lautwandel 53 Wörterbücher · 2,7 Mio. Artikel
Wildcard · " Volltext

Aggregat · alle Wörterbücher

per(u)la

as. bis ahd. · 3 Wörterbücher mit Anchor-Eintrag

AWB
Anchors
3 in 3 Wb.
Sprachstufen
2 von 16
Verweise rein
9
Verweise raus
7

Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch

per(u)la st. sw. f.

Bd. 7, Sp. 218
per(u)la, per(a)la
st. sw. f., mhd. berle, perle, nhd. perle; as. perula, mnd. mnl. parle, perle; aus vulgärlat. *perula, vgl. Kluge, Et. Wb.25 S. 694. — Graff III,347.
perul-: nom. sg. -a Gl 1,654,47 (Wien 751, Gll. 9. Jh.?). 2,579,1 = Wa 93,33/34; peral-: dass. -a Gl 1,816,64 (M, 2 Hss.; oder acc. PL. u. stark flekt. (?), vgl. die Parallelhss.). 2,363,17 (M, 4 Hss.). 405,68; gen. pl. -ono 460,18 (2 Hss.); perela: nom. sg. 397,14; perla: dass. 3,693,40. — berul-: nom. sg. -a Gl 2,376,46; dat. pl. -on 76,58; berala: nom. sg. 264,19 (Sg 299, 9. Jh.); berla: dass. 3,225,34 (SH a2, 2 Hss.).
Stark flektiert: berl-: nom. pl. -e Gl 3,406,38 [HD 2,25]; acc. pl. -â Nb 167,24 [141,13].
Schwach flektiert: peralun: acc. pl. Gl 1,816,64 (M, 2 Hss.); perolun: nom. pl. 4,109,59 (Sal. a1). — berelon: nom. pl. Gl 2,497,1; berl-: nom. pl. -un Mayer, Glossen S. 129,12; -in Gl 4,172,48 (Sal. d).
Verstümmelt: bere|: dat. pl. Gl 2,77,37/38 (l. berelon). 1) von best. Muschelarten gebildete Perle (vgl. LMA 6,1891 f.): a) allgem.: unio . nis .i. genus margariti et dicitur thuitisce perula [Randgl. zu: adiunge illa (die beiden Hölzer) ... et erunt in] unionem [in manu tua, Ez. 37,17] Gl 1,654,47. perala (1 Hs. noch merigrioz) [quae i ante o habent, aut propria masculina sunt ... aut corpus quidem significantia generis sunt masculini, ut hic stellio] unio [histrio, Phocae ars 413,8] 2,363,17. berle uniones 3,406,38 [HD 2,25]. 693,40 (davor nuschel fibula). 4,109,59 (1 Hs. merigrioz). 172,48. die gesuasen stete des meres . uuele gebedig sin dero uuizon unionum. die uuir heizen berla quae unda feracior niveis gemmis .i. unionibus Nb 167,24 [141,13]; b) spez.: α) als Schmuck (vgl. Heyne, Hausalt. 3,247. 321. 329): berulon [oneretque (der Geizige)] bacis (margaritis) [colla rubri litoris, Boeth., Cons. 3,3 p. 58,3] Gl 2,76,58. berelon unionibus [Randgl. zu: quamvis se tyrio superbus (Nero) ostro comeret et niveis] lapillis (margaritis) [ebda. 3,4 p. 60,2] 77,37/38. meriscalano perela [nectitur et nitidis] concharum calculus (Glosse: margarita, vgl. PL 59) [albens crinibus, Prud., Ham. 271] 397,14. 405,68. peralono concharum [calculus, ebda.] 460,18 (vgl. zu lat. calculus noch die Randgl. a unio .i. merigrioz Gl 2,460,20). berelon union[es] (Gl. zu voranstehendem merigrioz calculus) [ebda.] 497,1. perula merigrioz calculus [ebda.] 579,1 = Wa 93,33/34. berlun [(aures,) e quibus in feminis] uniones [et margaritae dependent, Hier. in Ez. 23,22 ff., PL 25,219D] Mayer, Glossen S. 129,12; β) als Zahlungsmittel (vgl. auch Ahd. Wb. s. v. merigrioz1): perala [mulier habens] drachmas (Hss. dragma) [decem, Luc. 15,8] Gl 1,816,64. 2) Edelstein, Beryll (?), als Besatz der Kleidung: berala [omnis lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, topazius, et iaspis, chrysolithus, et onyx, et] beryllus [, sapphirus, et carbunculus, et smaragdus, Greg., Hom. II,34 p. 1604 = Ez. 28,13] Gl 2,264,19 (zur Gleichsetzung von Perlen mit Edelsteinen im Mittelalter vgl. LMA 6,1892 s. v. perle; oder wurde die Gl. durch lautliche Ähnlichkeit mit lat. beryllus ausgelöst?). 3) Kügelchen, Fehlübers.: berula puella dicitur quasi pulla (p- korr. aus b, s. u.) [ohne Kontext, vgl. Steinm. z. St.] Gl 2,376,46 (der Glossator hat pulla ‘junges Mädchen’ offenbar aufgefaßt als bulla ‘runder Schmuck, kleine Kugel’, vgl. Mlat. Wb. I,1609,19 ff. 32 ff.). 4) Glossenwort: berla baca Gl 3,225,34 (2 Hss. begelari, 1 Hs. lorber ł begeleri; zum lat. Lemma vgl. Mlat. Wb. I,1302,34 ff., bes. 1303,1 ff.).
3600 Zeichen · 176 Sätze

Lautwandel-Kette

Von der indoeuropäischen Wurzel bis zur Mundart

Pro Sprachstufe der prominenteste Beleg. Klick auf eine Form öffnet das Wörterbuch.

  1. 9.–12. Jh.
    Altsächsisch
    perulast. F. (ō)?, sw. F. (n)?

    Köbler As. Wörterbuch

    perula , st. F. (ō)?, sw. F. (n)? nhd. Perle ne. pearl (N.) ÜG.: lat. calculus GlPW Hw.: vgl. ahd. perala, perla (st. F.…

  2. 8.–11. Jh.
    Althochdeutsch
    per(u)last. sw. f.

    Althochdeutsches Wörterbuch · +1 Parallelbeleg

    per(u)la , per(a)la st. sw. f. , mhd. berle, perle, nhd. perle; as. perula, mnd. mnl. parle, perle; aus vulgärlat. * per…

Verweisungsnetz

14 Knoten, 15 Kanten

Tap auf Knoten öffnet Detail · Drag zum Umpositionieren · Scroll zum Zoomen

1-Hop 2-Hop
Filter:
Anchor 2 Kompositum 11 Sackgasse 1

Wortbildung

Komposita & Ableitungen mit perula

0 Bildungen · 0 Erstglied · 0 Zweitglied · 0 Ableitungen

Keine Komposita gefunden — perula kommt in keinem anderen Lemma als Erst- oder Zweitglied vor.