semitonus

semitonium -i n. et semitonus vel semitonius -i m. Halbton — semitone I für die genaue Hälfte eines Ganztons — for the exact half of a tone [s.III] LmLFragm. Cens. 12, 5: Initium modi dicitur diesis, dimidium semitonium, totum tonos. Toni duo et dimidius diatessaron nominantur, tres et dimidius diapente, sex diapason. [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 17 p. 204, 4 (ad loc.: LmLComm. Boeth. I 1, 17 p. 53). LmLBoeth. mus. 2, 29 p. 262, 11: oporteat omne semitonium, si tamen integrum toni dimidium tenet, inter sextam decimam partem ac septimam decimam collocari (inde LmLHier. Mor. 17, 438 (p. 118). ad loc.: LmLGloss. Boeth. mus. 2, 29, 39, 1). LmLBoeth. mus. 3, 1 p. 268, 24: Aristoxenus musicus iudicio aurium cuncta permittens haec semitonia non arbitratur esse secundum Pythagoricos contractiora dimidio, sed, sicut semitonia dicuntur, ita esse dimidietates tonorum. LmLBoeth. mus. 3, 8 p. 278, 21: Integrum vero dimidium toni, quod est semitonium, constat ex duobus diaschismatibus, quod est unum semitonium minus, et schismate, quod est dimidium commatis (inde LmLReg. Prum. 16, 35. LmLHier. Mor. 15, 230 (p. 70). ad loc.: LmLGloss. Boeth. mus. 3, 8, 22: ‚semitonium‘: verum). al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 3, 1, 21, 3. al. [s.IX-X] LmLReg. Prum. 11, 6: <diapason de sex tonis>, id est ex quinque tonis et duobus semitoniis. Verum diapason et diapente constat ex novem tonis et semitonio, et fit de triplari numero. Bisdiapason continet duodecim tonos, et fit ex quadruplo. [s.X-XI] LmLAnon. Bernh. 1, 5: Medietas autem primi toni diatoni terminat semitonium tertium chromatici (sc. generis) (sim. [] LmLAnon. Bernh. 2, 5). LmLPs.-Odo mus. p. 267a: dicitur autem semitonium quasi medius tonus; est enim medius inter duos tonos. LmLVers. Ars humanas p. 110b: Nam quarta si statuitur, diapason corrumpitur / tredenos nunc semitonos, nunc duodenos capiens. (?) LmLProp. Est autem 25: Quod eveniret, si semitonium integra toni medietas existeret. [s.XIII] LmLVers. Postquam pro 86: Semitonum (glo.: id est medium tonum). LmLWalt. Odingt. 2, 5, 6: tonus, scilicet 9 et 8, quia medium numerum non habent, semitonio caret. [s.XIV] LmLIoh. Mur. spec. 1, 124-136. al. LmLIac. Leod. spec. 2, 41, 8. LmLIac. Leod. spec. 2, 56, 40. LmLPetr. Palm. p. 508: Et dicitur semitonium de ‚semi‘ indeclinabile, quod signat idem, quod ‚dimidium‘ et ‚tonus‚ toni‘. Unde semitonium quasi dimidium toni. Anon. Meyer 13, 4. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 16, 56: vera medietas toni vel verum semitonium in rerum natura non existit (sim. LmLThom. Bad. p. 82). LmLIoh. Cicon. mus. 1, 23 p. 104, 9: Bernardus: Semitonium est in brevissimo duarum vocum spatio, quasi medius tonus (cf. LmLHucbald. 20). al. LmLUgol. Urb. 5, 26, 55. al. LmLInterv. Notandum 11 p. 158 (p. 470b): Unisonus est sonus concordans in eodem gradu, scilicet comate. Semitonium perfectum continet quattuor gradus cum medio. Tonus continet novem gradus. LmLTact. Bona 35: Item semitonus vel semitonium dicitur quasi medius tonus vel non perfectus tonus sicut inter fa et mi, quia igitur non est perfectus tonus. LmLFr. Gafur. theor. 2, 3, 2. LmLGuill. Pod. ench. 4 p. 366. LmLGuill. Pod. 1, 3. LmLSzydlov. 7, 24: Et dicitur semitonium secundum aliquos a ‚semis‘, quod est ‚medium‘ et ‚tonus‘, quasi medietas toni. Sed ista interpretacio minus bene valet. LmLContr. Inprimis 5, 8: Et ratio, quare semitonium dimidius tonus nuncupatur, est ista. Nam constituitur ex duabus vocibus imperfectis, modo de duabus vocibus imperfectis non potest esse integritas. Ideo semitonium solum dimidium tonum constituit et non integrum. Et per hoc dicitur a ‚semi‘, quod est ‚dimidium‘ et ‚tonus‘, quia semitonium solum est certa pars toni. II für den kleinen Halbton (als Differenz von Ganzton und großem Halbton) — for the minor semitone (as the difference between a tone and a major semitone) [syn.: diesis, limma] 1 quantitative Bestimmung — quantitative designation a allgemein — general [s.IV] LmLMacrob. 2, 1, 21: Sonum vero tono minorem veteres quidem semitonium vocitare voluerunt. Sed non ita accipiendum est, ut dimidius tonus putetur, quia nec semivocalem in litteris pro medietate vocalis accipimus. Deinde tonus per naturam sui in duo dividi sibi aequa non poterit. Cum enim ex novenario numero constet, novem autem numquam aequaliter dividantur, tonus in duas dividi medietates recusat (inde LmLGloss. Boeth. mus. 1, 16, 90. LmLReg. Prum. 9, 17). [s.VI] LmLBoeth. mus. 3, 7 p. 277, 26: Demonstratio tonum duobus semitoniis commate distare. al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 3, 1, 21, 2: [Sicut hoc nomen semitonium videtur sonare, ita volunt, ut sint dimidii toni, quod dicit:] Non attendens rationem semitonium esse maius et minus, et quod semitonium possit dici, quod plus vel minus dimidii toni habeat. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 11/7, 2-4: semitonia, semisoni vel minus sive plus. LmLMus. ench. 9, 16: Semitonium non plenum toni intervallum. Idem interdum limma vel diesis dicitur (sim. LmLInch. Uchub. 16). LmLScol. ench. 1, 88: Δ: Quid vero semitonium? M: Semitonia vel limmata dicimus non plena sonorum spacia. Quae tamen suo loco posita et suam sonis proprietatem tribuunt et in concordiae suavitate cantilenam continent. Non suo autem loco posita dissentire faciunt mela. al. LmLHucbald. 19: Semitonium vero dictum videtur quasi medietatem contineat toni. Sed si ita esset, tunc in duas aequas partes tonus posset partiri, quod nullatenus fieri posse diligentiorum probabile reddiderunt ingenia. Dividitur siquidem [] tonus in duo, sed ita, ut utralibet ea pars aut medietatem transcendat aut minor medietate remaneat, et utraeque illae divisiones semitonia nuncupantur, unum maius, aliud minus. LmLHucbald. 20: Semitonium vero est, cum sibi duae voces brevissimo valde iunguntur spatio, ut vix aliquando discrimen inter eas sentiri possit. al. LmLReg. Prum. 9, 17. al. [s.X-XI] Ton. Leod. pr. 5: Semitonium autem dicitur, non quod dimidius sit tonus, sed quia non sit perfecte tonus. LmLAnon. Bernh. 2, 68. al. LmLPs.-Odo mus. p. 277a: ad secundam duobus modis fit elevatio et depositio, id est semitonio et tono; et semitonius quidem contractior est. Neque enim medietatem unius toni in suo spatio, quo depositionem et elevationem facit, habere videtur; neque etiam aequis numerorum passibus suam positionem tueri valet; unus et imperfectus est. LmLPs.-Odo dial. p. 254a: Minus vero spatium, sicut est a secunda voce ⋅B⋅ in tertiam ⋅C⋅, semitonium vocatur faciens contractiorem elevationem vel depositionem. Nulla autem mensura vel numero semitonii spatium ad tonum usque perveniat, sed cum per supradictam rationem divisiones fiunt suis locis, toni et semitonia formantur. LmLPs.-Odo dial. p. 254b: Ubicumque ergo in monochordo inter duas voces duos tonos et unum semitonium invenies, ipsarum duarum vocum intervallum quaternaria divisione currere ad finem usque probabis. LmLAdalb. 1B, 15. LmLGuido micr. 4, 5: Dispositis itaque vocibus inter vocem et vocem alias maius spatium cernitur, ut inter ⋅Γ⋅ et ⋅A⋅ et inter ⋅A⋅ et ⋅B⋅, alias minus, ut inter ⋅B⋅ et ⋅C⋅ et reliqua. Et maius quidem spatium tonus dicitur, minus vero semitonium, semis videlicet, id est non plenus tonus (ad loc.: LmLComm. Guid. 66 p. 105). LmLGuido ep. p. 484, 200. LmLLect. Guid. p. 44: Semitonium dicitur non perfectus tonus, ‚semum‘ enim ‚imperfectum‘ dicitur. Quod si velit aliquis estimare dici semitonium quasi dimidium tonum, huic contradicit Boetius, qui ostendit semitonium in duo aeque dividi non posse. LmLInterv. Diapason p. 59. LmLHeinr. Aug. 71: D: Quid interpretatur semitonium? M: Ut semihomo, id est non plenus homo, sic semitonium non plenus tonus dicitur. Non enim hoc in loco ‚semi‘ pro dimidio accipitur, quia, ut dictum est, semitonium non integre est toni medietas. LmLComm. Guid. 41 p. 111: Semitonium autem est consonantia aliquid minus habens tono. al. LmLLib. argum. 66 p. 25. LmLProp. Est autem 12. [s.XII] LmLAnon. La Fage I 3, 3: Quid est semitonium. Semitonium est minus spatium intensionis vel remissionis, quod nichilominus fit de voce ad proximam vocem. LmLTheinr. Dov. 1, 5 p. 154, 12: Intenderunt enim diapente et a secundo puncto remiserunt diatessaron; a tertio iterum intenderunt diapente, et a quarto remiserunt diatessaron; a quinto rursum intenderunt diapente et a sexto remiserunt diatessaron; qua distinctione facta unum intervallum aliis inequale superfuit utique, quod semitonium nominaverunt. [s.XIII] LmLMus. man. 18, 4: sit inter illas duas notas, scilicet fa et mi, spatium perparvum, videlicet semitonium, qua dimensione nulla minor est in nostra dumtaxat, qua nunc utimur, musica. al. LmLAnon. Couss. IV p. 69, 15: Semitonium dicitur tonus imperfectus, quia medietas eius non est praecise, quoniam, si ab omni superparticulari removeatur aliqua proportio, illud, quod remanebit, non erit medietas. LmLEngelb. Adm. 2, 12, 12: ultima vero distancia vocum est in semitonio, ubi vox acucior <a> graviore transcenditur solum tercia parte gravioris, ut talis sit status in modis musicarum consonanciarum, quod nulla vox consona alteri voci ipsam ultra quadruplum transcendit neque infra ipsam ultra triplum cadit (cf. LmLErnstbrunner, Engelbert 2 p. 213 adn.). al. LmLWalt. Odingt. 2, 5, 2: Semitonium dicitur, quod non veri toni sit medietas, sed illud ‚semis‘ solet dici, quod tertiam partem excedit et duas partes non contingit. [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 55, 7: Hoc semitonium plures inaequales requirit voces, ut sunt mi et fa ascendendo et e contrario descendendo, inter quas [] distantia est immediata, quia inter illas nulla mediat vox per se et divisim a nobis sonabilis, vel quia claves hic semitonium resonantes immediate se consequuntur. Sed illa distantia dicitur imperfecta respectu distantiae, quam importat tonus. Item dicitur minima per se faciliter dicibilis consonantia ad differentiam commatis, quod, licet sit minus, non est tamen per se dicibile, saltem faciliter. Ptolom. 8, 7: Semitonium vero, quod sit semis, idest non plenus tonus, non enim, ut quidam putant, est toni medietas, sed minus. LmLQuat. princ. 2, 12. LmLHeinr. Eger 3 p. 40: Semitonium est, quando per unam notam modicum ab unisono tali declinatur; et fit communiter a fa in mi vel econverso. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 12, 14: tonus, ut patebit, dividitur in duas partes inequales, scilicet in partem maiorem, que dicitur apothome, ... quo abutimur, et partem minorem, que, ut dictum est, semitonium appellatur. Trad. Holl. XI 2, 43. LmLTrad. Holl. II 3, 65: semitonum est unius vocis in proximam immediatam modica et debilis intencio vel remissio, id est elevacio vel depresio (sim. LmLTrad. Holl. IV 9. inde LmLTrad. Holl. V 3, 90. LmLTrad. Holl. VII 3, 54. Trad. Holl. XIII 3, 65. Trad. Holl. XV 7, 29. Trad. Holl. XXII 6, 19. LmLSzydlov. 7, 21. Trad. Holl. XXI 6, 11. Trad. Holl. XXVI 150. Trad. Holl. XIX 564). LmLFr. Gafur. theor. 4, 3, 14. LmLGuill. Pod. 3, 13: semitonium vero eo, quia imperfectum habet intervallum, nulla certa dimensione metitur chordam, unde nullatenus de per se formari potest. al. b als Zahlenverhältnis — as numerical ratio [s.IV] LmLMacrob. 2, 1, 22: semitonium vocitaverunt (sc. veteres) sonum tono minorem, quem tam parvo distare a tono deprehensum est, quantum hi duo numeri inter se distant, id est ducenta quadraginta tria et ducenta quinquaginta sex (inde LmLGloss. Boeth. mus. 1, 16, 90. LmLReg. Prum. 9, 20). [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 16 p. 203, 8: XVI ac XVIII collati sesquioctavam retinent proportionem atque idcirco tonum. Sed hanc proportionem XVII numerus medius non in aequalia partitur. Comparatus enim ad XVI habet in se totum XVI et eius sextam decimam partem, scilicet unitatem. Si vero ad eum, id est ad XVII, tertius XVIII numerus comparetur, habet eum totum et eius septimam decimam partem; non igitur isdem partibus et minorem superat et a maiore superatur. Et est minor pars septima decima, maior sexta decima. Sed utraque semitonia nuncupantur, non quod omnino semitonia ex aequo sint media, sed quod ‚semum‘ dici solet, quod ad integritatem usque non pervenit (inde LmLReg. Prum. 16, 5. LmLIoh. Hoth. exc. p. 49). LmLBoeth. mus. 2, 28 p. 261, 30: Constat igitur spatium, quod relinquitur, ex CCXLIII ad CCLVI, in quibus minimis semitonii forma consistit (inde LmLHier. Mor. 17, 427 (p. 117)). al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 2, 28, 87. LmLGloss. Boeth. mus. 2, 29, 100, 6. LmLGloss. Boeth. mus. 3, 13, 5: semitonium est in minori proportione quam XVIIII et semis et XVIII et semis. al. [s.IX] LmLScol. ench. 3, 499. LmLReg. Prum. 9, 20. [s.X-XI] LmLPs.-Bernel. interv. 1: A summa quacumque locata vicesimam septimam subtrahas, ex relicta octavam decimam quaeras, inventam integrae summae adiungas et semitonium habebis. al. LmLAnon. Bernh. 1, 36. LmLAdalb. 1B, 18. LmLInterv. Regula 1: Regula semitonii inveniendi eqs. LmLInterv. Cum diatessaron p. 392-393. LmLProp. Est autem 22. LmLCompil. Paris. I p. 192. LmLInterv. Ex omni 23. al. LmLFrut. brev. 4 p. 44. [s.XII] LmLRad. Laud. p. 385-389. LmLTon. Parkm. p. 108: semitonium ab eo dictum, quod non plenum habeat tonum, non ideo, quod dimidium habeat tonum. Cum enim novem tonus habeat secundum Platonem partes, semitonium quatuor habet tantum. [s.XIII] LmLMus. man. 30, 3: Cum enim 9 partes intervallo toni numerentur, quamvis nona pars minor ceteris dicatur, intervallum semitonii quatuor tantum partibus mensuratur. LmLIoh. Garl. mens. 10, 11. LmLLambertus plan. 155. LmLHier. Mor. 17, 1371 (p. 148). al. LmLTrad. Garl. plan. I 68. [] LmLTrad. Garl. plan. II 42. LmLTrad. Garl. plan. III 103. LmLTrad. Garl. plan. IV 12. LmLIoh. Groch. 53. LmLWalt. Odingt. 2, 5, 16. [s.XIV] LmLIoh. Mur. not. 1, 4, 2-9. LmLPetr. Dion. 4 p. 150. LmLIoh. Mur. spec. 1, 198. LmLIac. Leod. spec. 2, 55, 12: Dictum enim est semitonium hic esse illud, in quo maior est sesquitertia proportio duobus tonis et per consequens duabus sesquioctavis proportionibus. Illa autem proportio, quae iuncta duabus continuis sesquioctavis proportionibus ad sesquitertiam attingit proportionem, superpartiens proportio est, ut in sequentibus patet numeris: 192 216 243 256. LmLIac. Leod. spec. 3, 12, 7: Sed sesquioctava proportio surgit praecise ex proportionibus duorum semitoniorum simul iunctorum, ut in his patet numeris: 2187 2048 1944. Est hic inter duos primos terminos <apotomes> proportio; inter secundum vel medium et minimum terminum ipsius <dieseos>. Ptolom. 20, 17: Tres autem, que restant, consonancie, hoc est ditonus, semiditonus et semitonium, a numerorum proporcionibus separate sunt. Nam aut in nullis cadunt proporcionibus aut in tam difficilibus, ut eas vix philosophorum intelligencia comprehendat. LmLComm. Boeth. II p. 236, 10. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 3, 11 p. 350, 5. LmLProsd. spec. 2, 3 p. 180, 1: Semitonium... in proportione super13partiente 243^as consistit. al. LmLUgol. Urb. 4, 65, 22: Sunt igitur termini ex subtractione producti 256 et 243, in quibus est proportio semitonii praedicta vel supradicta super13partiente 243^as. al. LmLFr. Gafur. op. 4, 3. LmLFr. Gafur. theor. 4, 3, 15. LmLFr. Gafur. pract. 1, 2: Hinc semitonium ipsum liceat deffiniri intervallum, quod duabus sesquioctavis appositum sesquitertiam ducit proportionem seu spatium, quod duobus tonis coniunctum sonoris terminis extremis diatessaron perficit consonantiam. LmLMon. In mon. mensura p. 134, 3: Semitonium enim sesquisextadecima proportione debet inveniri. LmLFist. Si fistulae I 6 p. 51: Item si fistula maior fistulam minorem in se habeat totam et insuper longitudinis eius partem sextamdecimam cum diametri sextadecima, haec consonantia semitonium erit; sed melius per diatessaron sumitur semitonium (sim. LmLFist. Si fistulae II 6 p. 52). c als aus kleineren Intervallen zusammengesetztes Intervall — as composite interval that consists of smaller intervals [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 21 p. 213, 17: Enarmonium ..., quod cantatur in omnibus tetrachordis per diesin et diesin et ditonum - diesis autem est semitonii dimidium (inde LmLHier. Mor. 9, 95 (p. 44)). LmLBoeth. mus. 4, 7 p. 324, 17: unum quidem semitonium, quod continetur inter neten diezeugmenon et paraneten hyperboleon enarmonion, quod scilicet divisimus in duas diesis, trite hyperboleon enarmonio media interiecta. al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 21, 61: semitonium conficitur ex duabus diesis. al. [s.IX] LmLRemig. Aut. 11, 7: Limma Grece semitonium, cuius media pars diesis dicitur. LmLReg. Prum. 16, 22. [s.X-XI] LmLAnon. Bernh. 1, 4. LmLAnon. Bernh. 2, 69. LmLOdor. Sen. p. 208: Semitonium vero diatonici generis dividatur in enarmonico genere per diesin et diesin, id est per duas divisiones sive per duo diachismata. LmLWilleh. Hirs. 26 (c. 25), 5: Semitonii partes apothomae dicuntur. LmLFrut. brev. 11 p. 94. [s.XII] LmLAnon. La Fage I 4, 4. al. [s.XIV] LmLIoh. Mur. spec. 2, 75. LmLIac. Leod. comp. 1, 5, 4: semitonia et ipsorum partes ut commata, schismata, diaschismata, quorum differentias difficile capit auditus neque enim sensus minima (pro minime?) propter ipsorum parvitatem recipit et a maioribus saepe confunditur. LmLIac. Leod. comp. 2, 4, 31: Sicque fiet, ut apotome in 4 commata et plus et nondum quinque dividatur, et semitonium in tria et non quattuor. al. LmLIac. Leod. spec. 2, 55, 11: Divisio igitur illa, qua dividitur hoc semitonium in duo diaschismata, potius speculativa est quam practica, saltem ut partes illae vocem respiciunt humanam. al. LmLArn. Gill. 78: pars altera, [] favorosi videlicet sexus feminei, que quanto rarior, tanto preciosior, dum in dulcinomi gutturis epigloto tonos librate dividit in semitonia, et semitonia in athomos indivisibiles garritat, ineffabili lascivit melodiomate, quod magis putares angelicum quam humanum. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 3, 32. al. LmLIoh. Cicon. mus. append. 1 p. 394, 10. LmLUgol. Urb. 5, 45, 19. LmLIoh. Tinct. diff. 221: Semitonium est coniunctio ex distantia duorum diacismatum tantum aut duorum diacismatum et unius comatis constituta. LmLNicol. Burt. 1, 3, 18. LmLGuill. Pod. 2, 3. al. 2 Begriffsbestimmung und Etymologie — definition of the concept and etymology [s.IV] LmLMacrob. 2, 1, 23: Hoc semitonium Pythagorici quidem veteres δίεσιν nominabant, sed sequens usus sonum semitonio minorem δίεσιν constituit nominandum. Plato semitonium λεῖμμα vocitavit (inde LmLReg. Prum. 9, 21. LmLPs.-Mur. interv. p. 309a. LmLFr. Gafur. theor. 4, 3, 3). [s.VI] LmLBoeth. mus. 2, 28 p. 260, 23: quod nunc quidem semitonium nuncupamus, apud antiquiores autem limma vel diesis vocabatur (inde LmLHier. Mor. 17, 390 (p. 116). ad loc.: LmLIoh. Hoth. exc. p. 51). [s.XI] LmLAnon. Prag. 75: Nam non ideo dicitur semitonium, quod dimidium habeat tonum, sed aliquam partem toni sicut et semi-vocalis et semi-dii et semi-viri. LmLInterv. Ex omni 8: Sonum vero tono minorem veteres quidem semitonium vocare voluerunt, sed non ita accipiendum est, ut dimidius tonus putetur, quia nec semivocalis in litteris pro medietate litterae vocalis accipitur, sed ‚semum‘ dicebant antiqui, quia ad integritatem non pervenit, quasi ‚imperfectum‘ (cf. LmLMacrob. 2, 1, 21. sim. LmLFrut. brev. 4 p. 43). LmLInterv. Ex omni 26: Est autem semitonium dictum secundum superficiem soni, non secundum dimidium toni. LmLFrut. brev. 6 p. 47. LmLIoh. Cott. mus. 8, 8: Semitonium, a Platone limma vocatum, dictum est, quod sit non plenus tonus, sed imperfectus, non, ut quidam imperiti resolvunt, dimidius tonus. Virgilius semiviri Phryges (sc. dicit), id est non pleni viri, quia more feminarum se vestiunt (inde LmLPs.-Thomas Aqu. I 65). LmLIoh. Cott. mus. 12, 40: hemitonia enim proprie semitonia dicuntur (inde LmLAnon. Pannain p. 112). [s.XIII] LmLMus. man. 35, 12: semitonia veteres appellabant emitonia. LmLComm. Boeth. I 1, 16 p. 53: non dicitur semitonium quasi ‚semis‘, quod est ‚dimidium‘, quasi dimidius tonus, sed a ‚semus‘, quasi imperfectus tonus, sive sit supra medietatem sive infra eam. LmLIoh. Aegid. 12, 10. LmLAmerus 4, 2: Semitonus sive semitonium dicitur vel componitur de ‚semus -ma -mum‘, quod est ‚imperfectus -ta -tum‘, id est ‚non plenus‘, et de ‚tonus‚ toni‘, quasi non perfectus vel non plenus tonus, et licet proprie dicitur ‚semus -ma -mum‘ illud, quod est ultra medietatem et citra perfectionem tamen quantum ad propositum, semitonium dicitur hic eo, quod sit minus quam medietas toni; sed claves dicuntur respectu partis inferioris, unde bene dicitur de ‚semis‘, quod est ‚medietas‘, quia ultra medietatem ascendit et citra (ed.: circa) perfectionem toni. LmLAmerus 18, 6: Est autem semitonus imperfectus tonus - ‚semideos‘ imperfectos deos appellamus. LmLLambertus plan. 154. LmLHier. Mor. 14, 15 (p. 59). LmLAugust. min. BV 116: Dicitur autem semitonus vel semitonium, quia inperfectus tonus, non enim semitonium a ‚semis‘ ‚dimidium‘, sed dicitur a ‚semus -i‘, quod est ‚imperfectum‘, ut vas dicitur ‚semiplenum‘, non quia dimidia pars desit, sed quia perfecte plenum non est, ut dicitur ‚semivocalis‘ et ‚semidii‘. LmLEngelb. Adm. 2, 1, 19: Inde semitonium quasi inperfectus tonus, sicut semivocales dicimus non dimidias vocales, quia una vocalis littera non potest dividi in duas, sed dicimus semivocales quasi inperfectas vocales. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 1, 184. LmLIac. Leod. spec. 2, 60, 1. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 89: Et dicitur semitonium a ‚semis‚ semi‘, quod est ‚imperfectum‘, et ‚tonus‘, quasi imperfectus [] tonus, et non a ‚semis‚ semissis‘, quia sonat ‚dimidium‘, quia, si semitonium esset dimidius tonus, tunc, ut constaret ex una voce, quae est medietas toni, et non ex duabus, sed semitonium constat ex duabus vocibus, ergo semitonium non est dimidius tonus. LmLQuat. princ. 3, 13. LmLPs.-Mur. interv. p. 311a: Sed aliud est semitonus et aliud semitonium: semitonus dicitur imperfectus tonus et dicitur a ‚semus‚ sema, semum‘, quod idem est ac ‚non plenus‘; et iterum semiditonus quasi imperfectus ditonus. Sed semitonium dicitur a ‚semis‘ indeclinabile, quod patet ex definitione toni. LmLComm. Boeth. II p. 232, 16. LmLCompil. Ticin. A 55. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 13, 71. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 23 p. 104, 4: De secunda coniunctione ptongorum, que semitonium dicitur. Secunda autem coniunctio ptongorum semitonium est, quam auctores vocaverunt semitonium, emitonium, apotome, comma, sima, lima et diesin. Trad. Holl. X A 1: in secunda intensa, et sic est tonus - in secunda remissa, semitonium (sim. Trad. Holl. XXIV 8, 121). LmLGob. Pers. p. 184a: Semitonium est imperfectus tonus. Et dicitur a ‚semis‘, quod est ‚imperfectum‘, et ‚tonus‘. Et sic a Vergilio Phryges dicuntur semiviri, id est imperfecti viri, propter mollitiem vestium. LmLProsd. spec. 1, 4 p. 162, 19: Et vocatur etiam huiusmodi semitonium alio nomine secunda minor. LmLUgol. Urb. 1, 21, 17. Trad. Holl. XXIV 5, 48 (En): Et dicitur b mollis, quia nota, que cadit in illam clavem b, est mollis, id est semitonium sive dimidia nota, quod idem est. Et tale semitonium solum fit in illo loco, ubi b molle signatur. al. LmLIoh. Tinct. diff. 223: Quotienscumque vero semitonium per se scriptum invenitur aut dicitur, minus esse intelligitur. LmLIoh. Tinct. nat. 51, 6: Semitonium, id est secunda imperfecta. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 2, 5. Trad. Holl. XV 7, 30. LmLFr. Gafur. op. 4, 3: Et quidem semitonium minus Pithagorici diesim nominarunt, Plato vero limam appellavit, posteri vero semitonium vocitari conscripserunt. LmLGuill. Pod. 1, 17. LmLSzydlov. 7, 24. Trad. Holl. XIX 565: Et dicitur semitonium a ‚semis‘, id est ‚dimidium‘ et ‚tonus‘ quasi dimidius tonus. Vel dicitur a ‚semis‘, quod est ‚imperfectus‘ quasi imperfectus tonus. LmLContr. Quot sunt spec. p. 74b: Secunda imperfecta: Semitonus. 3 qualitative Bestimmung - qualitative designation a als Konsonanz oder zulässiges melodisches Intervall - as consonance or admissible melodic interval [s.XI] LmLAdalb. 1B, 9: Secundariae vero consonantiae vocibus suis non simul, sed successive factis bene sonant. Sunt autem quattuor secundariae consonantiae: tonus, ditonus, semitonium, semiditonus. LmLGuido micr. 4, 12: Habes itaque sex vocum consonantias, id est tonum, semitonium, ditonum, semiditonum, diatessaron et diapente. In nullo enim cantu aliis modis vox voci coniungitur vel intendendo vel remittendo (inde LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 2, 44). LmLGuido micr. 6, 17: Semitonium autem et ditonus et semiditonus, etsi voces ad canendum coniungunt, divisionem tamen nullam recipiunt. LmLLect. Guid. p. 44. LmLAribo 88 p. 56: Sex consonantiarum tres nobiles, tres sunt ignobiles. Nobiles diapente, diatesseron, tonus, quia originem et parentelam suam profiteri possunt: quippe cum haec sesqualterae, haec sesquiterciae, haec sesquioctavae sit proportionis. Ignobiles sunt ditonus, semiditonus, semitonium, cum incertae sint gradationis, id est proportionis. Unde etiam credimus eas esse minus dulcisonas. LmLLib. argum. 12 p. 20: Musica unde constat? Ex septem consonantiis, hoc est tono, semitonio, ditono, semiditono, diatessaron, diapente et diapason. ... Quid est consonantia? Consonantia, hoc est simul sonantia, quia, nisi simul duae voces sonuerint, consonantia esse non potest. [s.XIV] LmLGuido Dion. 1, 1, 127: quidam vero consonantias in principales et secundarias dividentes principales consonantias tres esse dicunt, scilicet dyatessaron, dyapente et dyapason, consonantias secundarias, [] quas concordantias appellant, sex esse ponentes, scilicet tonum, semitonum, ditonum, semiditonum, tonum cum dyapente et semitonum cum dyapente. LmLGuido Dion. 1, 1, 132: Secundum tamen opinionem eorum, qui principia musice et eorum numerum subtilius investigare videntur, rationabiliter et satis probabiliter dici potest, quod omnes consonantie et concordantie musicales reducuntur ad septem, que sunt tonus, semitonus, ditonus, semiditonus, dyatessaron, dyapente et dyapason. Quarum, ut infra videbitur, quatuor prime concordantie dicuntur, tres vero ultime non solum concordantie, immo etiam consonantie nuncupantur. LmLIac. Leod. spec. 2, 4, 20: Si enim voces, inter quas est semitonium, ut sunt mi et fa ascendendo vel e converso descendendo, simul a diversis proferantur, multum inter se discordant et displicent auditui, non sic, si ab eodem successive proferantur. LmLIac. Leod. spec. 6, 60, 2: Symphonia autem, quae consonantia nuncupatur, a ‚syn‘ Graece, quod est ‚con‘ Latine et ‚phonos‘, idest ‚sonus‘ vel ‚sonans‘, dividitur in semitonium, in tonum, semiditonum, sic de ceteris consonantiarum speciebus. Ptolom. 4, 16: sicut septem sunt soni, ita ex se septem faciunt consonancias, que sunt tonus, semitonium, ditonus, semiditonus, diatessaron, diapente et diapason. Per quas consonancias omnis cantilena movetur sive in elevacione sive in deposicione. al. LmLQuat. princ. 2, 11: Alie vero consonancie, videlicet semitonium, semiditonus et ditonus, que assidue in cantu versantur et in eis diverse voces sicut et in aliis consonanciis simul pro loco et tempore sonare videntur, ideo inter consonancias recipiuntur, ut patet inferius, quia ad cantilenas formandas non minus quam cetere sunt necessarie. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 59 p. 208, 6: nunc habendum iudicium est de Guidonistis, qui ob penuriam rationis dicunt tonum, semitonium, ditonum, et semiditonum consonantias esse, cum auctores non alias esse consonantias preter diatessaron, diapente, diapason, diapason diatessaron, diapason diapente, bis diapason affirment et doceant. Trad. Holl. XXIV 8, 124. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 2, 48. LmLTrad. Holl. VI 6, 19: Consonancia est prolacio vocis cum aliis sonans; unica enim vox consonancia dici non potest, set alia sibi adiuncta consonancia appellatur. Hec autem in XI species dividitur, scilicet in unisonum compositum, thonum, semitonium, ditonum, semiditonum, dyateseron, tritonum, diapente, exacordum, eptacordum et dyapason. al. LmLFr. Gafur. extr. 6, 4, 4. LmLBonav. Brix. 14, 6. al. LmLFlor. Fax. 2, 5, 2: Verum enim vero consonantiam in plana musica tonum, semitonium, diatessaron omnisque et singulas a consequendo, non autem a consonando musici dicunt. b als Dissonanz - as dissonance [s.XI] LmLVers. Ars humanas p. 111a: semitonium non resonat, nec locum tenet ditonus; / longe abest semiditonus, dum carent proportionibus. [s.XII] LmLGuido Aug. 76: Harum septem coniunctionum, ubi diapason includamus, quatuor priores dicuntur dissonantie, tonus videlicet, semitonum, ditonus, semiditonus. Prima enim vox et ultima uniuscuiusque dissonant nec aliquam inter se dulcedinem exprimunt, quod evidenter auditu perpendes, si duas claves in organis, que faciunt, aliquam illarum vocum simul transeris (?), ut simul sonent et dissonent. [s.XIII] LmLMus. man. 29, 7: Sed de coniunctionibus sonorum variis, septem tantum musici ducunt excipiendas, videlicet semitonium, tonum, semiditonum, ditonum, dyatessaron, dyapente, dyapason. Istas coniunctiones quidam consonantias generaliter appellant non advertentes nominis ethimologiam, scilicet unde dicantur consonantiae. Cum enim consonantiae dicantur a consonando, nihil autem consonans dici debeat, nisi consonet. Cum primae quatuor coniunctiones magis dissonent quam consonent, dissonantiae potius dici debent quam consonantiae. al. LmLIoh. Garl. mens. 9, 28: Discordantiarum quaedam dicuntur perfectae, quaedam imperfectae, [] quaedam mediae. Perfectae dicuntur, quando duae voces iunguntur aliquo modo secundum compassionem vocum ita, quod secundum auditum una vox non potest compati cum alia, et tres sunt species, scilicet semitonium, tritonus, ditonus cum diapente. LmLIoh. Aegid. 11, 9: Aliae (sc. voces) sunt emmeles, quae secundum Ptolemaeum, licet voces consonae non sint, possunt tamen ad melos, id est ad melodiam, aptari et iungere consonantias ut toni, semitoni, diaschismata, schismata, commata, dieses. LmLLambertus plan. 202: Quarum (sc. discordantiarum) autem quedam dicuntur imperfecte, quedam medie et quedam perfecte. Imperfecte vero sunt tonus, semitonium et tritonus, quia quanto propinquiores inveniuntur, eo tanto peiores, et quanto remotiores, tanto meliores. Medie vero sunt ditonus et semiditonus. Perfecte sunt tonus cum diapente et semitonium cum diapente. LmLFranco Col. 11, 15: Perfecta discordantia dicitur, quando duae voces sic coniunguntur, quod se compati non possunt secundum auditum. Et sunt quatuor, scilicet semitonium, tritonus, ditonus cum dyapente et semitonium cum dyapente. LmLPs.-Franco comp. 1, 3. LmLHier. Mor. 15, 73 (p. 65): Tonus autem et semitonium nec per se nec per accidens possunt esse consonancie, nisi valde inproprie esse dicantur. LmLTrad. Franc. I p. 32: Aliae species, scilicet tonus, semitonium, tritonus, semitonium cum diapente, vocantur dissonantiae. [s.XIV] LmLIac. Leod. cons. 22: Omnis enim concordantia perfecta semitonium vel semitonia requirit, licet semitonium per se sumptum concordantiam pravam habeat. LmLIac. Leod. cons. 38: Perfecta discordia est, quando duae voces in eodem prolatae tempore compati se non possunt secundum auditum; et sunt quattuor, scilicet semitonium, tritonus, semitonium cum diapente, ditonus cum diapente. LmLIac. Leod. spec. 2, 4, 20: Si enim voces, inter quas est semitonium, ut sunt mi et fa ascendendo vel e converso descendendo, simul a diversis proferantur, multum inter se discordant et displicent auditui, non sic, si ab eodem successive proferantur. LmLIac. Leod. spec. 4, 14, 2: consonantiarum autem vocum inaequalium aliae aequisonae ut diapason et bis diapason, aliae consonae ut diapente, diatessaron, diapente cum diapason (et cum his secundum Ptolomaeum iungitur diatessaron cum diapason), aliae prope consonae, quae non perfecte discordant ut tonus, semiditonus, ditonus et consimiles ad melos aptae, aliae dissonae, quae per se sumptae perfecte discordant ut semitonia, tritonus et huiusmodi. LmLPetr. Palm. p. 517. LmLQuat. princ. 4, 2, 13. LmLHeinr. Eger 4 p. 43: semitonium per se sumptum discordantiam faciat. LmLComm. Boeth. II p. 348, 15: dissonancie sunt tres: tonus perfecta scilicet dissonancia, utrumque semitonium et omnis consonancia, cum qua semitonium iungitur, perfectior, coma perfectissima percipitur. [s.XV] LmLOrig. et eff. 12, 1. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 59 p. 208, 1: Demonstratio de tono et semitonio, ditono et semiditono consonantias non esse. al. Trad. Holl. X C 100: Semitonium est distancia modica et debilis duarum vocum continuarum seu sibi vicinarum ascendencium vel descendencium. LmLTrad. Holl. VI 17, 7. LmLIoh. Tinct. diff. 220: Semitonium est discordantia ex mixtura duarum vocum duobus diacismatibus tantum aut duobus diacismatibus et uno comate ab invicem distantium effecta. LmLFr. Gafur. extr. 9, 3, 6. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 1, 11. LmLFr. Gafur. op. 2, 2: Dissone vero sunt, que non permiscent sonos atque insuaviter feriunt sensum, ut tonus et semitonium. LmLFlor. Fax. 2, 13, 2. 4 Gebrauch — usage a als Teil größerer Intervalle — as constituent part of larger intervals [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 18 p. 204, 25: monstrata est diapente consonantia ex tribus tonis semitonioque consistere. LmLBoeth. mus. 1, 19 p. 205, 6: Diapason consonantia constat ex quinque tonis et duobus semitoniis, quae tamen unum [] non inpleant tonum. LmLBoeth. mus. 1, 23 p. 216, 28: Potest enim appellari triemitonium in diatono genere semitonium ac tonus. LmLBoeth. mus. 3, 6 p. 277, 19: Tonum ex duobus semitoniis et commate constare. al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 17, 7: Diatessaron constat ex duobus tonis ac semitonio. Diapente constat ex tribus tonis ac semitonio. LmLGloss. Boeth. mus. 2, 23, 69, 1: Omnis tripla proportio, quae continet simul diapason ac diapente, habet VIII tonos et tria semitonia. LmLGloss. Boeth. mus. 3, 8, 23, 3: Apotome autem superat semitonium commate. al. [s.IX] LmLMus. ench. 17, 7. LmLScol. ench. 3, 337. al. LmLHucbald. 11. LmLReg. Prum. 16, 25: Si igitur ad semitonium addatur <comma>, fit semitonium maius. al. [s.X-XI] Ton. Leod. pr. 14. al. LmLAnon. Bernh. 2, 70: Constat ergo integer tonus ex apotome ac semitonio. al. LmLBerno prol. 2, 8. al. LmLGuido micr. 4, 7-10. LmLGuido ep. p. 488, 210. al. LmLLect. Guid. p. 44. LmLHermann. mus. p. 18 (p. 125a). LmLHermann. mus. p. 52 (p. 143a): Omne regulare diapente tribus tonis semitonioque constituitur, ista vero anomala species (sc. ⋅B⋅F⋅) duobus tonis totidemque semitoniis completur; quae duo semitonia iuncta non faciunt integrum tonum sicque ad completionem diapente comma cum semitonio deerit. LmLWilleh. Hirs. 24 (c. 23), 1. LmLLib. argum. 59 p. 25. al. LmLInterv. Ex omni 9-10. LmLFrut. brev. 4 p. 41. al. [s.XII] LmLGuido Aug. 72. al. [s.XIII] LmLMus. man. 32, 10: Sed illae coniunctiones sunt dicendae compositae, quae dividi possunt in species penitus differentes, ut semiditonus in semitonium et tonum, dyatessaron in semiditonum et tonum vel in ditonum et semitonium. al. LmLAmerus 19, 2-5. al. LmLHier. Mor. 15, 75 (p. 65): tonus et semitonium sunt partes integrales alicuius consonancie, puta semiditoni. al. LmLAnon. Ratisb. 3, 5-12. LmLAugust. min. BV 145: Item ab ⋅e⋅ acuto usque ad ⋅⋅ superacutum, scilicet <rotundum> non fiat dyapente. Causa quidem huius dissonancie est in promtu, quia duo semitonii (vel duo semitonia) sunt inter quelibet predictorum locorum, sed in constitucione cuiuslibet dyapente non debet esse nisi unum semitonium. LmLAnon. Couss. IV p. 68, 15-18. [s.XIV] LmLIoh. Mur. spec. 1, 181: Bina semitonia cum quinque tonis pasodia. al. LmLIac. Leod. spec. 2, 61, 9: Et sicut nulla consonantia vocum inaequalium ex puris tonis sine hoc semitonio illis sociato perfecta est, sic nulla consonantia ex puris diesibus conficitur. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 95: Octavus modus vocatur semitonium cum diapente et constat hic modus ex semitonio et diapente. al. Ptolom. 10, 4: ab ⋅E⋅ usque ad ipsam ⋅b⋅ sunt duo toni et duo semitonia, quorum coniunccio nulla est consonancia. al. LmLQuat. princ. 2, 13. al. Anon. Meyer 11, 4-9. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 13, 1: De distanciis ex tono et semitonio aggregatis. al. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 25 p. 120, 2. al. LmLProsd. spec. 1, 6 p. 162, 31. LmLProsd. spec. 1, 10 p. 166, 22: Dyateseron cum semitonio est duorum sonorum inequalium in duabus diversis et mediatis manus musicalis partibus existentium, duos tonos et duo semitoniaque amplectantium acceptio: et dicitur dyateseron cum semitonio, quoniam talis combinatio ex dyateseron et semitonio contexitur. al. LmLUgol. Urb. 1, 23, 9. LmLUgol. Urb. 2, 5, 24: Vigesima maior ex tonis quatuordecim ac quinque semitoniis est composita. Vigesima minor ex tonis tredecim semitoniisque sex connexa est, quae a maiore etiam maiore semitonio superatur. al. LmLThom. Bad. p. 86: Diapason plusquamperfectum seu perfectius priori perfecto sex tonos et tantum unum semitonium habet intra ⋅b⋅ acutum et ⋅C⋅ superacutum. al. Trad. Holl. XXIII 1, 4, 30. al. Trad. Holl. XXIV 8, 47-112. LmLTrad. Holl. II 3, 108: Semitonium cum dyapente est saltus unius vocis in sextam inperfecte sonans. ... Et iste modus alibi fieri non potest nisi, ubi semitonium in sexta voce reperiri potest (inde LmLTrad. Holl. V 3, 135. sim. Trad. Holl. XV 7, 93. LmLLad. Zalk. 3, 130. LmLSzydlov. 7, 109. Trad. Holl. XIV 9, 47). al.[] LmLTrad. Holl. VII 3, 126 (sim. Trad. Holl. XIII 3, 163). al. Trad. Holl. XX 3, 40-65. LmLIoh. Tinct. diff. 65: Diapason imperfectum est illud, quod constat ex quatuor tonis et tribus semitoniis, ut a mi de ⋅C⋅mi usque ad fa de ⋅b⋅fa⋅C⋅mi acuto. al. LmLIoh. Tinct. contr. 1, 4, 2. passim LmLGuill. Pod. 1, 18. al. Trad. Holl. XVI 2, 26-41. Trad. Holl. XXI 6, 17-60. Trad. Holl. XIX 574-596. b als konstitutives Intervall des Tonsystems — as structural interval in the tonal system [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 21 p. 213, 5: Cum sint igitur quinque tetrachorda: hypaton, meson, synemmenon, diezeugmenon, hyperboleon, in his omnibus secundum diatonum cantilenae procedit vox per semitonium, tonum et tonum in uno tetrachordo (inde LmLHier. Mor. 9, 83 (p. 44)). al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 21, 34: Per omnia tetrachorda habet (sc. diatonum) semitonium duosque tonos. al. [s.IX] LmLMus. ench. 1, 19: Primus, qui et gravissimus, Grece protos dicitur vel archoos; secundus deuteros tono distans a proto; tertius tritos semitonio distans a deutero; quartus tetrardus tono distans a trito (sim. LmLScol. ench. 1, 38). al. LmLScol. ench. 1, 82: Quod itaque sono  archoo incipit ac finitur, pentacordum primum vocamus, et constat duobus tonis, semitonio atque tono. eqs. LmLScol. ench. 3, 591: In tantum ergo semitonii vis valet ad ptongorum speciem deformandam, ut, si infra duos eosdem ptongos sesquitertio differentes diversum semitonii ordinem ponas, ipsi simul in diversam transeant formam. al. LmLHucbald. 21: Porro exemplum semitonii advertere potes in cithara VI chordarum inter tertiam et quartam chordam seu scandendo seu descendendo. al. LmLAlia mus. 17 p. 108: prima species diatessaron tertio loco habet semitonium, secunda species secundo, tertia species primo. al. LmLReg. Prum. 4, 2: toni vero artificalis musicae sunt quinque et duo semitonia, quae tamen semitonia integrum non implent tonum. LmLInterv. Quid sit tonus 5. [s.X-XI] Ton. Leod. pr. 12. al. LmLPs.-Bernel. spec. 1-3. LmLAnon. Bernh. 1, 46-52. LmLPs.-Odo dial. p. 254b. al. LmLBerno prol. 5, 6. al. LmLGuido micr. 5, 10. al. LmLGuido ep. p. 492, 228. al. LmLInterv. Diapason p. 58-59. LmLPs.-Berno mon. 7, 2: Diatessaron, quae minima est, tres tantum habet species, unam minus quam voces. Quarum prima constat: tono, semitonio et tono, quae est ⋅A⋅B⋅C⋅D⋅. Secunda forma est ⋅B⋅C⋅D⋅E⋅, quod est semitonium et ditonus. Tertia ⋅C⋅D⋅E⋅F⋅, quod est ditonus et semitonium. LmLHermann. mus. p. 23 (p. 127b): Est igitur talis ipsorum quadrichordorum positio, ut quia tria inter quatuor voces sunt spacia, primum et tercium tono, medium occupetur semitonio, sicque duo in extremitatibus toni quatuor medium vero semitonium duorum sit distantia troporum. al. LmLOliva 16: sinemenon duobus tonis emensis ad mesen semitonio coniungitur. al. LmLWilleh. Hirs. 3 (c. 2), 17: Musica enim species est quaedam habitudo diversae positionis tonorum et semitoniorum. al. LmLAribo 76 p. 8. eqs. al. LmLLib. argum. 49 p. 23. LmLFrut. brev. 1 p. 30. al. [s.XI-XII] LmLQuaest. mus. 1, 10 p. 20: Verum tamen et hoc diatonico conveniebat generi, ut statim in initio ipsius monocordi semitonium duo praecederent toni. al. LmLIoh. Cott. mus. 13, 12: vetustissimi musici eam (sc. prolambanomenon) primum non ponebant, sed ⋅B⋅, ut videlicet vocum dispositio a minimo intervallo, id est semitonio, quod est inter ⋅B⋅ et ⋅C⋅, exordium haberet. al. LmLGuido Aug. 61: Redit iterum Boetius ad mesen et facit aliud tetracordum per sinemenon, id est coniunctionem, apponens post mesen non paramesen, sed tricensinemenon, que locum ⋅b⋅ rotundi obtinet faciens cum mesen semitonium. al. LmLAnon. La Fage I 3, 5: Dispositio igitur tonorum et semitoniorum per litteras determinatas, qua perfecti utuntur musici, talis est: ponuntur primitus duo toni, postea semitonium. Deinde duo toni, postea semitonium. Tertio loco adiungitur tritonus, qui super ⋅F⋅ naturaliter et [] ubique reperitur, deinde semitonium, postea duo toni et semitonium, deinde tritonus invenitur, qui naturaliter, ut dictum est, super ⋅f⋅ reperitur, deinde semitonium et tonus ad ultimum. al. [s.XIII] LmLHier. Mor. 23, 153 (p. 173). LmLTrad. Garl. plan. I 93 (sim. LmLTrad. Garl. plan. II 62. LmLTrad. Garl. plan. III 115. LmLTrad. Garl. plan. IV 38). LmLTrad. Garl. plan. IV 106: aliquando per falsam musicam facimus semitonium, ubi non debet esse. LmLEngelb. Adm. 3, 16, 4 - 3, 18, 12. LmLWalt. Odingt. 3, 1, 11. [s.XIV] LmLMarch. luc. 9, 1, 39. al. LmLIac. Leod. spec. 5, 2, 6: Ut igitur duobus nervis altrinsecus positis ac diatessaron symphoniam consonantibus fiat tetrachordum, duos necesse est statui in medio nervos, qui ad se invicem et ad extremos tres proportiones efficiant, scilicet tonum et tonum et semitonium quantum ad genus diatonicum. LmLIac. Leod. spec. 6, 22, 12. eqs. LmLIac. Leod. spec. 6, 62, 32-33. al. Ptolom. 8, 15. LmLQuat. princ. 2, 14. LmLComm. Boeth. II p. 278, 1: A trite autem sinemmenon in mese minus semitonium reperitur, quod facies ad mensuram diatonici semitonii. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 3, 9-11. al. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 2 p. 238, 27. LmLIoh. Cicon. mus. 2, 51 p. 328, 19: Est autem et sextum tetracordum iam inferius ordinatum, quod nominatur subgravium, his caracteribus figuratum: ⋅Δ⋅E⋅φ⋅Γ⋅. Constat autem ut ceteri tono, semitonio et tono. al. LmLUgol. Urb. 1, 36, 15-22. LmLAnon. Carthus. theor. 19, 73. Trad. Holl. XI 2, 151-157. Trad. Holl. XXIII 1, 5, 20. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 3, 6-15. LmLFr. Gafur. op. 5, 2 (sim. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2, 3). LmLBart. Ram. 1, 3, 1 p. 52. LmLGuill. Pod. 1, 20-22. c allgemein — general [s.IX] LmLMus. ench. 12, 24. al. LmLScol. ench. 3, 590: ipsumque idem semitonium quodammodo cor atque animus efficitur cantilenae. al. LmLHucbald. 11: Vocantur autem duo prima spatia secundum musicae disciplinam, primum quidem semitonium, aliud tonus. Ex quibus duobus omnium reliquorum status perficitur. [s.XI] LmLLib. spec. 33 p. 34: Semitonius est species? Est. Quare? Quia pars speciei est. Igitur quia semitonius species est, species semitonii unde constat? Ex duabus coniunctis vocibus hoc modo: Species semitonii: ⋅B⋅C⋅. Sic et de reliquis. <XII. Item de specie semitonii denegativa.> Semitonius habet species? Non. Quare? Quia non habet varietates, idcirco non habet species. [s.XII] LmLTheinr. Dov. 3, 8 p. 270, 19: De transpositionibus semitoniorum. al. [s.XIII] LmLMus. man. 31, 17: Sicut enim Iacob prius Lyae, postmodum Racheli iunctus est matrimonio, sic sonus, elementum musicae, prius tonum, postea semitonium gignere comprobatur et eis quodammodo maritatur. Semitonium, de quo praecipue totius musicae nascitur simphonia, quia tonorum rigorem temperat et asperitatem, competenter assignari potest Racheli, cuius maxime species animum Iacob rapuit eo, quod decora esset facie et venusto aspectu. LmLLambertus plan. 163: <‚Per falsam musicam‘> fieri appellamus, scilicet quando facimus de semitonio tonum vel econverso (inde LmLTrad. Lamb. 3, 4b, 4. LmLTrad. Franc. I p. 28). LmLAnon. Emmeram. 5 p. 274, 27: falsa musica est variatio vocum necessaria de tono in semitonium vel e converso per falsam mutationem sive fictam. LmLTrad. Garl. plan. IV 104: Semitonium, ut dicit Bernardus, est dulcedo et condimentum tocius cantus et sine ipso cantus esset corrosus, transformatus et dilaceratus (inde LmLTrad. Holl. VIII 13, 75. Trad. Holl. X C 105. Trad. Holl. XI 2, 52. Trad. Holl. XXIV 8, 34. LmLTrad. Holl. III 5, 44. LmLTrad. Holl. VI 7, 17. Trad. Holl. XX 3, 13. Trad. Holl. XV 7, 35. LmLSzydlov. 7, 29). LmLIoh. Groch. 100: Moderni vero propter descriptionem consonantiarum et stantipedum et ductiarum aliud addiderunt, quod falsam musicam vocaverunt, quia illa duo signa, scilicet b et ♮, quae in ⋅b⋅fa⋅b⋅mi tonum et semitonum designabant, in omnibus aliis faciunt hoc designare ita, quod, ubi erat semitonus, per ♮ illum ad tonum ampliant, [] ut bona concordantia vel consonantia fiat, et similiter, ubi tonus inveniebatur, illum per b ad semitonum restringunt. LmLPs.-Mur. summa 1199: Item cantor huiusmodi puerilis circa semitonium caute procedat, ne vel ipsum ponendum postponat vel proferat negligenter. Et maxime circa ⋅b⋅ molle et ⋅♮⋅ durum caveat, ne oberret. [s.XIV] LmLPetr. Palm. p. 513: omnis species discantus excepto unisono et semiditono quandoque reperitur imperfecta propter defectum semitonii, et tunc oportet necessario, quod per falsam musicam perficiatur. al. LmLQuat. princ. 3, 13: Semitonium est imperfectum intervallum duarum vocum, quia secundum vocem hominis non licet dividi vel ponere medium. LmLQuat. princ. 3, 56: Intervalla eciam vocum perfecte pronuncientur, ut semitonium pro tono pleno non fiat et econtrario. LmLIoh. Boen ars 2, 21, 16: Bene ergo Boetius hunc cantum enarmonicum dicebat, quasi extra omnem armoniam et incompositum eo, quod durus dytonus duas solummodo cordas obtinuit et molle semitonium cordas tres. LmLGoscalc. 1, 3 p. 52, 1: Est enim coniuncta quedam acquisita canendi actualis attribucio, in qua licet facere de tono semitonum et e converso. LmLAnon. Vratisl. p. 334a: Signum semitonii sic . [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 18, 5: Est autem coniuncta secundum vocem hominis de tono in semitonium et econverso de semitonio in tonum transmutacio. In eo enim loco, in quo solebat fieri semitonium, per coniunctam fit tonus et econverso (sim. LmLSzydlov. 8, 3). al. LmLIoh. Olom. 5 p. 16: in instrumentis organicis saepius latior fit progressus pluraque in eis capiuntur semitonia, quam in manuali serie sunt distincta. ibid.: Cum autem ab aliquo reliquorum cantuum fit ingressus in ⋅b⋅ mollem, tunc in limite ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi velut pro clave et signo semitonii transumpti quodam b parvum scribitur et rotundum. al. LmLProsd. contr. 3, 6: secunda non habet nisi tonum aut semitonium unum. LmLUgol. Urb. mon. 8, 12: Semitoniorum fictorum igitur ordinem prosequentes dicimus, quod, ubi in monochordo rectae musicae semitonium reperitur, ibi fictae musicae secundum modernos semitonia non ponuntur. al. LmLTrad. Holl. I 1, 3, 14: Vox enim hominis in plurimis fallax invenitur, promit nempe semitonium pro tono, et e converso tonum pro semitonio, quod egregiam artem musicalem in suis principiis manifeste offendit. LmLBart. Ram. 1, 1, 3 p. 6: De hac tamen semitonii imperfectione practicus non supra modum sollicitetur, quoniam est maxime speculativa et a cantoribus practicis aliena. LmLBart. Ram. 1, 1, 6 p. 17: Quanto igitur foramina magis ad orificium accedunt, tanto sonos reddunt graviores, et quanto ad os pulsantis magis appropinquant, tanto acutius clamant. Sed si uniuscuiusque foraminis medietas digito claudatur, semitonium facit ad totam aperturam. LmLGuill. Pod. 3, 28: Est autem semitonium hoc huiusce facultatis non modo ornamentum et decus, sed etiam fundamentum. Trad. Holl. XVI 2, 18: Nota, quod 7^tem sunt semitonia in manu musice artis exceptis coniunctis. d als Melodieintervall - as melodic interval [s.IX-X] LmLHucbald. 21: Designentur quoque exempla tam toni quam semitonii in quolibet cantu. eqs. LmLAlia mus. 74 p. 142: Quo etiam incipit semitonio intenso antiphona „Cognovi Domine“ et „Dum clamarem ad Dominum“. [s.X-XI] Ton. Leod. 7, 14. al. LmLPs.-Odo mus. p. 278a: Tonus autem, ut diximus, protensior atque perfectior elevatio et depositio est, et ut ita dicam, semitonius est imperfectus, tonus vero superfluus. Sed dum unius imperfectio alterius superfluitatem sive alterius superfluitas alterius imperfectionem moderatur, perfecta modulatio ex utroque latere perficitur: et unum quidem vel duos tonos absque semitonio quam semitonium absque tono in consonantia poni, magis sonoritati et auctoritati placet. al. LmLPs.-Odo dial. p. 255b: Prima vocum coniunctio est, cum illae duae voces iunguntur, inter quas unum est semitonium, ut [] a quinta in sextam, quae consonantia omnibus contractior et strictior est, ut prima elevatio huius antiphonae: „Haec est, quae nescivit“. In depositione vero per reciprocationem ita: „Vidimus stellam“. LmLPs.-Odo dial. p. 257b: cantus, qui finitur in voce quinta ⋅E⋅, quae est prima semitonii in tertio modo, saepe invenitur incipere in voce decima ⋅c⋅. LmLBerno prol. 2, 4: Primus modus est in brevissimo duarum vocum spacio et fit in semitonio, ut hoc liquet exemplo in gravitate et acumine in illa antiphona: A. „Missus est Gabrihel“, ad id loci ‚Mariam‘, item ‚virginem‘. al. LmLGuido ep. p. 486, 205: Iunguntur ad se invicem voces sex modis: tono, semitonio, ditono, semiditono, diatessaron et diapente (ad loc.: LmLWilleh. Hirs. 22 (c. 21), 1). al. LmLHermann. mod. p. 150: Ter terni sunt modi, quibus omnis cantilena contexitur, scilicet unisonus, semitonium, tonus, semiditonus, ditonus, diatessaron, diapente, semitonium cum diapente, tonus cum diapente, ad haec sonus diapason (inde LmLFrut. brev. 10 p. 72. LmLIoh. Cott. mus. 8, 1. LmLMus. man. 38, 1. LmLTon. Franc. p. 148a. LmLAmerus 7, 1. LmLHier. Mor. 14, 6 (p. 58). LmLHier. Mor. 14, 111 (p. 62). LmLPs.-Thomas Aqu. I 67. LmLAnon. Couss. IV p. 63, 27. LmLIac. Leod. spec. 2, 14, 4: Tredecim consonantiae sunt ... LmLCompil. Lips. p. 135. LmLTrad. Holl. VIII 13, 29. LmLGob. Pers. p. 184a. Anon. Gemnic. 2, 2, 71. LmLTrad. Holl. IX 1, 2, 102. LmLAnon. Carthus. pract. 15, 52. Trad. Holl. XXIV 8, 122. LmLTrad. Holl. II 3, 148. LmLTrad. Holl. III 5, 123. LmLTrad. Holl. V 3, 77. LmLTrad. Holl. VII 3, 46. Trad. Holl. XIII 3, 217. Trad. Holl. XX 3, 72. Trad. Holl. XV 7, 127. Trad. Holl. XVI 2, 45. LmLLad. Zalk. 3, 191. LmLSzydlov. 7, 134. Trad. Holl. XXI 6, 70. Trad. Holl. XXVI 143. Trad. Holl. XVII 181. Trad. Holl. XII 7, 12. Trad. Holl. XIV 9, 52). LmLMot. Musica est p. 154. al. LmLAribo 12 p. 37. al. LmLComm. Guid. 92 p. 108: Symphonia alia tonus, alia semitonium, ditonus, semiditonus, diatessaron, diapente, diapason. LmLMot. Omnis cantus p. 186. LmLTon. Aug. p. 152b: remisso per neumam, quam flexam dicunt, semitonio. passim LmLAnon. Lips. p. 159: Transpositio autem est, quando cantus vel propter deficientiam semitonii, ut patet in introitu autenti prothi „Exaudi Domine“, vel propter deficientiam ditoni ... in ⋅a⋅ affini prothi transponitur. LmLAnon. Prag. 199: Ad proposita sane tendentibus sciendum bene moratam musicam variis semitoniorum effici succentibus. LmLPs.-Guido form. 1, 11: Musicus autem motus fit sex solummodo modis, id est tono, semitonio, semiditono vel trihemitonio, ditono, diatesseron et diapente. al. LmLAnon. Venet. II 8: Semitonium, brevissimum spatium duarum vocum vixque a se dissimilium, quam tamen distantiam percipere possit auditus, ut habes in antiphona „Volo Pater“ inter sillabam ‚vo-‘ et ‚-lo‘. [s.XI-XII] LmLAnon. Wolf p. 202: si quis cantus in membris finalium propter deficientia ibidem semitonia non possit decurrere, in transpositis vel transformatis decenter possit procedere. LmLQuaest. mus. 1, 11 p. 23. LmLIoh. Cott. mus. 21, 27: Saepe etenim ex cantorum ineptia evenit, quod inter alias cantuum depravationes semitonia proferunt, ubi proferre non debent, et interdum negligunt, ubi negligere non debent. Iam vero manifestum est, quod durae hominum voces et incompositae semitonia quam maxime devitant; qui autem flexibiles habent voces, semitoniis plurimum gaudent eo usque, ut etiam ibi aliquotiens semitonia depromant, ubi depromenda non sunt, quemadmodum patet in multis quarti toni antiphonis, ut in his „Custodiebant“, „Ex Egypto“, „Sion renovaberis“. al. LmLIoh. Cott. ton. 24, 30-32. al. LmLGuido Aug. 71: Sunt autem due simplices coniunctiones vocum, scilicet tonus et semitonium, quibus quelibet proxime littere coniunguntur. al. LmLAnon. La Fage I 4, 8: Tonus igitur, semitonium, ditonus et semiditonus coniunctiones vocantur, per quas voces vocibus cantibusque cantus iunguntur. al. LmLDisc. Tres sunt 7 p. 238. al. [s.XIII] LmLMus. man. 32, 6: Simplices namque coniunctiones sunt: semitonium, tonus et ditonus. [] Compositae reliquae omnes. LmLMus. man. 49, 24: Semitonium autem propterea non nisi cum difficultate tangere potest (sc. quintus tonus) sub finali, quia, cum de litteris superioribus ad finalem quovis modo descenditur, quasi naturaliter sub finali videtur tonus occurrere, non semitonium, nisi pluribus vocibus descendatur. al. LmLIoh. Garl. mens. append. 15, 4. al. LmLLambertus plan. 139. LmLHier. Mor. 25, 142 (p. 184): Longi flores sunt, quorum vibracio est morosa metasque semitonii non excedit. LmLHier. Mor. 25, 155 (p. 184): Quando igitur clavis inmobilis cum vibranda semitonium constituunt, et ipsa vibracio est morosa, tunc est flos, qui dicitur longus. al. [s.XIV] LmLMarch. luc. 9, 1, 5: Que autem dicuntur coniunctiones et sillabe, sunt quatuor, scilicet semitonium, tonus, semiditonus et ditonus. LmLIac. Leod. spec. 5, 24, 2. LmLIac. Leod. spec. 6, 70, 10. al. Ptolom. 18, 11: Tonos etiam et semitonia spissim intermittere non erit inutile, quia quanto minores, tanto sunt aliis consonanciis dulciores (inde LmLQuat. princ. 3, 48). al. [s.XV] Prosd. plan. 1, 7 p. 52, 14: Semitonium est elevatio vel depositio vocis nullo intervalo lineali vel spatiali interposito, ex qua elevatione vel depositione indebita, non plena, et imperfecta insurgit resonantia. LmLAnon. Claudifor. 2, 3, 6: saltus fit aut per semitonium aut per semiditonum aut per diatesseron, hoc est vel ad secundam vel ad tertiam vel ad quartam clavem (sim. Anon. Gemnic. 2, 1, 17). LmLAnon. Claudifor. 6, 1, 5: semitonium vero causat elevationem vel depressionem vocis imperfectam et quasi imperceptibilem. al. LmLUgol. Urb. 1, 74, 13: per semitonium duplicatum ut antiphona „Benedicat nos“ et aliis quam pluribus modis et principiis variatis ex ipso ⋅F⋅ nascitur haec differentia. LmLUgol. Urb. 1, 112, 28: post remissum et intensum semitonium. al. LmLTrad. Holl. IX 2, 1, 15: Secundus modus semitonium est unius vocis in proximam et inmediatam vocem modica et debilis intensio vel remissio sive ascensus vel descensus in cordam sibi proximam (sim. Trad. Holl. XXIV 8, 31. Trad. Holl. XV 7, 29. LmLLad. Zalk. 3, 87. Trad. Holl. XIV 9, 20). Trad. Holl. XXIII 2, 5, 20. al. LmLCompos. Capiendum 3, 2. al. LmLAdam Fuld. 2, 7: Semitonium est saltus de mi in fa et e converso. LmLErasm. Hor. p. 74a. Trad. Holl. XVI 3, 2, 11: Omnes vero antiphone in ⋅F⋅ gravi incipientes et in ⋅D⋅ finientes per semitonium et tonum se precipitantur, tercie differencie erunt. al. Trad. Holl. XVII 134. e als konstitutives Intervall der Kirchentonarten - as structural interval in the modes [s.IX-X] LmLAlia mus. 87 p. 149: Ceterum eius (sc. quarti toni) melodia, quae est noeagis, ab hypate meson, hoc est a semitonio intenso, incipit, et in eamdem finalem transcurso diapente desinit. [s.X-XI] LmLPs.-Bernel. spec. 18: Protus et tetrardus contrarii sunt eo, quod diapente proti habet prius duos tonos et postea semitonium et in fine tonum, diapente vero tetrardi prius tonum et semitonium, postea duos tonos. eqs. LmLPs.-Odo dial. p. 259b: Primus tonus finitur in voce quarta proceditque in undecimam, in qua est eadem littera ⋅d⋅, per tonos et semitonia ita: post finem primo tonus occurrit, deinde semitonium et duo toni ac iterum semitonium et duo toni; deponitur vero a fine ad vocem tertiam tono uno. eqs. LmLBerno prol. 6, 3: Primus tonus a suo finali, idest licanos ypaton, habet licentiam ascendendi in dyapente, hoc est in mese, a mese in paranete dyezeugmenon, quod est prima species dyatesseron constans ex tono, semitonio et tono. LmLBerno prol. 12, 6: Dyapente proti post duos tonos semitonium admittit; dyapente deuteri post tres tonos; dyapente triti primo loco semitonium habet; dyapente tetrardi post unum tonum. al. LmLGuido micr. 13, 18: autenti vix a suo fine plus una voce descendunt. Ex quibus autentus tritus rarissime id facere propter subiectam semitonii imperfectionem videtur. LmLGuido ep. p. 526, 367. LmLOliva 113. LmLWilleh. Hirs. 38 (c. 37), 3-4. al.[] LmLLib. spec. 34 p. 50. al. LmLFrut. brev. 8 p. 59: Secundus modus ... possidens inter ⋅A⋅ et ⋅a⋅ primam diapason formam, supra vero raro semitonium vel tonum, inferius tonum additum. LmLFrut. ton. p. 128. al. [s.XI-XII] LmLQuaest. mus. 1, 21 p. 59: ipsa semitonii transpositio sit troporum et specierum mutatio. Nam hinc sua cuique ptongo discernibilis qualitas et tetracordis et pentacordis suae sunt species et troporum omnium formae; ipsumque idem semitonium quodammodo cor atque animus efficitur cantilenae. al. LmLIoh. Cott. mus. 12, 13: Descendunt autem (sc. autenti) a finali ad proximam, ubi nonnullam eis licentiam a peritis musicis concessam repperi. Excipitur inde autentus tritus, qui simpliciter quintus nominatur: huic nulla infra finalem descensio attributa est, non aliam ob causam, nisi quod semitonii imperfectio competentem fieri descensum non permittit. LmLGuido Aug. 142: Sunt ergo quatuor manerie, que omnes species diapason includunt, quarum prima est, que tonum habet in depositione et in elevatione tonum et semitonium, et ipsa (ms. et ed.: ipsa que) vocatur apud Grecos protus, quasi prima maneria. eqs. LmLGuido Aug. 436. eqs. al. LmLTon. Cist. 15-17. al. LmLAnon. Cist. I 28 p. 26. eqs. LmLAnon. La Fage I 12, 2: Proprium est igitur primi toni supra quintam semitonium et sub finali tonum habere. eqs. [s.XIII] LmLMus. man. 42, 4: Aut enim ascendit cantus a finali littera per tonum et semitonium et descendit per tonum, et fit prima maneria. Aut ascendit per semitonium et tonum et descendit per tonum, et fit secunda maneria. Aut ascendit per duos tonos et descendit per semitonium, et sic fit tertia maneria. Vel certe per duos tonos ascendit et per tonum descendit, et sic fit quarta maneria. al. LmLIoh. Aegid. 12, 15. al. LmLTrad. Garl. plan. V 223. al. Ton. Sar. p. 10: Quidam vero <in> intonacione „Benedictus“ et „Magnificat“ huius (sc. primi) toni et sexti toni maxime errant et contra regulam artis musice agunt: nam faciunt semitonium inter ⋅a⋅ acutam et ⋅g⋅ grave, id est in ⋅a⋅lamire faciunt fa et mi in ⋅ge⋅solreut, ubi non invenitur. LmLEngelb. Adm. 4, 12, 2. eqs. LmLEngelb. Adm. 4, 32, 3 - 4, 35, 12. [s.XIV] LmLMarch. luc. 11, 1, 3: Item tropus sive modus est species modulata ex tonis et semitoniis prodiens generata. al. LmLIac. Leod. comp. 2, 7, 15. al. LmLIac. Leod. spec. 6, 43, 5. eqs. al. LmLComm. Boeth. II p. 300, 25. eqs. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 2, 20 p. 288, 8. al. LmLThom. Bad. p. 86-87. al. LmLBonav. Brix. 15, 18. al. LmLGuill. Pod. 4, 10-13. f als Zusammenklang in der Mehrstimmigkeit - as simultaneous sonority in polyphony [s.XI] LmLGuido micr. 18, 15: Superior nempe diaphoniae modus durus est, noster vero mollis, ad quem semitonium et diapente non admittimus. [s.XII] LmLTrad. Guid. 9: Diaphonia est vocum apta disiunctio, cum disiunctae voces et concorditer dissonant, et dissonanter concordant. Qua quidem sic utuntur, ut canenti semper vox quarta succedat, ad quam diapente non admittimus. Tonum vero et ditonum et semitonium cum diatesseron recipimus, raro autem semiditonum. [s.XIII] LmLIoh. Garl. mens. 10, 21: omnis discordantia ante perfectam concordantiam sive mediam aequipollet concordantiae mediae, et hoc proprie sumitur ante unisonum vel diapason ... Et improprie sumitur ante mediam. Sed multum invenitur in multis partibus organi ... ut in hoc exemplo: semiton<ium> ante diapente. [s.XIV] Ptolom. 21, 15: Alie vero tres (sc. consonancie), idest diapason, diapente et semitonium, ad hoc organum velud inconsonancie iudicantur. [s.XV] LmLIoh. Cicon. mus. 1, 74 p. 232, 3: De occursu organi statutum est in libris auctorum, ut semper fiat aut per tonum, aut per ditonum, per semitonium vero nusquam. LmLTrad. Holl. VI 30, 4: Sequitur igitur de dyaphonia, que fit per omnes consonancias absque semithonio et dyapason. LmLGuill. Pod. 5, 3: Cantus vero planus est vocum disgregatarum et, que successive absque ulla temporis determinata quantitate et mensura proferuntur, [] legittima constitutio. Quare quecunque fuerint voces tono aut semitonio distantes, que in contrapuncto tanquam dissone repudiantur, in hoc tamen ratione dicta velut consone admittuntur. g in zusammengesetzten Intervallbezeichnungen — in compound terms for an interval [s.XV] LmLAnon. Carthus. theor. 22, 22: Semitonium supra dyapason. LmLAnon. Carthus. theor. 22, 34: Semitonium supra duplicem dyapason. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 1, 12: semitonium supra diapason nona imperfecta. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 1, 13: semitonium supra bisdiapason sextadecima imperfecta. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 2, 14: semitonium supra diapason, quod nullus ignorat ex diapason ac semitonio esse compositum. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 5, 2: Semitonium supra diapason est discordantia ex mixtura duarum vocum diapason ac semitonio ab invicem distantium effecta sicut mi ⋅E⋅lami gravis et fa ⋅F⋅faut acuti. al. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 7b, 2: Semitonium supra bisdiapason est discordantia ex mixtura duarum vocum ab invicem bisdiapason ac semitonio distantium effecta sicut mi ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi et fa ⋅C⋅solfa. al. LmLContr. Inprimis 5, 4: Sed totum fundamentum musicae hiis 13 habetur speciebus; igitur 13 sufficiunt et plures non requiruntur. Quamvis Philosophus ponat tonum cum dyapason et semitonium cum diapason, hoc facit causa additamenti et non causa necessitatis. v. diapente cum tono - diapente cum semitonio 5 im Tonsystem lokalisiert - situated within the tonal system [s.VI] LmLBoeth. mus. 4, 7 p. 323, 11: Nete autem diezeugmenon ad triten hyperboleon, id est III.LXXII ad II.DCCCCXVI semitonium refert. LmLBoeth. mus. 4, 9 p. 328, 25: relinquitur trites synemmenon diatoni ad mesen proportio semitonii. LmLBoeth. mus. 4, 10 p. 330, 22: Relinquitur igitur semitonium inter hypaten meson diatonon et parhypaten meson diatonon constitutum. al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 4, 8, 19: ‚diezeugmenon enarmonios‘: Haec media (sc. trite diezeugmenon enarmonios) posita ad paraneten sonabit dyesim et ad paramese similiter dyesim ita, quod inter paraneten et paramese tantum erat semitonium. [s.IX] LmLScol. ench. 1, 98: Sonus  deuterus cum semper intervallo semitonii subiungatur trito . al. LmLHucbald. 39-41. al. [s.X-XI] LmLAnon. Bernh. 1, 4. LmLPs.-Odo mus. p. 268a: ab octava chorda usque in decimam duos semitonios vides, numquam continuatim iungere debes; quorum signa haec sunt: octavum ⋅a⋅ nonum ⋅b⋅ decimum ⋅♮⋅ undecimum vero ⋅c⋅, quibus ita utendum est, ut quando ⋅a⋅ et ⋅b⋅ semitonium iungunt, a ⋅b⋅ ad ⋅c⋅ intelligas tonum, et quando ⋅♮⋅ (ed.: b) cum ⋅c⋅ semitonium velit, ab ⋅a⋅ usque ad ⋅♮⋅ tonum esse non dubites. LmLPs.-Odo dial. p. 254a: Prima vero nona ⋅b⋅ et secunda nona ⋅C⋅ ad se invicem neque tonum neque semitonium faciunt, sed a prima nona ⋅b⋅ ad octavam ⋅a⋅ est semitonium; ad decimam ⋅c⋅ tonus. Secunda vero nona ⋅C⋅ ad octavam ⋅a⋅ e contrario est tonus, ad decimam vero ⋅c⋅ semitonium praestat. al. LmLBerno prol. 9, 27. LmLGuido micr. 4, 5: Dispositis itaque vocibus inter vocem et vocem alias maius spatium cernitur, ut inter ⋅Γ⋅ et ⋅A⋅ et inter ⋅A⋅ et ⋅B⋅, alias minus, ut inter ⋅B⋅ et ⋅C⋅ et reliqua. Et maius quidem spatium tonus dicitur, minus vero semitonium. LmLGuido ep. p. 484, 200. LmLPs.-Berno mon. 12, 2. LmLHermann. mus. p. 27 (p. 129b): prima species diatesseron ⋅A⋅D⋅ constans tono, semitonio, tono. al. LmLOliva 55. LmLWilleh. Hirs. 21 (c. 20), 7. al. LmLAribo 22 p. 13. al. LmLLib. argum. 47 p. 23: ⋅b⋅ autem molle ideo additum est, ut ⋅F⋅ cum eo per diatessaron concordiam habeat, cum ⋅G⋅ semiditono, cum ⋅a⋅ semitonio. LmLTon. Aug. p. 83. LmLAnon. Prag. 180. LmLVers. Ars est 29. al. LmLFrut. brev. 16 p. 108: Synemmenon autem ita invenies: tolle summam cerae ⋅F⋅ et da eam S literae et insuper medietatem [] eius faciensque ex ea cymbalum, constituas illud inter ⋅A⋅ et ⋅B⋅, quod sonat ad ⋅A⋅ semitonium, ad ⋅C⋅ tonum, ad ⋅D⋅ vero ditonum. al. [s.XII] LmLTrad. Guid. 2: Symphonia, quae dicitur semitonium, est non plenus tonus, ut a ⋅B⋅ ad ⋅C⋅, ⋅E⋅ ad ⋅F⋅. LmLGuido Aug. 41. al. LmLTon. Parkm. p. 107-108. LmLAnon. La Fage I 3, 11. al. LmLTheinr. Dov. 3, 5 p. 234 descr. LmLTheinr. Dov. 3, 6 p. 236, 13: illud semitonium, quod est inter ⋅c⋅ et ⋅d⋅ notulas <vel> ⋅b⋅ et ⋅c⋅ vel ⋅d⋅ et ⋅E⋅. al. [s.XIII] LmLAnon. Lovan. p. 492b: dic semitonium fa mi (cum melodia). LmLMus. man. 14, 3: Ad quod dicendum, quod sillabas istas (sc. ut re mi fa sol la) moderni litteris apposuerint pro distinctione tonorum et semitoniorum, maximeque propter ⋅b⋅ mollem, quae cum ⋅C⋅ quadrata locatur. Si quis enim per quamlibet duarum ⋅b⋅C⋅ cantare vellet, et non essent ibi notae sive sillabae, quae tonum discernerent a semitonio, cum per utramque cantari possit, non nisi modulando ⋅b⋅ mollem posset a ⋅C⋅ quadrata distinguere. al. LmLMus. man. 30, 14: Istae siquidem duae notae fa et mi, quamlibet alteri praeponas vel supponas, semitonium in nostra musica constituunt. Reperitur autem septies in circulo manuali, videlicet inter ⋅B⋅ et ⋅C⋅, inter ⋅E⋅ et ⋅F⋅, inter ⋅a⋅ et ⋅b⋅ mollem, inter ⋅C⋅ quadratam et ⋅c⋅, inter ⋅e⋅ et ⋅f⋅, inter ⋅⋅ et ⋅⋅ mollem, inter ⋅⋅ quadratam et ⋅⋅ superacutam. LmLMetrol. 54 p. 73: De semitono. Semitonus est quaedam vox, quae minorem et molliorem sonum reddit, sicut mi fa, fa mi, videlicet inter ⋅B⋅mi et ⋅C⋅faut et inter ⋅E⋅lami et ⋅F⋅faut graves et inter ⋅a⋅lamire et ⋅b⋅ rotundam, id est ⋅b⋅fa⋅C⋅mi acutas, et inter ⋅C⋅ quadratam et ⋅c⋅solfaut acutas et inter ⋅e⋅lami et ⋅f⋅faut acutas et inter ⋅⋅lamire et ⋅⋅ mollem, id est ⋅⋅fa⋅⋅mi superacutas, et inter ⋅⋅ quadratam et ⋅⋅solfa superacutas tantum. LmLAmerus 2, 19: Quot semitonia sunt in gamma? Respondeo: Quinque. Que? Duo in ⋅c⋅ et ⋅f⋅ graves, duo in ⋅c⋅ et ⋅f⋅ acutum, unum in ⋅c⋅ superacutum ratione descensus. Si quis velit opponere propter utrumque ⋅b⋅fa⋅♮⋅mi, respondendum (ed.: respondum) est, quod naturaliter ascendendo totum gamma per omnes rigas et spacia et etiam descendendo, quocumque modo velit mutare, non inveniet ultra quinque semitonos. eqs. LmLAmerus 4, 5: Nota, quod ubicumque sit mi fa vel fa mi, ibi est semitonus. al. LmLLambertus plan. 100: Dantque semi- mi fa, nec fit plenus tonus infra (inde LmLTrad. Lamb. 2, 2a, 8. LmLTrad. Garl. plan. III 142. LmLQuat. princ. 3, 2. LmLPs.-Mur. interv. p. 312b. LmLAnon. Carthus. pract. 4, 10. LmLTrad. Holl. I 1, 9, 12. LmLLad. Zalk. 3, 171). al. LmLAnon. Ratisb. 3, 3: Secundus modus, qui semitonium dicitur, est ascensus vel descensus a mi ad fa et nusquam alibi. Vers. Palmam I 77: Fa mi semitonum modulacio dat tibi rectum (inde Trad. Holl. X B 8. Trad. Holl. XI 2, 46. Trad. Holl. XXIV 8, 33. LmLTrad. Holl. II 3, 68. LmLTrad. Holl. V 3, 92. LmLTrad. Holl. VII 3, 57. Trad. Holl. XIII 3, 69. Trad. Holl. XX 3, 17. Trad. Holl. XV 7, 37. LmLLad. Zalk. 3, 89. Trad. Holl. XXII 6, 23. LmLSzydlov. 7, 31. Trad. Holl. XIX 567. Trad. Holl. XIV 9, 22). LmLVers. Postquam pro 86: Semitonum faciunt mi fa, fa mique canendo. al. LmLPs.-Mur. summa 602: Sed forte queret aliquis, quare semitonium sic locatur in medio sex notarum predictarum, quod nec in principio nec in fine. Ad hoc dicendum est cum philosopho, quod ars imitatur naturam. In naturalibus autem sic est, quod membra mollia in medio sunt locata et intra reclusa, ut cerebrum in craneo. LmLPs.-Mur. summa 1429: quidam artifices in instrumentis musicis locant semitonium inter ⋅G⋅solreut et ⋅F⋅faut, quidam inter ⋅G⋅solreut et ⋅a⋅lamire, et clavem istam clavem falsam appellant, et in cantu illud commoditatem operatur precipue in instrumento, quod organum appellatur, verumtamen in musica vocali humana locum non habet. LmLEngelb. Adm. 4, 6, 12. LmLWalt. Odingt. 3, 4, 11-21. [s.XIV] LmLMarch. luc. 8, 3, 19: Hee enim note, quibus predicta duo signa, scilicet duo b C, deserviunt, semper habent secum naturam semitonii, que [] natura, si incipiat per deservientem notam a fa, ibi ponitur b rotundum; si vero a mi, ponitur C quadrum; et hee sunt proprietates proprie ⋅b⋅ rotundi et ⋅C⋅ quadri. LmLGuido Dion. 1, 1, 178. LmLIac. Leod. spec. 5, 28, 11: parhypate meson tono distans a lichano meson, semitonio vero ab hypate meson. LmLIac. Leod. spec. 6, 62, 21: cum semitonium duas habeat voces, unam gravem, aliam acutam, gravem vocaverunt (sc. musici doctores) mi, acutam fa. al. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 66: a ⋅B⋅mi debemus facere ternam divisionem, et finis primae partis offert semitonium inter ⋅F⋅ grave et ⋅G⋅, quod semitonium facit diapente ad ⋅B⋅ grossum, et istud semitonium est valde necessarium in monochordo et in organis, quia sine ipso non posset apte cantari sequentia „Congaudent angelorum“ etc. et plures alii cantus. LmLHugo Spechtsh. comm. p. 78. al. LmLQuat. princ. 2, 17: Rotunda ⋅b⋅ sonat inferioribus cum ⋅A⋅ semitonium. al. LmLHeinr. Eger 3 p. 40. Anon. Meyer 11, 10-13. LmLCompil. Ticin. A 54. LmLArs org. p. 101: Si autem vis, quod ⋅A⋅ sit fa, tange semitonium, qui est iusta inter ⋅A⋅ et ⋅G⋅, et alium semitonum, qui est inter ⋅G⋅ et ⋅F⋅, et postea ⋅E⋅, et sic habebis fa mi re ut. al. LmLAnon. Grac. p. 18. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 13, 76. al. LmLIoh. Olom. 7 p. 31. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 17 p. 78, 12. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 23 p. 112, descr.: Monocordus semitoniorum. al. LmLProsd. mon. 5, 8: duodecim sunt toni in medio, quorum nullum repertum est semitonium in manu musicali actualiter positum, quare ibi talia semitonia nos fingere oportuit propter consonantias colorandas, ut dictum est, et ideo talia semitonia fictas musicas appellamus, que numero sunt duodecim, ut dixi, istis duodecim literis alphabeti in monacordo signate, scilicet I K L M N O P Q R S T V. LmLUgol. Urb. 1, 16, 21: mi est pars semitonii ascendendo ad sequentem fa, et fa est pars semitonii incipientis ab inferiori mi. LmLUgol. Urb. 1, 21, 19. LmLUgol. Urb. mon. 8, 16. al. LmLThom. Bad. p. 81. al. LmLTrad. Holl. I 1, 5, 14. Trad. Holl. XXIII 1, 2, 57. al. LmLIoh. Legr. rit. 1, 2, 10, 3: aliae quaedam interpositae sunt in monocordo claviculae, quas alii fictas et alii vulgo b mollia (mss.; ed.: mollis) nominant, nonnulli tamen verius ac magis proprie semitonia dicunt. LmLIoh. Legr. rit. 2, 1, 2, 6. LmLTrad. Holl. VI 33, 11. al. LmLConr. Zab. tract. HH 8: unaquaeque littera ⋅f⋅ minio, ⋅c⋅ vero croco pingitur et signatur ita, quod secundum quinque semitonia extra locum ⋅b⋅ mollis reperta in quinque locis colores disponuntur, prout haec in monochordo plene praeparato clare cernuntur. al. LmLClavic. Ad faciendam p. 229, 4. LmLFr. Gafur. extr. 7, 4, 12. LmLFr. Gafur. op. 5, 2. LmLBart. Ram. 1, 1, 3 p. 6. LmLGuill. Pod. 5, 28. al. LmLFr. Gafur. pract. 3, 13: Persaepe etiam plerique pronuntiant sol sub la semitonii intervallo, quum potissime proceditur his notulis la sol la incipiendo in ⋅A⋅lamire rursusque in ipsam terminando ut „Salve regina“. LmLCompend. mus. 75. LmLSzydlov. 7, 33: erunt in tota manu semitonia 14 in numero, quia septem de mi in fa ascendencia et septem e converso de fa in mi descendencia. Trad. Holl. XVII 143. III unspezifisch für den großen und kleinen Halbton — unspecific for the major and minor semitone [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 16 p. 203, 8: XVI ac XVIII collati sesquioctavam retinent proportionem atque idcirco tonum. Sed hanc proportionem XVII numerus medius non in aequalia partitur. Comparatus enim ad XVI habet in se totum XVI et eius sextam decimam partem, scilicet unitatem. Si vero ad eum, id est ad XVII, tertius XVIII numerus comparetur, habet eum totum et eius septimam decimam partem; non igitur isdem partibus et minorem superat et a maiore superatur. Et est minor pars septima decima, maior sexta decima. Sed utraque semitonia nuncupantur, non quod omnino semitonia ex aequo sint media, sed quod ‚semum‘ dici solet, quod ad integritatem usque non pervenit (inde LmLReg. Prum. 16, 5. [] LmLIoh. Hoth. exc. p. 49). [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 3, 1, 21, 2: [Sicut hoc nomen semitonium videtur sonare, ita volunt, ut sint dimidii toni, quod dicit:] Non attendens rationem semitonium esse maius et minus, et quod semitonium possit dici, quod plus vel minus dimidii toni habeat. [s.IX] LmLGloss. Mart. Cap. 11/7, 2-4: semitonia, semisoni vel minus sive plus. LmLHucbald. 19: Dividitur siquidem tonus in duo, sed ita, ut utralibet ea pars aut medietatem transcendat aut minor medietate remaneat, et utraeque illae divisiones semitonia nuncupantur, unum maius, aliud minus. [s.XIII] LmLComm. Boeth. I 1, 16 p. 53. LmLTrad. Garl. plan. I 167: Tonus est spacium inter duos unisonos continens in se II^o semitonia vel spacia duorum semitoniorum (sim. LmLTrad. Garl. plan. II 89). [s.XIV] LmLIac. Leod. spec. 2, 68, 2: haec semitonia, diesis scilicet et apotome, in generali conveniunt nomine, quia quodlibet vocatur semitonium. LmLIac. Leod. spec. 3, 12, 7: Sed sesquioctava proportio surgit praecise ex proportionibus duorum semitoniorum simul iunctorum, ut in his patet numeris: 2187, 2048, 1944. Est hic inter duos primos terminos <apotomes> proportio; inter secundum vel medium et minimum terminum ipsius <dieseos>. LmLIac. Leod. spec. 4, 14, 17. al. LmLQuat. princ. 2, 12. Anon. Meyer 19, 9. [s.XV] LmLIoh. Olom. 7 p. 33: omnis tonus est divisibilis in duo semitonia. al. LmLIoh. Cicon. mus. 1, 23 p. 104, 5: Secunda autem coniunctio ptongorum semitonium est, quam auctores vocaverunt semitonium, emitonium, apotome, comma, sima, lima et diesin. LmLUgol. Urb. 1, 20, 15: In partes duas inaequales dividitur tonus, quae semitonia nuncupantur, non quod utrumque integram toni medietatem semitonium teneat, sed alterum maiorem, alterum minorem ipsius toni retinet portionem (inde LmLFr. Gafur. extr. 7, 3, 4). LmLTact. Octo princ. 17. al. LmLTrad. Holl. II 3, 197: Item nota: tria sunt semitonia in manu. Primum consideratur scilicet, ubi hec vox mi includitur cum illa voce fa, et hoc est commune semitonium et principalius. Secundum est, quod canitur ex C quadrato et locatur inter tonos perfectos, ut inter ⋅C⋅ et ⋅D⋅ graves, inter ⋅F⋅ et ⋅G⋅ finales, inter ⋅c⋅ et ⋅d⋅ acutas. Hec omnia representant hanc vocem mi sicut suum principium. Tercium semitonium canitur in b rotundo et locatur inter tonos perfectos ut inter ⋅D⋅ et ⋅E⋅ graves, inter ⋅G⋅ grave et ⋅a⋅ acutum et inter ⋅d⋅ et ⋅e⋅ acutas. Et hec omnia representant fa sicut suum principium, a quo descendunt. Et iste due species dicuntur improprie semitonia, sed pocius flente sive coniuncte, quia non sunt in isto modo, qui dicitur semitonium (inde LmLTrad. Holl. V 3, 241). al. LmLIoh. Tinct. contr. 2, 2, 14. LmLFr. Gafur. op. 4, 3: De natura toni et semitoniorum. LmLBart. Ram. 1, 2, 3 p. 30: Coniunctae autem, quae per semitonium vocem a loco proprio deprimunt, appellantur ab ipsis coniunctae ⋅b⋅ mollis; sed quae eodem elevantur semitonio, ⋅♮⋅ quadrati. LmLBart. Ram. 1, 2, 5 p. 37: organa et alia instrumenta completa, quae per semitonia sunt divisa. al. LmLBonav. Brix. 14, 91: ubicumque inveniuntur quinque voces, non est semper diapente, sed aliquando tritonus, quia constat ex tribus tonis computando duo semitonia (ed.: semitonio) pro uno tono perfecto. LmLFr. Gafur. theor. 5, 5, 4: Sunt igitur in monocordi instrumento complures huiusmodi claviculae, quas nonnulli fictas voces, alii b molles duxere nominandas, alii autem proprius et convenientius semitonia dicunt. LmLClavic. A3: Ad sciendum semitonia divide spatium inter ⋅B⋅my primum, quod est prima clavis, et scoph in 9 partes, et finis primi spatii dat primum semitonium, secundi nihil, tertii dat secundum semitonium, finis quarti nihil, quinti dat tertium, sexti dat quartum. Et sic habes quatuor semitonia. al. LmLContr. Consonantia 24 (sim. LmLContr. Si discantus 29). LmLMon. Ab F p. 182, 14-25. LmLMon. Fac lineam p. 183, 11-18. LmLMon. Fiat corpus p. 221, 25 - 222, 37. LmLMon. Longitudinem p. 150, 22-31. LmLFist. Incipit mensura 13 p. 137: [] Falsetum sive semitonium, quod idem est, si habere volueris inter ⋅C⋅faut primum naturalem et ⋅D⋅solre, divides in duas partes, videlicet in mensurando unam abicias, alteram pro longitudine reservabis semitonii, et sic dividas inter ⋅F⋅faut et ⋅G⋅solreut, inter ⋅c⋅solfaut et ⋅d⋅lasolre et cetera. Ubicumque vis habere semitonium, semper fistulam inferiorem et superiorem in duas divides, prout in praecedentibus falseto plenius est expressum. IV für die Halbtöne des chromatischen Tongeschlechts — for the semitones of the chromatic genus [s.VI] LmLBoeth. mus. 1, 21 p. 213, 10: Chroma autem, quod dicitur color, quasi iam ab huiusmodi intentione prima mutatio, cantatur per semitonium, semitonium et tria semitonia (inde LmLHier. Mor. 9, 88 (p. 44). ad loc.: LmLIac. Leod. spec. 5, 8, 19. LmLIoh. Legr. rit. 1, 3, 2, 6). LmLBoeth. mus. 4, 6 p. 321, 2: si distantiam paranetes hyperboleon et netes hyperboleon diatonici generis sumpserimus eiusque dimidium paranete hyperboleon, quae est diatonici generis, apponamus, habebimus numerum tribus semitoniis ab hyperboleon nete distantem; et erit haec in chromatico genere paranete hyperboleon. al. [s.IX-XII] LmLGloss. Boeth. mus. 1, 1, 282b: chromaticum, quod mollius est, quod currit per tria semitonia, semitonium et semitonium. LmLGloss. Boeth. mus. 1, 23, 21: Triemitonium est, quod continet tria semitonia. al. [s.X] LmLInterv. Quid sit tonus 6. LmLAnon. Bernh. 1, 19: in chromatico (sc. genere) decolorat semitonium. al. [s.XI] LmLPs.-Berno mon. 3, 6. LmLOliva 61. LmLFrut. brev. 6 p. 51: In chromatico (sc. genere) per singula item tetrachorda ita mensurandi ratio habetur, ut in quinque semitonia distribuatur, sed ut tria sibi invicem connectantur. al. LmLQuaest. mus. 1, 24 p. 67. [s.XIII] LmLMus. man. 20, 12: Tres quippe dyeses, id est tria semitonia, simul iungere consuevit (sc. genus chromaticum). LmLComm. Boeth. I 1, 22 p. 61. al. LmLIoh. Groch. 69. LmLWalt. Odingt. 3, 1, 16: Chromaticum autem (sc. genus) sic est disponendum istorum numerorum 192 et 256, fietque 228 cum 192 tria semitonia continens. Numerus vero 243, quia cum 216 faciebat tonum, cum 228 facit semitonium. Numerus vero 256 cum 243 facit semitonium, quia relictum est post duos tonos in sesquitertio intervallo. [s.XIV] LmLIoh. Mur. spec. 2, 73. LmLIac. Leod. comp. 2, 4, 37. LmLIac. Leod. spec. 2, 34, 4. al. LmLQuat. princ. 2, 14. LmLComm. Boeth. II p. 274, 33: 2736 ad 2304 tria semitonia continens. al. [s.XV] LmLTrad. Holl. VIII 3, 27-28. al. LmLIoh. Cicon. mus. append. 1 p. 394, 5. LmLUgol. Urb. 5, 42, 2-11. al. LmLTrad. Holl. I 1, 1, 17. LmLFr. Gafur. op. 5, 2 (sim. LmLFr. Gafur. theor. 5, 2, 9). LmLGuill. Pod. 3, 37: Trihemitonium est spacium trium semitoniorum, id est toni et semitonii ab extremo sono ad extremum precise, id est nullo medio intellectum, ut in cromatico genere. al. LmLMon. Boetius p. 232, 4. al. LmLMon. Studiosis p. 23, 34: Primum ergo tonum in prima parte monocordi, hoc est ⋅F⋅, partire in duo et gira ultra, et habebis tria semitonia in cromatico. V für den großen Halbton (als Differenz von Ganzton und kleinem Halbton) — for the major semitone (as the difference between a tone and a minor semitone) [syn.: apotome] 1 Bestimmung als Zahlenverhältnis — designation as numerical ratio [s.XII] LmLRad. Laud. p. 389: Cum enim CCLXXIII et triens et semuntia ad CCXLIII comparati thonum efficiant, CCLVI vero ad eosdem semitonium, evidenter apparet CCLXXIII et trientem et semuntiam ad CCLVI aliud reddere semithonium. al. [s.XV] LmLAnon. Carthus. theor. 12, 19: habes 273 ⅜, et hec est tercia sesquioctava sive tres toni perfecti (sc. ad 192). A quibus si substraxeris 256, que est dyatesseron ad 192, remanent 17 ⅜, et hoc est aliud semitonium, id est minus tono, sed maius semitonio superius invento, quod semitonium fuit 13. [] 2 Gebrauch — usage [s.XIII] LmLTrad. Garl. plan. I 213: Ditonus cum diapente scitur diapason elevando semitonium descendendo (sim. LmLTrad. Garl. plan. II 142). al. LmLPs.-Mur. summa 943: Sciendum itaque, quod semitonium non dicitur a ‚semis‘, quod est ‚dimidium‘, sed a ‚semus‚ -ma, -mum‘, quod est ‚imperfectum‘ eo, quod non perfecte est tonus. Est enim plusquam toni medietas. (?) [s.XV] LmLIoh. Cicon. prop. 11 p. 424, 13: semitonium maiorem auctores nuncupaverunt semitonium, emitonium, apotomen, coma, syma, lima et dyesim. LmLTact. Opusculum 105: Quando vis preambulisare super ut, quod tunc ascendas et descendas per semitonium ipsius ⋅f⋅faut primi et secundi et non per ipsum ⋅f⋅faut. al. LmLTact. Ad habendum 6. al. LmLTact. Concordanciarum p. 167, 12: ⋅c⋅faut et semitonium sub ⋅e⋅lami est tercia depressa (sim. LmLTact. Opusculum 58). al. LmLTrad. Holl. VII 2, 39. LmLTact. Bona 40: quando tenor descendit de ⋅a⋅ in ⋅g⋅, quando ⋅f⋅ non sequitur, tunc discantus debet formari in semitonio ⋅f⋅faut vel in semitonio ⋅cc⋅solfaut. LmLBart. Ram. 3, 2, 4 p. 99: cantores aut instrumentorum pulsatores numquam faciant transitum a voce sive chorda ⋅b⋅ in ⋅♮⋅ nec e contra, quoniam illud semitonium in symphonia non ponitur, cum neque in diatessaron neque in diapente neque in diapason aut in aliis imperfectis speciebus aut discordantibus simul et concordantibus successive convenire umquam visum sit. al. LmLBonav. Brix. 13, 8: fa de ⋅b⋅ molle est magis declinans unum semitonium vel quasi quam mi de ⋅♮⋅ quadrato et ideo non possunt convenire insimul ad faciendam mutationem. LmLAdam Fuld. 2, 6. Guill. Guerson p. 27: Ulterius notandum est, quod concordantie imperfecte sunt duplices, videlicet maiores et minores: Maiores sunt, quarum perfectiones elevantur et debent sustineri semitonio. Minores autem sunt, quarum perfectiones deprimuntur, et tales concordantie minores nullo modo debent sustineri, immo demolliri semitonio. LmLFlor. Fax. 2, 12, 4: Sunt etiam, qui dicunt inter ⋅b⋅ et ⋅♮⋅ semitonium esse, sed spatio multo minori. Quod a nobis iure creditur; nam in lyrae vel citharae fidibus hoc evidentius saepe novimus (cf. Blackburn/Holford-Strevens, Florentius p. 282, adn. 64). LmLCompil. Salisb. 3: Item organisandi breviori conquirere cupiens modo consideret primum, quod sex sunt voces in cantu et duae circumlocutae et sic erunt octo. Quae quidem octo voces signantur per octo litteras alfabeti, scilicet ⋅c⋅d⋅e⋅f⋅g⋅a⋅h⋅b⋅. Et quattuor sunt semitonia, videlicet ⋅cis⋅dis⋅fis⋅gis⋅. LmLContr. Quicumque II 17: Unde apponatur in ⋅f⋅ C quadratum, quod signat ascensum semitonii. al. LmLContr. Quicumque III p. 289. LmLMon. Ad inveniendum p. 223, 1. al. LmLMon. Neumarum p. 219, 16. VI für ⅕ bis ⅘ eines Ganztons — for ⅕ to ⅘ of a tone [s.XIV] LmLMarch. luc. 2, 5, 18: Sic patet, quod tonus non potest habere nisi quinque partes neque plures neque pauciores ita, quod quinque partes faciunt totum tonum; et sic patet primum. ... Quoad secundum est sciendum, quod quatuor partes ipsius non comprehendunt totum tonum, et ideo vocantur semitonia omnia illa, que comprehendunt infra quinque, a ‚semi‘, quod est ‚imperfectum‘ seu pars; unde semitonium quasi pars toni (inde LmLBonav. Brix. 24, 74). al. [s.XV] LmLTrad. March. 433: Item scias, quod in cantu plano tantummodo duo semitonia inveniuntur, videlicet dyatonicum et <en>armonicum, in discantu vero quatuor, videlicet predicta duo et cromaticum et dyesis. Dyatonicum habet tres de quinque, <en>armonicum duas de quinque, cromaticum quatuor de quinque et dyesis unam. LmLIoh. Hoth. exc. p. 54. VII für ⅔ eines Ganztons (semitonus) und ⅓ eines Ganztons (semitonium) — for ⅔ of a tone (semitonus) and ⅓ of a tone (semitonium) [s.XIV] LmLInterv. Tonus div. p. 240, 1: Tonus dividitur in 3 partes, scilicet in semitono et semitonio. Semitonus habet [] fieri inter mi et fa et inter fa et mi ubique et tenet duas partes toni. Semitonium tenet terciam partem toni et habet fieri inter fa et sol, cicius quam alibi, quia, si inter fa et sol ponatur ♮, de fa usque sol erit tantum semitonium, et idem dico de sol usque la, de ut usque re, de re usque mi. LmLInterv. Tonus div. p. 242, 10: sciendum est, quod, si ponatur in ⋅B⋅fa⋅B⋅mi b per suam figuram et in ⋅G⋅solreut ♮, de ⋅B⋅fa⋅B⋅mi usque ⋅G⋅solreut tantum erit sol fa vel fa sol per tonum perfectum, ... quia ab ipso fa de ⋅B⋅fa⋅B⋅mi usque in ⋅A⋅lamire sunt tantum due partes toni, semitonus, qui valet duo semitonia, et ab ⋅G⋅solreut per signum prehabitum ♮ usque ⋅A⋅lamire tantum est semitonium, modo duo semitonia cum alio semitonio faciunt tonum. LmLInterv. Tonus div. p. 244, 3: Eciam si in ⋅A⋅lamire ponatur b, erit ibi fa, et in ⋅G⋅solreut erit mi, et sic erit ibi semitonus ut hic: (sequitur exemplum). Et, ut dictum est, si in ⋅G⋅solreut ponatur ♮, tantum erit usque ⋅A⋅lamire semitonium, et si in ⋅A⋅lamire ponatur b, ⋅G⋅solreut et ⋅A⋅lamire erunt in uno sono. al. VIII für die Halbtontaste, Obertaste (für Halbtöne außerhalb der diatonischen Tonskala) — for the semitone-key, upper key (for semitones foreign to the diatonic scale) [s.XV] LmLArn. Zwoll. p. 6 descr.: Notandum, quod semitonia non prescise cadunt in clavisimbalum in medio clavium principalium, et hoc est propter equalitatem divisionum in caudis, et ideo oportet, quod pecie, que colantur super semitonia, tantum avansentur ad partem unam vel ad aliam, ut appareat, quod semitonia sint in medio notarum seu clavium principalium. LmLArn. Zwoll. p. 18: Et latitudo semitoniorum erit semilatitudo unius clavis. al. LmLTact. Bona 36: inter omnes claves ponitur semitonium preter inter mi et fa, quia ibi non est dare medium. LmLConr. Zab. tract. YY 7: Quarum (sc. clavium) quaelibet ⋅C⋅ durum faciens sive repraesentans intra se capiet et admittet quoad anteriorem sive priorem sui partem aut medietatem ipsum modulum sive clavem ⋅b⋅ mollis per modum semitonii sive parvi moduli. al. v. semitonus