tetrachordum

tetrachordum -i n. (τετράχορδον) I. ‚Tetrachord‘ (Folge von vier Tönen, die eine Quarte umfassen) II. Bezeichnung für ein viersaitiges Instrument III. Bezeichnung für einen vier Tonstufen umfassenden Tonbereich IV. Bezeichnung für einen vier Tonstufen umfassenden Gesang — I. ‘tetrachord’ (sequence of four pitches encompassing a fourth) II. term that designates an instrument with four strings III. term that designates a tonal range encompassing four tonal degrees IV. term for an interval of four tones V. term for a chant encompassing four tonal degrees I ‚Tetrachord‘ (Folge von vier Tönen, die eine Quarte umfassen) — ‘tetrachord’ (sequence of four pitches encompassing a fourth) A Definition 1 im Hinblick auf die Intervallstruktur im diatonischen, chromatischen und enharmonischen Tongeschlecht — with respect to the intervallic structure in the diatonic, chromatic, and enharmonic genera [s.I a.Chr.] LmLVitruv. 5, 4, 3: In his tribus generibus dissimiles sunt tetrachordorum dispositiones, quod harmonia ... et tonos et dihesis habet binas ...; chromati duo hemitonia in ordine sunt composita, tertium trium hemitoniorum est intervallum; dia<tono> toni duo sunt continuati, tertium hemitonium finit tetrachordi magnitudinem. Ita in tribus generibus tetrachorda ex duobus tonis et hemitonio sunt peraequata, sed ipsa, cum separatim uniuscuiusque generis finibus considerantur, dissimilem habent intervallorum designationem. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 21 p. 213, 6: in his omnibus (sc. tetrachordis) secundum diatonum cantilenae procedit vox per semitonium, tonum et tonum in uno tetrachordo, rursus in alio <per> semitonium, tonum ac tonum (inde LmLHier. Mor. 9, 84 (p. 44). LmLIoh. Cicon. mus. append. 1 p. 394, 1. LmLUgol. Urb. 5, 41, 14-15. ad loc.: LmLGloss. Boeth. mus. 1, 21, 34). LmLBoeth. mus. 1, 21 p. 213, 16: Enarmonium vero (sc. genus)... cantatur in omnibus tetrachordis per diesin et diesin et ditonum (inde LmLHier. Mor. 9, 94 (p. 44). LmLIoh. Cicon. mus. append. 1 p. 394, 9. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 2, 9). LmLBoeth. mus. 1, 21 p. 213, 18: trium generum descriptio per omnia tetrachorda (inde LmLHier. Mor. 9, 97 (p. 44). LmLIoh. Cicon. mus. append. 1 p. 394, 10. LmLNicol. Burt. 1, 12, 74). al. [s.IX] LmLScol. ench. 3, 581: singula vero tetracorda binis tonis ac semitonio compleantur. al. [s.X-XI] Ton. Leod. pr. 12. LmLPs.-Berno mon. 5, 1. al. LmLOliva 58. al. LmLWilleh. Hirs. 3 (c. 2), 7. LmLAribo 31 p. 28. LmLTon. Aug. p. 106a. LmLFrut. brev. 6 p. 51: in diatonico quidem genere per singula tetrachorda ita dimensio peragitur, ut in tonum et tonum et semitonium dividatur. In chromatico per singula item tetrachorda ita mensurandi ratio habetur, ut in quinque semitonia distribuatur, sed ut tria sibi invicem connectantur, duo vero lineis interpositis ab invicem disparentur. Enharmonici vero generis mensuratio haec tenetur, ut singula tetrachorda in ditonum et diesin ac diesin resecentur. al. [s.XI-XII] LmLQuaest. mus. 1, 24 p. 66. LmLTheog. Mett. 11, 1 (p. 187a). al. LmLGuido Aug. 60. [s.XIII] LmLComm. Boeth. I 1, 21 p. 60. LmLWalt. Odingt. 3, 1, 15 descr. LmLWalt. Odingt. 3, 1, 18 descr. LmLWalt. Odingt. 3, 1, 22 descr. [s.XIV] LmLIoh. Mur. spec. 2, 55: Omne autem tetrachordum vocant musici spatium duorum tonorum cum minori semitonio; et hoc est diatessaron. al. LmLIac. Leod. spec. 5, 2, 6. al. LmLQuat. princ. 2, 14 (inde LmLAnon. Ellsworth 5 p. 228-230 app. crit.). LmLIoh. Boen mus. 2, 29. al. LmLComm. Boeth. II p. 274, 10. al. LmLAnon. Ellsworth 5 p. 230 descr. al. LmLAnon. Erford. p. 161. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 3, 19. al. LmLIoh. Cicon. mus. append. 1 p. 394 [] descr. al. LmLProsd. spec. 3, 3 p. 222, 15. LmLUgol. Urb. 5, 41, 13. al. LmLGeorg. Ans. 2, 14. al. LmLThom. Bad. p. 83. LmLAnon. Carthus. theor. 17, 2. al. LmLTrad. Holl. I 1, 1, 19 (cf. LmLTrad. Holl. VIII 3, 34). LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 8, 12. al. LmLFr. Gafur. op. 5, 2, 8 (sim. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2, 1). al. LmLBart. Ram. 1, 2, 6 p. 43. LmLNicol. Burt. 1, 12, 73-74. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2, 2. al. LmLErasm. Hor. p. 86a. al. LmLMon. Si regularis 11. al. LmLMon. Super unum 41. LmLFist. Rogatus 27 p. 66. 2 generell — general [s.V] LmLMart. Cap. 9, 961: Tetrachordum quippe est quattuor sonorum in ordinem positorum congruens fidaque concordia. al. [s.VI] LmLBoeth. mus. 4, 7 p. 322, 23: Tetrachordum enim omne diatessaron resonat consonantiam (inde Ton. Leod. pr. 9. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 51 p. 328, 3. LmLMon. Mon. divisurus p. 41, 63). al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 20, 7. al. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 960/370, 8: in omnibus tetracordis duae ultimae <cordae> sesquitertiam proportionem habent. al. LmLIoh. Scot. annot. 512, 14 (sim. LmLRemig. Aut. 512, 14). LmLRemig. Aut. 498, 11. LmLHucbald. 29: Tetrachordum vero est quattuor chordarum copulatio. ibid. al. LmLAlia mus. 134 p. 196 (inde LmLAnon. Bernh. 2, 80). [s.X-XI] LmLGloss. Boeth. mus. III 16. LmLPs.-Berno mon. 5, 5: Tetrachorda... inde vocabulum trahunt, quod sub quattuor chordis vel voculis continentur (sim. LmLFrut. brev. 6 p. 48). LmLFrut. brev. 6 p. 47: Est autem tetrachordum quatuor chordarum spatium. [s.XI-XII] LmLTheog. Mett. 10, 1 (p. 186b): Tetrachordum autem est spacium, quod continet quatuor chordas regulariter dimensas (inde LmLAnon. Erford. p. 161). [s.XIII] LmLMus. man. 4, 9: Est autem tetracordum spatium quatuor notarum naturaliter sibi coniunctarum dictum a ‚tetra‘, quod est ‚quatuor‘, et ‚corda‘ (sim. LmLIoh. Aegid. 9, 2. LmLProsd. spec. 3, 3 p. 222, 18). LmLHier. Mor. 13, 23 (p. 56). al. LmLEngelb. Adm. 3, 14, 2: Tetracordum est continuus ordo IIII^or vocum. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 14, 20: Tetrachordum enim, cuicumque generi serviat, semper quattuor requirit chordas. al. LmLQuat. princ. 3, 6. LmLIoh. Boen ars 2, 17, 19. al. LmLIoh. Boen mus. 3, 192. Anon. Meyer 12, 1. LmLComm. Boeth. II p. 386, 19. al. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 3, 16: Tetracordo siquidem 4^or corde ad dyatesseron faciendum attribuuntur. al. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 51 p. 328, 2. LmLUgol. Urb. 5, 41, 17. al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 1, 9: extrema quaeque tetracordorum in omni loco diatessaron consonabant. al. LmLConr. Zab. tract. p. 240. LmLFr. Gafur. op. 5, 1 (sim. LmLFr. Gafur. theor. 5, 1, 18). al. LmLBart. Ram. 1, 1, 3 p. 6. LmLNicol. Burt. 1, 11, 70. al. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2, 10. al. LmLGuill. Pod. ench. 13 p. 375: Tetrachordum autem et diatesseron idem sunt. LmLGuill. Pod. 2, 13. al. LmLErasm. Hor. p. 83b. LmLMon. Mon. per septem p. 245, 5. B Gebrauch — usage [s.I a.Chr.] LmLVitruv. 5, 4, 4. al. [s.IV] LmLFav. Eul. 14, 3: Musici vero septem vocum discrimina duobus tetracordis pro rata portione modulatis efficiunt, una corda communi, quae utriusque concentum harmoniae modificatione componat. [s.V] LmLMart. Cap. 9, 935. al. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 20 p. 207, 27: In eptachordo enim est unum tetrachordum: hypate, parhypate, lichanos, mese, aliud vero: mese, paramese, paranete, nete, dum mesen nervum secundo numeramus. Atque ideo duo tetrachorda per mesen coniunguntur. In octachordo vero, quoniam octo sunt chordae, superiores quattuor, id est hypate, parhypate, lichanos, mese, unum tetrachordum explent. Ab hoc vero disiunctum atque integrum inchoat a paramese progrediturque per triten et paraneten et finitur ad neten. LmLBoeth. mus. 1, 24 p. 217, 24: Est igitur synaphe, quae coniunctio dicitur, duorum tetrachordorum vox media, superioris quidem acutissima, posterioris vero gravissima ... Diazeuxis vero appellatur, quae disiunctio dici potest, quotiens duo tetrachorda toni medietate separantur (inde []Interv. Ex omni 16. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 49 p. 322, 9. LmLUgol. Urb. 5, 44, 25). LmLBoeth. mus. 5, 16 p. 367, 20: secundum Aristoxenum tetrachordorum... partitio (inde LmLIac. Leod. spec. 5, 46, 23). LmLBoeth. mus. 5, 17 p. 368, 7: Quomodo Archytas tetrachorda dividat eorumque descriptio (inde LmLIac. Leod. spec. 5, 48, 1). al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 15, 21. al. [s.IX] LmLGloss. Boeth. mus. II 95. LmLGloss. Mart. Cap. 187/52, 13: Inter caelum et terram gemina sunt tetracorda, id est duo. Septenarius enim planetarum numerus duo tetracorda efficit (sim. LmLRemig. Aut. 73, 22). al. LmLIoh. Scot. annot. 502, 12 (sim. LmLRemig. Aut. 502, 12). al. LmLRemig. Aut. 476, 15. al. LmLMus. ench. 13, 1: Monstratum nunc, qualiter unusquisque sonus in tetracordo propria sit conditione dispar ab altero. al. LmLScol. ench. 3, 581: tetracorda duo unum diapason compleant. al. [s.X] LmLInch. Uchub. 64 (cf. LmLMus. ench. 1, 32). al. LmLHucbald. 29. al. LmLMod. Ecce modorum 4: Ex uno quoque tetrachordo tres <species generantur>, quarum prima habet semitonium in fine et incipit a mese, secunda in medio et ipsum tonum repetit, tertia in principio. al. LmLAlia mus. 77 p. 143. al. LmLReg. Prum. 14, 44: praedicta tetracorda quina in viginti octo cordis extenduntur. al. Ton. Leod. pr. 8: Hae ergo tres principales consonantiae, diatessaron videlicet, diapente ac diapason in decem et octo chordis per tetrachorda et pentachorda et octochorda apte distinguuntur. al. LmLOrg. Paris. 2. LmLAnon. Bernh. 1, 6: Constat autem totum monochordum decorari quinque tetracordis, fiuntque per diatesseron et clauduntur intra bis diapason (sim. LmLAnon. Bernh. 2, 6). al. LmLGloss. Boeth. mus. III 16. al. [s.XI] LmLBerno prol. 1, 2. al. LmLGuido micr. 11, 26. LmLPs.-Berno mon. 5, 1. al. LmLHermann. mus. p. 50 (p. 141b). al. LmLOdor. Sen. p. 198: totum monochordum quinque tetracordis in tribus generibus, diatonico videlicet, cromatico et enarmonico, constare noveris. al. LmLOliva 9. al. LmLWilleh. Hirs. 3 (c. 2), 3. al. LmLAribo 69 p. 8: post diapason in nullo (sc. dichordo vel trichordo seu pentachordo) tanta est ut in tetrachordis similitudo (inde LmLQuaest. mus. 1, 4 p. 14. LmLIac. Leod. spec. 6, 20, 1). al. LmLComm. Guid. 39 p. 102. al. LmLAnon. Prag. 243. al. LmLVers. Ars est 10. LmLPs.-Guido arithm. p. 56b. al. LmLAnon. Venet. I 15. LmLAnon. Venet. II 6. LmLFrut. brev. 1 p. 28. al. LmLAnon. Wolf p. 221: Bis septem vocum discrimina quatuor ex se reddunt tetrachorda (sim. LmLQuaest. mus. 1, 7 p. 16). al. LmLQuaest. mus. 1, 6 p. 15: Quomodo conveniant tetracorda Guidonis cum tetracordis Boetii. al. LmLTheog. Mett. 10, 1 (p. 186b). al. LmLIoh. Cott. mus. 13, 32: veterum musicorum tetrachorda (inde LmLTrad. Holl. VIII 28, 101). al. [s.XII] LmLGuido Aug. 56. al. LmLTon. Gratianop. p. 48. al. LmLTheinr. Dov. 3, 22 p. 330, 4: ordines pentachordorum et tetrachordorum, quos gammas vocamus. al. LmLAnon. Pannain p. 411. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 488b. LmLMus. man. 4, 6: Antiqui ... monocordum dividebant in quatuor tetracorda duobus tetracordis per singula dyapason distributis. al. LmLComm. Boeth. I 1, 15 p. 51: in tetracordis maxime cognoscuntur ista tria canendi genera. al. LmLIoh. Aegid. 9, 26: Et notandum, quod tot tetrachordi (ms. et ed. fortasse ex errore pro tetrachorda) sunt in monochordo, quot quaternarii sunt in viginti. LmLAmerus 15, 4. al. LmLHier. Mor. pr. 129 (p. 7). al. LmLAnon. Ratisb. 2, 9. al. LmLVers. Postquam pro 57-58. LmLEngelb. Adm. 1, 12, 1. al. LmLWalt. Odingt. 3, 4, 2. al. [s.XIV] LmLIoh. Mur. spec. 2, 54: Omnis divisio monochordi, quod in se continet implicite et virtualiter omnia genera instrumentorum, vadit per tetrachorda. LmLIoh. Mur. spec. 2, 62: Coniunctum est (sc. tetrachordum), quando ultima (sc. chorda) primi tetrachordi est initium secundi. ... Disiunctum tetrachordum est, cum post ultimam chordam primi tetrachordi additur chorda distans ab ea per spatium toni et super eam invenitur iterum tetrachordum... Notandum est, quod in duobus tetrachordis coniunctis sunt [] septem chordae, sed in disiunctis octo (inde LmLTrad. Holl. VIII 3, 18-23. LmLAnon. Carthus. theor. 17, 10-13). al. LmLIac. Leod. spec. 5, 14, 25: Duo autem tetrachorda pentachordum superant in semiditono. al. LmLQuat. princ. 3, 5. al. LmLIoh. Boen ars 2, 19, 15. al. LmLIoh. Boen mus. 2, 91. al. Anon. Meyer 12, 1. al. LmLComm. Boeth. II p. 284, 19: prima corda et ultima tetracordi immobiles perseverant. al. LmLAnon. Ellsworth 2 p. 186, 9. al. LmLAnon. Erford. p. 161. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 3, 14. al. LmLOrig. et eff. 5 (L), 13. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 17 p. 286, 1. al. LmLProsd. contr. II 3, 9 (sim. LmLProsd. mon. 4, 1. LmLProsd. spec. 3, 11 p. 240, 4). LmLIac. Theat. 1. LmLGob. Pers. p. 183a. LmLProsd. spec. 3, 3 p. 222, 2. al. LmLUgol. Urb. 1, 5, 5. al. LmLGeorg. Ans. 1, 75. al. LmLAnon. Carthus. theor. 17, 1. al. LmLTrad. Holl. III 9, 52. al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 7, 5. al. LmLConr. Zab. tract. EE 6. LmLFr. Gafur. extr. 3, 2, 1. al. LmLFr. Gafur. op. 5, 1. al. LmLBart. Ram. 1, 1, 3 p. 7. al. LmLIoh. Hoth. exc. p. 22. al. LmLNicol. Burt. 1, 12, 72. al. LmLAdam Fuld. 4, 8. LmLFr. Gafur. theor. 1, 3, 4. al. LmLGuill. Pod. ench. 12 p. 374. al. LmLGuill. Pod. 2, 13. al. LmLFr. Gafur. pract. 1, 2. al. LmLErasm. Hor. p. 74a. al. LmLMon. Boetius p. 232, 19. al. LmLMon. Divide mon. p. 3, 13. LmLMon. Enquiriadis 12. al. LmLMon. In mon. 21. LmLMon. In primis divide p. 5, 11. al. LmLMon. Magadis p. 14, 36. LmLMon. Mon. divisurus p. 40, 28. al. LmLMon. Si regularis 28-30. LmLMon. Si vis metiri II p. 10, 70. al. LmLMon. Si volueris p. 231, 9. al. LmLMon. Super unum 62. al. LmLFist. Primae ergo 5I p. 85. LmLFist. Rogatus 7 p. 60. al. II Bezeichnung für ein viersaitiges Instrument — term that designates an instrument with four strings 1 für ein mythologisches Instrument — for a mythological instrument [syn.: quadrichordum] [s.IV] LmLFav. Eul. 22, 10: Tres sunt itaque symphoniae simplices ac primigeniae, diapente, diatessaron, diapason, quae in tetracordo numerorum ratione disposito reperiuntur. LmLFav. Eul. 24, 2: Fac igitur tetracordum ex his, quos proponam, numeris temperatum, quorum sit prior senarius, perfectus ac sapiens numerus, secundus octavus, tertius novenarius; duodecimus qui est, locetur extremus. LmLFav. Eul. 24, 7: Huius igitur figuram aspice tetracordi: VI VIII VIIII XII. al. [s.V] LmLMart. Cap. 9, 910: non chelys nec barbiton nec tetrachordon apparebat. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 20, 17a, 4: cocleam Mercurius accipiens et eam aperiens nihil praeter nervos IIII^or eius piscis, qui in ea fuerat, invenisse dicitur. Quos singulatim tangens hoc tetrachordum primus reperisse dicitur (sim. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 20, 17b, 5. LmLAnon. Gerbert 11. LmLFlor. Fax. 1, 1, 43. cf. Boeth. mus 1, 20 p. 205, 29 - 206, 7). [s.XIII-XIV] LmLWalt. Odingt. 3, 1, 8. LmLIoh. Mur. spec. 2, 16. LmLIac. Leod. spec. 4, 19, 9: Est autem notandum, quod convenienter dicitur posita descriptio quadrichordum vel tetrachordum, tum quia quattuor continet chordas, tum quia quattuor continet consonantias, et istud in multis distinguitur ab illo, quod postea secundum tria melorum genera multipliciter describetur. Semper enim ibi chordae extremae diatessaron habent ad invicem, hic vero diapason. LmLIac. Leod. spec. 5, 2, 2: Et primum quidem tetrachordum, quo utebantur homines, cum musica regnaret simplex et modesta, quattuor illas continebat harmonias, quas Pythagoras in malleis repererat. al. Anon. Meyer 10, 1. LmLAnon. Ellsworth 3 p. 190, 1. LmLAnon. Ellsworth 3 p. 190, 3. (?) LmLAnon. Ellsworth 3 p. 194, 2: Aliud tethracordum Albinus composuit, quod citharam nuncupavit ..., quam taliter compilavit: (sequitur descriptio) (cf. LmLEllsworth, Manuscript p. 191 sqq.; LmLPage, Vaillant). [s.XV] LmLUgol. Urb. 5, 41, 31. al. LmLGeorg. Ans. 1, 120. LmLIoh. Legr. rit. 1, 1, 4, 1. al. LmLFr. Gafur. op. 5, 1: Iubal ante diluvium hoc prius exquisierit tetracordum. LmLAdam Fuld. 2, 9 (cf. Boeth. mus. 1, 20 p. 205, 29 - 206, 7). LmLFlor. Fax. 1, 1, 35. al.[] 2 für ein Streichinstrument — for a bowed stringed instrument [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 910/347, 16-7: ‚tetracordon‘: fidula (sim. LmLIoh. Scot. annot. 483, 5: fistula (pro fidula?). LmLRemig. Aut. 483, 4: instrumentum musicum IIII chordarum ut vidula). 3 unspezifisch — unspecific [s.XII] LmLCompil. Paris. II p. 73: Prius quippe quam hoc instrumentum, quod monocordum vocatur (ms.; ed.: vocatus), esset repertum, habebant quoddam instrumentum ad canendum, quod tetracordum vocant, ideoque nonnisi quatuor cordae in eo erant, nec adhuc plus adinvenerant. [s.XIII] LmLMus. man. 4, 9: Est autem tetracordum... quasi instrumentum quatuor cordarum (sim. LmLProsd. spec. 3, 3 p. 222, 19). LmLHier. Mor. 13, 20 (p. 56): Proprie autem tetracordum est quoddam musicum instrumentum habens solum quatuor cordas, ad quod transsumitur cantus quatuor vocum. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 5, 2, 1: Tetrachordum generaliter loquendo instrumentum est quattuor chordarum convenienter proportionatarum determinatos hos vel illos sonos, cum pulsantur, reddentium. Anon. Quaest. 38. III Bezeichnung für einen vier Tonstufen umfassenden Tonbereich — term that designates a tonal range encompassing four tonal degrees [s.IX] LmLScol. ench. 3, 583: evenit, ut quarti tetracordi species, quando iam diatessaron excessit spatium, id est duos tonos cum semitonio, tribus tonis integris compleatur. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 1, 4 p. 152, 13: Monochordum enim unisonantie est. Dichordum: toni et semitonii. Trichordum: ditoni et semiditoni. Tetrachordum: diatessaron et tritoni. eqs. LmLTheinr. Dov. 1, 4 p. 152, 19: Monochordum namque est unius soni singularitas, dichordum duarum sonorum secundum musice melodie distinctionem sibi proximorum continentia, trichordum trium, tetrachordum quatuor, pentachordum 5 eqs. IV Bezeichnung für einen vier Tonstufen umfassenden Gesang — term for a chant encompassing four tonal degrees [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 2, 27 p. 294, 12: Prima symphonia diatessaron est, que quatuor cordis constat; eius cantus tetracordum vocatur. LmLIoh. Cicon. mus. 4, 1 p. 364, 17. LmLIoh. Cicon. mus. 4, 13 p. 374, 21: Hic cantus cuius nominis est? Tetracordi, pentacordi ... pentadecacordi. Quare? Quia constat quatuor cordis vel quatuor vocibus aut tot.