Eintrag · Althochdeutsches Wörterbuch
per(u)la st. sw. f.
st. sw. f., mhd. berle, perle, nhd. perle; as. perula, mnd. mnl. parle, perle; aus vulgärlat. *perula, vgl. Kluge, Et. Wb.25 S. 694. — Graff III,347.
perul-: nom. sg. -a Gl 1,654,47 (Wien 751, Gll. 9. Jh.?). 2,579,1 = Wa 93,33/34; peral-: dass. -a Gl 1,816,64 (M, 2 Hss.; oder acc. PL. u. stark flekt. (?), vgl. die Parallelhss.). 2,363,17 (M, 4 Hss.). 405,68; gen. pl. -ono 460,18 (2 Hss.); perela: nom. sg. 397,14; perla: dass. 3,693,40. — berul-: nom. sg. -a Gl 2,376,46; dat. pl. -on 76,58; berala: nom. sg. 264,19 (Sg 299, 9. Jh.); berla: dass. 3,225,34 (SH a2, 2 Hss.).
Stark flektiert: berl-: nom. pl. -e Gl 3,406,38 [HD 2,25]; acc. pl. -â Nb 167,24 [141,13].
Schwach flektiert: peralun: acc. pl. Gl 1,816,64 (M, 2 Hss.); perolun: nom. pl. 4,109,59 (Sal. a1). — berelon: nom. pl. Gl 2,497,1; berl-: nom. pl. -un Mayer, Glossen S. 129,12; -in Gl 4,172,48 (Sal. d).
Verstümmelt: bere|: dat. pl. Gl 2,77,37/38 (l. berelon). 1) von best. Muschelarten gebildete Perle (vgl. LMA 6,1891 f.): a) allgem.: unio . nis .i. genus margariti et dicitur thuitisce perula [Randgl. zu: adiunge illa (die beiden Hölzer) ... et erunt in] unionem [in manu tua, Ez. 37,17] Gl 1,654,47. perala (1 Hs. noch merigrioz) [quae i ante o habent, aut propria masculina sunt ... aut corpus quidem significantia generis sunt masculini, ut hic stellio] unio [histrio, Phocae ars 413,8] 2,363,17. berle uniones 3,406,38 [HD 2,25]. 693,40 (davor nuschel fibula). 4,109,59 (1 Hs. merigrioz). 172,48. die gesuasen stete des meres . uuele gebedig sin dero uuizon unionum. die uuir heizen berla quae unda feracior niveis gemmis .i. unionibus Nb 167,24 [141,13]; b) spez.: α) als Schmuck (vgl. Heyne, Hausalt. 3,247. 321. 329): berulon [oneretque (der Geizige)] bacis (margaritis) [colla rubri litoris, Boeth., Cons. 3,3 p. 58,3] Gl 2,76,58. berelon unionibus [Randgl. zu: quamvis se tyrio superbus (Nero) ostro comeret et niveis] lapillis (margaritis) [ebda. 3,4 p. 60,2] 77,37/38. meriscalano perela [nectitur et nitidis] concharum calculus (Glosse: margarita, vgl. PL 59) [albens crinibus, Prud., Ham. 271] 397,14. 405,68. peralono concharum [calculus, ebda.] 460,18 (vgl. zu lat. calculus noch die Randgl. a unio .i. merigrioz Gl 2,460,20). berelon union[es] (Gl. zu voranstehendem merigrioz calculus) [ebda.] 497,1. perula merigrioz calculus [ebda.] 579,1 = Wa 93,33/34. berlun [(aures,) e quibus in feminis] uniones [et margaritae dependent, Hier. in Ez. 23,22 ff., PL 25,219D] Mayer, Glossen S. 129,12; β) als Zahlungsmittel (vgl. auch Ahd. Wb. s. v. merigrioz1): perala [mulier habens] drachmas (Hss. dragma) [decem, Luc. 15,8] Gl 1,816,64. 2) Edelstein, Beryll (?), als Besatz der Kleidung: berala [omnis lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, topazius, et iaspis, chrysolithus, et onyx, et] beryllus [, sapphirus, et carbunculus, et smaragdus, Greg., Hom. II,34 p. 1604 = Ez. 28,13] Gl 2,264,19 (zur Gleichsetzung von Perlen mit Edelsteinen im Mittelalter vgl. LMA 6,1892 s. v. perle; oder wurde die Gl. durch lautliche Ähnlichkeit mit lat. beryllus ausgelöst?). 3) Kügelchen, Fehlübers.: berula puella dicitur quasi pulla (p- korr. aus b, s. u.) [ohne Kontext, vgl. Steinm. z. St.] Gl 2,376,46 (der Glossator hat pulla ‘junges Mädchen’ offenbar aufgefaßt als bulla ‘runder Schmuck, kleine Kugel’, vgl. Mlat. Wb. I,1609,19 ff. 32 ff.). 4) Glossenwort: berla baca Gl 3,225,34 (2 Hss. begelari, 1 Hs. lorber ł begeleri; zum lat. Lemma vgl. Mlat. Wb. I,1302,34 ff., bes. 1303,1 ff.).