 3, 10: Potest autem unisonus habere post se alium unisonum, tertiam, quintam, sextam et octavam, sed hoc diversimode. ... Unisonus enim alius post unisonum, quamvis rarissime, assumi poterit, quando tenor in eodem loco permanebit eqs. al. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 65: Cum incipimus organizare, ponamus vocem in quinta vel in octava aut in aliqua alia ab istis composita secundum vocis commoditatem et etiam in unisono; et cum finimus, hoc idem faciendum. al. LmLIoh. Hoth. contr. I 22. al. LmLNicol. Burt. 2, 2, 15. al. LmLGuil. mon. 6 p. 40: contratenor facit suam penultimam quintam bassam et suam antepenultimam tertiam bassam vel octavam bassam vel unisonum cum tenore. al. Guill. Guerson p. 22. al. LmLGuill. Pod. 6, 2: Contrapuncti [] autem secundum musicorum magis tritam atque vulgatam imo etiam convenientem traditionem novem sunt species, scilicet unisonus, tertia, quinta, sexta, octava, decima, duodecima, tertiadecima, quintadecima, que ut in pluribus humanis vocibus finem facit. Unisonus autem, et si contrapunctum secundum quod per eius nomen importatur, minime efficiat, cum fuerit similium sonorum vel gravium vel acutorum. LmLGuill. Pod. 6, 11. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 9. al. LmLFlor. Fax. 2, 15, 5. al. LmLInterv. Prima species p. 229. LmLContr. Ad sc. artem p. 68a. LmLContr. Cum notum 13 p. 301. LmLContr. Est autem p. 366b: Nota, quod ab unisono vel ab octavo vel quintodecimo nunquam ascendendo vel descendendo cum plano cantu per consimilem quantitatem, nisi planus cantus ascendat vel descendat ultra tertium gradum, vel facta fuerit aliqua pausatio aut ex parte unius aut amborum. al. LmLContr. Et primo I 26 p. 141 (p. 464a). al. LmLContr. Inprimis 2, 1. al. LmLContr. Nota quod I p. 287. al. LmLContr. Nota quod novem I 12. al. LmLContr. Nota quod II 1. al. LmLContr. Notandum est p. 45. al. LmLContr. Not. quod novem 3. al. LmLContr. Prima regula 3. al. LmLContr. Quicumque II 3. al. LmLContr. Quicumque III p. 288. al. LmLContr. Quot sunt conc. p. 73b: in contrapunctu non possunt poni post unisonum unisoni. LmLContr. Quot sunt spec. p. 74b. Contr. Sciendum est p. 286. al. LmLContr. Septem s. spec. p. 29a. LmLContr. Septem s. spec. II 1. al. LmLContr. Sex s. spec. II p. 381. al. LmLContr. Volentibus I p. 24a. al. b im Hinblick auf die Verwandtschaft zur Oktave — with reference to the affinity with the octave [s.XIV] LmLIac. Leod. comp. 1, 5, 19: diapason enim paene est una vocula sicque factum est, ut quicquid supra diapason fiat, super unisonum factum fuisse videatur. LmLPetr. Palm. p. 511: Diapason ... concordans ad modum unisoni. [s.XV] LmLProsd. contr. 3, 2: octava, que tantum valet quantum unisonus, quoniam omnis cantus inceptus in unisono inchoari potest in octava et e contra. al. Prosd. plan. 1, 6 p. 46, 22. LmLAnon. Claudifor. 3, 1, 2: comprehendunt (sc. alii) unisonum et diapason sub uno propter concordantiam sonorum. LmLUgol. Urb. 2, 6, 31: qualis est unisonus, talis est octava et talis quintadecima. al. LmLIoh. Keck 2 p. 323b: diapason resultabit consonantia omnium perfectissima atque unisono simillima. ... cum diapason quasi unisonum alterum esse constet. al. LmLCompos. Natura 2, 23: Omnis posicio in unisono incepta in octava potest locari et e contrario. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 63: Unde si vir cum puero psallat, in unisono videntur et tamen sunt in octava. LmLGuill. Pod. 6, 4. LmLFr. Gafur. pract. 3, 2: quintadecima enim aequisonat unisono et octavae. LmLContr. Consonantia 10: ab unisono componuntur 8, 15, 22, 29, quae omnes perfectae sunt, quia componuntur et derivantur a perfecta, scilicet ab unisono. Contr. Debemus scire 9: Item non possumus facere in contrapunctum unisonum post unam octavam neque octavam post unisonum, quia unisonus reputatur esse diapason. LmLContr. Quatuor sunt p. 410a. LmLContr. Volens igitur p. 382. LmLContr. Volentibus I p. 26b. al. LmLContr. Volentibus II 4. c im Hinblick auf das Verhältnis von mindestens drei Stimmen — with reference to the interrelation of at least three voices [s.XV] LmLCompos. Cum igitur 4, 10: Si discantus et tenor incipiunt in unisono, tunc tercius precedens cantare contra incipiat cantare discantum in dyapente super tenorem et necessario bene sonabit. al. LmLAnon. Tegerns. II 107: quando tenor habet 8^am pro discantu, contratenor requirit seu exigit 10^am, 12^am, 15^am et hoc ascendendo, sed descendendo 6^am, 4^am, unisonum. al. LmLCompos. Natura 1, 12: Omne carmen debet esse perfecte clausulatum, id est in medio debet habere clausulas diversas, ubi partes conveniunt in unisono vel alias in perfecta armonia. al. LmLGuil. mon. 6 p. 41: Et nota, <s1703/> quod circa compositionem quatuor vocum sive cum quatuor vocibus supra quemlibet cantum firmum sive supra quemlibet cantum figuratum facias, quod contratenor bassus semper teneat quintam bassam in penultima concordii. Item, quod antepenultima sit tertia bassa, et illa, quae est <ante> antepenultimam, sit quinta ita, quod principium sive prima nota sit unisonus et ultima concordii etiam unisonus vel octava bassa. al. LmLAnon. Couss. I p. 448: si discantus fuerit in unisono supra tenorem, tunc contratenor erit in 1^a sub tenore. al. LmLContr. Ad sc. comp. p. 93b: Ad sciendum componere carmina vel motetos cum tribus, scilicet cum tenore, carmine et contratenore, primo notandum est, quod, quando unisonus habetur super principalem tenorem, tunc tertia sub tenore vel quinta sub vel sexta sub. LmLContr. Si discantus 2: Si discantus ordinatur in unisono cum tenore, contratenor potest ordinari in 3 vel 5 supra tenorem, et bassus ordinari potest in 3 sub tenore. al. LmLContr. Si enim 51 p. 146 (p. 465b): Sed quum discantus est in unisono, tunc contratenor debet habere octavam vel quintam, eciam terciam sub vel octavam supra. al. d in der Sight-Technik — in sighting [s.XV] LmLBart. Ram. 2, 1, 2 p. 75: pro sexta tertiam, pro octava unisonum realiter semper habebis, sed pro quarta quintam et e contra. LmLIoh. Hoth. contr. I 30: Prima regula (sc. discantus visibilis) est octavam ponere aequalem tenori. Secunda est ponere sextam sub tenore per tertiam. Tertia est ponere quintam sub tenore per quartam. Quarta est ponere tertiam sub tenore per sextam. Quinta est ponere unisonum sub tenore per octavam. Et istae regulae sunt de octava inclusive subtus. LmLNicol. Burt. 2, 6, 46: opus est organizantem similiter illud ⋅f⋅ assumere in octava tantum voce constitutum, quod videtur quantum ad visum unisonus, sed ut sono diapason omnino. al. LmLGuil. mon. 6 p. 35: Nota, quod ad habendam perfectam perfectionem consonantiarum ocularem, nota, quod unisonus accipitur pro octava, tertia bassa accipitur pro sexta alta, tertia alta accipitur pro decima, et ipsa quarta bassa accipitur pro quinta alta. al. LmLGuill. Pod. 6, 5: Posito enim unisono ibidem diapason intelligere ac proferre facile est, et ita in ceteris. Unde hoc modo contrapunctus visus seu visualis a modernis optime dicitur. ibid. al. 3 im Hinblick auf die Mutation — with reference to mutation [s.XIII] LmLTrad. Garl. plan. V 95: Et ad mutationem agendam necesse est, quod sint due voces neque plures neque pauciores unisonum representantes, id est in uno sono permanentes. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 70, 1: Est autem mutatio vocum aequalium inter se, scilicet unisonum habentium in eadem simplici clave, existentium sub eodem signo, unius in aliam variatio propter ascensum vel descensum ampliorem regulariter faciendum. al. [s.XV] Anon. Gemnic. 1, 2, 34: In mutacione namque unisonum a musicis debere fieri affirmatur. ... In mutacione siquidem contingit vocem vel cantum variari, nichilominus tamen unisonum reservari. al. LmLUgol. Urb. 2, 32, 7. al. LmLAnon. Philad. 42. LmLTrad. Holl. III 4, 2: Est autem mutacio unius vocis pro altera in eadem consonantia et unisono posicio (sim. LmLTrad. Holl. V 3, 4. LmLTrad. Holl. VII 3, 3. Trad. Holl. XIII 2, 2. Trad. Holl. XX 2, 1. LmLLad. Zalk. 2, 4. LmLSzydlov. 5, 5. Trad. Holl. XIV 8, 2). LmLTrad. Holl. III 4, 14: Excipiatur autem ⋅b⋅fa⋅h⋅mi primum et secundum in se duas voces continens et duas claves ... quia ibi est duplex clavis, nec ibi est consonantia nec unisonus, propter quod ibi non fit mutacio. al. LmLIoh. Tinct. exp. 7, 34. B Bestimmung — determination 1 allgemein — general [s.XI-XII] LmLIoh. Cott. mus. 8, 5: Unisonus autem dicitur quasi ‚unus sonus‘, quod, cum sit una vox, continue repercutitur (inde LmLHier. Mor. 14, 10 (p. 59)). LmLTheinr. Dov. 1, 1 [] p. 146, 12: qui eiusdem quantitatis sunt, unisoni, qui vero diversarum, diversisoni sunt. al. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 496b: Unisonus est una vox repetita pluries, ut cum dicitur bis vel ter ut et re similiter, et sic de aliis; et dicitur unisonus quasi unus sonus voce repetitus. LmLAnon. Couss. VII 11, 2: Unisonus est, quicquid ponitur in eadem linea vel in eodem spatio, et dicitur ab ‚unus‚ una, unum‘ quasi ‚unus sonus‘, quia de duobus prolatis fit unus sonus. LmLLambertus plan. 140: Unisonus autem dicitur sonus unius vocis, a qua non fit progressio (sim. LmLTrad. Lamb. 3, 2, 1. LmLIac. Leod. cons. 9). LmLAnon. Emmeram. 4 p. 262, 14: Concordantiarum igitur prima dicitur unisonus, id est aequisonantia vel unus sonus, et habet fieri, quotienscumque duae voces a diversis locis seu temporibus et sub eadem prolatione vocis singulariter constitutae eundem sonum et in eodem signo proferunt hinc et inde. LmLHier. Mor. 14, 8 (p. 59): Unisonus est plurium notarum in spacio vel in linea in eodem sono geminacio. LmLHier. Mor. 17, 1361 (p. 148): Unissonus in sonis est equalitas in numeris, ut unitas ad unitatem et binarius ad binarium (sim. LmLTrad. Garl. plan. I 61. LmLTrad. Garl. plan. II 35. LmLTrad. Garl. plan. III 34. LmLTrad. Garl. plan. IV 5). LmLTrad. Garl. plan. I 165: Unisonus est, quicquid accipitur in eadem linea vel in eodem spacio, ut ubicumque in gammate est in quolibet signo gammatis vel in qualibet voce, et dicitur ab hoc nomine ‚unus‚ -na, -num‘ et ‚sonus‘ quasi habens unum et eundem sonum (sim. LmLTrad. Garl. plan. II 82. LmLTrad. Garl. plan. IV 92). LmLTrad. Garl. plan. III 36. LmLTrad. Garl. plan. V 149. LmLAnon. Ratisb. 3, 2. LmLPs.-Thomas Aqu. I 63. LmLAugust. min. BV 109: Unisonus est consonancia constans ex duabus vocibus vel pluribus continuis in eodem liniari et spaciali contentis, cuius species sunt VI, scilicet ut ut, re re, mi mi, fa fa, sol sol, la la. Similiter dicuntur retrograde la la, sol sol et cetera. LmLTrad. Franc. I p. 16. LmLAnon. Couss. IV p. 65, 9: Quaedam (sc. proportio) dicitur aequalis ut unum ad unum, duo ad duo, tria ad tria etc., quae apud musicos dicitur aequalitas et quoad sonum unisonus nuncupatur, sive fuerit in cordis sive in fistulis organorum sive in cimbalis benesonantibus etc. LmLIoh. Groch. 50: Est autem unisonus, cum unus sonus alii continuus aequalis est ei in acuitate vel gravitate. LmLPs.-Mur. summa 918: dicitur unisonus eo, quod plures note uniformiter sonant, dum continue in eadem linea vel in eodem spacio continentur, sicut est re re, fa fa, sol sol et similia. Et dicitur unisonus a soni unitate. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 1, 82. LmLTrad. Phil. I f. 61vG, 3. LmLInterv. Proportionum p. 19. LmLInterv. Sunt autem p. 22. LmLIac. Leod. spec. 4, 23, 13: Est autem notandum, quod Ptolomaeus convenientius dicit duplam proportionem esse iuxta aequalitatem, idest proximam aequalitati, non quod fundetur in vera aequalitate, in qua solus unisonus radicatur. al. LmLHugo Spechtsh. 297. al. LmLPetr. Palm. p. 508: Unisonus est omnis sonus naturalibus instrumentis formatus sine intentione vel depressione immediate prolatus. Vel sic: unisonus est unius et eiusdem vocis immediata repetitio. Et dicitur unisonus ab ‚unus‚ -a, -um‘ et ‚sonus‚ -ni‘ quasi unus sonus et immediate repetitus. LmLQuat. princ. 1, 12. al. LmLAnon. Michaelb. I p. 48. LmLGoscalc. 1, 9 p. 98, 3. LmLHeinr. Eger 3 p. 39. Anon. Meyer 22, 16: Si autem corda dividatur in duas partes equales et semisperium ponatur recte in medio, tunc fiet recte unisonus. al. LmLCompil. Ticin. A 50. al. LmLHenr. Zel. 10. LmLCompil. Lips. p. 134. LmLAnon. Seay p. 30. LmLAnon. Monac. II 72. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 13, 59. LmLIoh. Olom. 7 p. 30: Unisonus est eiusdem vocis sine ascensu et descensu in quocumque limite iterata prolatio, seu unisonus est modus, per quem vox nec intenditur, sed aequaliter iteratur diciturque ab ‚unus‘ et ‚sonus‘ quasi unicus sonus non ascendens neque descendens. ... Versus: Unisonus vocem tibi saepe resumit eandem (cum melodia). LmLProsd. contr. 3, [] 2: Unisonus est, quando ambe voces contrapunctum facientes in eadem parte manus musicalis et voce reperte sunt, et dicitur notanter in eadem parte manus musicalis et voce, quoniam possent esse due voces in eadem parte manus musicalis et tamen non unisone, sicut est de fa et mi (sim. LmLUgol. Urb. 2, 4, 3). LmLNicol. Cap. p. 316: Unissonus dicitur aequalis sonus et formatur per duas voces aequales positas in una linea vel spatio <tamen> (ms.; om. ed.) sub uno signo, id est sub una littera et est (ms.; ed.: quum) una vox vel consonantia vel plures voces in una linea vel spatio. Et etiam unissonus est, quicquid (ms.; ed.: quodcumque) fit cum violenta percussione verberati aeris ad aures immediate deveniens (ms.; ed.: devenientis) et sumpta tantum (ms.; ed.: supra totum) in una linea vel spatio. Trad. Holl. X B 7: Unisonus voce solet in sola resonare (sim. Trad. Holl. X C 93. Trad. Holl. XI 2, 14. Trad. Holl. XXIV 8, 26. LmLTrad. Holl. II 3, 62. LmLTrad. Holl. III 4, 8. LmLTrad. Holl. III 5, 18. Trad. Holl. XIII 3, 50. Trad. Holl. XV 7, 26. LmLLad. Zalk. 3, 82. LmLSzydlov. 7, 15. Trad. Holl. XXVI 147. Trad. Holl. XIX 563). al. Trad. Holl. X C 89. al. LmLGob. Pers. p. 184a. LmLProsd. spec. 2, 2 p. 178, 26: unisonus in proportione equalitatis consistit, nam ex quo unisonus est acceptio duorum sonorum equalium, ... et inter quelibet duo equalia proportio equalitatis reperitur, sequitur unisonum in proportione equalitatis consistere. al. LmLAnon. Claudifor. 6, 2, 6: Unisonus prolixus sine divisione. Unisonus cum tremore. Unisonus cum distinctione sine tremore (cum exemplis). eqs. (cf. LmLRauter, Musiktraktat p. 18). LmLAnon. Claudifor. 6, 3, 1. Anon. Gemnic. 2, 2, 43. LmLAnon. Philad. 44. LmLIoh. Keck 4 p. 326b: Est enim ipsa aequalitatis proportio simplicissima, ideo unisoni simplicissimam facit vocum proportionum. al. LmLTrad. Holl. IX 2, 1, 68. al. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 3. al. LmLAnon. Carthus. theor. 21, 1. al. Trad. Holl. XI 2, 9. Trad. Holl. XXIV 8, 24 (sim. LmLTrad. Holl. III 4, 7. LmLTrad. Holl. III 5, 17. Trad. Holl. XXVI 145). al. LmLInterv. Notandum 10 p. 158 (p. 470b): Unisonus est sonus concordans in eodem gradu, scilicet comate. (?) LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 5, 5. LmLTrad. Holl. V 3, 80. LmLTrad. Holl. VI 7, 3: Et nota, quod unisonus est 3^x: continuus, divisus et repercussus. Divisus est, qui singillatim profertur ut ibi: „Factus est repente“. Repercussus est, ut patet hic: < ... > Ordo continuus, ubi sic se voces sequuntur, ut unius alteriusque principium discerni non possit. Tremulus est idem repercussus. Trad. Holl. XIII 3, 220: Nota versus de unisono: Voces diversis cordis resonant vel in una. / Si non mutantur, tunc unisonus vocitatur. LmLTact. Bona 30. LmLConr. Zab. tract. OO 1. al. LmLIoh. Tinct. diff. 292: Unisonus est concordantia ex mixtura duarum vocum in uno et eodem loco positarum effecta, quem dicunt fontem et originem omnium concordantiarum. Et tunc dicitur unisonus quasi una, id est simul, sonans (sim. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 3, 4). LmLFr. Gafur. extr. 9, 3, 8. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 63. LmLAdam Fuld. 2, 7. LmLGuill. Pod. 1, 15: Si quis autem quamlibet vocem bis aut ter vel in amplius pulsaverit, unissonum faciet. LmLMich. Keinsp. 6, 3. LmLErasm. Hor. p. 74a. LmLCompil. Salisb. 73. Trad. Holl. XII 7, 2. LmLInterv. Prima species p. 229. LmLContr. Ad sc. artem p. 68a. LmLContr. Est autem p. 366a. LmLContr. Inprimis 5, 5. al. LmLContr. Species plani 2. LmLContr. Volentibus I p. 24a. al. 2 als Intervall im uneigentlichen Sinn — as interval in an improper sense [s.XI-XII] LmLTheog. Mett. 5, 3 (p. 185a): Addunt quoque moderni ... unisonum ponentes illum primum et vocantes abusive modum, sicut grammatici nominativum casum; et ipsi tamen computantes tantum novem modos vocum, quia intermittunt dyapason ob rarissimum in cantu eius usum. [s.XIII] LmLHier. Mor. 14, 12 (p. 59): Qui quidem unisonus non dicitur esse modus, sicut et unitas numerus non censetur. []Trad. Garl. plan. IV 96: Tamen sciendum est, quod unisonus non est consonantia per se ipsum, sed est principium aliarum consonantiarum, et sine ipso unisono nulla consonantia esse potest. LmLAnon. Couss. IV p. 67, 5. LmLEngelb. Adm. 2, 29, 12: Unisonus vero non est aliqua coniunctio vocum, quia non habet arsim et thesim, nec per consequens intervallum vel distanciam, sed est vox tremula, sicut est sonus flatus tube vel cornu, et designatur in libris per neumam, que vocatur quilisma, sicut hic: „Dum clamarem", in prima dictione ‚dum‘ etc. LmLPs.-Mur. summa 915: Unisonus autem est quasi principium et fundamentum intervallorum, nec est unum novem intervallorum, quia non cantatur ex ascensu vel descensu notarum. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 10, 1: Videtur aliquibus unisonum non esse consonantiam. Dicit enim quaedam unisoni definitio sic: „Unisonus est <sonus> unius vocis, a qua non fit progressio“. Una autem vox consonantiam facere non potest, ut probatum est, item quod nec plures voces aequales. Dicit enim Boethius, quod „in his vocibus, quae nulla inaequalitate discordant, nulla omnino est consonantia“ eqs. LmLQuat. princ. 4, 2, 17. LmLSumm. Guid. comm. 1, 10: Nam sicut in arismetrica unitas non est numerus, sed principium numeri, ita nec modus ille, qui dicitur unisonus, aliquam vocis differentiam proprie constituit, nisi communiter loqui velimus, sed est principium aliorum modorum, scilicet toni, dytoni, tritoni, diatesseron etc. (sim. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 5, 5). LmLIoh. Boen mus. 4, 5: Plato per Nychomacum reprehensus opinabatur tamen unisonum fore causam consonantie, dum dicebat acutum sonum ab hoc cum gravi consonantiam facere, quia non tam celeri impetu in fine sicut in principio brevior corda aerem percutit, sed iam segnior reversa graviori sono similem emittit. LmLGoscalc. 2, 1 p. 110, 7. LmLAnon. Mediol. 1, 2. [s.XV] Anon. Gemnic. 2, 2, 39: unisonus... fit, quando una corda ter vel quater vel quocienscumque repercutitur. Hunc autem modum nec Guido nec Pernuo ponit, nec proprie est modus, quia nullius est proporcionis, nec habet soni acuti gravisque distanciam, quid de natura proprie est modorum, quod sint alicuius proporcionis inter se. al. LmLUgol. Urb. 2, 3, 24. LmLTrad. Holl. IX 2, 1, 9-11. LmLTrad. Holl. II 3, 55: Unisonus... improprie dicitur modus eo, quod nec intenditur neque remititur; id est nec elevatur neque deprimitur. Recte enim sicut positivus gradus improprie dicitur gradus, <quia> ponitur pro fundamento omnium aliorum graduum, et <nominativus> dicitur <casus> eo, quod alii casus cadunt ab eo, sic unisonus dicitur modus, quia est omnium aliorum modorum fundamentum. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 5, 6. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 2, 30. LmLGuil. mon. 6 p. 33: Unisonus autem secundum Boetium non est consonantia, sed fons et primordiale principium omnium consonantiarum, sicut unitas non est numerus, sed fons et primordiale principium omnium numerorum. LmLNicol. Burt. 2, 1, 9. LmLErasm. Hor. p. 74a. LmLSzydlov. 7, 21. Contr. Debemus scire 11. LmLContr. Inprimis 1, 2: unisonus non est species contrapuntus, nam in unisono non ponitur nota contra notam, sed una est eadem cum alia. LmLContr. Species plani 29: Utrum unisonus sit species contrapuncti aut non? Distingo aut per primam diffinitionem aut per secundam. Si per primam, dico, quod non, quia contrapunctus dicitur a ‚con‘, quod est ‚contra‘, id est a contrario puncto, et unisonus non habet contrarium. Ergo non est species contrapuncti. 3 als (perfekte) Konsonanz — as (perfect) consonance [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 9, 6: Concordantiarum triplex est modus, quia quaedam sunt perfectae, quaedam imperfectae, quaedam mediae. Perfecta dicitur esse illa, quando duae voces iunguntur in eodem tempore ita, quod secundum auditum una vox non percipitur ab alia propter concordantiam, et unisonantia dicitur aut aequisonantia ut in unisono et diapason. al.[] LmLDisc. pos. vulg. 26, 49 (p. 190): Inter concordancias autem tres sunt ceteris meliores, scilicet unissonus, diapente et diapason. LmLAnon. Couss. VII 11, 23: Notandum est, quod unisonus et dyapason sunt consonantiae perfectae, dytonus et semidytonus sunt inperfectae, dyatesseron et dyapente dicuntur mediae (sim. LmLTrad. Lamb. 3, 15, 2. LmLAnon. Emmeram. 4 p. 264, 17. LmLTrad. Franc. I p. 32. LmLAnon. Couss. IV p. 85, 31). LmLAnon. Emmeram. 4 p. 260, 36. LmLFranco Col. 11, 7: Perfectae concordantiae dicuntur, quando plures voces coniunguntur ita, quod una ab alia vix percipitur differre propter concordantiam. Et tales sunt duae, scilicet unisonus et dyapason (sim. LmLIac. Leod. cons. 8. LmLHeinr. Eger 4 p. 43). LmLPs.-Franco comp. 1, 4: Consonantiarum 3 sunt per se et perfectae, scilicet unisonus, diapason et diapente. LmLHier. Mor. 15, 62 (p. 64): per se dicimus consonantes, qui quidem absque adiunccione alterius modi consonantis consonant, cum adiunccione autem plus consonant, ut est unissonus adiuncta quacumque consonancia, scilicet aut duplici diapason, diapason cum diapente, dyapason simpliciter, diapente aut diatesseron vel eciam duplex diapason cum diapente. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 6, 2, 18. LmLPs.-Phil. lib. mus. p. 36b: septem sunt species concordantiarum, videlicet unisonus, dytonus, dyapente, tonus cum dyapente, dyapason, dytonus cum dyapason, dyapente cum dyapason. Et illarum quatuor dicuntur perfecte, scilicet unisonus, dyapente, dyapason et dyapente cum dyapason. al. LmLTrad. Phil. I f. 61vG, 2. LmLIac. Leod. spec. 2, 9, 4: Nos autem unisonum omnibus consonantiis praeponemus. LmLIac. Leod. spec. 2, 10, tit.: Utrum unisonus sit consonantia ... Unisonus potest sumi pro sono uno continuo et indistincto et hoc modo non est consonantia ... Alio modo sumi potest pro pluribus sonis numeratis et distinctis, aequalibus tamen, quorum unus non est alius, et hoc modo ipsum sumendo tenetur a multis unisonum esse consonantiam veram et omnium primam. LmLIac. Leod. spec. 2, 10, 20: Nec solum videtur unisonus consonantia, sed prima omnium simpliciter et summa, ut, sicut aequalitas omnem inaequalitatem antecedit, sic consonantia super aequalitate fundata, cuiusmodi est solus unisonus, praecedit omnem consonantiam super inaequalitate fundatam. al. LmLPetr. Palm. p. 512. LmLQuat. princ. 4, 2, 21. al. LmLIoh. Tork. disc. p. 136. LmLGoscalc. 2, 1 p. 110, 7. LmLHeinr. Eger 4 p. 44. LmLCompil. Ticin. D 205. al. LmLTrad. Pipudi p. 45. LmLAnon. Mediol. 2, 2. LmLHenr. Zel. 2. LmLAnon. Seay p. 37. LmLAnon. Monac. II 86. al. LmLPaul. Flor. 3. [s.XV] LmLProsd. contr. I 3, 3 (sim. LmLProsd. contr. II 3, 3). al. LmLIac. Theat. 9. LmLUgol. Urb. 2, 3, 40. al. LmLPhil. Cas. contr. 4. al. LmLTact. Opusculum 56. al. LmLTheod. Capr. p. 95. LmLTact. Concordanciarum p. 167, 2. al. Anon. Carthus. theor. 20, 9: Est ergo unisonus prima species musicalis et armonica, quia bona consonantia est, nam et uniformis prolationis sonus est sive in spacio sive in linea fuerit. LmLAnon. London. II 3, 2 descr. LmLAnon. Monac. 1, 32. LmLIoh. Legr. rit. 2, 3, 12, 39. LmLTrad. Holl. VII 3, 75. al. LmLTact. Bona 29. LmLIoh. Tinct. diff. 45: Concordantia perfecta est, que continue pluries ascendendo vel descendendo fieri non potest ut unisonus, diapenthe, sub et supra quantumvis, diapason. LmLFr. Gafur. extr. 9, 3, 3. al. LmLCompos. Capiendum 1, 11. al. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 3, 5: Diciturque unisonus quasi unus sonus eo, quod duae voces diversae in eodem loco positae unum atque eundem sonum emittunt. Hinc nonnulli ipsum unisonum non esse concordantiam asserunt, sed contrarium probatur ex hoc, quod omnis mixtura vocum aut concordantia aut discordantia est. Unde, quom unisonus, quem duae voces in eodem loco mixtae constituunt, nullam, ut sensu patet, discordiam pariat, concordantia sit, necesse est. al. LmLBart. Ram. 2, 1, 1 p. 62. al. LmLAnon. Tegerns. II 117. LmLIoh. Hoth. contr. I 3. LmLNicol. Burt. 2, 1, 8. al. LmLGuil. mon. 6 p. 33 (sim. [] LmLNicol. Burt. 2, 1, 13). LmLBonav. Brix. 14, 85: istae duae consonantiae de novo inventae <sunt>, scilicet unisonus et tritonus. Unde sciendum est, quod unisonus est unius et eiusdem soni et haec consonantia dicitur perfecta, quia tam in sono quam in litera concordat. LmLAdam Fuld. 2, 10. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 3: omnis cantilena debet finiri et terminari in concordantia perfecta, videlicet aut in unisono, ut Venetis mos fuit, aut in octava aut in quintadecima. al. LmLFlor. Fax. 2, 7, 1: Erunt igitur consonantiae principales quattuor, id est aequisona vox, quam unisonum musici vocant; tertia, quam ditonum vel semiditonum dicunt; quinta vel diapente; sexta, quam exaden vel diapenten cum tono nominant. Quarum duae perfectae, id est unisonus et quinta, imperfectae tertia et sexta sunt. al. LmLAnon. Couss. I p. 445. al. LmLCompil. Salisb. 13. al. LmLAnon. Tegerns. III p. 103. LmLContr. Ad sc. artem p. 69a. LmLContr. Consonantia 5. al. LmLContr. Contr. est ars 9. LmLContr. Cum notum 8 p. 299. LmLContr. Et primo I 33 p. 142 (p. 464b). LmLContr. Inprimis 2, 1. LmLContr. Nota quinque 4. LmLContr. Nota quod I p. 287. LmLContr. Nota quod novem I 3 (sim. LmLContr. Nota quod novem II 2). LmLContr. Nota quod II 1. Contr. Nota quod septem 2. LmLContr. Nota quod voces 2. LmLContr. Notandum est p. 46. LmLContr. Not. quod novem 4. LmLContr. Notandum quod p. 115b. LmLContr. Prima regula 16. LmLContr. Quatuor sunt p. 410a. al. LmLContr. Quicumque III p. 288. al. LmLContr. Quot sunt conc. p. 70a. al. Contr. Sciendum est p. 286. LmLContr. Septem s. conc. p. 141. LmLContr. Septem s. cons. 66 p. 148 (p. 466b). LmLContr. Septem s. spec. p. 28a. LmLContr. Septem s. spec. II 3. LmLContr. Sex s. spec. I p. 306b. LmLContr. Sex s. spec. II p. 381. LmLContr. Species contr. 8. LmLContr. Volens igitur p. 383. LmLContr. Volentibus I p. 27a. LmLContr. Volentibus II 6 (sim. LmLContr. Volentibus III p. 12a). II Bezeichnung für den Gleichklang (im Oktavabstand) — term for equal-sounding sonority (at the octave) [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 9, 15: sit primus sonus datus supra primum ⋅G⋅, secundus sonus supra secundum ⋅g⋅, quod dicitur unisonus vel aequisonantia, quod idem est. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 13, 5: In tantum enim uniuntur (sc. soni), ut diapason secundum Ptolomaeum paene sit una vocula, ut talis consonantia unum quodam modo <effingat> sonum, propter quam causam hanc consonantiam aliqui vocaverunt unisonum, licet secundum veritatem unisonus non sit. III (Einzel-)Ton — (single) pitch A Gebrauch — usage [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 12, 3: copula dicitur esse id, quod est inter discantum et organum. Alio modo dicitur copula: copula est id, quod profertur recto modo aequipollente unisono (?) (inde LmLAnon. Emmeram. 5 p. 276, 4-10 cf. LmLHMT s. v. Isotonos, unisonus, unisono, Einklang p. 10). al. LmLAnon. Couss. VII 11, 5: Tertia species est tonus, et est tonus distantia inter duos unisonos continens in se duo semitonia. LmLAnon. Couss. VII 11, 5-20. LmLLambertus plan. 188: Diapason autem est quedam consonantia, que inter duos unisonos a qualibet littera ad consimilem elevatur et deponitur e converso (sim. LmLTrad. Lamb. 3, 14, 1). LmLTrad. Garl. plan. I 167: Tonus est spacium inter duos unisonos continens in se II^o semitonia vel spacia duorum semitoniorum (sim. LmLPs.-Mur. interv. p. 309b). LmLTrad. Garl. plan. I 170-221. LmLTrad. Garl. plan. II 84. al. LmLTrad. Garl. plan. IV 100. [s.XIV] LmLIac. Leod. cons. 11. al. LmLIac. Leod. spec. 2, 14, 22. al. [s.XV] LmLIoh. Tinct. diff. 27: Cantus est multitudo ex unisonis constituta, qui aut simplex aut compositus est. LmLFr. Gafur. gloss. 12, 3: Notandum est, quod propria diffinitio toni data per genus et differentiam est haec, scilicet: tonus est soni gravis et acuti intervallum atque distantia ex minori atque maiori semitonio compositum in proportione sesquioctava. Genus est intervallum atque distantia, [] per quod differunt duo vel plures unisoni, qui inter se neque sunt graves neque acuti. Differentia est in proportione sesquioctava. B Bestimmung — determination [s.XIII] LmLTrad. Garl. plan. IV 97: Quid est unisonus? Unisonus est vox, per quam primo incipimus cantare. Que quidem vox non ascendit nec descendit et in potestate cantoris est imponenda sive in excelsa sive in humili voce et ponitur, in quacumque clave fuerit necessarius. al. LmLAnon. Hailspr. pr. p. 64: Elementum sive materia musice est unisonus vel sonus secundum se consideratus (sim. LmLTrad. Holl. V pr. 125). [s.XV] LmLIoh. Tinct. diff. 290: Unisonus duo significat, scilicet solum sonum et concordantiam; hinc pro primo significato sic diffinitur: Unisonus est elementum musice, namque ex unisonis cantus componitur omnis. Et tamen dicitur unisonus quasi unus sonus..