unisonus

unisonus -a, -um I. im Einklang, auf gleicher Tonhöhe II. im Gleichklang (Oktavabstand) — I. ‘unison’ II. equal-sounding (at the octave) I im Einklang, auf gleicher Tonhöhe — ‘unison’ 1 Bestimmung — determination a allgemein — general [s.VI] LmLBoeth. mus. 5, 5 p. 356, 6: Vocum aliae sunt unisonae, aliae minime. Unisonae sunt, quarum sonus unus est vel in gravi vel in acuto; non unisonae vero, quando est [] alia gravior, alia acutior (inde LmLIac. Leod. comp. 1, 5, 2. LmLIac. Leod. spec. 2, 8, 2. LmLIac. Leod. spec. 2, 10, 18. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 38 p. 164, 15. LmLFlor. Fax. 2, 5, 3. LmLFr. Gafur. theor. 2, 2, 22-26. ad loc.: LmLComm. Boeth. II p. 346, 37 - 352, 6). LmLBoeth. mus. 5, 6 p. 356, 26 (ad loc.: LmLIac. Leod. comp. 1, 5, 6). LmLBoeth. mus. 5, 11 p. 361, 3: Voces, inquit (sc. Ptolomaeus), inter se vel unisonae sunt vel non unisonae. Non unisonarum autem vocum aliae quidem sunt aequisonae, aliae consonae, aliae emmelis, aliae dissonae, aliae ekmelis. Et unisonae quidem sunt, quae unum atque eundem singillatim pulsae reddunt sonum, aequisonae vero, quae simul pulsae unum ex duobus atque simplicem quodammodo efficiunt sonum, ut est diapason eaque duplicata, quae est bis diapason (inde LmLInterv. Ex omni 18. LmLFrut. brev. 9 p. 63. LmLIoh. Aegid. 11, 2. LmLHier. Mor. 15, 102 (p. 66). LmLEngelb. Adm. 2, 30, 4. LmLIac. Leod. spec. 2, 4, 6. LmLIac. Leod. spec. 2, 8, 3. LmLIac. Leod. spec. 4, 35, 1. LmLUgol. Urb. 5, 7, 3. LmLFr. Gafur. op. 2, 2. LmLNicol. Burt. 2, 1, 10. LmLAdam Fuld. 2, 7. LmLFr. Gafur. theor. 2, 2, 22). [s.XIII-XIV] LmLEngelb. Adm. 2, 30, 3: Unisone sunt (sc. voces), que indistincte unum equalem et continuum reddunt sonum, in quibus est accipere cum tremore vel sine tremore solam moram vocis et nullam distanciam nec aliquod intervallum (cf. Ernstbrunner p. 84 sqq.). LmLIac. Leod. spec. 2, 11, 1-2. Anon. Meyer 13, 6: Adhuc alia est divisio vocis musicalis, quia voces quedam sunt unisone, que sunt in eadem corda, et quedam non unisone. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 3, 62: vocum compositarum alia consona, secundum quam fit consonancia, alia dissona, secundum quam fit dissonancia, alia unisona ut in vocibus simul iunctis et sepe repetitis. b quantitativ — quantitative [s.XIV] LmLIoh. Boen ars 2, 23, 2: Docuit enim experientia equilongas cordas et equaliter extensas ceteris paribus equales, id est unisonos, dare sonos. Anon. Meyer 2, 9: dupla proportio non est unisona, sicut ista ratio requirit, quia symphonie musice sunt in gravibus et acutis, quia licet sint sibi consone, nunquam sunt unisone. [s.XV] LmLHerb. Tr. 2, 9 p. 57: falli ineruditos saepe comperimus, qui voces interdum iudicant unisonas esse, quas ratio discutiens comperit dupla proportione distare et propterea non unisonam, sed aequisonam modulationem diapason videlicet resonare. c qualitativ — qualitative [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 110, 10: De bonitate igitur alicuius consonantiae certum sumitur iudicium non per partes eius et voces mediantes, sed per extremas et earum ad invicem mixtionem, quia, si illa dulcis est et auditui placeat bene disposito, bona est illa consonantia et consona, aequisona vel unisona debet dici, quicquid sit de partibus eius consonis vel dissonis. LmLIac. Leod. spec. 4, 35, 2: Perfectissima igitur concordia de vocibus vel sonis dicitur unisonis, quia illi maxime invicem uniuntur propter ipsorum veram aequalitatem, quia unus alio gravior non est vel altior. LmLIac. Leod. spec. 4, 44, 6. 2 Gebrauch — usage a allgemein — general [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 946/364, 13-4: ‚απυκνοι vel βαρυπυκνοι‘: a Boetio unisonae et dissonae vocantur (cf. Teeuwen, Harmony, p. 266). [s.XIII] LmLHier. Mor. 28, 46 (p. 289): primo modo sic temperatur (sc. viella), ut scilicet prima corda faciat ⋅D⋅, secunda ⋅Γ⋅, tercia ⋅G⋅ in gravibus, quarta et quinta ambe unissone ⋅d⋅ constituant in acutis. al. LmLAnon. Couss. IV p. 53, 28. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 4, 14, 3: Simplicium autem (sc. consonantiarum) aut voces unisonae sunt, et sic est unisonus, aut non unisonae, et hae vel fundantur in proportionibus multiplicibus vel superparticularibus vel superpartientibus. al. Anon. Meyer 2, 9. LmLComm. Boeth. II p. 178, 4. [s.XV] LmLUgol. Urb. 2, 4, 4: Est igitur [] unisonus plurium vocum unius soni in eodem loco musicalis manus existentium acceptio et dicitur unius soni in eodem loco, quia licet in aliquo musicalis manus loco plures sint non unius soni voces, ex quo soni unitatem non habent, ibi unisonus esse non potest, quia voces unisonae non sunt, sicut est, ubi fa et mi. al. LmLGeorg. Ans. 1, 128. LmLFr. Gafur. extr. 2, 1, 7: omnis vox sit sonus ut puta vocum unisonarum, equisonarum, dissonarum, emelium et elchimelium. LmLBart. Ram. 1, 1, 7 p. 18: monemus, ut teneat discens a nobis factum ante se monochordum percutiensque chordam vocem emittat illi unisonam. LmLGuill. Pod. ench. 25 p. 386: Quod si inequales vel non unisone fuerint (sc. voces), impossibile est etiam, quod ab uno et eodem signo valeant demonstrari. LmLGuill. Pod. 1, 15. al. b Sukzessivintervalle betreffend — with respect to successive intervals [s.XI] LmLHermann. expl. p. 149a: E voces unisonas aequat. S semitoni distantiam signat. T toni differentiam tonat (inde LmLFrut. brev. 10 p. 82. LmLAnon. Wolf p. 196. LmLIoh. Cott. mus. 21, 51. LmLIac. Leod. spec. 6, 73, 16. ad loc.: LmLPs.-Mur. summa 1150. LmLIac. Leod. spec. 6, 72, 20). LmLHermann. vers. p. 149: Ter tria iunctorum sunt intervalla sonorum, / nam nunc unisonos (ed. et mss. partim: unisonas) exaequat vocula phthongos (sim. LmLFrut. brev. 10 p. 69. LmLAnon. Wolf p. 195. LmLAnon. Lovan. p. 489b. LmLIac. Leod. spec. 6, 113, 26. LmLTrad. Holl. VIII 13, 32. Anon. Gemnic. 2, 2, 71. LmLTrad. Holl. I 1, 9, 5). LmLAribo 15 p. 38: in terrestri nostra musica novem comptaverant (sc. quidam) musas, novem videlicet consonantias. Voces unisonas, semitonium, tonum, semiditonum, ditonum, diatesseron, diapente, diapente cum semitonio, diapente cum tono. Unisonae voces ut: „Adiuva nos Deus salutaris noster“. [s.XII] LmLGuido Aug. 458: In illa enim antiphona „Benedicta tu“ non deponunt in medio antiphone illam sillabam ‚be‘ semiditono, sed tono, ut unisona sit cum sequenti sillaba. [s.XIII] LmLDisc. pos. vulg. 26, 70 (p. 191): Si firmus cantus habeat duas notas unissonas in quacumque clavi, puta in ⋅F⋅ gravi, et discantus cum prima illarum sit in quinta, puta in ⋅c⋅ acuto, velitque descendere in unissonum cum secunda, per terciam, id est per ⋅a⋅ acutum, debet descendere et e converso ascendere. al. LmLHier. Mor. 25, 230 (p. 186): si tres (sc. notae) fuerint descendentes et tercie quarta fuerit unisona, tercia est semibrevis et eciam prima secundum aliquos. Secunda vero et quarta ambe sunt longe. [s.XV] LmLAnon. Tegerns. I p. 104: In cantu Gregoriano hee (ms. et ed.: hec) regule sunt notande ... Penultima nota finalis pause, scilicet que est ante ultimam unam solam vel ante tonum unisonum, debet protrahi, ut quidem omnes convenientes et concordantes in ultima nota, si est una sola vel in unisono, simul et conanimi quiescant, ne ceteris tacentibus clamet balans. c die Mutation betreffend — with respect to mutation [s.XIII] LmLHier. Mor. 12, 8 (p. 49): Mutacio est sub una clavi et eadem unisona transicio vocis in vocem. LmLWalt. Odingt. 5, 5, 2: De mutationibus. Ex praedictis differentiis, scilicet ♮ quadrata, b molli et proprio cantu, accidunt mutationes in cantilenis, ut, si cantilena unius speciei sex notas ascenderit, mutatur in aliam speciem, scilicet si ultra sex notas ascenderit ut, verbi gratia, ⋅G⋅ gravis tres habet notas tamen unisonas. [s.XV] LmLAnon. Philad. 42: secundum omnes musicos omnis mutatio habet fieri in modo unisono. LmLTrad. Holl. II 3, 8-9. LmLTrad. Holl. V 3, 14: Si autem locus in manu plures voces representat, hoc iterum est distinguendum: vel talis locus representat duas vel tres voces. Si duas, hoc iterum est dupliciter: vel iste due voces inter se sunt unisone vel dissone. Si unisone, sicut ⋅C⋅faut, ⋅D⋅solre, ⋅E⋅lami, ⋅F⋅faut hee in gravibus et ⋅e⋅lami, ⋅f⋅faut in acutis et ⋅cc⋅solfa, ⋅dd⋅lasol in superacutis vel excellentibus, tunc habet duas mutaciones, quia prima in [] secundam ascendendo et econverso secunda mutatur in primam descendendo (sim. LmLLad. Zalk. 2, 13). LmLGuill. Pod. ench. 25 p. 386. LmLGuill. Pod. 5, 23. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 4. Trad. Holl. XIV 8, 12. d Zusammenklänge (in der Mehrstimmigkeit) betreffend — with respect to simultaneous sonorities (in polyphony) [s.XV] LmLProsd. contr. 3, 2. LmLGeorg. Ans. 3, 291: Sic quandoque discantans occurrens tenori unisonum cantum faciat, non insuave fit, quin, si quandoque graviores proferat voces et acutiores, tenorista convenit item, et suave fit in fine cantilene breviare notarum tempora et celeriter et cursim finales proferre voces, quasi epilogatio fiat cantus. LmLFr. Gafur. pract. 3, 12: Condecenter item duae aut plures semibrevium pausae duas consimiles concordantias perfectas consequenter ascendentes aut descendentes mediabunt: sive in tenore sive in cantu seu etiam in contratenore aut in baritonante deductae sint. Quid insuper credendum censemus iis, qui organizantibus obstant, ne plures quam tres semibreves in cantu unisonas pronuntient? e die Verwandtschaft zur Oktave betreffend — with respect to the affinity with the octave [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 4, 23, 13: voces ipsius diapason viciniores sunt vocibus unisonis. al. II im Gleichklang (Oktavabstand) — equal-sounding (at the octave) [s.IX] LmLMus. ench. 11, 22: Porro maxima simphonia diapason dicitur, quod in ea perfectior ceteris consonantia fiat, ut sive ab acutiore sive a graviore incipias, vox, quam octavo ordine in celsiorem vel humiliorem mutaveris, ad primam vocem unisona habeatur (inde LmLQuaest. mus. 1, 1 p. 12. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 38 p. 164, 19).adv.