triplum

triplum -i n. 1. Bezeichnung für die dritte Stimme eines mehrstimmigen Stückes 2. dreistimmiges Stück — 1. term for the third voice of a polyphonic composition 3. three-voiced composition 1 Bezeichnung für die dritte Stimme eines mehrstimmigen Stückes — term for the third voice of a polyphonic composition a Definition [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. append. 14, 5: Triplum est cantus proportionatus aliquis conveniens et concordans cum discantu. Et sic est tertius cantus adiunctus duobus ... Triplum specialiter sumptum debet ex remoto concordare primo et secundo cantui, nisi fuerit concordantia insimul per sonum reductum, quod sibi aequipollet. LmLAnon. Emmeram. 2 p. 228, 20: in triplo (glo.: id est tertio cantu). LmLIoh. Groch. 191: Triplum vero est cantus ille, qui supra tenorem in diapason proportione incipere debet et in eadem proportione ut plurimum continuari. b Gebrauch — usage [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 4, 11: Alia regula de eodem, sed non probatur per istam artem, sed bene probatur per exemplum, quod invenitur in „Alleluia Posui adiutorium“ in triplo, scilicet quatuor ligatae cum proprietate et postea tres et tres et tres cum proprietate etc. al. LmLAnon. Emmeram. 2 p. 226, 13: Nota igitur, quod semibreves inaequales per pausulas in diversis cantibus positas hoquetando debent sic artificialiter [] ordinari, scilicet quod minor semibrevis et sua pausula sint in triplo, maior autem et sua pausula sint in duplo, id est secundo cantu, tenore tamen in talibus existente (sim. LmLAnon. Emmeram. 2 p. 230, 31). LmLAnon. Emmeram. 4 p. 262, 7: Quatenus autem ditonus et semiditonus in concordantiarum numero debeant collocari, patet per cantus musicos approbatos, in quibus saepius sunt reperti, sicut patet in triplo de „Che sunt amoretes“, „Dex ou prai je trover“ et in multis aliis cantibus tam organis quam motellis, in quibus vel cantus incipiunt vel pausas immediate praeambulas sussecuntur. al. LmLFranco Col. 11, 24: Discantus autem aut fit cum littera, aut sine et cum littera. Si cum littera, hoc est dupliciter: cum eadem vel cum diversis. ... Cum diversis litteris fit discantus ut in motetis, qui habent triplum vel tenorem, quia tenor cuidam litterae aequipollet (inde LmLIac. Leod. cons. 88. LmLQuat. princ. 4, 2, 42). LmLFranco Col. 11, 34: Qui autem triplum operari voluerit, respiciendum est tenorem et discantum ita, quod, si discordat cum tenore, non discordet cum discantu vel e converso; et procedat ulterius per concordantias nunc ascendendo cum tenore vel descendendo, nunc cum discantu ita, quod non semper cum altero tantum ut hic: (sequitur exemplum). ... inspicienda est aequipollentia in perfectionibus longarum, brevium et semibrevium ita, quod tot perfectiones in tenore habeantur quot in discantu vel in triplo etc. (inde LmLIac. Leod. cons. 98. LmLQuat. princ. 4, 2, 43). LmLTrad. Franc. I p. 22: Per regulas infrascriptas potest cuilibet cantui fieri discantus sive triplum. LmLTrad. Franc. III 3, 10: in aliquibus triplis inveniuntur novem semibreves pro recta brevi. ... De semibrevibus, que equales et inequales, maiores et minores dicuntur, patent exempla in ipsis triplis: „Aucun on troue“ etc. LmLTrad. Franc. III 5, 9: Sed quando <inveniuntur> tres cantus insimul concordantes, facientes insimul suas pausas, tunc debent in tenore et in moteto et in triplo fieri duo tractus ad significandum, quod penultime note inmensurabiles fieri debent. LmLAnon. Couss. IV p. 77, 19: Et sic propositis duobus melis concordantibus addimus tertium melum sic, et vocatur triplum ab aliquibus sicut secundus cantus duplum et tenor primum. LmLAnon. Couss. IV p. 80, 29: Regulae tripli tales sunt: si fuerit in primo modo, omnia puncta imparia debent concordari cum omnibus imparibus dupli ... Sic etiam dicimus, quod omnia puncta imparia debent concordari cum omnibus imparibus tenoris. LmLAnon. Couss. IV p. 81, 10: Tamen boni cantores ponunt paria puncta, prout melius competunt vel conveniunt et cum paribus in duplo et cum paribus in primo ita: si duplum ascendat, triplum descendit et e contrario. ... Simili modo faciat triplum cum tenore. LmLAnon. Couss. IV p. 81, 22: Sed nota, quod quadruplum quandoque potest eum ponere in discordantia cum aliquo praedictorum, quod triplum cum suis subditis non potest facere. al. LmLIoh. Groch. 188: Partes autem istorum (sc. cantuum) plures sunt, puta tenor, motetus, triplum, quadruplum. LmLIoh. Groch. 198: Tenore autem composito vel ordinato debet supra eum motetum componere vel ordinare, qui ut plurimum cum tenore in diapente proportione resonat et propter sui harmoniam aliquoties ascendit vel descendit. Sed ulterius debet istis triplum superaddi, quod cum tenore ut plurimum debet in diapason proportione resonare et propter sui harmoniam potest in locis mediis sistere vel usque ad diapente aliquoties descendere. Et quamquam ex istis tribus consonantia perficiatur, potest tamen eis aliquoties decenter addi quadruplum. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 7, 3, 9: cum aliquis per se cantat motetum aliquem, triplum vel quadruplum sine tenore. LmLIac. Leod. spec. 7, 3, 11: possunt tamen supra tenorem unum multi fieri discantus ut motetus, triplum, quadruplum. LmLIac. Leod. spec. 7, 10, 5: in motetis triplum habentibus. al. LmLPetr. Palm. p. 513. LmLQuat. princ. 4, 2, 43-44. LmLAegid. Mur. p. 125a: Tunc si vis facere motetum [] cum quatuor, tunc etiam ordinabis et colorabis contratenorem supra tenorem; et quando vis dividere contratenorem, tunc accipe tenorem et contratenorem, si componis cum quatuor, et ordinabis (mss.; ed.: ordinatis) triplum supra, bene ut concordet cum tenore et contratenore. ... Hoc facto procede ad motetum, id est ad quintum; et concordabis et colorabis cum triplo et tenore et cum contratenore, si est cum quatuor, et ita fac usque ad finem. LmLAegid. Mur. p. 128b: Item si vis facere motetum cum quinque, per hunc modum potest fieri: fac primo tenorem, sicut dictum est, et fac motectum (ms. Sevilla 5-2-25; om. ed.) discantare (mss.; ed.: discantari) subtus tenorem et concordare; hoc facto (mss.; ed.: modo) fac triplum discantare (mss.; ed.: discantari) insuper motetum, sicut melius scis. Adhuc potes facere alium discantum, qui ibit circumquaque (mss.; ed.: ibi circumsonat) triplum fulgendo ipsum triplum. Et iste quintus cantus vocatur quadruplum, et sic erit motetus totaliter plenus. ibid. al. LmLIoh. Boen mus. 1, 117. LmLHeinr. Eger 4 p. 44. [s.XV] LmLProsd. contr. II 5, 6: ad contratenorem vel triplum vel quadruplum. LmLUgol. Urb. 3, 6-8, 59: dicimus, quod tenor, contratenor, superior, triplum et quadruplum, si reperitur, unus et idem cantus sunt, licet vario modo se habeant et diverso, tendunt enim ad unum finem et ad diversarum consonantiarum ordinatam congeriem, quorum omnium fundamentum est ipse tenor. al. LmLIoh. Tinct. diff. 286: Triplum antiqui posuerunt partem illam compositi cantus, que superiori magis appropinquabat. LmLCompos. Natura 5, 1: Sequitur de contratenore, id est triplo. al. LmLAnon. Couss. I p. 447a: Item in contratenore basso aut gravi ordinanda est clavis ⋅F⋅faut in quarta linea aut in quinta, si velitis ipsum valde bassum ordinare. Item triplum vel tenor acutus, videlicet quartus (om. ed.) cantus: debet clavis ordinari ⋅C⋅solfaut in quarta aut tertia linea, secundum quod velitis ascendere vel descendere. LmLAnon. Couss. I p. 448-449. 2 dreistimmiger Satz — three-voiced composition [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. append. 14, 2: Sequitur de triplicibus. Triplum est commixtio trium sonorum secundum habitudinem sex concordantiarum, scilicet unisonus, diapason etc. et hoc in eodem tempore. LmLAnon. Couss. IV p. 46, 13: Ipse vero magister Perotinus fecit quadrupla optima sicut „Viderunt“, „Sederunt“ cum habundantia colorum armonicae artis; similiter et tripla plurima nobilissima sicut „Alleluia Posui adiutorium“, „Nativitas“ etc. LmLAnon. Couss. IV p. 61, 17: in triplo magno de „Posui adiutorium“. al. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 21, 44: Est autem notandum, quod, quamvis consonantia ista (sc. diapente cum diapason) sit alta, quia multum distant ab invicem eius extremae voces, potest tamen habere locum in motettis, cantilenis, conductis et organis, ubi non sunt nisi duo cantus; magis tamen habet locum, ubi sunt tres mensurati cantus vel plures ut in triplis et quadruplis. LmLIac. Leod. spec. 7, 17, 12: Item videtur mihi Parisius audivisse triplum a magistro Francone, ut dicebatur, compositum, in quo plures semibreves quam tres pro uno perfecto ponebantur tempore. al. [s.XV] LmLPaul. Paulir. 7, 2, 1 p. 60: <M>utetus est cantus mensuralis per triplum vadens, in quo discantus habet textum proprium et medium, eciam non habet textum proprium diversificatum a discanto, sed tamen uterque textus una cum suis notis ita bene concordat, quod hec difformitas uniformitatem videtur parere. ibid.: <F>acetum est cantus mensuralis per triplum vadens, in quo tenor et medium et contratenor quilibet habet suum textum sibi coapropriatum sic comensuratum. LmLPaul. Paulir. 7, 2, 1 p. 61: <R>otulum est cantus mensuralis per dupplum aut triplum cantibilis sine tenore, in quo cantantes ponunt tres choros secundum proporcionatam armoniam. LmLCompos. Cum igitur pr. 9: In prima quidem dicam de composicione duarum vocum, in secunda de composicione trium vocum, in tercia de composicione [] quatuor vocum. Et iste composiciones nominabuntur in presenti dupla, tripla, quadrupla. LmLCompos. Cum igitur 2, 5: sciendum, quod tripla, id est composiciones t<riu>m vocum, dulcius melodisant in tempore perfecto quam imperfecto et minori prolacione quam maiori prolacione, licet in tempore imperfecto eciam bene sonat, secundum quod floratura pulcre coloratur proporcionibus. al.